Surveyor PSC Preperation Class 2080

Surveyor PSC Preparation Class 2080

Unit - 1.2. Equipment and their uses

1. Telescopic Alidade

Plane Table Surveying भा कुनै ऩनन object को ददशा measure गननका रानग Alidade को प्रमोग गरयन्छ। मसराई
Plane Alidade य Telescopic Alidade गरय दुइ बागभा विबाजन गनन सवकन्छ।Plane Alidade राई Simple Alidade
अथिा साईट भ्मान बननन्छ।Simple Alidade भा Sight vane य
Object Vane राई base plate सॊ ग perpendicular हुने गयी याखिएको
हुन्छ।साधायणतमा Plane alidade को रम्फाई 40cm-60cm िा Plane
table को चौडाइ फयाफयको प्रमोग गरयन्छ।Plane alidade काठ िा
metal फाट फनेको हुन्छ।मसको प्रमोग hilly area का रानग त्मनत
उऩमुक्त भाननदै न।

Alidade भा telescopic को प्रमोग बए ऩनछ मसराई

telescopic alidade बननन्छ। Telescopic alidade को प्रमोग
ददशा य दुयीको भाऩनका रानग प्रमोग गरयन्छ । Telescopic
alidade को प्रमोगरे range of sight य accuracy फढ्छ।
Inclined line of sight ऩढ्नका रानग vertical circle व्मिस्था
गरयएको हुन्छ। मसको प्रमोगफाट उचाईको भाऩन सभेत सखजरै

गनन सवकन्छ। साथै मसभा stadia diaphragm याखिएको हुन्छ य

मसको प्रमोगफाट दूयी य उचाई भाऩन गनन सवकन्छ । Distance
य elevation calculation सयर फनाउॉन Beamann stadia
arc attach गरयएको हुन्छ। मसको तल्रो बागभा यहे को straight
ruler plate को dimension 380mm65mm को हुन्छ ।

ददशा ननधानयणका रानग ray ददने प्रमोजनका साथ base plate को

एकातपनको straight edge प्रमोग गरयन्छ जसराई fiducial edge
ऩनन बननन्छ।उक्त straight edge telescope को line of

1
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

collimation सॊ ग align (अथानत एउटै राईनभा ऩने) यहे को हुन्छ। Telescope horizontal axis भा अनडएय vertical
plane भा घुम्ने गयी याखिएको हुन्छ।Vertical angle शुद्धसॊ ग भाऩन गननका रानग Horizontal wire राई नफस्तायै तर
भानथ साने प्रमोजनका रानग vertical slow motion screw or tangent screw याखिएको हुन्छ। Scale reading
eyepiece फाट H-Scale , V-Scale य -Scale ऩढ्न सवकन्छ। वमनै Scale का आधायभा सखजरै सभतर दुयी य उचाई
अन्तय वहसाि गयी ननकाल्न सवकन्छ।

Telescopic Alidade को प्रमोगफाट ददशा भाऩनका रानग telescope भा यहे को vertical cross wire रे object राइ
bisect गये ऩनछ fiducial edge राई आपु फसेको नफन्दुभा नभराएय ray ददईन्छ। सभतर दुयी भाऩनका रानग H-Scale
का साथै Staff Intercept (Top wire reading minus bottom wire reading) ऩढ्नु ऩछन बने उचाई अन्तय ननकाल्न
Staff Intercept का अरािा V-Scale reading सभेत ऩढ्नु ऩछन।मदद -Scale ऩवढएको छ बने H-Scale य V-Scale
ऩढ्नु ऩदै न वकनकी -Scale ऩवढएभा H-Scale य V-Scale calculation गयी ननकाल्न सवकन्छ।

Value of H-Scale, V-Scale and -Scale

Scale Range Use Remarks
H-Scale 0-20 Used for calculation of Horizontal distance Unitless and always positive
V-Scale 0-40 Used for calculation of height difference Unitless

-Scale 0-50g(45o) Used for Horizontal distance and height

difference.
Relation between H-Scale, V-Scale & -Scale

H-Scale Reading = 100 × Sin2

V-Scale Reading = 100×Sin ×Cos

Formula for Calculation of Horizontal Distance & Vertical Distance (Height difference)
Horizontal Distance (HD) = I × 100- I×H

Height Difference (H) = I×V (मन्रको Cross wire दे खि Staff को middle wire सम्भको उचाई अन्तय)
Where, H= H-Scale Reading
V= V-Scale reading
I = Staff interval (Top wire reading – Bottom wire reading)
Instrument याखिएको जनभनको station दे खि Staff को Position (station) सम्भको उचाई अन्तय ननकाल्न दे हाम
िभोखजभ शुर प्रमोग गनुन ऩछन।
H= I×V‌+hi-m
Where: hi= Instrument height & m‌=middle wire reading

2
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

मदद staff reading गदान top िा bottom wire ऩढ्न नसवक Middle wire reading गये को अिस्थाभा staff intercept
ननकाल्न दे हाम िभोखजभ शुरको प्रमोग गनुन ऩछन।

 I=2(t-m)
 I=2(m-b)
Errors in Telescopic Alidade:
Instrumental errors in telescopic alidade are:
 Base plate ruler not straight,
 Vertical axis not vertical,
 Defective level tube (plate level, pillar level and altitude level)
 Defective telescope (focusing knob, clamping screw etc.)
2. Theodolite:
Theodolite को प्रमोग कोण भाऩनका रानग गरयन्छ।कोण भाऩन बन्नारे
horizontal य vertical angle िा Zenithal angle को भाऩन
हो।Theodolite को आविस्काय सन् 1690 भा डेननस Astronomer,
Roemer रे गये का नथए।Theodolite को आकाय मसभा यहे को Horizontal
Circle को आधायभा ननधानयण गरयएको हुन्छ। Theodolite प्रमोग गयी
नफनबन्न काभहरु गनन सवकन्छ जस भध्मे भुख्म भुख्म कामनहरुराई दे हाम
फभोखजभ उल्रेि गनन सवकन्छ।
 Measurement of horizontal angles (0-360o)
 Measuring Vertical/Zenithal angles
 Measuring Deflection angle
 Measuring magnetic Bearing
 Measuring the horizontal distances between two points
 Trigonometrical Levelling (Finding the difference in
elevations between various points)
 Ranging a lines (including prolongation of survey line)
 Layout of engineering designs (Road, Curve etc.)

3
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

Major parts of theodolite:

 Telescope
 Trunnion Axis
 Vernier Frame
 Vertical Circle
 Plate Levels
 A-frame
 Upper Plate
 Horizontal Plate Vernier
 Horizontal Circle
 Lower Plate
 Inner Axis
 Outer Axis
 Altitude Level
 Levelling Head
 Levelling Screw
 Plum bob
 Vertical Circle Clamp
 Foot Plate
 Tripod Head
 Upper Clamp
 Lower clamp
 Vertical circle clamp
 Tripod

Classification of Theodolites (िनगनकयण)

Transit facility का आधायभा Theodolite राई दे हाम िभोखजभ दुई िगनभा नफबाजन गनन सवकन्छ।
a. Transit Theodolite: मसराई transit भार ऩनन बननन्छ। मस वकनसभको theodolite भा Telescope भा line of
sight राइ vertical Plane भा एक सकनर (० दे िी ३६० नडग्री) घुभाएय reading गनन सवकन्छ।मस वकनसभको
Theodolite फाट left face य right face reading गये य मन्रभा यहेको Collimation error तथा Index error
हटाउन सवकन्छ।आजबोनर प्रचरनभा यहे का आधुननक theodolite हरु मसै िगनभा ऩछनन।Transit theodolite भा
साधायणतमा Internal focusing telescope को प्रमोग गरयएको हुनारे टे नरस्कोऩको रम्िाई ननखित हुन्छ।
b. Non-Transit Theodolite: मसराई Plane theodolite अथिा Y-theodolite ऩनन बननन्छ। मसभा transit
theodolite भा जसयी Left य Right face reading गने सुविधा हुदैन। मस वकनसभका theodolite आज बोनर

4
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

प्रचरनभा छै नन।मस वकनसभका नथमोडोराईटभा external focusing telescope को प्रमोग गरयने हुनारे
टे नरस्कोऩको रम्िाई ऩनन ननखित हुदैन।

Reading facility का आधायभा theodolite राई दे हाम िभोखजभ फनगनकयण गनन सवकन्छ।

a. Vernier theodolite: Theodolite which used direct vernier scale is called vernier theodolite.
b. Micrometer theodolite: The theodolite fitted with micrometer is called micrometer theodolite
c. Optical (Glass arc) theodolite: The optical device used for angle observation is called optical
theodolite.
d. Digital theodolite.: Those theodolite angles are displayed on display board and don’t need
manual reading is called digital theodolite.

Different Terms used in Theodolite

 Vertical Axis: It is the axis of rotation of the telescope in horizontal plane. While theodolite is
levelled the vertical axes coincide with the plumb line.
 Horizontal Axis: It is the axis of rotation of the telescope in the vertical plane. It is also known as
the trunnion axis.
 Line of Sight or Line of Collimation: It is an imaginary line passing through the intersection of
the cross-hairs at the diaphragm and the optical center of the object glass and its continuation.
 Axis of bubble tube: It is an imaginary line tangential to the longitudinal curve of the bubble tube
at its middle point.
 Centering: The setting a theodolite exactly over a station mark by means of a plumb-bob is
known as centering. The plumb-bob is suspended from a hook fixed below the vertical axis.
 Transiting: The method of turning the telescope about its horizontal axis in a vertical plane
through 180 degree is termed as transiting. In other words, transiting results in a change in face.
 Swinging: This indicates turning of the telescope in a horizontal plane. It is called ‘right swing’
when the telescope is turned clockwise and left swing when the telescope is turned anticlockwise.
 Face left observation: Left face means that the vertical circle of the theodolite is on the left of the
observer at the time of taking readings. The observation taken in the face left position is called
face-left observation.
 Face Right observation: This refers to the situation when the vertical circle of the instrument is
on the right of the observer when the reading is taken. The observer taken in the face right
position is known as face right observation.
 Telescope Normal: The face left position is known as ‘telescope normal’ or ‘telescope direct’. It
is also referred to as bubble up position.
 Telescope inverted: The face right position is called ‘telescope inverted ‘or ‘telescope reversed.
It is also termed as bubble down.
 Changing face: The operation of bringing the vertical circle from one side of the observer to the
other is known as changing face.
 Horizontal angle: the angle formed by the two-survey line in horizontal plane is called
horizontal angle. The value of horizontal angle is 0-360 degree.
5
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

 Vertical angle: angle measured above or below the horizontal Plane formed by survey line.

Least count of various wild theodolite:

Wild-T16 1cg or 1’
Wild-T2 1”
Wild-T3 0.2” direct and 0.02”by estimation
Wild-T4 direct reading 0.1”
Zenithal angle circle of Wild T16, T2 and T3 Theodolites are as below;

Zenithal angle reading circle T3 Zenithal angle reading circle T2 &T16

Temporary Adjustment of Theodolite:

Theodolite को प्रमोगका क्रभभा प्रत्मेक स्टे सनभा गनुऩन ने adjustment राई temporary adjustment बननन्छ। जस्तै;
Centering, Levelling य Elimination of parallax;

 Setting up: मन्रराई Station भानथ यािेय जोड्ने कामनराई fixing or setting up बननन्छ।
 Centering: theodolite राई station को भानथ यािी सकेऩनछ theodolite को center य ground station राई
एउटै vertical line or plumb line भा ऩाने प्रवक्रमाराई centering बननन्छ। Theodolite सबे गने क्रभभा मो
ऩवहरो चयण हो।
 Levelling Up: Theodolite राई level गने कामन दोस्रो चयण हो। मसभा theodolite भा यहे का foot screw
को सहामतारे मन्रराई Level गरयन्छ।
 Elimination of Parallax: Crosswire य object एउटै plane भा नऩये को अिस्थाराई (apparent movement
of object with cross hair) parallax बननन्छ मसराई हटाउॉन cross wire clear गने य telescope को focus
याम्रयी नभराउॉन ु ऩछन।सेतो कागज िा clear Sky राई हे येय parallax हटाउॉन सवकन्छ।

6
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

Permanent adjustment of Theodolite:

Theodolite भा गरयने adjustment जुन एक ऩटक गये ऩनछ प्रत्मेक station भा गनुन ऩदै न बने त्मसराई Permanent
adjustment बननन्छ।जस्तै: adjustment of bubble tube, adjustment of relation between various fundamental
axis of theodolite आदी।

Fundamental axis of theodolites and their relations:

Theodolite भा यहे का भुख्म fundamental axis हरु दे हाम िभोखजभ उल्रेि गनन सवकन्छ।
1. The horizontal axis (Trunnion axis)
2. The vertical axis.
3. The line of collimation.
4. The altitude level axis. (The bubble line of altitude level)
5. The plate level axis. (The plate level)
भानथ उल्रेि गरयएका fundament axis फीचको सम्फन्धराई दे हाम फभोखजभ
उल्रेि गनन सवकन्छ।
1. The horizontal axis must be perpendicular with vertical
axis.
2. The horizontal axis must be perpendicular with the line of
collimation.
3. The altitude level axis must be parallel with the line of
collimation.
4. When the line of collimation is horizontal it is perpendicular with the Vertical axis.
6. The plate level axis must lie in a plane perpendicular to the vertical axis.
7. The vertical circle must read zero when line of collimation is horizontal.
Errors in Theodolite:
1. Instrumental Error

नथमोडोराईट मन्रका कायणफाट आउॉने रुटीराई Instrumental Error बननन्छ।Theodolite प्रमोग गदान आउॉन सक्ने
भुख्म रुटीहरु दे हाम फभोखजभ यहे का छन।

 Plate level को imperfect adjustment का कायण आउॉने रुटी जसरे गदान Horizontal angle inclined plane
भा हुन्छ य Vertical axis ऩनन ठीक हुदैन ।
 Theodolite को Line of collimation, horizontal axis सॊ ग Perpendicular नहुनारे मन्रभा आउने रुटीराई
collimation error बननन्छ। Collimation error check गनन कुनै object को Horizontal angle राई left
य Right face भा observation गयी सोको पयक २०० ग्रेड छ वक छै न बनन check गये य ऩत्ता रागाउन
सवकन्छ। मस रुवटको छु ट पयक २ सेखन्टगन सम्भ हुन्छ।२ सेखन्टगन सम्भ रुवट ऩाईएभा सोको Correction
रगाई काभ गनन सवकन्छ बने २ सेखन्टगन बन्दा िढी रुटी बएभा मन्रराई adjustment का रानग ऩठाउॉन ु
ऩछन।

7
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

 Scale reading circle भा यहेको graduation ठीकसॊ ग नहुनारे आउॉने रुवटराई graduation error
बननन्छ।Horizontal angle भा आउने graduation error कभ गनन धेयै सेट कोण ऩढे य त्मसको average
ननकाल्नु ऩछन।
 Vertical circle राई ठीकसॊ ग adjustment नगनानरे आउॉने रुवटराई Index error बननन्छ। मो रुटी ऩत्ता
रगाउन कुनै object को zenithal angle left य right face भा ऩवढ सोको मोगपर फयािय ४०० ग्रेड िा
३६० नडग्री हुन ु ऩछन। मन्रभा यहे को index error को छु ट पयक ५ सेन्टीगन सम्भ हुन्छ।

Note: for various Wild Theodolite

 Wild T2 Theodolite sf] least count 1”
o Diameter of horizontal circle is 90mm & vertical circle is 70mm
o Internal focusing telescope with length 148mm
 Wild T3 Theodolite sf] least count 0.2” direct reading and 0.02” by estimation
o Length telescope is 260mm
o Diameter of horizontal circle is 5.5 inch (140mm)
o Diameter of vertical circle is 3.8 inch (97mm)
 Wild T4 Universal Theodolite sf] least count 0.1” direct reading on optical micrometer
o Diameter of horizontal circle is 250mm
o Used for determination of geographical position and taking astronomical observation
 Wild T16 Theodolite sf] least count 1Cg or 1’

3. Level Instrument

Direct leveling भा प्रमोग हुने मन्र Level मन्र हो। मो उऩकयण ठाडो दुयी (Vertical distance) भाऩन गननका प्रमोग
हुन्छ।Level मन्रको प्रमोगफाट Vertical Plane भा नसधै vertical distance भाऩन गननका सवकन्छ। Level मन्रराई
याम्रयी सभतरन गरय सके ऩनछ मसरे horizontal line of sight ददन्छ य मसको प्रमोगफाट Back staff (BS) य Fore
Staff (FS) reading का आधायभा उचाई अन्तय ननकाल्न सवकन्छ।Indirect levelling को तुरनाभा direct levelling
शुद्ध भाननन्छ।
The difference in height can be calculated by the substation of Back staff reading with the fore staff
reading. There is various type of level instruments for direct levelling in engineering works and Bench
Mark establishment. Level instruments are employed for determining the relative heights of different
points on the earth’s surface.
A level essentially consists of a telescope to which a bubble tube is attached such that the axis of the
bubble tube and the line of collimation of the telescope are parallel to each other. The instrument is
provided with levelling screws by which the bubble tube is centered, and the line of collimation is
brought into a plane.
Level मन्र य staff प्रमोग गरय सभतर दुयी य उचाई अन्तय ननकाल्न दे हाम फभोखजभ शुर प्रमोग गरयन्छ।
HD= 100(T-B)‌ or HD=I 100

8
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

H= BS-FS
Where; T= Top wire reading,
B= Bottom wire reading,
I= Staff Intercept (T-B)
BS= Middle wire reading of Back Staff
FS= Middle wire reading of Fore Staff
100= Multiplying Constant
Types of Level Instrument
1. Dumpy Level:
 Dumpy Level को design Gravatt रे गये का नथए।
 मसभा Bubble telescope भानथ याखिएको हुन्छ।
 मस वकनसभको रेबरको िनािट साधायण, compact य वटकाउ हुन्छ।
 मसभा टे नरस्कोऩ खझक्न य घुभाउॉन ननभल्ने गरय मसको सऩोटनभा rigid गयी fix गरयएको हुन्छ।
 मो मन्र वटकाउ हुन्छ।
 मसको leveling head भा दुईिटा parallel plate हुन्छन।
 भानथल्रो plate राई Tribrach य तल्रो plate जुन Tripod भा कनसन्छ त्मसराई trivet बननन्छ।
 मस वकनसभका level भा internal focusing telescope को प्रमोग गरयएको हुन्छ।
 Modern dumpy level भा clamp य tangent screw ऩनन याखिएको हुन्छ।
2. Wye Level or Y-Level
 मस मन्रको telescope एउटा Y आकायको support भा अड्याईएको हुन्छ, जुन घुभाउॉन खझकेय eye
piece य objective को position सावटने गयी पकानएय वपट गनन सभेत सवकन्छ।
 मसको permanent adjustment नछटो य सखजरैसॊग अवपसभा नै गनन सवकन्छ।
3. Tilting Level:
 मो precise leveling भा प्रमोग गरयने मन्र हो।
मसभा telescope राई vertical plane भा केही degree तर भानथ (up to 4 ) गनन नभल्ने गयी level
o

tube भा वपट गरयएको हुन्छ।
 Tilting level को विशेषता बनेको मसभा यहे को line of collimation य vertical axis एक आऩसभा
Perpendicular नहुन ऩनन सक्छ।
 Magnifying power 18 to 36D य bubble sensitivity 6" to 40" हुन्छ।
 Line of sight राई tilt गनन tilting screw याखिएको हुन्छ।
4. Reversible Level:
 Dumpy य Wye Level का याम्रा गुणहरुको सनभश्रणफाट फनेको Level मन्र हो। मसभा Dumpy य
Wye Level का पाईदाहरु सभािेस गरयएको हुन्छ।
5. Auto Level:

9
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

 मसराई self-aligning level ऩनन बननन्छ।

 मसभा line of sight राई manually level गनुक
न ो साटो compensator को प्रमोग गरयन्छ।
 मसफाट काभ गनन नछटो छरयतो हुन्छ।
 Auto Level नफनबन्न वकनसभका ईखन्जननमरयङ्ग सबे कामनभा प्रमोगभा गने गये को ऩाईन्छ।
6. Digital level
 आधुननक प्रकायका Level जसभा manually reading नरनु ऩदै न केिर sensor का सहामतारे reading
record गनन य हे न न सवकन्छ।
 Digital level को शुद्धता अन्म मन्रको तुरनाभा फढी नै हुन्छ। तथाऩी विनबन्न शुद्वताका मन्र सभेत उऩरव्ध
छन।
 मसभा staff को सट्टाभा bar codded rod को प्रमोग गरयन्छ।
 Bar code को प्रमोग गदान Image matching को नसद्वान्त अनुशाय reading हुन्छ।
 Reading हरु screen भा display हुने य मन्रभा store हुने हुनारे personnel error कभ हुन्छ।
Sensitivity of Level Tube
Change of angle or gradient required to move the bubble by a set distance (usually 2 mm)
Sensitivity [] = radians

Sensitivity [] =206265 seconds

Where, d=Length of division
R= Radius of curvature
Factors affecting Sensitivity:
1. Radius of curvature increase- sensitivity increase
2. Diameter of tube increase- Sensitivity increases
3. Length of bubble increase – sensitivity increase
4. Viscosity increase – Sensitivity decrease
5. Friction between surface increase- Decrease in sensitivity
6. Temperature increase – sensitivity decrease
Errors in Level instrument
Level instrument भा आउॉने भुख्म रुटी बनेको collimation error हो।मदद level मन्ररे line of sight horizontal
ददन सकेन बने त्मस्तो अिस्थाभा आउॉने रुटीराई Collimation error बननन्छ।Level को वपल्ड कामनभा प्रस्थान गनुन
ऩवहरे मन्रभा collimation error यहे नयहे को check गनुन ऩछन। Collimation error को चेकजाॉच two peg test
method फाट सखजरै गनन सवकन्छ।
Two peg test method फाट चेक गनन सभथय जनभनभा कयीि 50 नभटयको दुयीभा दुई िटा वकरा यािी सोको भानथ
Staff यािी ऩढ्ने। ऩवहरो सेटअऩभा मन्र दुई स्टापको विचभा याख्ने य दोस्रो सेटअऩभा मन्रराई दुई भध्मे एउटा स्टाप
नखजकै यािेय ऩढ्ने, मसयी ऩढ्दा दुिै सेटअऩको उचाई अन्तय फयाफयी आएभा collimation error छै न बन्ने िुखझन्छ। मदद

10
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

उचाई अन्तय फयािय आएन बने तोवकएको tolerance बन्दा िवढ आएभा मन्रराई Permanent adjustment का रानग
ऩठाउनु ऩछन।

Care and Maintenance of Level

Level मन्रको care य maintenance राई अनत भहत्िऩूणन ऩाटोका रुऩभा नरने गरयन्छ। मो मन्रको प्रमोग गदान ननम्न
कुयाहरुभा ध्मान ऩुमानउॉन ु ऩछन।
 एक ठाउॉफाट अको ठाउॉभा मन्र सादान instrument मन्रको case प्रमोग गनुन ऩछन।
 Instrument खझक्दा कसयी याखिएको छ सोको ख्मार याख्नु ऩछन तावक observation ऩनछ जस्ताको
त्मस्तै याख्न सवकमोस।
 Tripod भा fit गदान याम्रोसॊ ग tight गने तय over tight नहुने गरय कस्नु ऩछन।
 मन्रराई सुयखऺत याख्न Water proof hood को व्मिस्था गयी याख्नु ऩछन।
 मन्रराई प्रमोग गदान छामाॉ ऩये को ठाउॉभा याख्ने िा सबे छाता प्रमोग गनुऩ
न छन।
 Instrument याख्ने case भा silica gel प्रमोग गनुऩन छन।
 Staff reading गदान धेयै तर िा धेयै भानथ ऩढ्नु हुदैन ।
 Instrument का knob हरु आिश्क बन्दा िवढ tight or loose गनुन हुदैन।
4. EDM and Total Station

Distance Meter EDM (Electromagnetic Distance Measurement or electronic distance measurement)

instrument राइ distance meter ऩनन बननन्छ। सन् १९५० भा Swidish scientist Eric Bergstand रे ऩवहरो ऩटक
EDM मन्रको रुऩभा Geodimeter (Elector Optical Instrument) Introduce गये का नथए। त्मसऩनछ सन् १९५७ भा
South Africa भा T.L. Wadley रे Tellurometer (Microwave instrument) को Introduce गये का नथए। आज बोनर
नफनबन्न प्रकायका EDM मन्रहरु आविस्काय बई प्रमोगभा आएको ऩाईन्छ। EDM मन्रको प्रमोग गयी distance measure
गदान instrument य reflector फीचभा visibility अननिामन हुनऩु छन। आजबोनर केही मन्ररे Reflector less mode भा सभेत
काभ गने गये को ऩाईन्छ।

Instrument रे transmit गये को Electromagnetic waves reflector रे reflect गछन य receiver रे reflected wave
detect गछन मसयी transmission य reception time interval का आधायभा िा phase difference of the received
wave का आधायभा distance calculate गयी य सोको result screen भा display गछन।

Distance = V ×t/2
Where V= Velocity of wave
t= total timetaken
Distance=V×t1/2
Where t1= total time for instrument to reflector and reflector to instrument.

Distance =

11
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

Where  is wave length, n is number of wave

Note:
 Accuracy in distance measurement is 1 in 105 for 100km
 Velocity of light is 3×108m/s
 Velocity of light in vacuum is 299792.5km/sec
 Wave length of microwave signal is 1m to 3×10-4m
 Wavelength of Infrared wave signal is 3×10-4m to 10-6m
 Wavelength of Visible light wave is 10-6m to 10-7m

Types of waves:
The three types of waves are commonly used in EDM instrument and their wave length can be shown as
below;

 The range of microwave ranges from 1m to 3*10-4m

 The wave length of infrared signal is 3*10-4m to 10-6m
 Visible light waves have range 10-6m to 3*10-7m
 Velocity of light is 3108m/sec
Classification of EDM
1. Light wave instrument – Geodimeter- accuracy 0.5 to 5mm
Light wave instruments रे visible light राई signal wave को रुऩभा प्रमोग गछनन।
2. Infrared wave instrument - accuracy 10mm- Generally 2-3km
Infrared wave instrument रे Infrared waves राइ signal wave को रुऩभा प्रमोग गछनन।
3. Micro wave instrument- Tellurometer – Ranges up to 100km
Microwave instruments रे Microwaves राई signal wave को रुऩभा प्रमोग गछनन।
4. Radio Wave instruments: This type of instruments uses radio waves having long wavelengths for
distance measurement.

Geodimeter रे नाप्ने दुयी Range

नाऩी विबाग, िगोर तथा बूभाऩन भहाशािाफाट प्रकाखशत Triangulation instruction book का अनुशाय विनबन्न
वकनसभका Geodimeter हरुको दुयी भाऩनको Range दे हाम फभोखजभ यहे को छ।

12
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

Total Stations

Total Station एउटा optical instrument हो जसको प्रमोग surveying & Mapping भा फवढ हुने गये को ऩाईन्छ।
मसराई Electronic (transit) theodolite, Electronic Distance Meter (EDM) य Micro-processor का साथै
Memory Unit को Combination का रुऩभा सभेत फुझ्न सवकन्छ। मसभा internal calculation गननका रानग
software ऩनन याखिएको हुन्छ। मस प्रकायको मन्रको प्रमोग ददन प्रनतददन फढ्दै गएको ऩाईन्छ। जसरे गदान angle नाप्ने
theodolite य EDM हरु क्रभश: विस्थावऩत हुदै जान थारेका छन।

Total Station को शुरुिात सन् 1980 को दशकको शुरुभा बएको ऩाईन्छ। मसको प्रमोगफाट दुयी य कोणको भाऩन सखजरै
गनन सवकन्छ। भुरत Total Station िाट Horizontal Angle, Vertical Angle य Slope distance भाऩन गरयन्छ। मसयी
भाऩन गरयएका कोण य दुयीका आधायभा आन्तरयक रुऩभा मसभा यहेको Computer processor रे विनबन्न calculation
गये य Horizontal distance, Coordinate य vertical distance रगामतको भान सखजरै वहसाि गछन। मसयी प्राप्त
ननतजाहरुराई computer memory भा सुयखऺत रुऩभा याख्न सवकन्छ य ऩनछ मन्रफाट Computer भा download
गरयन्छ।

Functions/USe of Total Station

Total Station को प्रमोग सबेईङ्ग कामनभा ददन प्रनतददन िढ्दै गएको छ। Total Station को प्रमोग/कामनराई भुरत दे हाम
फभोखजभ उल्रेि गनन सवकन्छ।
 Distance measurement (Horizontal/Slope/Vertical)- Total Station को प्रमोग गयी Reflector को
सहामतारे instrument य reflector फीचको दुयी ननकाल्न सवकन्छ।आज बोनर केही Total Station भा
reflector less mode यहेको हुन्छ जसका रानग reflector आिश्मक ऩदै न।
 Angle measurement (Horizontal/Zenithal/Vertical)‌- Total Station िाट theodolite रे जस्तै गयी
सुद्वसॊ ग कोणको भाऩन गनन सवकन्छ। कोणको भाऩनका रानग reflector आिश्मक ऩदै न।
 REM (Remote Elevation Measurement)- टाढै फाट कुनै टािय, रुि, बिनको उचाई ननकाल्न प्रमोग हुन
function, REM हो।
 MLM (Missing Line Measurement)- कुनै दुई विन्दुको दुयी सो स्थानाभ direct measure नगयी
computation फाट ददने function MLM हो।
 Traversing and Adjustment – Traverse गयी सोको adjustment गये य coordinate ददने function
traversing हो।
 Stakeout function – Design point को coordinate का आधायभा जनभनभा सोको position दे िाउॉने
function राई Stakeout function बननन्छ। मो function Engineering design layout गनन य हयाएका नफन्दु
िोज्नका रानग उऩमोगी हुन्छ।
 Area computation- जनभनभा यहे का विन्दुहरुको coordinate भाऩन गरय सोका आधायभा तमाय बएको
polygon को ऺेरपर ननकारन प्रमोग हुने function राई Area computation बननन्छ। मसको प्रमोग गरय
जनभनभा चायै तपन नाऩी तुरुन्तै ऺेरपर वहसाि गनन सवकन्छ।

13
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

 Gradient Percentage- कुनै सडक, नहय आदीको Slope कनत छ बनन नाप्नका रानग Gradient
measurement ऩनन Total station फाट गनन सवकन्छ।
Components of total station
1. EDM- used for measurement of slope distance
2. Electronic theodolite- used for measurement of angles (i.e. Horizontal and Vertical/Zenithal)
3. On-Board Micro-processor- for internal calculation
4. Data collector (built in or separate unit)
5. Data storage (internal or memory card)- for data storage

Data download from Total Station:

There are two methods for data download
i. Use of specific software and Cable connection: Total Station फाट तायको सहामतारे कम्प्मूटयभा data
download गननका रानग Total Station को आफ्नै Software install (जस्तै: Topcon का रानग Topcon link ,
Sokkia का रानग Sokkia link ) गनुन ऩछन।मसयी software install छ बने Total Station राई cable को
भाध्मभिाट कम्प्मूटयभा जोडेय data import from device गने। अि डाट download बए ऩनछ आिश्मक format
(eg excel, csv ) भा Convert गरयन्छ। मसयी तोवकएको format को डाटाराई mapping software भा plot गयी
नक्सा िनाउॉन सवकन्छ।
ii. Use of USB device: मस विनधफाट डाटा download गननका रानग computer भा software install हुन ु ऩदै न।
Total Station भा यहेका डाटा अथानत Job राइ Export गयी Text or shape file रगामत format भा डाटा
export गयी सकेऩनछ ऩेनड्राईब (USB or Hard drive) भा सानन सवकन्छ। मसयी USB भा याखिएको डाटा सखजरै
Computer भा सानन सवकन्छ। computer भा यहे को डाटाराई आिश्मक format भा conversion गयी mapping
software को सहामतारे नक्सा तमाय गनन सवकन्छ।

Errors in Total Station

Total Station को प्रमोगका क्रभभा ऩनन नफनबन्न रुवटहरु हुन सक्छन मसयी आउॉने रुटीराई भुरत तीन िगनभा विबाजन गनन
सवकन्छ।

1. Instrumental Error:
 Error arises due to lack in permanent adjustment of the instrument.
 Horizontal Collimation Error: when line of sight is not perpendicular with horizontal axis.
 Vertical collimation or Index error: When the 0o-180o line of the vertical circle doesn’t
coincides with vertical axis of instrument.
 Compensator index error: Errors due to improper levelling of TS, gets compensated
automatically through compensator by measuring the residual tilt and applying corrected to
the horizontal and vertical circle readings.

14
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

 Eccentricity Error: If geometric centers of graduated circles (Horizontal and vertical) do not
coincide with the center of rotation.
 Circle graduation Error: Non-uniform graduations around the circumference of a circle
(Horizontal/Vertical or both)

Care and Maintenance of Survey Instrument

1. Handle Survey instruments with care like you would handle a newborn baby.
2. Even though quality Survey instruments are designated as weather resistant and sometimes
weatherproof, do not allow instruments to be exposed to excessive dust, heat or moisture. If
possible, clean after each use.
3. Try to ensure that an instrument set-up in the field is protected from inadvertent impact by heavy
construction machinery, vehicles and personnel.
4. Always properly place survey instruments in storage cases before transporting, ensuring that it is
cushioned properly.
5. Survey instruments should place clean
6. Survey Instrument must be calibrated and serviced timely.
7. During use of Survey instrument the knobs should tight properly.
8. Use survey umbrella for safety.

5. Magnetic Compass
Magnet राई स्ितन्र रुऩभा झुण्डमाउॉदा मसरे उत्तय य दखऺण ददशा दे िाउॉछ। मसयी magnet रे सधै उत्तय दखऺण
ददशा दे िाउॉछ बन्ने नसद्धान्तभा आधरयत बई magnetic compass हरु ननभानण गरयएको हुन्छ य मसै नसद्धान्तभा
आधारयत बएय magnetic Compass रे काभ गछन। Magnetic compass को सहामतारे कुनै ऩनन survey line को
magnetic bearing को भाऩन गनन सवकन्छ।मसको साथभा टे ऩको प्रमोग गरय Compass Traversing सभेत गनन
सवकन्छ।मसयी गरयएको ट्राबसनको शुद्धता बने कभ हुन्छ।Magnetic compass प्रमोग गरय भाऩन गरयने Bearing,
Magnetic meridian भा आधारयत यहे को हुन्छ।
Magnetic Compass को िनगनकयण:
साधायणतमा Compass राई दे हाम फभोखजभ चाय बागभा विबाजन गनन सवकन्छ।
a. Trough Compass: साधायण वकनसभको Compass जसराई उत्तय ददशा दे िाउॉनका रानग प्रमोग गरयन्छ य
साभान्मतमा ±५ नडग्री सम्भको भार graduation गरयएको हुन्छ।त्मसै रे गदान मसको प्रमोग प्रेनटे िरराई उत्तय
ददशाभा orientation गननका रानग प्रमोग गनन सवकन्छ।

15
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

b. Brunton Compass: मसराई Brunton pocket transit ऩनन बननन्छ।मसभा Clinometer सभेत जोनडएको हुन्छ
जसको प्रमोगफाट उचाई सभेत भाऩन गनन सवकन्छ। अथानत Brunton’s compass, compass य clinometer को
combination हो अत: मसफाट contouring सभेत गनन सवकन्छ। मो हाते मन्रका रुऩभा िा हरुका ट्राईऩोडभा
यािेय प्रमोगभा ल्माउन सवकन्छ।मसभा quadrantal system भा graduation गरयएको हुन्छ। मसको प्रमोग
preliminary survey य underground mine survey भा प्रमोग गनन सवकन्छ।मसिाट bearing य vertical
angle भाऩन गनन सवकन्छ। मसराई mining compassको रुऩभा सभेत प्रमोग गनन सवकन्छ।
c. Prismatic Compass: मस प्रकायको कम्ऩासको प्रमोगफाट Whole Circle Bearing को भाऩन गरयन्छ।मसभा
magnetic bearing को Sighting य reading सॊ गसॊ गै गरयन्छ।
d. Surveyor’s Compass: सबेमयरे प्रमोग गने कम्ऩास बएकारे मसको नाभ सबेमय कम्ऩास यहे को हो।मसरे

Quadrantal Bearing को भाऩन गछन।

Surveyor’s Compass य Prismatic Compass को तुरना दे हाम फभोखजभ गनन सवकन्छ।

Surveyor's compass Prismatic compass

 o;df Graduated circle box df attached x'G5 /  o;df Graduated Circle needle df attached x'G5
line of sight l;t 3'D5 . / line of sight l;t 3'Db}g .
 o;df Needle n] point out u/]sf] reading kl9G5  o;df line of sight n] point out u/]sf] reading
kl9G5 .
 0
o;sf] North / South df 0 / East / Weast df  o;df South df 00 West df 900 North df 1800 /
900 Graduation ul/Psf] x'G5 . East df 2700 x'g] u/L graduation ul/Psf] x'G5 .
 o;df direct reading lnOG5  o;df prism jf6 reflect u/L reading lnO{G5 .
 o;df sighting / reading ;fy ;fy} ug{ ;lsb}g  o;df sighting / reading ;fy ;fy} ug{ ;lsG5 .
 o;df ;fgf] slit ePsf] eye vane x'G5 .  o;df 7"nf] slit ePsf] eye vane x'G5 .

6. Chain:
ऐनतहानसक सभमभा नाऩजाॉचका प्रमोग गरयने साधनको रुऩभा चेनराइ नरन सवकन्छ।मसयी प्रमोग गने चेन नफनबन्न
प्रकायका छन्। भुख्मरुऩभा चेनराई दे हाम फभोखजभ फनगनकयण गनन सवकन्छ।भुख्म रुऩभा चेनका दे हाम फभोखजभ बागहरु
यहे का हुन्छन।

Brass Handle
Link

Ring

16
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

चेनको प्रमोग कभ शुद्धता बए ऩुग्ने काभभा गरयन्छ तथा वपल्डभा सखजरै भभनत गनन सभेत सवकन्छ। साथै रम्िाई भाऩन
गदान गणना गनन सखजरो हुन्छ।चेनको तौर िवढ हुने हुनारे जनत धेयै दुयी नाप्मो त्मनत नै झोनरएका कायण रुटी हुन
सक्छ।मसको प्रमोग गने क्रभभा रयङको आकाय सानो िा ठू रो बएका कायण रुटी सभेत आउॉन सक्छ।साधायणतमा
चेनको प्रमोग गनुन ऩवहरे मसको रम्िाई चेकजाॉच गनुन ऩछन य मसयी चेकजाॉच गदान 80N tension य 20 नडग्री
ताऩक्रभभा प्रनत नभटय रम्िाईभा २ नभनरनभटय बन्दा िवढ हुन ु हुदैन बने 20 नभटय य 30 नभटयको चेनको रम्िाई
5 नभ.नभ. य 8 नभ.नभ. नबर नभल्नु ऩछन।चेनराई दे हाम िभोखजभ िनगनकयण गनन सवकन्छ।

Type Length No of links Remarks

1. Metric Chain 20m/30m 100/150  Made of galvanized mild steel wire of 4mm
diameter
2. Gunter’s Chain 66 feet 100  मसराई सबेमसन चेन ऩनन बननन्छ।
3. Engineers Chain 100 feet 100
4. Revenue Chain 33 feet 16  भुरत वकत्तानाऩी कामनभा प्रमोग गरयन्छ।
 प्रनत नरङ्कको रम्िाई 2 वपट हुन्छ।
5. Steel Band Chain 20/30m  Width of 12-16mm and thickness of 0.3-0.6mm
 शुद्वताका रानग मसको प्रमोग गरयन्छ।
 अन्म चेनको तुरनाभा मो हरुका सभेत हुन्छ।
Test and adjustment of Chain
चेनको रम्िाई जाॉच गनेको रानग standard Chain अथिा steel tape को प्रमोग गरयन्छ।चेनको नरङ्क साघुयो िनाएय
(bending) िा तन्काएय (stretching) चेनको रम्फाई नभराईन्छ।
Error Due to incorrect Chain/Tape
मदद प्रमोग गरयएको चेन िा टे ऩको रम्िाई गरत छ बने सो कायणरे आउने रुटीको वहसाि गरय correction रगाउॉन
सवकन्छ।मसको रानग दे हाम िभोखजभको शुर प्रमोग गनुन ऩछन।
मदद: L= True or designated length of the chain or tape
L’= Incorrect (or actual) length of the chain or tape
य l = actual or true length of the line
l’= measured length of the line बए
हुन्छ।

जस्तै :
The length of a line measured with a 20m chain was found to be 250m. Calculate the length of the
lie if the chain was 10cm too long.
Solution: Here L= 20m
L’= 20.1m
l’= 250m
l=?

17
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

हुन्छ।
=251.25m
7. Tapes:
शुद्धसॊ ग रम्िाई नाप्नका रानग प्रमोग गरयने साधन टे ऩ सानो ऺेरको नाऩी गरय
ऺेरपर ननकाल्ने कामनभा टे ऩको प्रमोग गरयन्छ। टे ऩ फनाउॉन प्रमोग हुने कच्चा
ऩदाथन य रम्िाई तथा तौरका आधायभा टे ऩराई दे हाम फभोखजभ फनगनकयण गनन
सवकन्छ।

a. Cloth Tape: मसराई linen टे ऩ ऩनन बननन्छ। साधायणतमा 10-30

नभटयको रम्िाईभा ऩाईने वम टे ऩको चौडाई 12-15mm हुन्छ। मस

वकनसभका टे ऩको प्रमोग कभ शुद्धता बए ऩुग्ने कामनभा रम्िाई नाऩी गनन
प्रमोग गरयन्छ। मस्ता टे ऩराई moisture रे असय गने तथा हािा चरेको फेराभा नसधा गये य नाप्न कदठन हुन्छ।‌
offset नावऩ गने कामनभा मसको प्रमोग गरयन्छ।
b. Metallic tape: Metallic tape brass or cupper wire फाट फनेको हुन्छ। साधायणतमा 20-30 नभटयको
रम्िाईभा िन्ने वम टे ऩहरु शुद्धताका साथ दुयी नाप्न प्रमोग गरयन्छ। Cloth tape भा यहे का कभजोयीहरु मसभा
हुदैनन य नफनबन्न वकनसभका सबेभा रम्िाई नावऩ गने कामनभा मसको प्रमोग गरयन्छ।
c. Steel Tape: 1–50-meter रम्िाई य 6-10mm चौडाईको Steel प्रमोग गरय फनाईने टे ऩको प्रमोग फोटनफरुिा
बएको ठाउॉभा दुयी नाऩी गनन उऩमुक्त भाननदै न।

d. Invar Tape: High precise का साथ दुयी नाऩी गननका रानग मसको प्रमोग गरयन्छ। मो टे ऩ nickel (36%) य
steel (64%) को नभश्रणिाट फनेको धातुको प्रमोग गरय तमाय गरयने हुनारे धेयै कभ thermal expansion
(0.122*10-6/oC) हुने हुनारे ताऩक्रभको असय ज्मादै न्मून हुन्छ।मसको प्रमोग गदान साफधानी अऩनाउॉन ु ऩछन
वकनवक मो नयभ हुने हुनारे फावङ्गने (deforms) हुने सम्बािना यहन्छ।साधायणतमा 30/50/100 नभटयको
रम्िाईभा वम टे ऩ ऩाईन्छन।
e. Glass fiber tape: मो शुद्वताका साथ दुयी नाऩी गननका रनग प्रमोग गरयने वटकाउ य फनरमो टे ऩ हो।मो टे ऩ
आजबोनर धेयै प्रचरनभा छ वकनबने फनरमो हरुका य रम्िाई ऩनन फवढ हुने हुदा राभो दुयी सखजरै नाऩी गनन
सवकन्छ।मो टे ऩ 5/10/20/30/50 नभटय रम्िाईका ऩाईन्छन।

8. Stereoscope

Aerial Photograph राई तीन आमानभक रुऩभा हेन न प्रमोग गरयने instrument stereoscope हो। Stereoscope x? lens
/ mirror jf6 jg]sf x'G5g\ . ;fwf/0ftof simple stereoscopic viewing sf] nflu pocket stereoscope / mirror
stereoscope k|of]u ul/G5 .

18
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

a. Pocket stereoscope: मो एउटा frame भा दुई िटा identical lens (convex) mount गरयएको simple instrument

हो य Lens हरुको फीचभा यहे को spacing eye base सॊ ग फयािय याखिएको हुन्छ। साधायणतम eye base 66 mm यहने

बएताऩनन individual observer को eye base अनुशाय adjust गनन lenses फीचको spacing slightly change गनन

नभल्ने गरय फनाईएको हुन्छ। Pocket stereoscope फाट aerial photograph को] stereoscopic viewing गदान

photographs को stereo pair राई table top भा left photo left eye रे य right photo right eye रे हे ने गरय

याखिन्छ य stereoscope फाट हे रयन्छ। मसयी photo हरु याख्दा दुई पोटोहरु फीचको spacing ५१ नभ नभ याखिएको

हुन्छ जुन normal eye base (66mm) बन्दा कभ छ अत: pocket stereoscope फाट एउटा model जुन 230mm x

230mm को] format भा 60% over lapping फाट तमाय हुॉदा 138 mm जनत हुन्छ ऩुयै एकै ऩटकभा दे ख्न सवकदै न य

पोटोको images राई part part गयी fusion गनुन ऩने हुन्छ।

b. Mirror stereoscope: मस प्रकायको stereoscope df b'O{j6f 7"nf wing mirrors / b'O j6f ;fgf eye piece

mirrors x'G5g\ ;j} mirror x? Horizontal plane ;+u 450 df inclined x'G5g\ . Wing mirror n] photo jf6
cfPsf rays nfO{ reflect u5{ h'g eye piece mirror df 7f]lsg k'U5g / k'gM reflect eO{ To;sf] dfly /flvPsf
lens x? xFb} observer sf] cfFvf ;Dd k'U5g\ / eyepiece sf] tn steromodel tof/ x'G5 . Mirror stereoscope
df photographs 6f9f /fv]/ klg fusion ug{ ;lsg] ePsf]n] k'/} model Ps} k6s b]Vg ;lsG5 . Mirror
stereoscope df corresponding images sf] ljrsf] spacing रगबग 255 mm /flvG5 . s'g} s'g} mirror

stereoscope df binaculars ;d]t fit u/]sf] x'G5 h;n] ubf{ magnify u/L photo interpret ug{ ;lhnf] x'g5 .
t/ magnify ubf{ field of view reduce x'g] x'Fbf entire stereomodel visible x'Fb}g . Stereoscopic viewing sf]
nflu kmf]6fx? Properly oriented x'g' k5{ tfsL left photo left eye / right photo right eye n] b]lvof]; . olb
photo x? reversed eof] eg] terrain sf] pseudoscopic view b]lvG5.
9. Tacheometer

सन् १७९९ भा Stadia Principle को प्रनतऩादन बए ऩनछ मस प्रकायको मन्रको प्रमोग बएको ऩाईन्छ। Diaphragm
भा stadia hair याखिएको ordinary transit theodolite राई tacheometer को रुऩभा प्रमोग गनन सवकन्छ।
Tacheometer को सहामतारे staff intercept य Vertical/Zenithal angle ऩढे य कुनै दुई विन्दुफीचको सभतर दुयी
य उचाई अन्तय ननकाल्न सवकन्छ। मसफाट कुनै दुईिटा ये िाहरु फीचको Included angle ऩनन नाप्न सवकन्छ। मो
मन्रको प्रमोग large scale भा topographical mapping गननका रानग गरयन्छ। Self-reducing tacheometer भा
distance curve, base curve य height curve attach गयी तीन िटा curve हुन्छन । जसभा उल्रेि बएको

19
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

multiplying factor ऩढ्न नभल्छ तथा Base curve य distance curve को intercept फाट horizontal distance
तथा Base curve य height curve को intercept फाट difference in elevation calculate गरयन्छ।

Distance Curve

SH Height Curve HD = 100SH

SVH V = f100SV

Base Curve

[Link] Table:
Plane table seasoned गये को काठफाट फनेको एउटा साधायण drawing board हो।मसको आकाय धेयै प्रकायका
हुन्छन तय साधायणतमा Plane Tabling भा प्रमोग हुने फोडनको आकाय 60cm75cm को हुन्छ।ग्रावपकर विनधफाट
नाऩनक्साको कामनका रानग प्रमोग गरयने उऩकयण Plane table हो। मस
नफनधभा नावऩ गने य नक्सा तमाय गने कामन सॊ गसॊ गै गरयन्छ। मसको
प्रमोग गरय टोऩोग्रावपकर सबे गदान जनभनको फास्तविक स्िरूऩसॊ ग तुरना
गनन सवकन्छ। Plane Table बन्नारे Drawing Board राई tripod भा

mount गरयन्छ। board र tripod जोड्नका रानग clamping screw

को प्रमोग गरयन्छ।Alidade को प्रमोग गरय ददशा नाऩीन्छ बने
Clinometer को प्रमोग गरय उचाई भाऩन गरयन्छ।मसको प्रमोग
वकत्तानाऩी तथा टोऩोग्रावपकर सबेभा गने गरयन्छ। plane tabling भा प्रमोग गरयने मन्र तथा accessories राई दे हाम
िभोखजभ उल्रेि गनन सवकन्छ।
a. Alidade- For measurement of direction/sighting
b. Plumbing fork or U fork- For centering the plane table
c. Spirit level- For levelling plane table
d. Compass- for orientation of plane table
e. Drawing paper with a rain proof cover
Plane table राई दे हाम िभोखजभ िनगनकयण गनन सवकन्छ।
a. Traverse Table: साधायण टे फर जसराई tripod सॊ ग एउटा screw रे जोनडएको हुन्छ य clamp राई
loose गये य टे िरराई vertical axis को reference भा horizontally चायै नतय घुभाउन सवकन्छ य
आिश्मकता अनुशाय clap गनन सवकन्छ।Plane table राई level गननका रानग tripod तर भानथ गये य नभराउॉन ु
ऩछन।

20
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

b. Jhonson Table: मस वकनसभको टे िरभा ball and scoket का आधायभा levelling गनन सवकने गरय तमाय
गरयएको plane table राई Johnson table बननन्छ।
c. Coast Survey Table: मस वकनसकभको टे िर िवढ शुद्वता आिश्मक ऩने कामनभा मसको प्रमोग गरयन्छ। मो
टे िरराई सिैबन्दा शुद्व भाननन्छ। मसभा levelling गननका रानग foot screw य Clamp गननका रानग
Clamping screw याखिएको हुन्छ। मसका अरािा table राई विस्तायै घुभाउनका रानग tengent screw
सभेत याखिएको हुन्छ।

11. Drawing and scribing tools and materials

12.1. Types of Images:

(क) हाभीरे तमाय गने Image हरुराई Background का आधायभा दुई बागभा विबाजन गनन सवकन्छ।
1. Positive image: image with black image and white background. (Image कारो य ब ुई सेतो िा
ऩायदशॉ)
2. Negative image: image white and non-image part black. (Image सेतो िा ऩायदशॉ य ब ुई कारो)
(ि) हाभीरे तमाय गने Image हरुराई Reading Style का आधायभा दुई बागभा विबाजन गनन सवकन्छ।

NEPAL
Positive image
NEPAL Negative image
1. Right Reading (RR): नसधै ऩढ्न सवकने अऺयराई Right Reading Image बननन्छ।

2. Mirror reverse or Wrong Reading (WR): Mirror को सहामतारे ऩढ्न सवकने अऺयराई Mirror
Reading or Wrong Reading Image बननन्छ।

12.2. Drawing:
Drawing का भाध्माभफाट नक्सा तमाय गने विनध बनेको Traditional विनध हो। मसफाट Positive Original तमाय
हुन्छ।Drawing गननका रानग हस्तनरऩी (Manuscript) आिश्मक हुन्छ जुन वपल्ड सबे, पोटोग्राभेट्री िा existing
नक्साको Enlargement तथा Reduction िाट प्राप्त गरयन्छ। मसयी प्राप्त बएका नक्साभा साधायणतमा pencil
drawing गरयएको हुन्छ तथा ती नक्सा काटोग्रापी View फाट प्रकाशन मोग्म हुदैनन साथै Drawing का भाध्माभिाट
मसराई प्रकाशन मोग्म फानाईन्छ।Drawing गननका रानग दे हामका साभाग्रीहरु आिश्मक ऩछन।
 Pencil and Pen (करभ)

21
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

 Drawing paper
 Scale/Rular
 Ink (भसी)
 Compass (Protactor)
 Drawing Board आदी
Quality of Drawing Paper (Drawing Paper को गुणस्तय):
Drawing कामनभा प्रमोग हुने drawing paper भा दे हामका विशेषता हुन ु ऩछन।
 Drawing paper should be of good quality. (याम्रो गुणस्तयको कागज)
 Dimension of stability should be high. (Dimension of stability धेयै बएको)
 Drawing surface should not be hard. (सतह नयभ हुनऩु छन)
 Ink should absorb fast. (सखजरै भनस सोस्ने हुनऩु छन)
 Surface should not shine (सतह धेयै चखम्कने हुनहु दु ै न)
 Easy for erasing (भेटन/सुधाय गनन सखजरो हुनऩु छन)
Ink Quality (भनसको गुणस्तय)
Drawing कामनराई गुणस्तयीम फनाउनका रानग मसभा प्रमोग हुन भसीको विशेषता दे हाम फभोखजभ हुन ु ऩछन।
 Water proof (ऩानीरे ननफगाने हुन ु ऩछन)
 Dark and viscos (िाक्रो य गाढा हुन ु ऩछन)
 Durable for long time (राभो सभम सम्भ वटकाउ हुने हुन ु ऩछन)
 Fast hardening (भसी चाडै सुक्ने)
Types of Drawing papers (Drawing Paper को प्रकाय)
Drawing कामनभा प्रमोग हुने Paper धेयै वकनसभका हुन्छन। भुरत दे हामका drawing paper को प्रमोग बएको ऩाउॉछौ।
 Tracing paper (ट्रेनसङ्ग ऩेऩय)
 Very low dimension of stability
 Used for draft work only
 Drawing paper
 More dimension of stability compared to tracing paper
 Difficult for correction
 Mounting paper (काटे ज ऩेऩय)
 More dimension of stability
 Difficult for correction
 Enamel coted metal
 More dimension of stability
 Easy for correction but opeque
 Plastics (Permatrace) – (ऩभानट्रेस)
 More dimension of stability compared to other papers

22
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

 Easy for correction while there is mistake during drawing

 Used now a days
Types of Pen used in Drawing (करभको प्रकाय)
Drawing कामनभा प्रमोग हुने करभहरु नफनबन्न वकनसभका छन्। नतनीहरुराई दे हाम फभोखजभ उल्रेि गनन सवकन्छ।
 Crow quill pen (कुकेर)
o Very Simple Simple pen
o Used for low quality work
 Line pen (राईन करभ)
o Used in high quality work
o Available double line pen for drawing parallel line
 Reservoir pen (Graphos, Rotering,Caligraph etc,)
o Having various size (eg. Graphos pen is generally 0.1-2.5 mm)
o Difficult for controlling thickness of line
मसयी विनबन्न वकनसभका कागजातहरु तथा करभको प्रमोगफाट तमाय हुने drawing कामन गदान Accuracy (शुद्धता),
Quality (गुणस्तय) य Time (सभम)तीन िटा drawing का नसद्वान्तको ऩारना गनुन ऩदनछ।

12.3. Scribing (स्क्राईनफङ्ग)

Drawing कामनफाट उत्ऩादन बएका नक्साको
गुणस्तय कामभ गनन साह्रै गाहो ऩने बएकारे सन
१९४० भा नससाभा enamel रेऩन गरय सोफाट
स्क्राईनफङ्ग कामन शुरु बएको ऩाईन्छ।मस प्रकायको
scribing कामनको व्मिस्थाऩन जवटर हुने बएकारे
सन् १९४६ दे खि प्राखस्टक नसटभा स्क्राईविङ्ग गने
गये को ऩाईन्छ।मसयी स्क्राईफ गदान तमाय हुने
copy जवहरे ऩनन Negative Original तमाय
हुन्छ।साधायणतमा स्क्राईफ नसट यातो िा
सुन।तरा यॊ गका हुन्छन। य स्क्रईफ नसटको
िनािट ऩनन base plastic य emulsion सायै
ऩातरो रेऩन रगाईएको हुन्छ।मसयी रेऩन
रागाउॉदा uniform हुने गरय रगाउॉन ु ऩछन।
 Scribe coat/ Peep coat, Scriber, Light table, Registration Pin, Punching machine (large), Cello
tape, Scale /Knife/etching solution, Contract frame.
Scribe coat:
 PVC or Polyester base coated with emulsion is called scribe coat
 Dimension of stability is high‌
 Semitransparent for scribing (अधनऩायदशनक)
 It should be light and durable (हरुका तथा वटकाउ)

23
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

 Coating should be smooth (एकनासको)

 Color is generally red or orange, makes easy for eye during scribing
 Scribing का रानग दे हाम फभोखजभ‌Tools तथा‌material ‌ आिश्मक ऩछन।
Types of Scribers or Graver
a. Pen type graver: मस वकनसभको Scriber कयीि करभ जस्तै हुन्छ य मसको प्रमोग राईन तान्न गरयन्छ।
b. Rigid graver: Rigid graver पयक पयक भोटाईका नसधाये िाहरु तान्न प्रमोग गरयन्छ।
c. Swivel graver: Swivel graver हे दान Rigid graver जस्तै हुन्छ केिर मसको ननि movable हुन्छ य मसराई
parallel line, curve line, thick lines आदी तान्न प्रमोग गरयन्छ)
d. Special graver: मस्ता graver हरु Symbol फनाउॉनका रानग प्रमोग गरयन्छ। जस्तै:‌Building graver
Needles used on Graver:
Graver needles are made of Steel or sapphire (ननरभ). Sapphire is good compared to steel but is
costly than steel. Sometimes alloy (tungsten carbide) is also used the thickness of needle should
be checked time to time to maintain quality.

Comparison of Drawing and Scribing (Drawing य Scribing को तुरना)

Drawing Scribing

• Quality of line thickness is difficult for making • Line quality is good

uniform

• Training is difficult because of ink and pen • Training is easy compared to drawing

• Time consuming • Less time consuming

• Needs more steps for using in reproduction • Can used directly to reproduction

• Correction is difficult • Correction is easy

• Needs well train draftsman • Less skill may be ok

Process of Drawing and Scribing
1. Collect original
2. Attach it to Board/ light table
3. Overlay new drawing sheet/Scrobe sheet
4. Stick with light tape (or use clip board)
5. Prepare separate sheet for different color
6. Use quality ink and pen/Scribe coat and Scriber
7. Let for proper drying for drawing
8. Use quality drawing paper (ऩभान ट्रेस)/Scribe Sheet

24
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

12. Vacuum Contact Frame:

मसको प्रमोग गये य same scale को output

ननकाल्न सवकन्छ। मसभा light source को
प्रमोग गरय original य film भा light expose
गये ऩनछ मसफाट output develop गरयन्छ।
मसयी light expose गदान दुई वकनसभफाट गनन
सवकन्छ।Emulsion सॊ ग emulsion जोडेय
expose गदान In-contact exposure य
Original को emulsion य film को base
जोडेय expose गरयन्छ बने त्मसराई out of
contact exposure बननन्छ।

Contact Frame को प्रमोगफाट प्राप्त हुने Output दे हाम फभोखजभ प्राप्त हुन्छ।Contact frame को प्रमोग गदान Opaque original
फाट कामन गनन सवकदै न मसका रानग process camera आफश्मक ऩछन।
In-contact Process Out of contact Process

Input Output Input Output

RR Positive Image MR Negative Image RR Positive Image RR Negative Image

MR Positive Image RR Negative Image MR Positive Image MR Negative Image

RR Negative Image MR Positive Image RR Negative Image RR Positive Image

MR Negative Image RR Positive Image MR Negative Image MR Positive Image

25
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

13. Light Source Process Camera:

Light Source Process Camera रे साधायण Camera को जस्तै नसद्वान्तभा आधारयत बइ कामन गछन।मसभा प्रमोग हुने
वपल्भ 100 िगन से.भी. िा सो बन्दा ठू रो आकायको प्रमोग गरयन्छ। साधायणतमा Process Camera को रम्िाई 5-8
नभटय हुन्छ बने उचाई ३ नभटय को हुने गछन। Process Camera को िनगनकयण गदान दुई िगनभा विबाजन गनन सवकन्छ।
a. Single Room Process Camera
b. Two Room Process Camera

Single Room Process Camera बएभा त्मो Camera याखिएको कोठा अध्मायो (Dark Room) हुन ु ऩछन।तय Two
Room Process Camera बएभा negative plane अथानत film holder तपनको बाग अध्मायो कोठा हुन ु ऩछन। Process
camera का भुख्म रुऩभा तीन बाग हुन्छन। Process camera भा opaque original सभेत प्रमोग गनन सवकन्छ।

 Focal Plane: मसराई Negative Plane ऩनन बननन्छ य मसभा film यािेय Expose गनन प्रमोग गरयन्छ।
 Lens Plane: मसभा lens य मसैसॊग attach यहे का parts हरु हुन्छ।
 Object Plane; मसराई copy board or original holder अथानत Object Plane बननन्छ। मसभा original
document attachment गये य त्मसको output ननकानरन्छ।

Sensitive emulsion, Photographic emulations are:

 Agcl, AgI, AgBr etc.
 Commonly used one is AgBr
 After exposure the image formed on film which we cannot see is called Latent Image.
Safe light for different films:
 Colour blind = yellow or orange
 Orthochromatic = Red
 Panchromatic= No safelight

Copy holder दे खि support rail को बाग उज्मारो कोठाभा हुन्छ।मसको प्रमोगफाट Same Scale, Enlarge य Reduced
output ननकाल्न सवकन्छ।

26
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

Dark Room

Process camera को प्रमोग गरय Enlargement and Reduction गननका रानग दे हाम िभोखजभको formula प्रमोग

Reduction Enlargement

गरयन्छ।
So= scale factor of original
Sc= scale factor of copy
Enlargement or Reduction factor= So/ Sc=n
if factor n=1, same scale image will be produced
if factor n<1, reduced image will be produced
if factor n>1, enlarged image will be produced
In camera there is use of percentage scale so we need to convert scale factor to percentage scale. Which
can be calculated by the multiplication of n by 100.
 If a map is in 1:2500 scale is converted to 1:1000 scale then Calculate the percentage of
Enlargement /Reduction. [Ans: 250% Enlargement]

27
 Surveyor PSC Preperation Class 2080

14. Offset Press

कुनै नक्साको धेयै सॊ ख्माभा Quality सवहत उत्ऩादन गनुन ऩये भा offset Press को प्रमोग गरयन्छ। मसराई Indirect
Printing Process बननन्छ। मसभा Printing गननका रानग Printing Plate को प्रमोग गरय सोको image area भा यहे को
RR Image or text सॊ गै यहेको Blanket भा transfer हुन्छ, जुन MR हुन्छ य सॊ गै यहे को paper cylinder भा transfer
हुदा RR image‌or text print हुन्छ।मसरे oil य water नभनसदै न बन्ने नसद्वान्तभा आधारयत बएय कामन गये को हुन्छ।मसभा
जनत धेयै सॊ ख्माभा ink य water‌ roller प्रमोग गरयन्छ त्मसिाट water य भनस याम्रोसॊ ग वपखजन्छ य वप्रन्टको गुणस्तय
फढ्छ।

Printing भा paper plates, plastic plates and metallic plates प्रमोग गरयन्छ। एकदभै कभ सॊ ख्माभा Print ननकाल्नु
छ बने भार Paper Plate को प्रमोग हुन्छ तय मसको Dimension of Stability य durability कभ हुने बएकारे paper
plate cartography भा प्रमोग हुदैन। Plastic plate paper plate को तुरनाभा केही stable य durable बए ऩनन large
scale भा production गनुऩन ने कामनभा उऩमुक्त भाननदै न। Metallic plates राई cartographic reproduction भा सिै
बन्दा उऩमुक्त भाननन्छ। Aluminum, Zink य Copper plate गरयएको ऩाईए ताऩनन Aluminum plate को प्रमोगराइ
याम्रो भाननन्छ।

Offset Printing को नफशेषता

 Indirect printing process

 Image राइ blanket cylinder भा transfer गरयन्छ य पेरय blanket फाट paper भा transfer हुन्छ।
 Image य non-Image part plate भा एउटै सभतर सतहभा हुन्छन ।
 Working procedure साधायण क्माभाया जस्तै हो ।
 Working principle चावह तेर य ऩानी नभनसदै न बन्ने हो ।
 जनत धेयै योरयको प्रमोग बमो त्मनत भनस याम्रोसॊ ग फस्छ ।
 मो तरयका ठू रो सॊ ख्माभा नक्शा उत्ऩादनभा प्रमोग गरयन्छ ।

28