Cooperative Organization
A cooperative organization is an association of persons, usually of limited
means, who have voluntarily joined together to achieve a common
economic end through the formation of a democratically controlled
organization, making equitable distributions to the capital required, and
accepting a fair share of risk and benefits of the undertaking. The word
‘cooperation’ stands for the idea of living together and working together.
Cooperation is a form of business organization, the only system of
voluntary organization suitable for poorer people. It is an organization
wherein persons voluntarily associate together as human beings on a
basis of equality, for the promotion of economic interests of themselves.
The cooperative movement has three objectives
1. Better living,
2. better business and
3. Better farming .
A cooperative organization always prefers
(1) Service instead of profit maximization,
(2) Survival of the weakest instead of survival of the fittest,
(3) Self-help and self-reliance instead of dependence on external bodies.
(4) Development of moral character of members instead of emphasis on
pure material development.
Features /Characteristics(Manchester) of Cooperative
Organization:
The following are the characteristic features of a cooperative organization
as a form of business organization:
1. Voluntary Association: A cooperative society is a voluntary
association of persons and not of capital. Any person can join a
cooperative society of his free will and can leave it at any time. When he
leaves, he can withdraw his capital from the society. He cannot transfer
his share to another person.
The voluntary character of the cooperative association has two
implications:
(i) None will be denied the right to become a member and
(ii) The cooperative society will not compete with anybody to become a
member.
2. Spirit of Cooperation: The spirit of cooperation works under the
motto, ‘each for all and all for each.’ This means that every member of a
co-operative organization shall work in the general interest of the
organization as a whole and not for his self-interest. Under cooperation,
service is of supreme importance and self-interest is of secondary
importance.
3. Democratic Management: An individual member is considered not as
a capitalist but as a human being and under cooperation, economic
equality is fully ensured by a general rule—one man one vote. Whether
one contributes 50 rupees or 100 rupees as share capital, all enjoy equal
rights and equal duties. A person having only one share can even become
the president of cooperative society.
4. Capital: Capital of a cooperative society is raised from members
through share capital. Cooperatives are formed by relatively poorer
sections of society; share capital is usually very limited. Since it is a part
of govt. policy to encourage cooperatives, a cooperative society can
increase its capital by taking loans from the State and Central Cooperative
Banks.
5. Fixed Return on Capital: In a cooperative organization, we do not
have the dividend hunting element. In a consumers’ cooperative store,
return on capital is fixed and it is usually not more than 12 p.c. per
annum. The surplus profits are distributed in the form of bonus but it is
directly connected with the amount of purchases by the member in one
year.
6. Cash Sale: In a cooperative organization “cash and carry system” is a
universal feature. In the absence of adequate capital, grant of credit is not
possible. Cash sales also avoided risk of loss due to bad debts and it could
also encourage the habit of thrift among the members.
7. Moral Emphasis: A cooperative organization generally originates in
the poorer section of population; hence more emphasis is laid on the de-
velopment of moral character of the individual member. The absence of
capital is compensated by honesty, integrity and loyalty. Under
cooperation, honesty is regarded as the best security. Thus co-operation
prepares a band of honest and selfless workers for the good of humanity.
8. Corporate Status: A cooperative association has to be registered
under the separate legislation—Cooperative Societies Act. Every society
must have at least 10 members. Registration is desirable. It gives a
separate legal status to all cooperative organizations—just like a
company. It also gives exemptions and privileges under the Act.
==================
Role/Importance/ Benefits / of Cooperation in Economic
development
The importance of co-operation can be explained as
1) Empowering women:-
2) Providing affordable finance:-
3) Building local expertise and profits :-
4) International cooperation:-
5) Creating decent jobs: -
6) Tackling poverty and creating food security:-
1) Tackling poverty and creating food security:-
Cooperatives enable smallholders in partner countries to market products
together and get a stronger voice in the global supply chain. An established
model, the ILO estimates that nearly 50% of the world's rural agricultural
produce is marketed through cooperatives. Over 75% of Fair-trade products are
produced by cooperatives, helping 887,000 smallholders, according to figures
from Fair-trade Labeling Organizations International.
2) Providing affordable finance:-
Financial cooperatives such as credit unions offer sustainable finance for local
people excluded from the traditional banking system. Because they are run by
and for people at a community level, and they lend cautiously, credit unions offer
a safe approach to savings and loads. In India, the Self-Employed Women's
Association has created a cooperative bank, owned and run by its users, to
provide affordable finance for female workers who are otherwise unable to
access credit.
3) Building local expertise and profits:
Because cooperatives are run by and for local people, they develop, and pass on,
the business expertise. Profits generated stay local, and are invested in the
cooperative, the local area or distributed to the local owners. Cooperatives are
an effective tool for [Link] in Bolivia has grown to become the
largest urban water cooperative in the world, serving 1.2 million people - growth
made possible because the profits have been reinvested in the business and the
expertise retained locally.
4) International cooperation:-
As an international movement founded on the principle of self-help, there is a
high degree of cooperation amongst cooperatives. Strong cooperative networks
enable practitioners in different parts of the world to share learning and best
practice to one another. The Ugandan Cooperative College, which provides
training in cooperative management and governance, is supporting the
development of cooperatives across South Sudan.
5) Creating decent jobs: -
Worldwide, over 100 million people are employed by cooperatives and 3 billion
secure their livelihoods through them. As people-cantered businesses, they aim
to provide decent work with job security and good working conditions, whether it
is for farmers, laborers or office workers. Approximately 250, 00 Kenyans are
directly employed by cooperatives and 63% of the population derive their
livelihoods directly or indirectly from them.
6) Empowering women: -
As open and democratic organizations, cooperatives promote gender equality.
Many women have senior positions in cooperatives, a significant number of
cooperatives have been established by women to enable them to secure an
income, whilst in countries such as Kenya gender quotas are required for
cooperatives Boards.
In Uganda, the Bukonzo coffee cooperative union is strongly committed to
women's empowerment: 85% of its members are women, and specialist courses
are run to develop female members' business skills and capacity.
=====
सहकारी संगठन Cooperative organisation
एक सहकारी संगठन आमतौर पर सीमित साधनों वाले व्यक्तियों का एक संघ है, जो
लोकतांत्रिक रूप से नियंत्रित संगठन के गठन के माध्यम से एक सामान्य आर्थिक
लक्ष्य हासिल करने के लिए स्वेच्छा से एक साथ शामिल हुए हैं, आवश्यक पूंजी का
न्यायसंगत वितरण करते हैं, और जोखिम का उचित हिस्सा स्वीकार करते हैं और
उपक्रम के लाभ. 'सहयोग' शब्द का अर्थ एक साथ रहने और एक साथ काम करने का विचार
है। सहयोग व्यावसायिक संगठन का एक रूप है, जो गरीब लोगों के लिए उपयुक्त
स्वैच्छिक संगठन की एकमात्र प्रणाली है। यह एक ऐसा संगठन है जिसमें व्यक्ति
अपने आर्थिक हितों को बढ़ावा देने के लिए स्वेच्छा से समानता के आधार पर
मनुष्य के रूप में एक साथ जुड़ते हैं।
सहकारी आंदोलन के तीन उद्देश्य हैं There are three objectives of
cooperative.
1. बेहतर जीवन,
2. बेहतर बिजनेस और
3. बेहतर खेती.
सहयोगात्मक संस्था को सदैव प्राथमिकता दी जाती है
(१) लाभ अधिकतमीकरण के बजाय सेवा,
(२) योग्यतम के जीवित रहने के बजाय सबसे कमजोर के जीवित रहने पर,
(३) बाहरी निकायों पर निर्भरता के बजाय स्व-सहायता और आत्मनिर्भरता।
(४) शुद्ध भौतिक विकास पर जोर देने के स्थान पर सदस्यों के नैतिक चरित्र का
विकास।
सहकारी संगठन की विशेषताएं/विशेषताएं(मैनचेस्टर):
Features of Cooperative organisation (Manchester)
व्यावसायिक संगठन के रूप में सहकारी संगठन की निम्नलिखित विशेषताएँ हैं:
१. स्वैच्छिक संघ: सहकारी समिति पूंजी का नहीं बल्कि व्यक्तियों का स्वैच्छिक
संघ है। कोई भी व्यक्ति अपनी स्वतंत्र इच्छा से सहकारी समिति में शामिल हो
सकता है और किसी भी समय इसे छोड़ सकता है। जब वह चला जाता है, तो वह अपनी पूंजी
सोसायटी से निकाल सकता है। वह अपना हिस्सा किसी अन्य व्यक्ति को हस्तांतरित
नहीं कर सकता।
सहकारी संघ के स्वैच्छिक चरित्र के दो निहितार्थ हैं:
(i) किसी को भी सदस्य बनने के अधिकार से वंचित नहीं किया जाएगा
(ii) सहकारी समिति सदस्य बनने के लिए किसी से प्रतिस्पर्धा नहीं करेगी।
२. सहयोग की भावना: सहयोग की भावना इस आदर्श वाक्य के तहत काम करती है, 'प्रत्येक
सभी के लिए और सभी प्रत्येक के लिए।' इसका मतलब है कि एक सहकारी संगठन का
प्रत्येक सदस्य समग्र रूप से संगठन के सामान्य हित में काम करेगा, न कि अपने
स्वार्थ के लिए. सहयोग में सेवा सर्वोपरि तथा स्वार्थ गौण है।
३. लोकतांत्रिक प्रबंधन: एक व्यक्तिगत सदस्य को पूंजीपति के रूप में नहीं
बल्कि एक इंसान के रूप में माना जाता है और सहयोग के तहत, आर्थिक समानता एक
सामान्य नियम - एक व्यक्ति एक वोट द्वारा पूरी तरह से सुनिश्चित की जाती है।
चाहे कोई शेयर पूंजी के रूप में 50 रुपये का योगदान करे या 100 रुपये का, सभी को
समान अधिकार और समान कर्तव्य प्राप्त हैं। केवल एक शेयर रखने वाला व्यक्ति भी
सहकारी समिति का अध्यक्ष बन सकता है।
४. पूंजी: एक सहकारी समिति की पूंजी शेयर पूंजी के माध्यम से सदस्यों से जुटाई
जाती है। सहकारी समितियों का गठन समाज के अपेक्षाकृत गरीब वर्गों द्वारा किया
जाता है; शेयर पूंजी आमतौर पर बहुत सीमित होती है। चूंकि यह सरकार का हिस्सा
है. सहकारी समितियों को प्रोत्साहित करने की नीति के अनुसार, एक सहकारी समिति
राज्य और केंद्रीय सहकारी बैंकों से ऋण लेकर अपनी पूंजी बढ़ा सकती है।
५. पूंजी पर निश्चित रिटर्न: एक सहकारी संगठन में, हमारे पास लाभांश तलाशने
वाला तत्व नहीं होता है। उपभोक्ताओं के सहकारी स्टोर में, पूंजी पर रिटर्न तय
होता है और यह आमतौर पर 12 प्रतिशत से अधिक नहीं होता है। प्रतिवर्ष। अधिशेष
लाभ बोनस के रूप में वितरित किया जाता है लेकिन यह सीधे सदस्य द्वारा एक वर्ष
में की गई खरीद की मात्रा से जुड़ा होता है।
६. नकद बिक्री: एक सहकारी संगठन में "कैश एंड कैरी सिस्टम" एक सार्वभौमिक
विशेषता है। पर्याप्त पूंजी के अभाव में ऋण देना संभव नहीं है। नकद बिक्री से
खराब ऋणों के कारण होने वाले नुकसान के जोखिम से भी बचा जा सकता है और इससे
सदस्यों के बीच बचत की आदत को भी बढ़ावा मिल सकता है।
७. नैतिक जोर: एक सहकारी संगठन आम तौर पर आबादी के गरीब वर्ग से उत्पन्न होता
है; इसलिए व्यक्तिगत सदस्य के नैतिक चरित्र के विकास पर अधिक जोर दिया जाता
है। पूंजी की कमी की भरपाई ईमानदारी, सत्यनिष्ठा और वफादारी से होती है। सहयोग
के अंतर्गत ईमानदारी को सर्वोत्तम सुरक्षा माना जाता है। इस प्रकार सहयोग
मानवता की भलाई के लिए ईमानदार और निस्वार्थ कार्यकर्ताओं का एक समूह तैयार
करता है।
८. कॉर्पोरेट स्थिति: एक सहकारी संघ को अलग कानून-सहकारी सोसायटी अधिनियम के
तहत पंजीकृत होना होगा। प्रत्येक सोसायटी में कम से कम 10 सदस्य होने चाहिए।
पंजीकरण वांछनीय है. यह सभी सहकारी संगठनों को एक कंपनी की तरह एक अलग कानूनी
दर्जा देता है। यह अधिनियम के तहत छूट और विशेषाधिकार भी देता है।
=================
Benefits /Role/ Importance / of Cooperation in cooperation
आर्थिक विकास में सहयोग की भूमिका/महत्व/लाभ/
सहयोग के महत्व को इस प्रकार समझाया जा सकता है
१)महिलाओं को सशक्त बनाना:-
२) किफायती वित्त प्रदान करना:-
३) स्थानीय विशेषज्ञता और लाभ का निर्माण :-
४)अंतर्राष्ट्रीय सहयोग:-
५) अच्छी नौकरियाँ पैदा करना:-
6) गरीबी से निपटना और खाद्य सुरक्षा बनाना:-
१)महिलाओं को सशक्त बनाना:-
खुले और लोकतांत्रिक संगठनों के रूप में, सहकारी समितियाँ लैंगिक समानता को
बढ़ावा देती हैं। कई महिलाएं सहकारी समितियों में वरिष्ठ पदों पर हैं,
महिलाओं द्वारा बड़ी संख्या में सहकारी समितियों की स्थापना की गई है ताकि
उन्हें आय सुरक्षित करने में सक्षम बनाया जा सके, जबकि केन्या जैसे देशों में
सहकारी समितियों के बोर्डों के लिए लिंग कोटा आवश्यक है।
२) किफायती वित्त प्रदान करना:-
क्रेडिट यूनियन जैसी वित्तीय सहकारी समितियाँ पारंपरिक बैंकिंग प्रणाली से
बाहर रखे गए स्थानीय लोगों के लिए स्थायी वित्त प्रदान करती हैं। क्योंकि वे
सामुदायिक स्तर पर लोगों द्वारा और उनके लिए चलाए जाते हैं, और वे सावधानी से
उधार देते हैं, क्रेडिट यूनियन बचत और भार के लिए एक सुरक्षित दृष्टिकोण
प्रदान करते हैं। भारत में, स्व-रोज़गार महिला संघ ने उन महिला श्रमिकों को
किफायती वित्त प्रदान करने के लिए, जो अन्यथा ऋण प्राप्त करने में असमर्थ हैं,
एक सहकारी बैंक बनाया है, जिसका स्वामित्व और संचालन उसके उपयोगकर्ताओं
द्वारा किया जाता है।
३) स्थानीय विशेषज्ञता और लाभ का निर्माण:
चूँकि सहकारी समितियाँ स्थानीय लोगों द्वारा और उनके लिए चलाई जाती हैं, वे
व्यावसायिक विशेषज्ञता विकसित करती हैं और आगे बढ़ाती हैं। उत्पन्न लाभ
स्थानीय रहता है, और सहकारी, स्थानीय क्षेत्र में निवेश किया जाता है या
स्थानीय मालिकों को वितरित किया जाता है। सहकारी समितियाँ स्व-सहायता के लिए
एक प्रभावी उपकरण हैं। बोलीविया में सगुआपैक दुनिया की सबसे बड़ी शहरी जल
सहकारी संस्था बन गई है, जो 1.2 मिलियन लोगों को सेवा प्रदान करती है - विकास
इसलिए संभव हुआ क्योंकि मुनाफे को व्यवसाय में पुनर्निवेशित किया गया है और
विशेषज्ञता स्थानीय स्तर पर बरकरार रखी गई है।
४)अंतर्राष्ट्रीय सहयोग:-
स्व-सहायता के सिद्धांत पर स्थापित एक अंतरराष्ट्रीय आंदोलन के रूप में,
सहकारी समितियों के बीच उच्च स्तर का सहयोग है। मजबूत सहकारी नेटवर्क दुनिया
के विभिन्न हिस्सों में अभ्यासकर्ताओं को एक-दूसरे के साथ सीखने और सर्वोत्तम
अभ्यास साझा करने में सक्षम बनाते हैं। युगांडा सहकारी कॉलेज, जो सहकारी
प्रबंधन और शासन में प्रशिक्षण प्रदान करता है, पूरे दक्षिण सूडान में सहकारी
समितियों के विकास का समर्थन कर रहा है।
५) अच्छी नौकरियाँ पैदा करना:-
दुनिया भर में, १०० मिलियन से अधिक लोग सहकारी समितियों द्वारा नियोजित हैं और
3 बिलियन लोग इनके माध्यम से अपनी आजीविका सुरक्षित करते हैं। लोगों पर
केंद्रित व्यवसायों के रूप में, उनका लक्ष्य नौकरी की सुरक्षा और अच्छी
कामकाजी परिस्थितियों के साथ सभ्य काम प्रदान करना है, चाहे वह किसानों,
मजदूरों या कार्यालय कर्मचारियों के लिए हो। लगभग 250,00 केन्याई सीधे तौर पर
सहकारी समितियों द्वारा नियोजित हैं और ६३% आबादी प्रत्यक्ष या अप्रत्यक्ष
रूप से अपनी आजीविका प्राप्त करती है।
६) गरीबी से निपटना और खाद्य सुरक्षा बनाना:-
सहकारी समितियाँ भागीदार देशों में छोटे धारकों को एक साथ उत्पादों का विपणन
करने और वैश्विक आपूर्ति श्रृंखला में एक मजबूत आवाज पाने में सक्षम बनाती
हैं। एक स्थापित मॉडल, ILO का अनुमान है कि दुनिया की लगभग 50% ग्रामीण कृषि उपज
का विपणन सहकारी समितियों के माध्यम से किया जाता है। फेयर-ट्रेड लेबलिंग
ऑर्गेनाइजेशन इंटरनेशनल के आंकड़ों के अनुसार, 75% से अधिक फेयर-ट्रेड उत्पाद
सहकारी समितियों द्वारा उत्पादित किए जाते हैं, जिससे 887,000 छोटे धारकों को
मदद मिलती है।
युगांडा में, बुकोन्ज़ो कॉफ़ी सहकारी संघ महिला सशक्तिकरण के लिए दृढ़ता से
प्रतिबद्ध है: इसके ८५ % सदस्य महिलाएँ हैं, और महिला सदस्यों के व्यावसायिक
कौशल और क्षमता को विकसित करने के लिए विशेषज्ञ पाठ्यक्रम चलाए जाते हैं।
=====
सहकारी संस्था Cooperative Society
सहकारी संस्था ही अशा व्यक्तींची संघटना असते, सामान्यत: मर्यादित
माध्यमांच्या, ज्यांनी लोकशाही पद्धतीने नियंत्रित संस्थेच्या
निर्मितीद्वारे, आवश्यक भांडवलाचे न्याय्य वितरण करून, आणि जोखमीचा योग्य
वाटा स्वीकारून समान आर्थिक उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी स्वेच्छेने एकत्र
सामील होतात. उपक्रमाचे फायदे. ‘सहकार’ या शब्दाचा अर्थ एकत्र राहणे आणि एकत्र
काम करणे या कल्पनेचा आहे. सहकार हा व्यवसाय संघटनेचा एक प्रकार आहे, गरीब
लोकांसाठी योग्य असलेली स्वयंसेवी संस्थेची एकमेव प्रणाली आहे. ही एक अशी
संस्था आहे ज्यामध्ये व्यक्ती स्वेच्छेने समानतेच्या आधारावर, स्वतःच्या
आर्थिक हितसंबंधांच्या संवर्धनासाठी माणूस म्हणून एकत्र येतात.
सहकार चळवळीची तीन उद्दिष्टे आहेत. There are three objectives of co-
operative organisation
१. चांगले जगणे,
२. चांगला व्यवसाय आणि
३. उत्तम शेती.
सहकारी संस्था नेहमीच प्राधान्य देते
(१) नफा वाढवण्याऐवजी सेवा,
(२) तंदुरुस्त चाचणीच्या जगण्याऐवजी दुर्बलांचे जगणे,
(३) बाह्य संस्थांवर अवलंबून राहण्याऐवजी आत्म-मदत आणि आत्मनिर्भरता.
(४) शुद्ध भौतिक विकासावर भर देण्याऐवजी सदस्यांच्या नैतिक चारित्र्याचा
विकास.
सहकारी संस्थेची वैशिष्ट्ये/वैशिष्ट्ये(मँचेस्टर):
सहकारी संस्थेची खालील वैशिष्ट्ये आहेत:
Features of cooperative organisations
१. स्वयंसेवी संघटना: सहकारी संस्था ही व्यक्तींची स्वयंसेवी संघटना असते
भांडवलाची नव्हे. कोणतीही व्यक्ती आपल्या स्वेच्छेने सहकारी संस्थेत सामील
होऊ शकते आणि कधीही सोडू शकते. तो गेल्यावर त्याचे भांडवल सोसायटीतून काढून
घेऊ शकतो. तो त्याचा हिस्सा दुसऱ्या व्यक्तीकडे हस्तांतरित करू शकत नाही.
सहकारी संघटनेच्या ऐच्छिक स्वभावाचे दोन अर्थ आहेत:
(i) कोणालाही सदस्य होण्याचा अधिकार नाकारला जाणार नाही आणि
(ii) सहकारी संस्था सभासद होण्यासाठी कोणाशीही स्पर्धा करणार नाही.
२. सहकाराचा आत्मा: सहकाराची भावना 'प्रत्येकासाठी आणि सर्वांसाठी' या
ब्रीदवाक्याखाली कार्य करते. याचा अर्थ सहकारी संस्थेच्या प्रत्येक
सदस्याने संपूर्णपणे संस्थेच्या सामान्य हितासाठी कार्य करावे. त्याच्या
स्वार्थासाठी. सहकारात सेवेला सर्वोच्च महत्त्व आहे आणि स्वार्थाला दुय्यम
महत्त्व आहे.
३. लोकशाही व्यवस्थापन: वैयक्तिक सदस्याला भांडवलदार म्हणून नव्हे तर एक
माणूस म्हणून मानले जाते आणि सहकार्य अंतर्गत, आर्थिक समानता सामान्य
नियमाद्वारे - एक माणूस एक मत याद्वारे पूर्णपणे सुनिश्चित केली जाते.
एखाद्याने भागभांडवल म्हणून 50 रुपये किंवा 100 रुपये योगदान दिले तरी सर्व
समान हक्क आणि समान कर्तव्ये उपभोगतात. एकच वाटा असलेली व्यक्ती सहकारी
संस्थेची अध्यक्षही होऊ शकते.
४. भांडवल: सहकारी संस्थेचे भांडवल सभासदांकडून भाग भांडवलाद्वारे उभारले
जाते. सहकारी संस्था समाजातील तुलनेने गरीब घटकांद्वारे तयार केल्या जातात;
शेअर भांडवल सहसा खूप मर्यादित असते. हा शासनाचा भाग असल्याने. सहकारी
संस्थांना प्रोत्साहन देण्याचे धोरण, राज्य आणि केंद्रीय सहकारी बँकांकडून
कर्ज घेऊन सहकारी संस्था आपले भांडवल वाढवू शकते.
५. भांडवलावर निश्चित परतावा: सहकारी संस्थेमध्ये, आमच्याकडे लाभांश
शोधण्याचे घटक नाहीत. ग्राहकांच्या सहकारी स्टोअरमध्ये, भांडवलावर परतावा
निश्चित केला जातो आणि तो सहसा 12 p.c. पेक्षा जास्त नसतो. वार्षिक. अतिरिक्त नफा
बोनसच्या स्वरूपात वितरीत केला जातो परंतु तो थेट सदस्याने एका वर्षात
केलेल्या खरेदीच्या रकमेशी जोडलेला असतो.
६. रोख विक्री: सहकारी संस्थेमध्ये “कॅश अँड कॅरी सिस्टीम” हे एक सार्वत्रिक
वैशिष्ट्य आहे. पुरेशा भांडवलाअभावी कर्ज देणे शक्य होत नाही. रोख विक्रीमुळे
बुडीत कर्जामुळे नुकसान होण्याचा धोका टळला आणि त्यामुळे सभासदांमध्ये
काटकसरीची सवय वाढू शकते.
७. नैतिक भर: सहकारी संस्था सामान्यत: लोकसंख्येच्या गरीब वर्गामध्ये उगम
पावते; त्यामुळे वैयक्तिक सदस्याच्या नैतिक चारित्र्याच्या विकासावर अधिक
भर दिला जातो. भांडवलाच्या अभावाची भरपाई प्रामाणिकपणा, सचोटी आणि निष्ठा
यांनी केली जाते. सहकार्य अंतर्गत, प्रामाणिकपणा ही सर्वोत्तम सुरक्षा मानली
जाते. अशा प्रकारे सहकार मानवतेच्या भल्यासाठी प्रामाणिक आणि नि:स्वार्थी
कामगारांचा समूह तयार करतो.
८. कॉर्पोरेट स्थिती: सहकारी संस्था स्वतंत्र कायदे-सहकारी संस्था
कायद्यांतर्गत नोंदणीकृत असणे आवश्यक आहे. प्रत्येक सोसायटीमध्ये किमान 10
सदस्य असणे आवश्यक आहे. नोंदणी करणे इष्ट आहे. हे सर्व सहकारी संस्थांना एक
स्वतंत्र कायदेशीर दर्जा देते — अगदी एखाद्या कंपनीप्रमाणे. हे
कायद्यांतर्गत सूट आणि विशेषाधिकार देखील देते.
===================
Benefits /Role/ Importance / of Cooperation in cooperation
आर्थिक विकासात सहकार्याची भूमिका/महत्त्व/लाभ/लाभ
सहकाराचे महत्त्व असे स्पष्ट केले जाऊ शकते
१) महिलांचे सक्षमीकरण :-
२) परवडणाऱ्या दरात वित्तपुरवठा करणे:-
३) स्थानिक कौशल्य आणि नफा तयार करणे :-
४) आंतरराष्ट्रीय सहकार्य:-
५) योग्य नोकऱ्या निर्माण करणे:-
६) गरिबीचा सामना करणे आणि अन्न सुरक्षा निर्माण करणे:-
१) महिलांचे सक्षमीकरण :-
खुल्या आणि लोकशाही संस्था म्हणून सहकारी संस्था लैंगिक समानतेला
प्रोत्साहन देतात. अनेक महिलांना सहकारी संस्थांमध्ये वरिष्ठ पदे आहेत,
महिलांनी त्यांना उत्पन्न मिळवून देण्यासाठी मोठ्या संख्येने सहकारी संस्था
स्थापन केल्या आहेत, तर केनियासारख्या देशांमध्ये सहकारी मंडळांसाठी लिंग
कोटा आवश्यक आहे.
२) परवडणाऱ्या दरात वित्तपुरवठा करणे:-
क्रेडिट युनियन्ससारख्या वित्तीय सहकारी संस्था पारंपारिक बँकिंग
प्रणालीपासून वगळलेल्या स्थानिक लोकांसाठी शाश्वत वित्तपुरवठा करतात. ते
सामुदायिक स्तरावरील लोकांद्वारे आणि लोकांसाठी चालवले जात असल्यामुळे आणि
ते सावधपणे कर्ज देतात, क्रेडिट युनियन बचत आणि भार यांच्यासाठी सुरक्षित
दृष्टीकोन देतात. भारतामध्ये, स्वयंरोजगार महिला संघटनेने एक सहकारी बँक तयार
केली आहे, ज्याच्या मालकीची आणि तिच्या वापरकर्त्यांद्वारे चालवली जाते, ज्या
महिला कामगारांना अन्यथा क्रेडिट ऍक्सेस करणे अशक्य आहे त्यांना परवडणारे
वित्तपुरवठा करण्यासाठी.
३) स्थानिक कौशल्य आणि नफा तयार करणे:
कारण सहकारी संस्था स्थानिक लोकांद्वारे आणि त्यांच्यासाठी चालवल्या जातात,
त्या व्यावसायिक कौशल्य विकसित करतात आणि पुढे जातात. व्युत्पन्न केलेले नफा
स्थानिक राहतात आणि सहकारी, स्थानिक क्षेत्रात गुंतवले जातात किंवा स्थानिक
मालकांना वितरित केले जातात. सहकारिता हे स्वयं-मदतासाठी एक प्रभावी साधन
आहे. बोलिव्हियामधील सागुआपॅक जगातील सर्वात मोठी शहरी जल सहकारी संस्था
बनली आहे, 1.2 दशलक्ष लोकांना सेवा देत आहे - वाढ शक्य झाली आहे कारण नफा
व्यवसायात पुन्हा गुंतवला गेला आहे आणि स्थानिक पातळीवर कौशल्य राखले गेले
आहे.
४) आंतरराष्ट्रीय सहकार्य:-
स्वयं-मदत तत्त्वावर स्थापन झालेली आंतरराष्ट्रीय चळवळ म्हणून, सहकारी
संस्थांमध्ये उच्च प्रमाणात सहकार्य आहे. सशक्त सहकारी नेटवर्क जगाच्या
विविध भागांतील अभ्यासकांना एकमेकांना शिक्षण आणि सर्वोत्तम सराव सामायिक
करण्यास सक्षम करते. युगांडाचे सहकारी महाविद्यालय, जे सहकारी व्यवस्थापन आणि
प्रशासनाचे प्रशिक्षण देते, संपूर्ण दक्षिण सुदानमधील सहकारी संस्थांच्या
विकासास समर्थन देत आहे.
५) योग्य नोकऱ्या निर्माण करणे:-
जगभरात, 100 दशलक्षाहून अधिक लोक सहकारी संस्थांद्वारे कार्यरत आहेत आणि 3
अब्ज लोक त्यांच्याद्वारे त्यांची उपजीविका सुरक्षित करतात. लोक-कॅन्टर्ड
व्यवसाय म्हणून, ते शेतकरी, मजूर किंवा कार्यालयीन कामगारांसाठी, नोकरीची
सुरक्षितता आणि चांगल्या कामाच्या परिस्थितीसह सभ्य काम प्रदान करण्याचा
त्यांचा हेतू आहे. अंदाजे 250, 00 केनियन लोक थेट सहकारी संस्थांद्वारे
कार्यरत आहेत आणि लोकसंख्येपैकी 63% लोक थेट किंवा अप्रत्यक्षपणे त्यांची
उपजीविका त्यांच्याकडून मिळवतात.
६) गरिबीचा सामना करणे आणि अन्न सुरक्षा निर्माण करणे:-
सहकारी देशांतील लहान धारकांना उत्पादनांची एकत्रितपणे विक्री करण्यास आणि
जागतिक पुरवठा साखळीत मजबूत आवाज प्राप्त करण्यास सक्षम करते. एक प्रस्थापित
मॉडेल, ILO चा अंदाज आहे की जगातील जवळपास 50% ग्रामीण कृषी उत्पादनाची विक्री
सहकारी संस्थांद्वारे केली जाते. फेअर-ट्रेड लेबलिंग ऑर्गनायझेशन
इंटरनॅशनलच्या आकडेवारीनुसार, 75% हून अधिक फेअर-ट्रेड उत्पादने सहकारी
संस्थांद्वारे उत्पादित केली जातात, 887,000 लघुधारकांना मदत करतात.
युगांडामध्ये, बुकोन्झो कॉफी कोऑपरेटिव्ह युनियन महिला सक्षमीकरणासाठी दृढ
वचनबद्ध आहे: तिच्या ८५ % सदस्य महिला आहेत आणि महिला सदस्यांची व्यावसायिक
कौशल्ये आणि क्षमता विकसित करण्यासाठी विशेषज्ञ अभ्यासक्रम चालवले जातात.
=====