welqt D”PZi MwYZ Aa¨vqt 8.
mgqt 60 wgwbU c~Y©gvYt 30
4 2
‡h †Kvb 2wU cÖ‡kœi DËi `vI K
5
L
5
cÖkœ-1 wb‡Pi Z_¨¸‡jv jÿ Ki : 5 1
M N
y 4 3
(i) tan = †hLv‡b m~²‡KvY Ges x y.
x 3. = 45 n‡j, sec2 tan2 Gi gvb KZ?
(ii) tan 2 + cot2 = 2, hLb 0 < < 2. K 0 L 1 M 1 N
K. †`LvI †h, sin = 2 2
y
2 4. cosec = 2 n‡j, cot Gi gvb KZ?
x +y 1 1 3
K 1 L M N
sin + cos 2 2 2
L. x = 12, y = 5 n‡j Gi gvb †e i Ki| 4
sec + tan 2
5. cot = n‡j
M. (ii) Gi mgx KiY †_‡K Gi gvb †e i Ki| 4 3
3
i. tan =
2
tan + sec 1
cÖkœ-2 P = Ges S = tan + sec , †hLv‡b 13
tan sec + 1 ii. sec =
2
m~²‡KvY|
13
iii. cosec =
K. = n‡j, P Gi gvb wbY©q Ki| 2 3
3
L. DÏxc‡Ki Av‡jv‡K cÖg vY Ki †h, S P = 0 4 wb‡Pi †KvbwU mwVK? (KwVb)
K i I ii L i I iii M ii I iii L i, ii I iii
M. S = 3 n‡j, Gi gvb wbY©q Ki| 4
6. sin 3 = 1 n‡j, = KZ wWwMÖ?
K 90 L 60 M 30 N 0
cÖkœ-3
7. sec + tan = 5 n‡j, (sec tan ) Gi gvb KZ?
A 1 1
K 5 L M N 5
5 5
B
O 8. GKwU mg‡KvYx wÎfz‡Ri †ÿ‡Î tan = 5 n‡j cosec Gi gvb
B
†KvbwU?
5 26 1 1
K. wP‡Î, e¨vm BC = 5 Ges AC = 2 n‡j cosB Gi gvb KZ? 2 K L
5
M
5
N
26 26
L. ABC Gi †KvY wZbwUi AbycvZ 2 : 3 : 5 n‡j, †KvY wZbwU‡K b
9. sin = (†hLv‡b a b 0) n‡j
†iwWqv‡b cwigvc Ki| 4 a
tan + sec 1 b a2 b2
M. wPÎ †_‡K †`LvI †h, = tan + sec. 4 i. tan = ii. cot =
tan sec + 1 a2 b2 b
we:`ª: mwVK Dˇii e„ËwU ej c‡q›U Kjg Øviv a2 b2
iii. sec =
m¤ú~Y© fivU Ki| cÖwZwU cÖ‡kœi gvb-1] a
wb‡Pi †KvbwU mwVK?
K i I ii L i I iii M ii I iii N i, ii I iii
1. sin 2 + cos 2 Gi gvb KZ? (KwVb)
4 4 10. = 30 n‡j sin + cos Gi gvb KZ?
2 2
(KwVb)
1
K 2 L 2 M L 1 1 1
2 K L M 0 L 1
2 3
2. cos 2 + sin2 Gi gvb KZ?
4 3