1.
Izinhlobo Zenkulumo (Parts of Speech)
Ibizo (noun) – Isibongo sento, isilwane, noma umuntu.
Isibonelo: Umfundi, inkomo, incwadi.
Isabizwana (pronoun) – Esibeka esikhundleni sebizo.
Isibonelo: yena, bona, thina.
Isenzi (verb) – Isenza into ethile.
Isibonelo: funda, phuza, hamba.
Isiphawulo (adjective) – Ichaza ibizo.
Isibonelo: omkhulu, omncane, omnyama.
Isandiso (adverb) – Ichaza isenzi.
Isibonelo: kahle, kancane, masinyane.
2. Izindlela Zokukhuluma (Figures of Speech)
Isifaniso (simile) – Ukuqhathanisa izinto ezahlukene kusetshenziswa njenga- noma okwe-.
Isibonelo: Ubaleka njengenyamazane.
Isifaniso esifihlekile (metaphor) – Ukuqhathanisa ngaphandle kokusebenzisa amagama
okuqhathanisa.
Isibonelo: Inhloko yakhe iyitshe.
Ukwenzasamuntu (personification) – Ukuze izinto ezingaphili zibe sengathi ziyaphila.
Isibonelo: Imvula iyakhala.
Ukuphindwa kwamagama (repetition) – Ukuqinisa umyalezo noma ukudala umuzwa othile.
Isibonelo: Wakhala, wakhala, [Link] (contrast) – Ukuqhathanisa izinto
ezimbili ezihlukile ukuze kubonakale umehluko.
3. Izaga Nezisho
Izaga – Amazwi anencazelo ecashile noma efanekisela.
Isibonelo: “Akukho ndlovu yasindwa umboko wayo.”
Izisho – Amazwi asetshenziswa ngendlela yefanekisela.
*Isibonelo: “Ukudla izambane likapondo” – ukushelwa.
4. Izakhiwo Zokukhuluma (Sentence Construction)
Umusho oqondile – Umusho onesenzo esiqondile.
Isibonelo: Umfana ugijima.
Umusho ongaxhumene – Umusho ongenawo umqondo ophelele.
Isibonelo: Uma efika...
Izivumelwano – Ukuvumelana phakathi kwebizo nesenzi.
Isibonelo: Abafundi bafunda (isivumelwano: aba- + ba-).
5. Ukusebenzisa Kolimi Emibhalweni
Inkulumo-mpendulwano (dialogue)
Inkulumo emfushane (short speech)
Izincwadi ezisemthethweni (formal letters)
Izinkondlo – Ukusebenzisa ulimi ngendlela enobuciko.
6. Amakhono Okubhala (Writing Skills)
Ukwethula umqondo (introduction)
Ukuthuthukisa umqondo (body)
Isiphetho (conclusion)
Ukuqonda izihloko nemiyalelo
Ukusebenzisa ulimi olunembayo noluhlanzekile
Uhlobo Incazelo Isibonelo
Ibizo Igama elibizwa ngalo Umama, inkomo, uthando
umuntu, isilwane, into noma
umqondo
Isenzi Igama eliveza isenzo noma Gijima, funda, phuza
into eyenziwayo
Isiphawulo Igama elichaza ibizo Omkhulu, omncane,
omnyama
Isandiso Igama elichaza isenzo noma Kahle, kancane, kalula
isiphawulo
Isabizwana Igama elibeka esikhundleni Yena, bona, mina
sebizo
Ukwakheka Kwemisho (Sentence Construction)
Umusho oqondile: Umama upheka isitshulu.
Umusho ongathethi hlangothi: Uma efika ... (umqondo awuphelele)
Izivumelwano:
Ibizo: abantu
Isenzi: bahamba
→ Isivumelwano: aba- (ibizo) + ba- (isenzi)
Amasu Okusebenzisa Ulimi Ebhalweni
a) Ukubhala Inkulumo
Qala ngokwazisa izethameli
Sebenzisa izindlela zokugqugquzela
Sebenzisa izaga, izisho nezindlela zokukhuluma
b) Izincwadi Ezesimiso
Sebenzisa isihloko
Qala ngombuliso ofanele: Ngiyahalalisela...
Gcina ngesimemezelo: Ngokuzithoba
c) Izinkondlo
Izakhi: umqondo, imvumelwano, imphimbo, imizwa
Ulimi olujulile, olufanekisayo