Kontrol Yapıları (2)

Giriş
Sayaç Kontrollü Tekrar Yapısı
for Tekrar Yapısı
for Yapısı örnekleri
switch Çoklu Seçim Yapısı
do/while Tekrar Yapısı
break ve continue deyimleri
Mantık ve Şart Operatörleri
Özet

Sayaç Kontrollü Tekrar Yapısı

• Sayaç Kontrollü Tekrar

– Kontrol değişkeni (Control variable)
• Değişken döngünün devam edip etmeyeceğini belirlemek için
kullanılır
– Kontrol değişkeninin başlangıç değeri atanır
– Değişken değeri artırılır veya azaltılır
– Döngünün devamı için şart
• Şart doğruysa döngü devam eder

1
1 // Fig. 5.1: [Link]
2 // Counter-controlled repetition.
3
4 using System;
5
6 class WhileCounter
7 { Sayaç değişkeni 1 değeriyle
8 başlatılır.
static void Main( string[] args )
9 {
10 int counter = 1; // initialization
11 Döngü sayaç 5 değerinden büyük
12 while ( counter <= 5 ) oluncaya
// repetition kadar devam
condition eder (6 değeri
13
14
{
[Link]( counter );
olduğunda biter)
15 counter++; // increment
16
Sayaç her döngüde 1 artırılır.
17 } // end while
18
19 } // end method Main
20
21 } // end class WhileCounter

1
2
3
4
5

for Tekrar Yapısı

• for tekrar yapısı

– Syntax: for (Expression1, Expression2, Expression3)
• Expression1 = Kontrol değişkeninin adı
– Birden fazla değişken içerebilir
• Expression2 = Döngü devam şartı
• Expression3 = Artırma/Azaltma
– Expression1 birden fazla değişkene sahipse
Expression3’te buna bağlı olarak birden fazla değişken
içerir
– Variable scope
• Expression1 içinde tanımlanan değişkenler sadece for
döngüsü içinde kullanılabilir.
• Döngü bitince değişkenler geçersiz olur.

2
 for Tekrar Yapısı

for keyword Kontrol değişkeni name Final value Kontrol değişkeni

for ( int counter = 1; counter <= 5; counter++ )

Initial value Kontrol değişkeni Increment Kontrol değişkeni

Döngü devam şartı

Fig. 5.3 for başlığının elemanları

for Tekrar Yapısı

Kontrol değişkeninin
int counter = 1
başlangıç değeri
atanır

Kontrol
değişkeninin son true [Link]
counter <= 10 counter++
değerine ulaşıldığı ( counter * 10 );
kontrol edilir.
Kontrol
false Döngünün işlem bloğu değişkeninin
artılması

Fig. 5.4 for tekrar yapısının akış şeması.

3
1 //Kontrol değişkeni
Fig. 5.2: 1 değeriyle
[Link]
2 // Counter-controlled repetition with the for structure.
3 başlatıldı
4 using System; Sayaç her döngüde 1 artırılır
5
6 class ForCounter
7 {
8 Kontrol değişkeni
static void Main( string[] args ) 6’dan küçük olduğu
9 { sürece döngü devam eder
10 // initialization, repetition condition and incrementing
11 // are all included in the for structure
12 for ( int counter = 1; counter <= 5; counter++ )
13 [Link]( counter );
14 }
15 }

1
2
3
4
5

for Yapısı Örnekleri

• Artırma ve Azaltma
– Artırmada
• Çoğunlukla < veya <= kullanılır
– Azaltmada
• Çoğunlukla > veya >= kullanılır
• Mesaj kutuları (Message boxes)
– Butonlar
• OK
• OKCancel
• YesNo
• AbortRetryIgnore
• YesNoCancel
• RetryCancel

4
 for Yapısı Örnekleri

• Mesaj kutuları
– Icon’lar
• Exclamation
• Question
• Error
• Information

• Format
– (variable : format)
• Format kodları Fig. 5.9’da verilmiştir.

1 // Fig. 5.5: [Link]

2 Sayaç
// Summation with 2 değeriyle
the başlatıldı
for structure. Sayaç 100’den büyükse döngü biter
3
4 using System;
5 using [Link];
6
7 class Sum
8 { Her döngüde sayaç 2 artar
9 static void Main( string[] args )
10 {
11 int sum = 0;
12
13 for ( int number = 2; number <= 100; number += 2 )
14 sum += number;
Mesaj metni
15
16 [Link]( "The sum is " + sum, Mesaj kutusun başlığı
17 "Sum Even Integers from 2 to 100",
18 [Link],
19 [Link] ); Ekranda OK butonunu gösterir
20
21 } // end method Main
22
23 } // end class Sum information icon ekranda gösterilir

Parametre 4:
MessageBox Icon
(Opsiyonel) Parametre 2: Başlık
çubuğu metni
(Opsiyonel)

Parametre 3: OK Parametre 1: Ekranda

butonu (Opsiyonel) gösterilecek mesaj

5
 for Yapısı Örnekleri
MessageBox Icon’ları Icon Tanım
[Link] Ekrana ünlem işaretini çıkarır ve
kullanıcıyı olası bir probleme
karşı uyarır.

[Link] Information işaretini ekrana

çıkartır ve kullanıcıyı bir konuda
bilgilendirmek için kullanılır.

[Link] Ekrana soru işaretini çıkarır ve

kullanıcıyı bir seçim için soru
yöneltmek içni kullanılır.

[Link] Ekrana X işaretini çıkarır ve

önemli bir problem için kullanıcı
uyarılır.

Fig. 5.6 Mesaj kutuları için icon’lar

for Yapısı Örnekleri

MessageBox Butonları Tanımlama
[Link] Diyalog kutusunun OK butonu içerdiğini bildirir.

[Link] Diyalog kutusunun OK ve Cancel butonlarını birlikte

içerdiğini bildirir. Kullanıcı işlemi onaylayabilir veya
iptal edebilir.

[Link] Diyalog kutusunun Yes ve No butonlarını birlikte

içerdiğini bildirir. Kullanıcıdan bir souya cevap almak
için kullanılır.
[Link] Diyalog kutusunun Yes, No ve Cancel butonlarını
birlikte içerdiğini bildirir. Kullanıcı işlemi kabul
edebilir, kabul etmeyebilir veya iptal edebilir.

[Link] Diyalog kutusunun Retry ve Cancel butonlarını birlikte

içerdiğini bildirir. Kullanıcı bir hatadan dolayı uyarılır.
Kullanıcı işlemi tekrar ettirebilir veya iptal edebilir.

[Link] Diyalog kutusunun Abort, Retry ve Ignore butonlarını

birlikte içerdiğini bildirir. Kullanıcı bir hatadan dolayı
uyarılır. Kullanıcı işlemi kesebilir, tekrar edebilir veya
hatayı gözardı edebilir.

Fig. 5.7 Mesaj kutuları için butonlar

6
1 // Fig. 5.8: [Link]
2 // Calculating compound interest.
3
4 using System;
5 using [Link];
6
7 class Interest
8 {
9 static void Main( string[] args )
10 {
11 decimal amount, principal = ( decimal ) 1000.00;
12 double rate = .05; Döngü 10 kez tekrarlanır. Her
13 string output;
14 seferde 1 artırılır ve 11 olunca çıkılır
15 output = "Year\tAmount on deposit\n";
16
17 for ( int year = 1; year <= 10; year++ ) Para birimine sahip format oluşturur
18 {
19 amount = principal *
20 ( decimal ) [Link]( 1.0 + rate, year );
21 Bir Tab ekle
22 output += year + "\t" +
23 [Link]( "{0:C}", amount ) + "\n";
24 }
25
26 [Link]( output, "Compound Interest",
27 [Link], [Link] );
28
29 } // end method Main
30
31 } // end class Interest
“Compound Interest” başlığına sahip ve bir
OK butonu ile bir Information icon’ına sahip
bir mesaj kutusu ekrana getirir.

Ekran çıktısı

7
 for Yapısı Örnekleri

Format Kod Tanımlama

C or c Parabirimi formatı. İlgili para birimi ülkeye göre değişir. Bilgisayarın bölgesel
ayarlarına bağlı olarak çalışır.

D or d String türündeki bilgileri integer olarak ekrana yazdırır.

N or n Virgülden sonraki iki basamak alarak yazar..
E or e Bilimsel gösterimdir. Virgülden sonra 6 basamak alır.

F or f Sabit basamak sayısına göre sayıyı yazar. İstenen basamak sayısı F’den hemen
sonra girilir.
G or g Genel formattır.
X or x Hexadecimal formattır.
Fig. 5.9 Format kodları.

switch Çoklu Seçim Yapısı

• switch deyimi
– Sabit deyimler
– Durumlar (Cases)
• Case ‘x’ :
– Sabit durum değişkenleri kullanılır
• Boş durumlar (Empty Cases)
• Varsayılan durum (default case)
– break deyimi
• switch deyiminden çıkış

8
1 // Fig. 5.10: [Link]
2 // Counting letter grades.
3
4 using System;
5
6 class SwitchTest
7 {
8 static void Main( string[] args )
9 {
10 char grade; // one grade
11 int aCount = 0, // number of As
12 bCount = 0, // number of Bs
13 cCount = 0, // number of Cs
14 dCount = 0, // number of Ds
15 fCount = 0; // number of Fs
16
17 for ( int i = 1; i <= 10; i++ )
18 {
19 [Link]( "Enter a letter grade: " );
20 grade = [Link]( [Link]() );
21
22 switch ( grade )
23 {
24 case 'A': // grade is uppercase A
25 case 'a': // or lowercase a
26 ++aCount;
27 break;
28
29 case 'B': // grade is uppercase B
30 case 'b': // or lowercase b
31 ++bCount;
32 break;
33

34 case 'C': // grade is uppercase C

35 case 'c': // or lowercase c
36 ++cCount;
37 break;
38
39 case 'D': // grade is uppercase D
40 case 'd': // or lowercase d
41 ++dCount;
42 break;
43
44 case 'F': // grade is uppercase F
45 case 'f': // or lowercase f
46 ++fCount;
47 break;
48
49 default: // processes all other characters
50 [Link](
51 "Incorrect letter grade entered." +
52 "\nGrade not added to totals." );
53 break;
54
55 } // end switch
56
57 } // end for
58
59 [Link](
60 "\nTotals for each letter grade are:\nA: {0}" +
61 "\nB: {1}\nC: {2}\nD: {3}\nF: {4}", aCount, bCount,
62 cCount, dCount, fCount );
63
64 } // end method Main
65
66 } // end class SwitchTest

9
Enter a letter grade: a
Enter a letter grade: A
Enter a letter grade: c
Enter a letter grade: F
Enter a letter grade: z
Incorrect letter grade entered.
Grade not added to totals.
Enter a letter grade: D
Enter a letter grade: d
Enter a letter grade: B
Enter a letter grade: a
Enter a letter grade: C

Totals for each letter grade are:

A: 3
B: 1
C: 2
D: 2
F: 1

switch Çoklu Seçim Yapısı

true
case: a case a action(s) break;

false

true
case: b case b action(s) break;

false

.
.
.

true
case: z case z action(s) break;

false

defaultaction(s)

break;

Fig. 5.11 switch çoklu seçimin akış şeması.

10
 do/while Tekrar Yapısı

• while döngüsü ile do/while döngüsü karşılaştırması

– while döngüsü
• Döngü şartı test edilir
• İşlemler gerçekleştirilir
• Döngü tekrarlanır
– do/while
• İşlemler gerçekleştirilir
• Döngü şartı test edilir
• Döngünün tamamı en az bir kez çalıştırılır

1 // Fig. 5.12: [Link]

2 // The do/while repetition structure.
3
4 using System;
5
6 class DoWhileLoop
7 {
8 static void Main( string[] args )
9 {
10 int counter = 1;
11
12 do
13 {
14 [Link]( counter );
15 counter++;
16 } while ( counter <= 5 );
17
18 } // end method Main
19
20 } // end class DoWhileLoop

1
2
3
4
5

11
 do/while Tekrar Yapısı

action(s)

true
condition

false

Fig. 5.13 do/while tekrar yapısı akış şeması.

break ve continue deyimleri

• Kullanım

– Kontrol akışını değiştirmek için kullanılır

– break deyimi
• Döngüden erken çıkmak için kullanılır
– continue deyimi
• Döngünün kalan işlemleri atlanır ve döngünün başına dönülür

12
1 // Fig. 5.14: [Link]
2 // Using the break statement in a for structure.
3
4 using System;
5 using [Link];
6
7 class BreakTest
8 {
9 static void Main( string[] args )
10 {
11 string output = "";
12 int count;
13
14 for ( count = 1; count <= 10; count++ )
15 {
16 if ( count == 5 )
17 break; // skip remaining code in loop
18 // if count == 5
19
20 output += count + " ";
21
22 } // end for loop
23
24 output += "\nBroke out of loop at count = " + count;
25
26 [Link]( output, "Demonstrating the break statement",
27 [Link], [Link] );
28
29 } // end method Main
30
31 } // end class BreakTest

13
1 // Fig. 5.15: [Link]
2 // Using the continue statement in a for structure.
3
4 using System;
5 using [Link];
6
7 class ContinueTest
8 {
9 static void Main( string[] args )
10 {
11 string output = "";
12
13 for ( int count = 1; count <= 10; count++ )
14 {
15 if ( count == 5 )
16 continue; // skip remaining code in loop
17 // only if count == 5
18
19 output += count + " ";
20 }
21
22 output += "\nUsed continue to skip printing 5";
23
24 [Link]( output, "Using the continue statement",
25 [Link], [Link] );
26
27 } // end method Main
28
29 } // end class ContinueTest

14
 Mantık ve Şart Operatörleri

• Operatörler
– Mantıksal AND (&)
– Şart AND (&&)
– Mantıksal OR (|)
– Şart OR (||)
– Mantıksal exclusive OR or XOR (^)
– Mantıksal NOT (!)
• Birden fazla şart deyimlerinde kullanılır

Mantık ve Şart Operatörleri

expression1 expression2 expression1 &&
expression2
false false false
false true false
true false false
true true true
Fig. 5.16 Mantıksal AND (&&) için doğruluk tablosu

expression1 expression2 expression1 ||

expression2
false false false
false true true
true false true
true true true
Fig. 5.17 Mantıksal OR (||) için doğruluk tablosu

15
 Mantık ve Şart Operatörleri

expression1 expression2 expression1 ^

expression2
false false false
false true true
true false true
true true false
Fig. 5.18 Mantıksal exclusive OR (^) için doğruluk tablosu

expression !expression
false true
True false
Fig. 5.19 Mantıksal NOT (!) için doğruluk tablosu

1 // Fig. 5.20: [Link]

2 // Demonstrating the logical operators.
3 using System;
4
5 class LogicalOperators
6 {
7 // main entry point for application
8 static void Main( string[] args )
9 {
10 // testing the conditional AND operator (&&)
11 [Link]( "Conditional AND (&&)" +
12 "\nfalse && false: " + ( false && false ) +
13 "\nfalse && true: " + ( false && true ) +
14 "\ntrue && false: " + ( true && false ) +
15 "\ntrue && true: " + ( true && true ) );
16
17 // testing the conditional OR operator (||)
18 [Link]( "\n\nConditional OR (||)" +
19 "\nfalse || false: " + ( false || false ) +
20 "\nfalse || true: " + ( false || true ) +
21 "\ntrue || false: " + ( true || false ) +
22 "\ntrue || true: " + ( true || true ) );
23
24 // testing the logical AND operator (&)
25 [Link]( "\n\nLogical AND (&)" +
26 "\nfalse & false: " + ( false & false ) +
27 "\nfalse & true: " + ( false & true ) +
28 "\ntrue & false: " + ( true & false ) +
29 "\ntrue & true: " + ( true & true ) );
30

16
31 // testing the logical OR operator (|)
32 [Link]( "\n\nLogical OR (|)" +
33 "\nfalse | false: " + ( false | false ) +
34 "\nfalse | true: " + ( false | true ) +
35 "\ntrue | false: " + ( true | false ) +
36 "\ntrue | true: " + ( true | true ) );
37
38 // testing the logical exclusive OR operator (^)
39 [Link]( "\n\nLogical exclusive OR (^)" +
40 "\nfalse ^ false: " + ( false ^ false ) +
41 "\nfalse ^ true: " + ( false ^ true ) +
42 "\ntrue ^ false: " + ( true ^ false ) +
43 "\ntrue ^ true: " + ( true ^ true ) );
44
45 // testing the logical NOT operator (!)
46 [Link]( "\n\nLogical NOT (!)" +
47 "\n!false: " + ( !false ) +
48 "\n!true: " + ( !true ) );
49 }
50 }

Conditional AND (&&)

false && false: False
false && true: False
true && false: False
true && true: True

Conditional OR (||)
false || false: False
false || true: True
true || false: True
true || true: True

Logical AND (&)

false & false: False
false & true: False
true & false: False
true & true: True

Logical OR (|)
false | false: False
false | true: True
true | false: True
true | true: True

Logical exclusive OR (^)

false ^ false: False
false ^ true: True
true ^ false: True
true ^ true: False

Logical NOT (!)

!false: True
!true: False

17
 Haftalık Ödev
Bir otoparkta otomobil için 2YTL, kamyon için 5YTL ve otobüs için 8YTL ücret
alınmaktadır. Kar oranları otomobil için %25, kamyon için %30 ve otobüs için
%35 olarak belirlenmiştir. Kullanıcı gelen araçları sürekli bilgisayara
girmektedir. Araç türü bilgisi olarak otomobil için “O”, kamyon için “K” ve
Otobüs için “B” girilmektedir. Programdan çıkmak için “C” harfi girilmektedir.
Her araç girildiğinde yeni araç türü girilmesi istenmekte ve çıkış için “C”
girilmesi gerektiği kullanıcıya bildirilmektedir. “C” ile çıkıldığında ekrana
aşağıdaki bilgileri başlıkları ile birlikte (Örn.: TOPLAM KAR MİKTARI = 75 YTL)
alt alta yazan bir program yazınız.

–Toplam otomobil, kamyon ve otobüs sayılarını

–Toplam otomobil, kamyon ve otobüs cirolarını
–Otomobil, kamyon ve otobüs cirolarını yüzdelik dağılımlarını
–Toplam otomobil, kamyon ve otobüs kar miktarlarını
–Otomobil, kamyon ve otobüs kar miktarlarını yüdelik dağılımlarını
–Toplam araç sayısını
–Toplam gelir miktarını
–Toplam kar miktarını

Not:
Ödev programın kod çıktısı şeklinde teslim edilecek. Kapak sayfasında sadece
öğrenci bilgileri (Numara, Ad Soyad) ile ödev adı olarak “OTOPARK OTOMASYON
PROGRAMI” başlığı yazılacaktır. Haftalık ödev rapor kapak formatı
[Link] web sayfasından downloads bölümünden elde
edilebilir.

18