0% found this document useful (0 votes)
10 views30 pages

3x3 Matrix Calculations and Solutions

Uploaded by

roufg3028
Copyright
© All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as DOC, PDF, TXT or read online on Scribd
0% found this document useful (0 votes)
10 views30 pages

3x3 Matrix Calculations and Solutions

Uploaded by

roufg3028
Copyright
© All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as DOC, PDF, TXT or read online on Scribd

kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147

cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb


MwYZ 1g cÎ D) E) AmsÁvwqZ

g¨vwUª· I wbY©vqK mgvavb: x = 


5. A Ges B g¨vwUª· `ywUi gvÎv (order)
h_vµ‡g 23 Ges 35 n‡j wb‡Pi †KvbwU
1. 3×3 AvKv‡ii KY© g¨vwUª· A Gi KY© mZ¨? (07-08, A)
Dcv`vb¸wji ¸Ydj n‡j Gi A. BA mÁvwqZ n‡e B. AB mÁvwqZ n‡e
gvb KZ? (16-17, A) C. AB Gi gvÎv n‡e 52 D. AB Gi gvÎv n‡e
E. B. 33Ans : B
mgvavbt A = 23 B = 35
C. D. 0 E. B = 35 A = 23
mgvavb t AB = 25, BA msÁvwqZ bq|

2. x Gi †Kvb gvb¸wji Rb¨ †f±i



1. ‡Kvb wÎf~‡Ri `yB evû u 2î  ĵ Ges
g¨vwUª‡·i †Kvb wecixZ g¨vwUª· cvIqv 
v î  ĵ †f±i Øviv wb‡`©wkZ n‡j H
hv‡e bv| (15-16, A)
A. 6, – 2 B. –6, –2 C. –6, 2
wÎf~‡Ri †ÿÎdj KZ? (15-16, B)
3 3 5 6 10
D. –6, 2 E. 6, 4
A) 2 B) 2 C) 2 D) 2 E) 2
x  1  1
  
mgvavb t From A Option  0 x  3 mgvavb: u 2î  ĵ u  22   12  5
x 4  1 0 

6  1  1  2  1  1
    ‡ÿÎdj =
 0 6  3  0 Ges  0  2  3  0 
6 4  1  2 4  1 0  2. hw` A aî  b ĵ  ck̂ k~Y¨ †f±i bv nq Ges
 0   
 A  
Ans. (A) B   , Z‡e A Ges B Gi ga¨eZx© †Kv‡Yi
A

3. 33 AvKv‡ii GKwU KY© g¨vwUª· D Gi gvb KZ ? (13-14, B)


Rb¨Dn‡j (2D)–1 Gi gvb KZ? (15-16, B) a) 00 b) 300 c) 450 d) 600  e) 900
  A
1 1 1 1 1 A aî  b ĵ  ck̂ B 
A) B) C) D)  E)  mgvavb: Ges A Ans: A
160 40 10 160 40    
mgvavb: 33 AvKv‡ii KY© g¨vwUª· 3. a Gi gvb KZ n‡j Aa i  4 j  3 k ‡f±iwU A‡ÿi
a 0 0  2a 0 0  mv‡_ 30 †KvY Drcbœ K‡i? (12-13, B/B1)
 D  0 b 
0  ev, 2 D  0 2b 0  A. -33 B. (3/2) C. 3
D. 33 E. 53
 0 0 c   0 0 2 c  2
a  3 a
cos 30    
 a 0 0  2a 0 0  mgvavb: a  25 ev,  2 
2 2
    a  25
Ges D  0 b 0  20  2 D  0 2b 0 
ev, 4a2 – 3a2 = 75 ev, a2 = 3×25 ev, a 5 3
 0 0 c   0 0 2 c 
4. Ges ci¯ú‡ii Ici j¤^
 a 0 0 n‡Z n‡j a Gi gvb KZ n‡e? [A,10-11]
1 1
2  0 b 0  8 20 160  2 D 
1
3
 A) – 7 B) 0 C) 7 D) 21
2 D 160 mgvavb: Ges ci¯úi j¤^
 0 0 c 
15 + 3a + 6 = 0 ev, 3a = – 21 ev, a = – 7 Ans:
A
4. n‡j X-1 mij †iLv

A) B) C)
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb

1. ‡cvjvi ¯’vbv‡¼   mgxKiYwU wK A) B) C)
4
wb‡`©k K‡i? (15-16, B)
A) mij‡iLv B) e„Ë C) Dce„Ë D) E)
D) c¨viv‡evjv E) nvBcvi‡evjv
Ans: A mgvavb: x = cos–1 = sin y = 2sin–1x

mgvavb: †cvjvi ¯’vbv¼   Avm‡j mÂvi c_ 1 ev, x = sin
4 ev, y = Ges x =
wb‡`©k K‡i| †h mÂvi c_ me©`vB x A‡ÿi 2
 Ans: D
mv‡_ †KvY m„wó K‡i| myZivs mÂvi
4 6. 2x5y+3=0 †iLvi mv‡c‡ÿ (1,2) Ges (3,2)
 we›`yi Ae¯’vb- (13-14, B)
c_wU mij †iLv hvi Xvj tan 1 a) GKB cv‡k b)
4 wecixZ cv‡k
2. hw` -1,0 Ges 2 mgxKiY Gi wZbwU c) GKwU ‡iLvwUi Dc‡i AciwU evB‡i
g~j nq, Z‡e mgxKiY wZbwU d) `yÕwUB †iLvwUi Dc‡i e)
g~j n‡e-- [A,14-15] †KvbwUB bq
A) -1,0,2 B) 0,1,2 C) -3,0, mgvavb: 2x  5y + 3 = 0 ......... (i) G (-1,2) ewm‡q
cvB, 2(-1) - 52 + 3 = 0 (–) wPü hy³ Ges (3, 2)
D) E)
ewm‡q cvB,
Ans: A 6 – 10 + 3 = 0 (–) wPü hy³
‡h‡nZz GKB wPü wewkó, ZvB we›`y `ywU
3. n‡j cos 2+sin 2 = ? [A,14- GKB cv‡k Ae¯’vb Ki‡e|
15] 7. a Ges b Gi gvb h_vµ‡g KZ n‡j y = ax + b
mijY‡iLvwU y = x3 – 2x2 + 4 eµ‡iLvi (2,4)
A) B) C) D) E) we›`y‡Z ¯úk©K n‡e ? (13-14, B)
a) 4, 4 b) 4, 4 c) 0, 4
mgvavb t tan = d) 4, 0 e) 4, 4
dy
mgvavb: y = ax + b ev, a ,y = x3 – 2x2 + 4
‡KvbwU 3q PZzf©v‡M Aew¯’Z| dx
dy
ev, 3x 2  4x a = 3x2 – 4x (2, 4) we›`y‡Z
cos2 + sin2 dx
a = 3(2)2 – 4.2 ev, a = 12 – 8 = 4
GLb, a = 4 ewm‡q cvB, 4 = 42 + b ev, b = - 4
a = 4, b = - 4
8. m Xvj Ges x-A‡½i †Q`K Ask b n‡j mij‡iLvi
mgxKiYwU- (12-13, A)
A. y = mx + b B.x =my + b C. y=m (x – b)
D. y = mx – b E. x = my – b
mgvavbt Xvj = m
4. c Gi gvb KZ n‡j y = – 2x + c mij‡iLvwU x2 +
X A‡ÿi †Q`vsk = b  ‡Q` we›`y = (b, 0)
y2 = 3 e„ˇK ¯úk© K‡i ? [A,14-15]
 mij‡iLvi mgxKiY: y–0 = m(x–b)
A) 0 B) 15 C)
ev, y = m(x–b)
D) E) 9. g–jwe›`yMvgx GKwU mij‡iLvi mgxKiY
mgvavb: y = - 2x + c, y + 2x – c = 0, x2 + y2 = wb‡Pi †Kvb&wU, hv (-1, -2) I (1, 2)
e„‡Ëi †K›`ª ≡ (0, 0) Ges e¨vmva r = we›`yMvgx mij‡iLvi Ici j¤^? (12-13, B/B1)
A. y = – 3x/2 B. y = – x/2 C. y = – x
ev, D. y = – 2x E. y = – x/4
mgvavb: (-1,-2) I (1,2) we›`yMvgx †iLvq Xvj
5. y = 2cos–1 x Ges y = 2sin–1 x eµ‡iLv؇qi 2 1
 2
†Q`we›`y †KvbwU?  1 1
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
1 3 15. 3y + 4x – 12 = 0 mij‡iLv w`‡q x Ges y A‡ÿi
j¤^ ‡iLvi Xvj  ,A Ack‡b, Xvj 
2 2 gvSLv‡bi LwÛZ Aski ˆ`N©¨? B,10-11]
1 (A) 5 (B) 7 (C) 12 (D) 25
B Ack‡b, Xvj  mwVK: DËi (B)
2 mgvavb: 3y + 4x – 12 = 0
10. ‡cvjvi ¯’vbv‡¼ GKwU eµ‡iLvi mgxKiY r2sin 2 y x
= 36| eµ‡iLvwU Kv‡Z©mxq ¯’vbv‡¼ wb‡Pi ev, 3y+4x=12 ev,  1
4 3
†Kvb we›`y w`‡q hvq? (12-13, B/B1)
A. (4, 5) B. (4,9) C. (18, 2) LwÛZvs‡ki ˆ`N©¨= 3 2  4 2 5
D. (3, 6) E. (2,18) 15. ‡Kvb we›`yi †cvjvi ¯’vbvsK (2, /3) n‡j H
we›`yi Kv‡Z©mxq ¯’vbvs KZ? B,09-10]
mgvavb: r sin 2 6
2 2

2r sin .r cos  6 2 (a) (1,3) (b) (1,3) (c) (3,2) (d) (2,3)
2.x.y=62 ev, xy=18 
mgvavb: x 2 cos 1
D, Ackb, 3.6=18 3
ev, 18=18 Ans: 
(D) y 2 sin  3
3
11. GKwU wÎfz‡Ri kxl© we›`y¸‡jv n‡jv 16. g~jwe›`yMvgx Ges x+ay=b ‡iLvi
P(1,2), Q (-3,0) Ges (3-2) wÎfz‡Ri fi †K›`ª mgvšÍivj mgxKiY: B,09-10]
KZ? [A,11-12] (a) y = –ax (b) y = ax
A. , 0 B. (0, ) C. (0,0) (c) y =x/a (d) y = –x/a
D. (,) E. (1,0) mgvavb: g~jwe›`yMvgx Ges x+ay=b ‡iLvi
mgvavbt fi‡K›`ª = (x1+x2+x3), (y1+y2+y3) mgvšÍivj mgxKiY
= ,= ,0 x + ay = 0 ev, y = –
17. wZbwU we›`yi ¯’vbvsK h_vµ‡g A(0,4),
12. `ywU mij †iLv 2x +3y – 5 = 0 I 3x-2y-7=0 B(10,8) Ges C(k,1) Ges M, AB Gi
†iLv `ywUi ms‡½ mgvb †KvY K‡i| GB ga¨we›`y| hw` MC, AB Gi j¤^‡”Q`K nq
mij †iLvi ga¨eZ©x †KvY KZ? [B,11-12] Zvn‡j k Gi gvb- B,09-10]
A. 90 B. 180° C. 45 D. 60 (a) 9 (b) 7 (c) 3 (d) 2
mgvavbt 2x +3y – 5 = 0 ---- (i) mgvavb: A(0,4), B(10,8) Ges C(k,1) Ges M, AB Gi
3x - 2y – 7= 0 ---- (ii) ga¨we›`y|
23 + 3(–2) = 0 10 4  8 4 8 6 1
M  , 5,6    1
‡iLv `ywU ci¯úi j¤^| ga¨eZ©x †KvY = 2 2 0  10 5  k
0
90  4 5
13. ABCD PZzf~©‡Ri A,B,C,D we›`y PviwUi ev,   1 ev, 2 = -(5-k) ev, k = 7
 10 5  k
¯’vbvsK h_vµ‡g A(6,5) B (1,-1), C(5,-1) Ges
18. mij‡iLv 4x + 5y – 20 = 0 Øviv Aÿ؇qi
D(10,5) PZzf~©R wU‡K mgvb †ÿÎdj
ga¨eZ©x LwÛZ As‡ki ˆ`N©¨ KZ? (08-
wewkó `yBfv‡M wef³Kvix Y-A‡ÿi
09, A)
mgvšÍivj mij‡iLv †KvbwU? B,10-11]
A) B) C) 15 D) 23
(A) 2x-3y=5 (B) y-8=0
(C) x-y=0 (D) x-8=0 mgvavb: 4x + 5y – 20 = 0 ev, 4x+5y = 20 ev,
mgvavb: A(6,5)
B(1,-1), C (5,-1), D(10,5)
Y-A‡ÿi mgvšÍivj x=a  x-8=0 DËi: (D) LwÛZ As‡ki ˆ`N©¨ =
14. 3x+4y-12=0 ‡iLvi (0,3) we›`y w`‡q AvuKv
j‡¤^i mgxKiY- B,10-11] 19. we›`y n‡Z – y + 8 = 0 mij‡iLvi
(A) 4x+3y+9=0 (B) 3y-4x-9=0 Dci AswKZ j‡¤^i ˆ`N©¨: (08-09, A)
(C) 4x+3y-9=0 (D) 3y+4x-9=0 A) 3 B) 4 C) 5 D) 6
mgvavb: 3x+4y-12=0 mgvavb: AswKZ j‡¤^i ˆ`N©¨ =
Gi Dci j¤^ Ges (0,3) we›`yMvgx
(B) Ackb wm× Ki‡j, 3.3-4.0-9=0
ev, 9-9=0 ev, 0=0 DËi (B)
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
Ans: C mgvavb t Ges
20. ‡Kvb we›`yi Kv‡Z©mxq ¯’vbvsK
n‡j H we›`yi ‡cvjvi ¯’vbvsK: (08-09, A)
A) B)
C) D)
mgvavb: r = 25. 12wU evû wewkó GKwU eûfy‡Ri
K‡Y©i msL¨v- (07-08, A)
tan = ev,  = 30°C Ans: B A) 66 B) 60 C) 12 D) 54 Ans: D
mgvavb t 12C2 – 12 = 54
21. y = 6 ‡iLvwU x = 5 ‡iLv‡K Ges y2 = a(x – 7)
cive„ˇK h_vµ‡g A I B we›`y‡Z †Q` K‡i|
AB Gi ˆ`N©¨ 7 GKK| a FYvZ¥K Dnvi e„Ë
gvb KZ? (08-09, B)
A) – 4 B) – 5 C) – 6 D) – 7 1. (-4,-3) we›`y †_‡K x2 + y2 – 8x – 6y + 9 = 0
mgvavb: y = 6 I x = 5 ‡iLvi ‡P`we›`y (5, 6); y2 = e„‡Ëi Dcwiw¯’Z †Kvb we›`yi
a(x – 7) I y = 6 me©wbgœ `~jZ¡ KZ GKK ? (16-17, A)
‡iLvi ‡Q`we›`y x = A. 2 B. 4 C. 6 D. 8 E. 10
– 5 =  7 or, 36 + 2a = 7a mgvavbt x2 + y2 - 8x - 6y + 9 = 0
or, –9a = 36 or, a = –4 Ans: A hvi †K‡›`ª = (4,3)
(-4,-3) n‡Z (4,3 we›`y `~iZ¡ d =
22. A(–3, –5) Ges C(3, 5) ABCD i¤^‡mi `yBwU
kxó we›`y| B we›`ywU y = 6 ‡iLvi Dci
Aew¯’Z n‡j D we›`yi ¯’vbvsK wK? (08- = 10
09, B) r =
A) (3, 6) B) (10, –6) C) (–10, 6) D) (3, –6)  me©wb¤œ `~iZ¡ = (10 - 4) = 6 (GKK)
mgvavb:
2. x Aÿ †_‡K x2+y2+6y=12 e„‡Ëi Dci
AC Gi Xvj = = me©vwaK `~i‡Z¡ Avw¼Z ¯úk©‡Ki
 BD KY© Aek¨B AC Gi Dci j¤^| ¯úk©we›`yi ¯’vbv¼ †KvbwU ? (16-17, B)
 BD Gi Xvj = A.(-2,-8) B. (-7,-3)
AC K‡Y©i ga¨we›`y (0, 0) C. (2,2) D. (3,-3) E. (1,-7)
 BD Gi mgxKiY y = – x mgvavb t x2 + y2 + 5x + 6y = 12
y = – x Ges y = 6 mgvavb K‡i, x =10, y = 6
 D we›`yi ¯’vbv¼ (10, – 6)
X Aÿ †_‡K †h †Kvb we›`yi `~iZ¡ = D³
23. ABC Ges DEF wÎfyRØq m`„k| Zv‡`i
we›`yi †KvwU |
‡ÿÎd‡ji AbycvZ 25:1| AB  DE and BC 
A Ack‡bi †KvwU (-8) hv me‡P‡q eo| ZvB
EF. DF = 4 GKK n‡j AC = ? (08-09, B)
Ans A
A) 6.25 GKK B) 20 GKK
3. GKwU e„‡Ëi †K›`ª n‡Z Y A‡ÿi j¤^`~iZ¡
C) 50 GKK D) 100 GKK
8 GKK| e„ËwU Y Aÿ‡K (0,-2) I (0,6)
mgvavb: ‡ÿÎd‡ji AbycvZ 25:1 e‡j Abyiƒc evûi
we›`y‡Z †Q` Ki‡j e¨vmva© KZ GKK ?
AbycvZ 5:1 (KviY  = ab sinC = bc sinA = = ca
(16-17, B)
sinB, GLv‡b m`„k wÎfyR Abyiƒc ‡KvY
A A. 45 B. 217
mgvb|).
= 5, AC = 20 D C. 8 D. 4 E. 25
Ans: B mgvavbt Y
F
E
(0, 6)
B C A
24. ‡Kvb we›`yi Kv‡Z©mxq ¯’vbvsK AB =
n‡j we›`ywUi ‡cvjvi ¯’vbvsK BM = = 4, CM= 8 (x, 8)
C
M
n‡e- (07-08, A)  CM2+ BM2 = BC2 X X

A) (2,120°) B) (4,240°)  42 + 82 = BC2 B(0, –2)


C) (1,60°) D) (0,0°) Ans: A  BC =
Y
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
4. g–jwe›`yMvgx GKwU e„Ë x I y Aÿ؇qi 8. wb‡Pi †Kvb mij‡iLvwU x2 + y2 6x +2y = 0
abvÍK w`K n‡Z h_vµ‡g 3 GKK 5 GKK e„ˇK mgvb `yB fv‡M wef³ K‡i? (13-14,
Ask †Q` K‡i| Giƒc e„‡Ëi mgxKiY B)
†KvbwU? (15-16, A) a) x  2y = 0 b) 3x +y = 0 c) x +3y = 0
2 2
A. x + y – 5x – 5y = 0 2 2
B. x + y – 3x –5y = 0 d) x  3y = 0 e) x + 2y = 0
C. x2 + y2 – 3x – 2y = 0 D. x2 + y2 – 3x –3y = 0 mgvavb: x2 + y2 6x +2y = 0
E. x2 + y2 – 7x – 5y = 0 hvi ‡K›`ª  (3, – 1)
2 2
mgvavb: x + y – 3x –5y = 0 From c option, 3 + 3(– 1) = 0 ev, 3 – 3 = 0 ev, 0 =
0
Ans. (C)
5. x +y = 25 e„‡Ëi cwiwai Dci wZbwU
2 2
9. 4 GKK evûwewkó GKwU eM©‡ÿ‡Îi
we›`y P(5, 0), Q(0, 5) Ges R(–4, 3) n‡j PRQ
PviwU kxl©we›`y w`‡q †h e„Ë AuvKv
Gi gvb KZ? (15-16, B)
hvq Zvi †ÿÎdj KZ? (12-13, A)
     A. 4 B. 8 C. 12 D. 16 E. 42
A) 8 B) 6 C) 4 D) 3 E) 2
mgvavb: e„‡Ëi e¨m =a 2 =4 2
e¨vL¨v t
Q(0, 5) e„‡Ëi e¨mva© r =

e„‡Ëi mgxKiY = r2 = ( )2 = 8
10. y = x Ges x = y cive„ËØ‡qi †Q`we›`yi
2 2

P(5, 0) ms‡hvRK‡K e¨vm a‡i Aw¼Z e„‡Ëi


†K›`ªt (12-13, B/B1)
A. (0, 0) B. (1, 1/2) C. (-1/2, 1)
PQ Pv‡ci Dci e„˯’ †KvY  = PRQ, ‡K›`ª¯’ †KvY 1 1
D. ( /2, /2) E. (1/2, 1/2)
 mgvavb t y2 = x ........... (i) Ges x2 = y ........... (ii)
=
2 x2 = y4
1 1   Avevi, y2 = y ev, y4 = y ev, y4 –y = 0 ev, y(y3–1)
e„˯’ †KvY = 2 ‡K›`ª¯’ †KvY|   2  2  4 =0
6. ‡Kvb kZ©mv‡c‡ÿ (–1, 2) we›`ywU x2 + y2 –  y = 0, 1
2x + 2y + c = 0 e„‡Ëi wfZ‡i Ae¯’vb Ki‡e? AZtci: y = 0 n‡j x = 0 Avevi, y = 1 n‡j x = 1
(15-16, B) †Q`we›`yØq (0, 0) I (1, 1)
A) c = 11 B) c = 0 C) c = – 11 †Q`we›`yØq‡K e¨vm a‡i AswKZ e„‡Ëi
D) c < – 11 E) c > – 11
1 1
†K›`ª   , 
mgvavb: x + y – 2x + 2y + c = 0
2 2  2 2
(–1, 2) we›`ywU emv‡j 11. (3,4) we›`y‡K †K›`ª K‡i KZ e¨vmv‡a©i
(–1)2 + (2)2 – 2(–1) + 22 + c = 0 e„Ë AsKb Ki‡j x2+y2=4 e„ˇK ¯úk© Ki‡e?
ev, 11 + c = 0 ev, c = – 11  c < – 11 n‡j [A,11-12]
7. x2+y2+10x–10y–14 = 0 e„‡Ëi †K‡›`ªi †cvjvi A. 3 B. 2 C. 5 D.1 E. 7
¯’vbvsK KZ? mgvavbt x2+y2 = 22 ........... (i)
e„ËØq ci¯úi‡K ewnt¯’fv‡e ¯úk© Ki‡j,
A) B) ev, 5 = r+2 ev, r = 3
12. m Gi gvb KZ n‡j (x–y+3)2 + (mx+2)(y–1)= 0
C)
mgxKiYwU GKwU e„Ë wb‡`©k K‡i?
[B,11-12]
D) E) A. 1 B. -1 C. 6 D. 2 E. 3
mgvavb: x + y + 10x – 10y – 14 = 0; ‡K›`ª  (-5,
2 2 mgvavbt (x-y+3)2 + (mx+2)(y-1)= 0
5) ev, x2 + y2 +9–2xy – 6y + 6x +2mxy–mx +2y–2 =
0
r,  = ,  - tan =  - -2xy+mxy = 0 (e„‡Ë xy m¤^wjZ ‡Kvb c`
_vK‡e bv)
ev, -2 + m =0 ev, m = 2
13. m Gi gvb KZ n‡j mx-y = 0 mij‡iLv
x2+y2=px+qy e„ˇK ¯úk© K‡i? [B,11-12]
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
D) 5x – 12y + 1 = 0, 5 – 12y = 0
A. P+Q B. P-Q C. D. E. PQ mgvavb: x2 + y2 – 8x – 10y – 8 = 0
mgvavbt x2 + y2 – pq – qy = 0 ---- (i) e„‡Ëi ‡K›`ª  (4, 5) Ges e¨vmva© r =

hvi †K›`ª, , e¨vmva© =


5x – 12y – 9 = 0 Gi mgvšÍivj mij‡iLvi mgxKiY
mx – y = 0 ------ (ii) 5x – 12y + k = 0 hvnv D³ e„‡Ëi ¯úk©K|
(ii) bs †iLv (i) bs e„ˇK ¯úk© K‡i|
ev, ev, (k – 40) = 91

ev, ev, k = 131 or k = – 51


 ¯úk©K mgvšÍivj †iLvi mgxKiY, 5x – 12y + 131
= 0, 5x – 12y – 21 = 0
Ans: A
ev,
18. 6 GKK ˆ`N©¨ wewkó GKwU R¨v (x – 3)2
ev, ev, p2+2pqm + (mq)2 = + (y – 4)2 = 25 e„‡Ëi ‡K‡›`ª KZ ‡KvY ˆZix
2 K‡i? (08-09, B)
ev, (p+ma) = 0, ev, m = A) sin–1(6/5) B) sin–1(3/5)
–1
C) 2sin (3/5) D) tan–1(6/5)
14. x2+y2=81 e„ËwU R¨v (-2,-3) we›`y‡Z
mgvavb: ‡K‡›`ª Drcbœ †KvY,
mgwØKwÛZ nq| R¨vwUi mgxKiY
wb‡Pi †KvbwU? B,09-10]
(a) 2x+y+7=0 (b) 3x-2y+13=0 Ans: C
(c) 2x-3y+13=0 (d) 2x+3y+13=0
mgvavb: †h Ackb (-2,-3) Øviv wm× n‡e †mwU
mwVK DËi| D Ack‡b -4-9+13 = 0 ev, 0=0
15. x2+y2-2x-3=0 eµ‡iLv (-1,1) we›`y‡Z
¯úk©‡Ki Xvj KZ? B,09-10]
(a) -1 (b) 0 (c) 1 (d) 2
web¨vm I mgv‡ek
dy (2 x  2)  x  1 1. 0,1,2,6 AsK¸wj GKevi K‡i e¨envi K‡i 3
mgvavb:    
dx 2y  y  Øviv wefvR¨ †gvU KZwU (GK As‡Ki,
( 1  1) `yB As‡Ki, wZb As‡Ki I Pvi As‡Ki)
= 2 (-1,1) we›`y‡Z msL¨v MVb Kiv hv‡e? (16-17, B)
1 A.18 B. 30 C. 24 D. 36 E. 32
16. 4x2+4y2-4x-24y+17=0 e„‡Ëi †ÿÎdj- B,09-10] mgvavb t 0,1,2,6 †gvU AsK = 4 wU Ges
(a) 15.7 (b) 7.02 (c) 3.14 (d) 6.28 cÖ‡Z¨KwU msL¨v 3 Øviv wefvR¨ n‡e|
mgvavb: 4x2 + 4y2 – 4x – 24y + 17 = 0
i) GK AsK Ges 3 Øviv msL¨v = 1wU (6)
17 ii) `yB AsK Ges 3 Øviv msL¨v = 3wU (12,
ev, x2 + y2 – x – 6y + =0
4 21, 60)
1  iii) wZb AsK Ges 3 Øviv msL¨v = 6wU
‡K›`ª =  ,3  Ges e¨vmva© = (126, 162, 216, 261, 612,
2  621)
2
1 2 17 iv) Pvi AsK Ges 3 Øviv msL¨v = 22wU (4!-
  3   5 2)= 22
 2 4
‡gvU msL¨v= 1+3+6+22=32wU|
 e„‡Ëi †ÿÎdj = r2 = 3.14 × 52 15.7 2. 100 msL¨K wfbœ Dcv`v‡bi ‡mU ‡_‡K KZ
msL¨K Dcv`vb wb‡j web¨vm Ges
17. 5x – 12y – 9 = 0 mij‡iLvi mgvšÍivj, x2 + y2 –
mgv‡ek msL¨v mgvb? (15-16, B)
8x – 10y – 8 = 0 e„‡Ëi ¯úk‡K©i mgxKiY-
A) 1 B) 2 C) 2 D) 3 E) 4
(08-09, A)
mgvavb: 100c1 = 100; 100p1 = 100 Ans: A
A) 5x – 12y + 131 = 0, 5x – 12y – 51 = 0
B) 5x – 12y = 0, 5x – 12y – 1 = 0
C) 5x – 12y + 1 = 0
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
3. 0, 1, 2, 3, 4 A¼¸wj GKevi gvÎ e¨envi K‡i mgvavb: †Q‡j = 4 Rb; ‡g‡q = 2 Rb|  4 Rb
cvuP A‡¼i ‡gvU KZwU ‡Rvo msLv ‡Q‡j I
MVb Kiv hv‡e? (15-16, B) 2 Rb †g‡q‡K GK mv‡_ emv‡bv m¤¢e=
A) 54 B) 60 C) 72 D) 96 E) 120 5×2=240
mgvavb t 0, 1, 2, 3, 4 = ‡gvU AsK = 5 9. 1, 3, 5, 7 I 8 Øviv KZ¸wj msL¨v evbv‡bv
msL¨v MVb Ki‡Z n‡e = 5 AsK wewkó| hvq hviv 300 ‡_‡K eo Ges 700 ‡_‡K ‡QvU
hviv n‡e †Rvo AsK wewkó| n‡e? [A,09-10]
‡Rvo AsK (0, 2, 4) A) 6 B) 8 C) 10 D) 24 Ans: D
mgvavb: 1, 3, 5, 7 I 8 GLv‡b †gvU AsK n
GK‡Ki N‡i emvi gZ AsK t 3p1 = 5 msL¨v MVb Ki‡Z n‡e wZb AsK
ZLb Aci Ni¸‡jv mvRv‡bv hv‡e = 4! wewkó hv 300 †_‡K eo Ges 700 †_‡K
Avevi, Ahy‡Zi N‡i k~b¨‡K w¯’i †i‡L, †QvU| myZivs kZ‡Ki N‡i 3, 5 em‡e|
GK‡Ki N‡i (2, 4) †K emv‡bv hv‡e = 2p1 3,5
ZLb web¨vm = 2p1 3! = 12 2 4 3
A_© hy³ †Rvo kã = 3p1 4!–12
= 72 – 12 = 60 web¨vm =
4. hw` GKwU kn‡ii evoxi b¤^‡ii cª_g
10. `kf~‡Ri K‡Y©i msL¨v Ñ (08-09, A)
GKwU Bs‡iwR eY©gvjvq c‡i wZbwU
A) 45 B) 35 C) 50 D) 40
AsK _v‡K Ges cÖwZwU AsK †gŠwjK
mgvavb: KY© = 10C2 – 10 = 45 – 10 = 35
nq, Z‡e KZ¸wj evoxi b¤^i †`Iqv hv‡e ?
11. 8 Rb e¨w³ ‡_‡K 5 m`‡m¨i GKwU KwgwU
[A,14-15]
MVb Ki‡Z n‡e hv‡Z 3 Rb we‡kl e¨w³i
A) 1664 B) 3250 C) 4375 D) 625 E) 256
AšÍZc‡ÿ GKRb _vK‡e| GB KwgwUi
mgvavb: A = 1, 3, 5
msL¨v- (08-09, A)
C Aÿi mn ‡gvU wewbgh †hvM¨ e¯‘ = 4wU
A) 15 B) 55 C) 46 D) 48 Ans: B
evwoi b¤^i †`hv hv‡e = 44 = 256 mgvavb: ‡gvU KwgwU = 5C43C1 + 5C33C2 +
5. 14 Rb dzUej †L‡jvqvo †_‡K KqRb wb‡q 5
C23C3 = 55
MwVZ mgv‡ek msL¨v I web¨vm 12. 0,1,2,3,4,5,6, GB AsK¸‡jv Øviv †Kvb AsK
msL¨v mgvb n‡e ? cybive„wË bv K‡i 3000 Ges 6000 Gi gv‡S
A) 1 B) 2 C) 11 D) 13 E) 14 Ans: A †gvU KqwU wfbœ wfbœ msL¨v wjLv
mgvavb t x=1 hv‡e? (07-08, A)
A. 1440 B. 2160
6. GKwU mgZ‡j 18wU we›`y Av‡Q| hw`
C. 720 D. ‡KvbwUB bq
ïaygvÎ 5wU we›`y GKB mij‡iLvq Ges Ab¨
Ans : D
3wU we›`y Ab¨ GKwU mij‡iLvq Aew¯’Z
mgvavb t 3000 6000
nq, Z‡e we›`y¸wji ms‡hv‡M KZ¸wj
mij‡iLv AsKb Kiv hv‡e? (13-14, B)
a) 140 b) 142 c) 151 d) 153 e) 166
mnmª
mgvavb: mij‡iLvi msL¨v = 18C2–5C2–3C2 + 1 + 1
= 142 mn‡mªi N‡i emv‡bv hv‡e =
evKx 3wU N‡i 6wU AsK‡K emv‡bv hv‡e =
7. `yÕwU mgvšÍivj mij‡iLvi h_vµ‡g 6 wU
Ges 10 wU we›`y e¨envi K‡i KZ¸wj
wÎfzR MVb Kiv m¤¢e? (12-13, A)
A. 420 B. 560 C. 720 D. 2520E. 3360
mgvavbt 6C1 10C2 + 6C2  10C1 w·KvYwgwZK AbycvZ
= 6  45+1510 = 270+150 = 420 1. e„‡Ëi e¨v‡mi mgvb Pvc †K‡›`ª †h †KvY
 6

10 16 6 10
or, 6  10C3  C3  C3  C3  ( C3  C3 ) 420 ˆZix K‡i Zvi cwigvY KZ †iwWqvb? (13-
14, B)
8. wek¦we`¨vjq fwZ© cixÿvq 4 †Q‡j I 2 Rb a) 1 b) 2 c) /3 d) /2 e)  Ans: e
†g‡q‡K GK mvwi‡Z emv‡bv n‡e| 2. n evûwewkó †Kvb mylg eûf~‡Ri †h
KZfv‡e emv‡bv m¤¢e †hb †g‡q `yRb †Kvb ewnt¯’ †Kv‡Yi gvb 720 n‡j n Gi
memgq cvkvcvwk e‡m? (12-13, B/B1) gvb KZ? B,09-10]
A. 60 B. 120 C. 240 D. 360 E. 270 (a) 4 (b) 5 (c) 6 (d) 8
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
360
mgvavb: cªwZwU ewn: †Kvb Gi gvb = mgvavb t Sin54 =
n
360 Cos36 = cos (90–54)° = sin54 =
ev, 72  ev, n = 5
n
4. ABC wÎfz‡R A = | B I C ‡KvY؇qi
mshy³ I †hŠwMK †Kvb Gi
wØLÛK `ywU O we›`y‡Z wgwjZ n‡j
w·KvbwgwZK AbycvZ BOC Gi gvb †KvbwU? (15-16, A)
1. GKwU mgwØevû wÎf~‡Ri Aci evûi
ˆ`N©¨ I cwie¨vmva© h_vµ‡g 8 I 5 GKK| A. B. C. D. E. Ans.
cwi‡K›`ªwU wÎf~‡Ri Af¨šÍ‡i n‡j
(A)
mgevû؇qi cÖ‡Z¨KwUi ˆ`N©¨ KZ GKK
e¨vL¨v t A
? (16-17, B)
A. 42 B. 25 1 1 1
ev, BOC = B    (B  C
C. 45 D. 23 E. 35 2 2 2
O
mgvavbt 1
 (  A) (A  B  C  )
A 2 B C
1  1 4 2
(  )  ( ) 
a a 2 5 2 5 5
ev,
B
ev, ev, A A 5. n‡j tan  + sec  = ? (15-16,
b A)
Avevi, a = 2RsinA
A. B. C. x D. 2x E. x2 +
1
2. GKwU mgevû wÎf~‡Ri fi‡K‡›`ªi mv‡_
†h †Kvb `ywU †KŠwYK we›`y mshy³ mgvavb t B
K‡i bZzb wÎf~R ˆZwi Kiv nj| bZzb x2+1
x2–
wÎf~RwUi †ÿÎdj mgevû wÎf~‡Ri †ÿÎd‡j 1A Ans. (B)
KZ Ask n‡e ? (16-17, B) 2x C
 
n   1
n
A. 2/3 B. 1/2
C. 1/6 D. 1/3 E. 1/4 6. n c~Y© msL¨v n‡j, sin 


6  Gi
mgvavbt A gvb KZ? (15-16, B)
1 3 1 1
 ‡ÿÎ 
A) 2B) 2 C) 2 D) 1 E) 2
G
  
 n  ( 1) n  sin
B C mgvavb: sin  6 6( n = 0
D
‡ÿÎ ABC Ans. (D) 1
emv‡q) 
2
3. sin 54= (1+ ) n‡j cos36 Gi gvb KZ ? (16- 7. GKwU wÎf~‡Ri `yBwU evû 6 Ges 8 GKK,
Ges Zv‡`i AšÍf~~©³ †KvY 60o n‡j
17, B) wÎf~‡Ri †ÿÎdj KZ eM© GKK ? [A,14-15]
A. B. A) 48 B) 24 C) 12 D) 48 E) 80

mgvavb: wÎfz‡Ri ‡ÿÎdj


C. D.
8. /2<x</2 mxgvi g‡a¨ tanx3x = 0 Gi KqwU
g~j Av‡Q? (13-14, B)
E. a) 0 b) 1 c) 2 d) 3 e) 4 Ans: B
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
9. ABC wÎfz‡R B = 550, C = 800, a = 202 cm
n‡j wÎfzRwUi cwiwjwLZ e„‡Ëi A) sin–1 B) sin–1 C) sin–1 D) sin–1
e¨vmva© KZ cm n‡e? (12-13, A) mgvavb: C = 5, a = 6, B = ?
A. 10 B. 102C. 20 D. 202E. 152
mgvavbt B = 55 , C = 80
0 0

A = 180°–(80°+55°)= 45°


20 2
a
2R
20 2 2R ev, sinB = ev, B = sin–1 Ans:
2R 1
 sin A ev, sin 45 ev, 2 C
ev, 20 2 2 2R ev, R = 20cm 14. ABC wÎfy‡R hw` (a + b + c)(b + c – a) = 0
10. A – B = /4 n‡j, (1 + tanA)(1–tanB) = ? [A,10-11] nq, Zvn‡j BAC = ? [A,09-10]
A) 2 B) –2 C) D) –
A) B) C) D) Ans: D
mgvavb:
mgvavb: 2s(2s–2a) = 0; s(s–a) = 0; =0;
ev, ev,
ev, tanA – tanB = 1+tanAtanB cos ;A=
ev, tanA – tanB+1-tanAtanB = 1+1
ev, 1(1+tanA) – tanB(1+tanA) = 2 15. cos-cos7=sin4 Gi gvb- B,09-10]
ev, (1+tanA)(1–tanB) = 2 n  n 
(a)  (b) 
1 2 3 3 16
sin   sin 2 m cos 
11. 2 Ges n  n 
(c)  ( 1) n (d)  ( 1) n Ans.(C)
1 3 18 18 6
sin   sin 2 n cos  mgvavb t cos–cos7 =sin4
2 n‡j m2-n2=? B,10-11] ev, 2sin4sin3 = sin4 ev, sin4 (2sin3-1)
1 1 =0
(A) mn (B) 4 mn (C) n (D)
m mn sin4 = 0
1 n
mgvavb: sin   sin 2 m cos  ev, 4 = n ev,  =
4
2 1
Avevi, 2sin3–1 = 0 ev, 2sin3 = 1 ev, sin3 =
ev, sin + .2sincos = m cos 2
 n 
ev, sin + sin.cos = mcos ev,  = n  ( 1) n    ( 1) n
6 3 18
ev, tan + sin = m .......... (i)
1 16. sin = Ges  wØZxq †Kvqv‡Wª‡b _vK‡j
Avevi, sin   sin 2 n cos 
2 †KvbwU mZ¨? (08-09, A)
tan – sin = n ............. (ii)
m + n = 2tan A) cos = B) cos =
m – n = 2sin
 (m + n)(m – n) = 4tan sin C) cos = D) ‡KvbwUB bq Ans:
ev, m2 – n2 = 4 ev, m2 – n2 = 4 B
Ans: B mgvavb:
12. lnSin = 0 n‡j cos = ? [A,09-10]
12 13
A) 1 B) 0 C) D) Ans: B
cos = – 5
(2nd Quadrant)
mgvavb: lnsin = 0; sin = 1
 = 90°; cos = 0.
13. ABC wÎfyR AB = 5cm, BC = 6cm Ges 17. hw` tan + sec = x nq Z‡e sin Gi gvb
wÎfy‡Ri ‡ÿÎdj 11.25cm2, ABC Gi gvb KZ? KZ? (08-09, A)
[A,09-10]
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
mgvavb: c = acosB + bcosA
A) B)

C) D) = 5cos45° + 6cos60° = 5 + 3 = 8 Ans: B

mgvavb: tan + sec = x


ev, ev,
21. tan = n‡j, wb‡Pi ‡KvbwU mwVK?
ev, ev, (07-08, A)
A) sin = –3/5 Ges cos = 4/5
ev, ev, B) sin = 3/5 Ges cos = – 4/5
C) sin = –3/5 Ges cos = – 4/5
D) ‡KvbwUB bq Ans: C
ev, ev, Ans: B mgvavb t tan abvZ¥K|  1g or 3rd
PZzf©v‡M Aew¯’Z|
17. sin + cos Gi m‡e©v”P gvb KZ? (08-09, B)
A) + 1 B) 2 C) D) – 1 dvskb I dvsk‡bi †jLwPÎ
1. n‡j f(x) Gi †Wv‡gBb D Gi Rb¨
mgvavb: sin + cos = 2
†Kvb kZ© mwVK ? (16-17, A)
A. B.
=2 C. D.
m‡e©v”P gvb = 2 E. Ans : E
18. ABC wÎfy‡R a = 8, b = 4 Ges c = 6 n‡j, A =? e¨vL¨v : jMvwi`g dvskb Gi ‡Wv‡gb x > 0 Ges
(08-09, B) ‡iÄ R |
2. f(x) =logx+1(2x+1)n‡j f(x) Gi †Wv‡gBb
†KvbwU ? (16-17, B)
A) sin–1 B) 2sin–1 A. (-1/2,0)(0,h) B. x > ...1
C) sin–1(4/5) D) 2sin–1(4/5) C. x-1/2 D. (0,h)
E. (-1/2,-1)(0,h)
mgvavb: mgvavbt f(x) n‡j f(x) Gi †Wv‡gb
n‡e -
ev, 2x > – 1 ev, x > – Ans : A
; ; A = 2sin–1 Ans: B
3. hw` f(x) Ges g(x) =x2 +1 nq Z‡e (f
19. ABC GKwU mgwØevû wÎfyR hvi a = 10cm
Ges b = c, wÎfyRwUi cwiwjwLZ e„‡Ëi o g)(1) Gi gvb KZ ? (16-17, B)
e¨vmva© 10cm n‡j B = ? (08-09, B) A. 2 B. 0 C. 4 D. 8 E. -1
A) 75° B) 67.5° C) 15° D) 22.5° Ans: B mgvavb t hw` f(x) Ges
mgvavbt fog(1) = f(12+1) = f(2) = (2)2 – 2 = 4 – 4 = 0
b = c, R = 10 cm 4. f(x) = – (x – 5)4 dvsk‡bi ¸iægvb KZ? (15-16,
ev, ev, sinA = ev, B)
A) – 5 B) – 1 C) 0 D) 5 E) 625
A = 45° mgvavb: GLv‡b (x–5)4  0 – (x – 5)4  0
b = c ev, B = C = x me©`vB| A_©vr †`Lv hv‡”Q f(x) = – (x – 5)4
A + B + C = 180o dvsk‡bi gvb m‡e©v”P 0 n‡Z cv‡i|
ev, 2x = 180 – 45 ev, 2x = 135o ev, x = 67.5o  dvskbwUi ¸iægvb = 0
20. ABC wÎfy‡R a = 5 GKK, b = 6 GKK, A
5. ev¯Íe dvsk‡bi †iÄ †KvbwU ?
= 60° Ges B = 45° n‡j, c = ? (08-09, B)
A) 11 B) 8 C) 3(+1) D) 6 A) {-1,1} B) {0,1} C) [-1,1]
D) (-,)\{0} E) (-,)
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
1
mgvavb: = 1 Gi ‡iÄ = {–1, 1} G‡ÿ‡Î x _vKvi `iæb Aek¨B x  0 Avevi _vKvi
x
Ans: D Rb¨ x  0
6. Gi jN~gvb Ges f(x) Gi †Wv‡gb = (0, )
¸iægvb h_vµ‡g-- 11. f(x) = dvskb Gi ‡Wv‡gb KZ? [B,11-
A) -2,2 B) -2,0 C) 0,1 D) -1,1 E) 1,2 12]
mgvavb: x = sin – cos 0<< A. -2<x<2 B. -2≤x<2 C. -2 ≤x≤2
sin Gi gv‡bi Dci m‡e©v”P I me©wbgœ gvb D. -2<x≤2 E. –x ≤2≤
wbf©i K‡i| mgvavbt f(x) = Shortcut: Gi g‡a¨
sin Gi m‡e©v”P gvb 1 hLb  = 90° i‡q‡Q
sin Gi me©wbgœ gvb 0 hLb  = 0° (4 –x2)  0, 4 x2 4 hvi eM©g~j
¸iæ gvb/m‡e©v”P gvb = 1 Ges me©wbgœ  2  x Ans:C
gvb = – 1 Ans: D
†Wv‡gb -2 ≤ x ≤2

7. a Gi gvb KZ n‡j dvskbwU 11. dvsk‡bi (†Wv‡gb I †iÄ (a,b,c,d) n‡j


†KvbwU GK-GK dvskb? B,10-11]
Awe”Qbœ n‡e? (A) f(a)=b, f(b)=c, f(c)=d, f(d)=a
A) -1 B) 0 C) 1 D) 2 E) 4 (B) f(a)=b, f(b)=c, f(c)=b, f(d)=a
(C) f(a)=b,f(b)=c, f(c)=d
mgvavb t (D) f(a)=b, f(b)=c, f(c)=d, f(c)=a Ans. (B)
12. A={1,2,3}, B={2,3,4} Ges C={1,2,4} wZbwU
†mU n‡j (AB) – (BC) ‡m‡U KqwU
Dcv`vb? B,10-11]
(A) 1 (B) 6 (C) 5 (D) 4 mwVK DËi
ev, a = 0 Ans:
(D)
D mgvavb: A = {1, 2, 3}, B = {2, 3, 4} Ges C = {1, 2,
8. f(x) = x2 + 1 Ges g(x) = 2  x `yBwU ev¯Íe 4}
dvskb n‡j ms‡hvwRZ dvskb gof Gi A I B ‡m‡Ui mvavib Dcv`vb 2 I 3(2wU)
†Wv‡gb KZ ? (13-14, B) B I C ‡m‡Ui mvavib Dcv`vb 2 I 4(2wU)
(AB) I (BC) Gi mvavib µg‡Rvo = 22 =
a) (1,1) b) [1,1] c) (, )
4wU
d) (, 2) e) [2, ]
‡gvU Dcv`vb = 9 – 4 = 5
mgvavb: f(x) = x2 + 1 13. GKwU K¬v‡m 16wU †Q‡ji e¨vU, 11wU
g(x) = 2  x †Q‡ji ej, Ges 6wU †Q‡ji GKB mv‡_ e¨vU
I ej Av‡Q| KZ Rb †Q‡ji nq e¨vU bv nq
gof(x) = g(x2 + 1)  2  ( x 2  1)  1  x 2
ej Av‡Q? B,10-11]
 †Wv‡gb = [-1, 1] (A) 5 (B) 10 (C) 12 (D) 15
Ans: B mgvavb: nq e¨vU bv nq ej Av‡Q = (10 + 6 + 5)
9. f(x – 2) = x2 – 2x + 8 n‡j f(-4) Gi gvb KZ? (12-13, – 16 = 5
B/B1) Ans: A
ïay ej
A. 8 B. 10 C. 12 D. 16 E. 32 5
6
mgvavb: f x  2  x 2  2 x  8 ïay
x–2= –4 ev, x = – 4+2 =–2 e¨vU
f(–4)=(2)2–2(–2)+8= 4+4+8 =16 10
A_ev, f(x–2) = x2 – 2x + 8
f(–4) = f(–2–2) = (–2)2 –2(–2) + 8 = 4 + 4 + 8 = 16 1
10. f(x) = (1/x) + x - 1 Gi †Wv‡gb KZ? (12-13, 14. x ev¯Íe msL¨v n‡j 16  x 2 dvsk‡bi
B/B1) †Wv‡gb- B,09-10]
A. (-,0) B. (0, ) C. (-,0) (0, ) (a) -4 Qvov mKj ev¯Íe msL¨v
D. (1, ) E. (-,) (b) -4 Ges +4 Qvov mKj ev¯Íe msL¨v
1 (c) mKj ev¯Íe msL¨v
mgvavb: f ( x)   x  1
x
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
(d) 0 Qvov mKj ev¯Íe msL¨v e m tan x  1
Ans. (B) 3. lim x  0 Gi gvb KZ? (15-16, B)
1
m(tan x  sin x)
y 1 1
mgvavb t 16  y 2 A) 0 B) m C) 1 D) E)
2 m
16 4 –4 Ges +4 Qvov mKj e¯‘i msL¨v|
lim e m tan x  1
mgvavb:
x  0 m(tan x  sin x)
15. dvskbwUi ‡Wv‡gb KZ? (08-09, lim e m tan x .m sec 2 x
 (Hospital’s law cÖ‡qv‡M)
B) x  0 m(sec 2 x  cos x)
A) (–, 0)(0, ) B) (0,1] lim e m tan x sec 2 x 1 1
C) (–, ) D) –, 0)  2
 
x  0 sec x  cos x 1  1 2
mgvavb: lim
4. x ax sin (b / ax), a>0 Gi gvb KZ? (12-13,
B/B1)
ev, ev, A. b B. 1/b C. ab D. 0 E. 1
Avi x < 0 n‡Z cv‡i bv| ZvB †Wv‡gb, Df = (0, Lim
mgvavb: a x sin( b x )
1] Ans: B x  a

Lim sin( b x )
16. dvsk‡bi †Wv‡gBb, †iÄ Ges a
= b
b=b
wecixZ dvskb wbY©q Ki| (07-08, A) x 
ax
A. –2, –{o}, f–1(x) =
B. –{2}, –{2}, f–1(x) = 5. =? [A,11-12]
C. , , f–1(x) = D. ‡KvbwUB bq
Ans : B A. 1 B.0 C. D. e E. 
mgvavb t Gi †Wv‡gb: R – { 2 }Ges mgvavbt =e
†iÄ: R–{ 2 }
6. Gi gvb †KvbwU?
Ans. (B)
[B,11-12]

AšÍixKib A. - B. C. D. 1 E. -1

wjwgU mgvavbt
1. 2x sin Gi gvb †KvbwU ? (16-17, A)
= (Hospitals law cÖ‡qvM K‡i)
A.  B. 0 C. 1 D. a E. –a
mgvavb t 2x sin =1 = = =-

2. a Ges b Gi gvb h_vµ‡g KZ n‡j


7. (08-09, A)
=2 nq ? (16-17, B)
A) 0 B) 1 C) π D) ‡KvbwUB bq
A. 3,3 B. 3,4 C.4,3 D. -3,4 E. -3,-4 Ans: B
mgvavb t
8. = ? (07-08, A)
ev, A) wjwg‡Ui Aw¯ÍZ¡ ‡bB B) 1 C) –1 D)
 a - 1 = 2 ev, a = 3 0 Ans: A
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
mgvavb t A) ex B) C)
wjwg‡Ui Aw¯ÍZ¡ bvB|
D) E)
AšÍixKiY
mgvavb: y = exlogax

1. Gi mwVK ev,
mswÿß iƒc †KvbwU ? (16-17, A)
A. x = 2y B. x = 4y
C. x + 4y = 0 D. x-y = 0
E. x + 2y = 0 4. y = tan1 () n‡j, = ? (13-14, B)
a) 1/(a2 – x2) b) 1/(1 – ax)2 c) 1/(1+ x2)
mgvavb : d) 1/(1+ x )
2
e) 1/(a2 + x2)
1
mgvavb: y = tan1 () = tan–1a + tan–1x  =
1 x2
= tan-1 5. Lnx mv‡c‡ÿ Ln Gi AšÍixKiY n‡jv?

[B,11-12]
A. B. – C. 1 D. -1 E. 0
= tan-1 = tan-1
mgvavbt

= ev,

6. y=exp n‡j =?[B,11-12]


2. hw` y = tan–1 nq Zvn‡j
A. x exp(x) B. exp(x)exp(x)x C. exp(x)exp(x)
D. xxexp(x) E. Lnx Ans. C
=? (16-17, B)
7. y = – cosz Ges x = sinz n‡j [A,10-11]
A.1 B. 1/2
C. 1/4 D. 2 E. 4 A) tanz B) cosecz C) secz D) – tanz Ans: A
mgvavb: y = – cosz; x = sinz
mgvavb :

8. x2+y2 = log(xy) B,10-11]


= tan-1 y  2x 2 y x  2x3
(A) (B)
2 xy 2  x y  2y3
2x3 x  x y  2x 2 y
(C) (D)
= tan-1 = tan-1 y  2y3 x  2 xy 2
mgvavb: x2+y2=log(xy)
ev, x2+y2-logx-logy=0
= ev, y =

3. n‡j x=a we›`y‡Z Gi gvb KZ ?


kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
  dy 2 x3 x 2
 2x  1   x  x  1 y    x c

dy
  x  =
 
 y 2x 2  1 y  2x 2 y
=
mgvavb: dx ev, 3 2
da 
 2 y  
1  x 2y  1

2
 2
2 xy  x
 (0, 3)
myZivs
we›`yMvgx|
C = 3
myZivs 3 = 0 + 0 + 0 + C.

 y  Ans: D
Ans: (A) dy
dy 13. y=x x
n‡j dx KZ? B,09-10]
9. y=2x2 Ges z=3x3 n‡j ? B,10-11]
dz (a) Inx (b) x Inx (c) I+Inx (d) (1+Inx)xx
4 9 4 2 d x d
(A) (B) (C) (D) mgvavb: ( x ) x x ( x ln x)
9x 4x 9x 2 3x 2 dx dx
mgvavb: y = 2x2 x 
3
 x x   ln x   x x (1  ln x)
z = 3x x 
dy ygv‡ bi AšixKiY 2.2 x 4 dy
  = = DËi (A)
dz zGi gv‡ bi AšxKiY 3.3x 2
9x 14. y +xy+x =8 n‡j dx KZ? B,09-10]
2 2

10. xayb = (x – y)a+b Gi Gi gvb- [A,09-10]


 y  2 x  y  2 x 
(a) 2 y  x  (b) 2 y  x 

A) B) C) D) Ans: A
 2 y  2 x 
(c) y  x  (d) 0
mgvavb: lnx + blny = (a+b) ln(x–y) e¨eKjb K‡i- dy (2 x  y )
[A,09-10] 
mgvavb: y +xy+x =8  dx
2 2
2y  x
ev, 15. hw` m < n nq Z‡e, (ax + b)m Gi n Zg AšÍiK-
(08-09, A)
A) 1 B) an.n! C) an(ax + b)m–n D) 0 Ans: D
ev,
AšÍixKi‡Yi cÖ‡qvM
ev,
1. Gi jNygvb KZ ? (16-17, A)
ev,
A. –e B. C. e D. E. Ans : C
11. y = a Ges z = a n‡j
z x
=?[A,09-10]
mgvavb t Gi jNygvb e Ges Gi jNygvb
A) azlna B) axlnlna
C) ax(lna)2 D) 2axlna ev ÿz`ªgvb =
2. ‡Kvb we›`y‡Z y = 2x2 +x + 1 eµ‡iLvi
mgvavb:
¯úk©K 5x –y +5= 0 †iLvi mgvšÍivj n‡e ?
(16-17, B)
A. (0,1) B. (1,4)
C. (2,11) D. (-1,2) E. (-1,7)
mgvavb t y2 = 2x2 + x + 1
12. y GKwU eµ‡iLv hv (0, 3) we›`y w`‡q
dy 2
hvq| hw`  x  x  1 Zvn‡j y ‡K x Gi 5x -y + 5 = 0
dx
dvskb wn‡m‡e cÖKvk Ki? B,09-10] †iLvi Xvj m = 5  from Option b(1,4)
x3 x 2
(a) y   x (b) y=2x+1 = 4×1+1 = 5 Ans : B
3 2
x2 x3 x 2 3. x – 2xy = 1 eµ‡iLvi (–1, 1) we›`y‡Z
3 2

(c) y  2  x  3 (d) y 
3
  x 3
2
¯úk©‡Ki Xvj KZ? (15-16, A)
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
1
A. –1 B. C. 0 D. E. 1 y1 = ex (2+2x-3) 0 = ex(2x-1) ev 2x-1=0 ev, x =
2
mgvavb: x3 – 2xy2 = 1 8. (0, 2) we›`ywU y = 5x2 + 3x + c eµ‡iLvi Dci
dy  3x 2  2 y 2  Aew¯’Z| H we›`y‡Z eµ‡iLvi Dci Aw¼Z
    (–1, 1) we›`y‡Z Xvj ¯úk©K ax + cy + 1 = 0 ‡iLvi mgvšÍivj n‡j a
dx   4 xy  Gi gvb KZ? (12-13, B/B1)
m==– A. 10 B. 6 C. 3 D. - 3 E. - 6
4. x = 0 we›`y‡Z f(x) = ln(2x + 1) Ges wb‡Pi dy
mgvavb: y=5x2+3x+c Ges 10x  3
‡Kvb eµ‡iLvi ¯úk©‡Ki Xvj mgvb n‡e? dx
(15-16, B) dy
 3 (0,2) we›`yMvgx
A) f(x) = 1 + x + 2x2 B) f(x) = –2x – 2x2 + 4x3 dx
1 2 1 3 8 Ges 2 = c ev, c = 2  ax+2y+1=0
C) f(x) = x – x + x D) f(x) = 2x – 2x2 + x3 a a
2 3 3 Xvj m  ev , 3  ev, a= – 6
2 3 2 2
x x
E) f(x) = x – + 9. y = 2x n‡j (-2, 4) we›`y‡Z dy/dx Gi gvb KZ?
2! 3!
(12-13, B/B1)
mgvavbt f(x) = ln(2x+1)
A. -1 B. 1 C. -2 D. 2 E. 4
2
ev, f ( x)  x = 0 we›`y‡Z Xvj m = 2  x : x  0
2x 1 mgvavb: Avgiv Rvwb, x 
8  x : x 0
From D option, f(x) = 2x – 2x2 + x 3 y  2 x ; G‡ÿ‡Î (–2, 4) we›`y‡Z x FbvZ¥K 
3
f (x) = 2–4x + 8x
/ 2
dy
y  2 x  2 x   2 Ans: (C)
‡hLv‡b x = 0 we›`y‡Z Xvj m = 2 Ans. (D)
dx
5. y = sin 2x Gi 99-Zg AšÍiKmnM KZ 10. y= 3x2 hw` 2x2y'' + 5xy' + ky = 0 mgxKi‡Yi
A) 299cos 2x B) 299sin 2x C) -299cos 2x mgvavb nq, Z‡e k Gi gvb KZ? (12-13,
D) -2 sin 2x E) 2 sin 2x cos 2x
99 99
B/B1)
mgvavb: y = sin2x A. -10 B. 10 C. 5/2 D. -14 E. 14
dy
y99 = 299sin = =– mgvavb: y =3x2 ev, 6 x  y 
dx
299cos2x d2y
Ges 6  y
6. y2 = x3 – 2x2 + 4 eµ‡iLvi (2, 2) we›`y‡Z dx 2
¯úk©‡Ki Dc‡i j¤^ †iLvi mgxKiY  2 x 2 .6  5 x .6 x  k 3 x 2  0
†KvbwU ? ev, 4 x 2  10x 2  kx 2 0 ev, 14+k=0 ev k=-14
A) 4x-y-4 = 0 B) x+4y-18 = 0 C) 4x+y+5 = 0
D) x+y-4 = 0 E) 4x-2y-5 = 0 11. hw` y = x30 nq, Gi gvb KZ? [A,11-12]
mgvavb: y2 = x3 – 2x2 + 4
A. 0 B. 1 C. 30! D. 30×10 E. 30
ev, 2y ev,
mgvavbt y = x30 =0

‡iLvwU (2, 2) we›`yMvgx, =3–2 KviY x Gi cvIqvi 30 ZvB 30 Gi †ekx AšÍixKib Ki‡j
Zvi gvb k~b¨ n‡e|
= 1, Xvj m = 1
(2, 2) we›`yMvgx j¤^ ‡iLvi mgxKib 12. g~jwe›`yMvgx GKwU mij †iLv †Kvb
y – 2 = – 1 (x – 2) ev, x + y – 4 = 0 we›`y‡Z y= ex eµ †iLvi m¤úK© n‡e?
A_ev, ‡h Ackb (2, 2) Øviv wm× n‡e ‡mwU DËi [B,11-12]
n‡e| A. 1, B. 1,1 C. , 1
7. x Gi †Kvb gv‡bi Rb¨ y = (2x – 3) ex Gi ¸iæ D. 1,e E. e, 1
ev jNy gvb cvIqv hv‡e? (12-13, A) mgvavbt y = ex hvnv (0, 0) we›`yMvgx
A. 3/2 B. 1/5 C. 1/2 D. 1 E. 1/2 Avevi †h Ackb y = ex eµ †iLvwU‡K wm× K‡i
mgvavbt y = ex (2x-3) †mwU mwVK DËi| D Ack‡b e = e1
y1 = ex.2+(2x-3).ex e= e Ans:D
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm 2 mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
13. y = 3x – 1 eµ‡iLv (1, – 1) we›`y‡Z ¯úk©‡Ki
mgxKiY wK? B,09-10]  3x2dx = dz x2dx =
(a) y = 13x–14 (b) y = 14x–15
(c) y = 15x–16 (d) y = 6x–7  =
dy dy
mgvavb: y=3x2-1 ev, 6 x  6 (1,-1) = = =
dx dx
we›`y‡Z 1 1

x
 ¯úk©‡Ki mgxKiY, y + 1 = 6(x–1) ev, y = 6x–7 4. e (  ) dx Gi gvb KZ ? (13-14, B)
x  2 ( x  2) 2
a) ex b) (x+2) ex c) (x+2)2 ex
†hvMRx Kib x 2 x
d) e / (x+2) e) e / (x+2)
1 1 x
‡hvMRx Kib
x
mgvavb: e (   2
) dx  e
x  2 ( x  2) x2
1. (16-17, A)
A. x log x + c B. c + xx log x 5. [A,10-11]
C. log (xx + 1) + c D. xx + c
A) ln(x – 2) – ln(x – 1) B) ln(x – 2) + ln(x – 1)
E. (x+1) log x + c
C) ln(x + 2) – ln(x + 1) D) ln(x +2) + ln(x + 1)
mgvavb t )
awi xx = z mgvavb:
xx (1+logx) dx = dz  = ln(x – 2) – ln(x – 1) Ans: A
= Z + C = xx + C
6. n ‡Kvb gv‡bi Rb¨ mZ¨ bq?
2. n‡j (16-17, B)
(08-09, A)
A. Inx + c, x 3 B. In A) n =0 B) n = 1 C) n = – 1 D) n =5 Ans: C
C. In D. In
E. In wbw`©ó †hvMRx KiY
1.  Gi gvb KZ n‡j
mgvavbt

(16-17, B)
A. 2 B. In 3
C. 4 D. In 5 E. 7
mgvavb t

x 1  ln(x 
2 3 
3.  1) dx ?
ev, 2 - 2 +3-3= 30 ev, 5 - 5= 30 ev,5 = 35 
A) B) =7

C) D) E)
2. Gi gvb KZ? (15-16, A)

A. 0 B. [ln(1+a2) – 1]
mgvavb:
awi, x3 + 1 = z C. a2[ln(1 + a2) – 1] D. (1 + a2)[ln (1 + a2) –1]
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm 2 mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
E. (1 + a )[ln(1 + a2) – 1] 0 1 x hLbx 0
a 
 xdx  xdx; x  
 x hLbx  0

1
e¨vL¨v t x ln(1  x 2 )dx 0
a
x= – x cwieZ©b nq x Gi gvb 0 Gi ‡P‡q
wbw`©ó †hvM‡R upper limit Ges lower limit †QvU nIqvi Rb¨, ZvB G‡ÿ‡Î wjwgU – 1 n‡Z
mgvb wKš‘ wecixZ wPý wewkó n‡j As‡Ki 0 aiv n‡q‡Q| Avevi, x= x cwieZ©b nq x
gvb = k~b¨| Gi gvb 0 ev 0 Gi ‡P‡q eo nIqvi Rb¨, ZvB
2
G‡ÿ‡Î wjwgU 0 n‡Z 1 aiv n‡q‡Q|
3.  x dx
1
Gi gvb KZ? (15-16, B)
 x2 
0
 x2 
1
1 1
5 3 5        1
A) B) C) 2 D) E) 3  2   1  2  0 2 2
2 2 2 1/ a

mgvavb:
2 0
 x dx  x dx   x dx
1 1
2

0
7. 0
d (tan  1 ax ) Gi gvb KZ ? (13-14, B)

0 2 a) 0 b) /4 c) /3 d) /6 e) 1


  ( x)dx   xdx 1
1 0
 
1/ a a
mgvavb:  d (tan  1 ax )  tan  1 ax
    
0 2
x  2
x  1 2
0 2 0
        x2 1  x2 0 0

 2  1  2  0 2 1 
= tan–1a - tan–10 =
a
 
1 1 5 4
  0  ( 1) 2  (2) 2  0 2  1  4 
2
8. xy = P2, y = 0, x = 1 Ges x = 2 Øviv Ave×
2 2 2 †ÿ‡Îi †ÿÎdj KZ ? (13-14, B)
a 2x 1
4. a Gi gvb KZ n‡j- 5 x 2  4 dx ln 3a ? (15-16, a) 0 2
b) P ln2 c) P ln 22
d) ln e) ln3
2
B) p
mgvavb: xy = P2 ev, y =
A) 6 B) 2 2 C) 2 3 D) 3 E) 4 x
y = 0, x = 1 and x = 2
2x
mgvavb:
a a
5 x 2  4 dx  ln( x 2  4) 5  2 p2 2
 ydx 
1 1 x
dx
= ln(a2 –4) –{ln()2– 4} = ln(a2–4) – ln1 = ln(a2 – 4)
 ln(a2 – 4) = ln3a  p 2 ln x  12  p 2 (ln 2  ln 1)  p 2 ln 2
ev, a2 – 4 = 3a ev, a2 – 3a – 4 = 0
9. y = x2 cive„Ë I y = x mij‡iLv Øviv Ave×
ev, a2 – 4a + a – 4 = 0 ev, a(a – 4) + 1(a – 4) = 0
†ÿ‡Îi †ÿÎdj KZ? (12-13, A)
ev, (a – 4)(a + 1) = 0  a = 4, – 1 Ans: E
A. 1 B. 3/2 C. 2/3 D. 1/6 E. 1/3
5. Gi gvb KZ ? [A,14-15] mgvavbt y = x2, y = x  x=x2 ev, x = 0,1
1
 x3 x 2 
 
1
2 1 1 1 1
 x  x dx =       
A) In B) In C) In D) In 0
 3 2  0 3 2 6 6

E) 1 1 dx
10.  1
2 x  x2
Gi gvb KZ? (12-13, A)
mgvavb: =
A. –/4 B. –/2 C. /2 D. /4 E. 
1 dx 1 dx
mgvavb t 1
2 x x 2
 1
2 1  2 1
 x  x 
= ln3 – ln2 = ln Ans: 4  4
1
A   1
 x 
1 dx 2
6. Gi gvb KZ?   1  sin  1  1  
2
2
1  1
2  2

   x   1
A) -1 B) 0 C) 1 D) E) AmsÁvwqZ  2  2  
2
1 
mgvavb:  x dx
1
= sin-1 1–sin-10 =
2
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
= -1+2ln2 = ln22-1 = ln4 -lnee = ln
1na
 xe dx 3a
x
11. n‡j, a Gi gvb KZ? (12-13, B/B1) 15. Gi gvb KZ? [B,11-12]
1
2 3 4 5
A. e B. e C. e D. e E. e
Lna A. B. C. D.

x
mgvavb: xe 3a
1

 Lna

ev, e x x  11 3a ev, e Lna (ln a  1)  (0) 3a mgvavbt =
ev, a (ln a  1) 3a ev, ln a 3  1
ev, ln a 4 ev, e4 = a ev, a = e4
4/a

ax
12. e d( x ) Gi gvb KZ? (12-13, B/B )
0 1

A. (e – 1)/a 2
B. (e2 – 1)/a C. (e2 – 1) 16. Gi gvb KZ? (wbw`©ó
D. (1 – e2)/a E. (1 – e2)/a
4 †hvMR) [B,11-12]
e a ax
mgvavb: d( x)
0 A.2 B. 1 C. D. E.
dz
awi, ax Z  a d x dz ev, d ( x ) 
a mgvavbt awi, tanx = z
x 4 0
a sec2xdx = dz
z 2 0 x /4 0
z 1 0
 
2 e z dz

0 a

1
a
e  z 2
0 
1
a
e 2
 e0  = = 14 -04 = 1
17. wb‡Pi wP‡Î cÖ`Ë mxgvi g‡a¨ y = kx2

1
a
e  1
2 e2  1
a
dvskb I x-A‡ÿi ga¨eZ©x As‡ki †ÿÎdj
KZ? [B,11-12]
A. 0 B. 12 C. 4 D. 36 E. 7
13. =? [A,11-12]
mgvavbt y = kx2 , cv‡k¦i wPÎ n‡Z x= 4, y = 3
emv‡j cvB
A. 1 B. C. tan-1
3 = k.42 ev, k =
D. 1n2 E. ln

mgvavbt = =

= = ln2 18. y2 = 4x Ges x2 = 4y cive„Ë `ywU Øviv


Ave× mgZj †ÿ‡Îi †ÿÎdj KZ? [B,11-12]
= ln = ln A. B. C. D. E.
mgvavbt y2 = 4.1.x Ges x2 = 4.1.y
14. =? [A,11-12] myZivs Zv‡`i Øviv Ave× †ÿ‡Îi †ÿÎdj
=
A. e B. ln C. 1 D. -1 E. -2

mgvavbt = 19. [A,10-11]

A) 4.4 B) 3.0 C) 0 D) – 4.4


= =
= = -1+2ln1+1 mgvavb:
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
f(x) = 3 tanx + 2sinx AhyM¥ dvskb| ZvB gvb = 5
dx
k~b¨ 23. 2
? B,09-10] x
2
 4x  13
5
xdx  3 2 
(a) (b) (c) (d) Ans.(D)
20.  1
0 x 2
? B,10-11] 2 4 3 12
5 5 5
dx dx dx
(A) 1  2 6i (B)  1  2 6i 
2
  
x 2  4 x  13 2 x 2  2 x.2  2 2  32 2 ( x  2) 2  32 
(C) 1  2 6 (D) -1+2 6 5
1 (5  2)  1  
1   1 ( x  2) 
 tan    tan  1   0  
3 3 2 3 3  3 4 12
mgvavb: awi, 1  x 2  z 2  xdx  zdz 1
sin x  dx
1 2

x
z
5 0
1
24.  1 x2
KZ? B,09-10]
2i 6 0

2i 6 3 2 3
2i 6 z dz (a) (b) (c) (d) 0
    z  1  2i 6 mwVK DËi 8 7 24
1
z2 1
sin x  dx  1 (sin
1 2


1 1

1
(A) mgvavb: x) 3 0
5 0 1 x2 3
xdx
21. x
4
2
 5x  6
? B,10-11] 1
 3 1 3 3

 sin  1 1  0   3 
3 3 2 24
 32   9   1
(A) ln  (B) ln  (C) ln (D) ln 
 9   32   41  25. (08-09, B)
5
xdx
mgvavb: x
4
2
 5x  6
A) 1/5 B) 1/6 C) /5 D) /6

5
5 
mgvavb:
xdx 3   2 
      dx
4
( x  3) ( x  2) 4
 x  3   x  2  
3 ln( x  3)  2. ln( x  2)4
5

3 ln 2  2 ln 3  3 ln 1  2 ln 2 ln 8  ln 9  ln 4
26. (08-09, B)
 32 
ln  mwVK DËi
 9  A) (/2)In6 B) (/3)In2
(A) C) (1/4)In6 D) (1/3)In2

22. 3
0
1  cos x sin xdx ? B,09-10] mgvavb: = –

(a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 4 2 Ans: D


x
mgvavb t 3 0
1  cos sin xdx

3  0
1  cos sin xdx
Ans: D
awi, 1–cosx = z
 sinxdx = dz 27. x – y + 2= 0 Ges y = x2 Øviv cwi‡ewóZ †ÿ‡Îi
x  0 †ÿÎdj n‡e-(07-08, A)
z 2 1 A. 2 B. 3 C. 4 D. 9/2 Ans : D
2
2 2 3  3 
28. = KZ? (07-08, A)
3 
0

z dx 3 z 2
 3 
 2  (2) 2  0 2 2 2 4 2
 
0
A) /4 + 1/2 B) /4 – 1/2
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
C) /2 – 1 D)  + 2 Ans: B 2. a Gi †Kvb gvbmg~‡ni Rb¨ x+2y+3z=10,
(a-1)y +3z = a+4, az = 3 mgxKiY·qi
mgvavb t mgvavb cvIqv hv‡e ? (16-17, B)
A. a (– , o] B. a  (1,]
C. a  (0, 1] D. a  (0,1]
E. a  R- {0,1}
mgvavbt x + 2y + 3z = 10 ......... (i)
(a-1)y + 3z = a+4
az = 3
A a (-, 0] B a [1, ]
C a [0, 1] D a (0, 1] E a R-{0, 1}

az = 3
ev, z =

ev, ev,

x + 2y + 3z = 10 weavq y, z msÁvwqZ n‡j x


msÁvwqZ|
y, z AmsÁvwqZ n‡e hLb a = 0 A_ev a = 1
29. y = 3x mij‡iLv, x Aÿ Ges x = 2 ‡iLv Øviv kZ© aR–{0, 1}
Ave× ‡ÿ‡Îi ‡ÿÎdj- (07-08, A) 3. x ‡h †Kvb ev¯‘e msL¨v n‡j †Kvb
A) 6 B) 8 m¤úK©wU me©`v mwVK? (15-16, A)
C) 3 D) ‡KvbwUB bq Ans: A A. x 2  x B. C. – x  x
mgvavb t y = 3x mij‡iLv, x Aÿ Ges x = 2
D. |x|  x E. |x| < x Ans: D
4. x – 1 > 2 Gi mgvavb ‡mU ‡KvbwU? (15-
16, B)
A) (–2, 2) B) (–1, 1) C) (–2, 2) (–1, 2)
MwYZ 2q cÎ D) (–, –1)(3, ) E) (–,)
mgvavb: x–1>2 ev, – 2 > x – 1> 2
ev¯Íe msL¨v I AmgZv ev, – 2 + 1 > x – 1 + 1 > 2 + 1 ev, – 1 > x > 3
 (–, –1)(3, ) Ans: D
1. Gi mgvavb †mU 5. ‡KvbwU Ave×Zv m~Î gvwbqv P‡j ?
A) ¯^vfvweK msL¨vi †mU we‡qvM cªwµqv
†KvbwU ? (16-17, B) mv‡c‡ÿ
A. R –{-3,5} B. (-3,5) B) c~Y© msL¨vi †mU fvM cªwµqv mv‡c‡ÿ
C) Ag~j` msL¨vi †mU fvM cªwµqv mv‡c‡ÿ
C. D. 
D) k~Y¨ e¨ZxZ g~j` msL¨vi †mU fvM
cªwµqv mv‡c‡ÿ
E. (0,5) E) ev¯Íe msL¨vi †mU fvM cªwµqv mv‡c‡ÿ
Ans: D
mgvavbt 6. N GKwU ¯^vfvweK msL¨vi †mU| E1 = {xN,
x2 > 11} Ges E2 = {x N, x3 <200} n‡j E1  E2
KZ? (12-13, A)
ev, -2 hv Am¤ A. {3,4,5,6} B. {2,3,4} C. {3,4}
D. {4,5} E. {2,3}
¢e| mgvavbt E1 = {xN, x2 > 11} ev, E1= {4,5,6}
 mgvavb †mU =  E2 = {x N, x3 <200}
3
ev,E2= 200 5.84 {1,2,3,4,5}
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
 E1  E2 = {4,5} mgvavb: –10 < 2x < 4
7. hw` x>0 Ges y<0 nq, Z‡e †KvbwU – 10 + 3 < 2x + 3 < 4 + 3
memgqB abvZ¡K?[A,11-12] – 7 < 2x + 3 < 7
 2x + 3 < 7 Ans : A
A. x+y B. x-y C. 12. wb‡Pi †KvbwU mwVK bq ? (07-08, A)
D. E. –x – y A. B.
mgvavbt x>0 Ges y <0 C. D.
awi, x = 2 Ges y = -5 Ans : B
x-y = 2-(-5) = 2+5 = 7 Ans:B
‡hvMvkªqx †cÖvMÖvwgs
8. KZfv‡e 50 msL¨vwU‡K `yÕwU cÖvBg
msL¨vi †hvMdj wnmv‡e cÖKvk Kiv 1. ‡hvMvkªqx †cÖvMÖv‡g x+2y  10, 2x+y 
hvq? B,10-11] 2, 0  y  3, x  0, mxgvK×Zvq †Kvb
(A) 2 (B) 3 (C) 4 (D) 5 we›`y‡Z z = 2x+ y Gi m‡e©v”P gvb
mgvavb: 47 I 3, 43 I 7, 37 I 13, 31 I 19 Ans: cvIqv hv‡e ? [A,14-15]
C A) (0,0) B) (2,3)
C) (4,3)
9. x<y<0 n‡j †KvbwU mZ¨? B,10-11]
D) (10,0) E) 10,3
(A) x+y<xy (B) x+y=xy
(C) x+y>xy (D) x+yxy
mgvavbt x+2y  10
mgvavbt x, y Dfq FbvZ¥K|
 xy abvZ¥K| x+y FbvZ¥K| x + y < xy ev, x + 2y = 10 ev,
10. mgvavb Ki: x – 5 – 2x > 4(08-09, B)
A) x < – 9 B) x > – 9 Avevi, 2x + y  2 ev, 2x + y = 2 ev,
C) x < 1/3 D) x > 1/3
mgvavb: px3 – qx2 + 52 x – 24 = 0
awi, g~j¸‡jv  =  ,  = 3 Ges  = 9 0  y  3 ev, y = 3 ..................(iii)
x  0 ev, x = 0
Y

ev, .3 + 3.9 +9. = ev, ev, B(0, 5)


E(0, 3) F  (4, 3)
iii
D (0,2)
A (10, 0)
X C (1,0) X/
Avevi, ev, ev, i
E  (0, 3)

ev, ev, we›`y Z = 2x +ii y


C(1, 0) Y/ 2
A(10, 0) 20
ev, ev,
E (0, 3) 3
F (4, 3) 11
ev, p = 3 m‡e©v”P we›`y  (10, 0)

RwUj msL¨v
Ges ev, ev, 2. a + b + c – 3abc Gi mwVK Drcv`K
3 3 3

we‡kølY ‡KvbwU ? (16-17, B)


Ans: A A.(a+b +c)(a+b + c2)(a+b2+c)
B. (a+ b +c)(a-b + c2)(a+b2+c)
11. – 5  X  2 AmgZvwU cig gvb AvKvi C. (a +b +c)(a+b + c2)(a+b2-c)
cÖKvk Ki‡j Zv n‡e-(07-08, A) D. (a +b +c)(a+b - c2)(a+b2+c)
A. B. E. (a +b +c)(a+b - c2)(a+b2-c)
mgvavb t a3 +b3+c3-abc n‡j
C. D.
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
(a + b+c) (a+b+c2)(a + b2 +c) n‡e  mgxKiY: x2+x+1 = 0
3. g–j` mnM wewkó †Kvb& mgxKi‡Yi 8. `ywU msL¨vi †hvMdj 6 I ¸bdj 34 msL¨v
GKwU g–j ? (15-16, A) `ywU KZ? [A,11-12]
A. 3+i5, 3-i5 B. 4+i7, 2-i5 C. 17+3i,2-3i
A. B. D. 17-2i, 2-3i, E. 2+17i, 3-2i
mgvavbt A Ack‡b, 3+i5 Ges 3-i5
C.
†hvMdj = 6
D. ¸bdj = (3+i5) (3-i5) = 9+23 = 34 Ans:(A)
9. †KvbwU x3 = 1Gi mgvavb bq? [B,11-12]
E.
mgvavb: GKwU g~j = , Aci g~j = – A. 1 B. C.
mgxKiY (x– )(x+ ) = 0
4. x4 = 1 mgxKiYwUi g~j¸wji e‡M©i mgwó D. cos + i sin E. cos + i sin
KZ? (15-16, B)
A) 1 + i B) 1 – i C) 0 D) 3 E) 2 mgvavbt E Ack‡b cos + i sin
mgvavb: x4 = 1
ev, x4 – 14 = 0 ev, (x2)2 – (12)2 = 0
ev, (x2 + 12)(x2 – 12) = 0 ev, (x2 + 1)(x + 1)(x – 1) = 0 = Bnv| Gi Nbg~j Gi gvb
 x = 1, –1 bq| ZvB mwVK DËi- E
Avevi, x2 + 1 = 0 ev, x2 – i2 = 0 10. (-1+i) Gi gWyjvm I AvM©‡g›U KZ? B,10-
(x + i)(x – i) = 0 ev, x = i, – 1
11] B,10-11]
g~j¸‡jv = 1, – 1, i, – i
(A) 2,1350 (B) 2,-1350
hv‡`i e‡M©i mgwó = (1)2 + (–1)2+(i)2+(–i)2 = 1+1–
1–1 = 0 (C) 2, 1350 (D) 2 , 135 0
5. 8 Gi Aev¯Íe NYg~j †Kvb mgxKiY‡K
wm× K‡i ?
mgvavb: gWyjvm =  12  12  1 1  2
A) x2+2x+1 = 0 B) x2+4x+4 = 0 1
Av¸g‡›U tan    1 ev,  135 0
C) x2+2x+4 = 0 D) x2+1 = 0 E) x2-2 = 0 1
mgvavb: x = z3, 11. ‡KvbwU x3 = 8 Gi mvabvi bq? B,09-10]
ev, x3 = 8 ev, x3 – 23 = 0 ev, (x – 2)(x2 + 2x + 4) = 0 (a) 2 (b)  1  i 3
x2 + 2x + 4 = 0
(c)  1  i 3 (d) 2 (1  i )
1 1
6. hw` x  ( 1   3 )
2
Ges y  ( 1 
2
 3 ) nq, Z‡e x mgvavb: a option (2) = 8, b option (–1 + i)3 = 8, c
3

Ges y Gi g‡a¨ m¤úK© wK ? (13-14, B) option (–1–i)3 = 8 Ans.(D)


a) x = y3 b) x3 = y c) x + y2 =1 12. GK‡Ki GKwU RwUj Nbg~j  n‡j
2
d) x = y e) xy +1 = 0
1 wbY©vq‡Ki gvb KZ? (08-09,
mgvavb: x  ( 1   3 ) 
2
1
y  ( 1   3 ) 2 ‡Kbbv GK‡Ki RwUj Nb g~j A)
2
A) 1 B)  C) 2 D) 0 Ans: D
؇qi GKwU eM© Ki‡j AciwU cvIqv hvq|
Ans: D
7. ‡Kvb wØNvZ mgxKi‡Yi GKwU g~j 13. (08-09, B)
1
( 1   3 ) n‡j mgxKiYwU KZ? (12-13, A)
2 A) 2 B) –1 C) 2 D) 22
2
A. x + x + 1 = 0 2
B. x – x + 1 = 0 mgvavb:  + 2 = – 1 Ans: B
C. x2 – x – 1 = 0 D. x2 + x + 2 = 0 14. hw` z = x+ iy nq Z‡e wb‡`©k K‡i
E. x2 – x + 2 = 0 GKwU -(07-08, A)
mgvavbt awi,    1   3  = 
1
A. mij‡iLv B. e„Ë C. cive„Ë D. Dce„Ë
2
Ans : B

1
2

 1  3 =  2
 + 2 = –1 mgvavb t Z = x + iy
.2 = 1 ev, ev,
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
ev, hv e„‡Ëi mgxKiY wb‡`©k
2
x = 0 Ges x – 2x – 5 = 0
K‡i| x = 1 + 6 Ges x = 1 – 6 Ans. (E)
6. q Gi ‡Kvb g~j` gv‡bi Rb¨ x3 + 3x2 – 27x + q
eûc`x, eûc`x mgxKiY = 0 mgxLiYwUi GKwU g~j 2 + 3 n‡e?
1. x2 – 7x+ab = 0 Gi g~jØq µwgK c~Y©
(15-16, B)
msL¨v n‡j a I b Gi mwVK gvb n‡e Ñ (16- A) 2 B) 3 C) – 4 D) – 5 E) 7
17, A) mgvavb: x3 + 3x2 – 27x + q = 0
A. a = 3, b=4 B. a=3, b=6 GKwU g~j  = 2 + ; Aci g~j  = 2 –
C. a=2, b=4 D. a=6, b=3  +  +  = – 3 ev, 2++2–+  = – 3
E. a=5, b=2 ev, 4 +  = – 3 ev,  = – 7
mgvavb t x2 - 7x + ab = 0 =–q
From A option (a =3, b=4) ev, (2+)(2–)(–7) = –q ev, {(2)2–()2}(–7) = –q
x2-7x + 3×4 = 0 ev, x2 - 3x - 4x + 12 = 0 ev, (4 – 3).–7 = – q ev, q = 7
ev, x(x-3) - 4(x-3) = 0 ev, (x-3) (x-4) = 0  x = 7. hw` x2+qx-1 = 0 mgxKi‡Yi g~jØq I  nq,
3,4
hv‡iv ch©vqµwgK | I g~jØq Øvi MwVZ mgxKiY
2. ax2 + bx + c = 0 mgxKi‡Yi †ÿ‡Î 9ac = 2b2 n‡j †KvbwU ? [A,14-15]
Zvi g~j؇qi aib n‡e: (16-17, B) A) x2-x+q = 0 B) x2+q(q2+3)x-1 = 0
A. DfqB Aev¯Íe B. DfqB mgvb 2 2
C) x -x+q(q +3) = 0 D) 3x2+qx+1 = 0
C. GKwU AciwUi 3/2¸Y D. GKwU AciwUi 2 2
E) qx -x+1 = 0
¸Y mgvavb: x2 +qx – 1 = 0 Gi g~jØh ,  + = - q
E. GKwU AciwUi 3 ¸Y
mgvavb t ax2 + bx + c = 0 GKwU g~j AciwUi  = -1
wظY n‡j
= ev, ev = - q3 – 3q

3. y = (x2-1)(x4 – 30) eµ‡iLvwU x Aÿ‡K KZevi


†Q` Ki‡e ? (16-17, B)
A. 8 B. 6 C. 4 D. 5 E. 2 mgxKiYwU n‡e, x2 – (-q3 – 3q)x – 1 = 0
mgvavb t y = (x2 - 1) (x4 - 30) ev, x2 + q(q2+3)x – 1 = 0
x Aÿ‡K ‡Q` Ki‡e 2+4= 6 evi 8. ‡Kvb kZ© mv‡c‡ÿ ax+by = 1 Ges cx+dy = 2
4. GMv‡ivwU µwgK †Rvo msL¨vi †hvMdj mgxKiY؇qi GKwU mvaviY g~j
p n‡j Zv‡`i g‡a¨ ÿz`ªZg msL¨vwU KZ? _vK‡e ?
(15-16, A) A) ac=bd B) ac  bd C) ab=cd
D) adbc E) a=b=c=d
A. B. C.
mgvavb: ax + cy = 1 ............. (i)
D. E. Ans. (B)
cx + dy = 2 ............. (ii)
mgvavb: awi ÿz`ªZg ‡Rvo msL¨vwU = 2x + 2 ev, ad = bc Ans: D
kZ©vbymv‡i, 22x + 11(11 + 1) = P
ev, 22x + 1112 = P ev, 11(2x + 12) = P 9. hw` ax2+bx+c = 0 mgxKi‡Yi b2-4ac
P P c~Y©eM©msL¨v nq †hLv‡b b2-4ac 0
ev, 2x = 11
 12 ev, 2x + 2 =  10 Z‡e mgxKiYwUi g~jØq n‡e-
11
A) ev¯Íe I mgvb B) RwUj I mgvb C)
5. (x – 1)(x + 2)(x – 3) = 6 mgxKi‡Yi mgvavb ‡mU RwUj I Amgvb
n‡e- (15-16, B) D) g~j` I mgvb E) g~j` I Amgvb

A) {1, –2, 3} B) {0, 1, 3} C) 0, 6 ,  6  Ans: E

D) 1, 6 ,  6  
E) 0,1  6 ,1  6  10. hw` a = b2 Ges b = a2 nq ‡hLv‡b a  b, Zvn‡j
†KvbwU mZ¨? (13-14, B)
mgvavb: (x –1)(x + 2)(x – 3) = 6 a) a +b = 0 b) a  b = 0 c) a+b+1=0
ev, (x2+x–2)(x–3) = 6 ev, x3 – 3x2 + x2 – 3x – 2x + 6 =
d) a+b1=0 e) ab = 0
0
mgvavb: a = b2, b = a2
ev, x3 – 2x2 – 5x = 0 ev, x(x2 – 2x – 5) = 0
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
we‡qvM K‡i cvB
(a – b) = – (a2 – b2) ev, 1 = - (a + b) g~j؇qi ‡hvMdj, e&v, a < 0
ev, a + b + 1 = 0 Ans. (C)
Avevi, ¸Ydj, e&v, c < 0 [a<0]
11. a Gi gvb KZ n‡j x + x + x + a ivwkwU x +
3 2

2 Øviv wbt‡k‡l wefvR¨ n‡e? (12-13, B/B1) 18. a Gi gvb wKiƒc n‡j ax2 + 2bx + b2/a Gi
A. - 4 B. 4 C. - 6 D. 6 E. – 8 GKwU m‡e©v”P gvb _vK‡e? (08-09, B)
mgvavb: x+2=0 ev, x=–2 A) a > 0 B) a < 0
 (–2)3+(–2)2+(–2)+a=0 C) a = 0 D) a > 1 Ans: B
ev, –8+4–2+a=0 ev, a=6
12. 9x2 – 6px + q2 Gi me©wbæ gvb †KvbwU? mgvavb: awi, y = ax2 + 2bx +
(12-13, B/B1)
A. p2 - q2 B. q2 – p2 C. p2 + q2
2 2
D. p + 2q E. q + 2p2
2

mgvavb: Gi me©wb¤gœ gvb 9x2-6px+q2


2 2
GLv‡b a < 0 n‡j
4 9q  (6 p) 36(q 2  p 2 )
  (q 2  p 2 )
A_©vr y Gi gvb m‡e©v”P|
4 9 4  9
13. x + ax + 8 = 0 Gi GKwU g~j 4 Ges x + ax +
2 2 19. px3 – qx2 + 52x – 24 = 0 mgxKi‡Yi g~j¸wji
b = 0 Gi g~jØq mgvb n‡j b Gi gvb KZ?: AbycvZ 1:3:9 n‡j p I q Gi gvb KZ? (08-09,
(12-13, B/B1) B)
A. 4 B. 8 C. 9 D. 12 E. 32 A) 26, –3 B) 3, 26
mgvavb: x2+ax+8=0 Gi GKwU g~j 4, C) 24, 52 D) 13, 52 Ans: B
 42+4a+8=0 ev, 16+8+4a=0 ev, 6+a=0 ev a=-6 20. ax2+bx+c = 0 mgxKi‡Yi GKwU g~j k~b¨
x2+ax+b=0........ (i) Gi †ÿ‡Î (g~jØq mgvb) n‡e hw`- (07-08, A)
a2=4b ev, (-6)2=4b ev b=9 A. c = 0 B. b = 0
14. ev¯Íe mn‡Mi GKwU wØNvZ mgxKi‡Yi C. a = 0 D. ac = –1 Ans : A
mgvavb t ax2 + bx + c = 0 Gi g~jØq , 
GKwU g~j 3+2i n‡j, mgxKiYwU wK?
B,10-11] ev, ev,
(A) x2+6x-13=0 (B) x2+5x-4=0
(C) x2-5x-4=0 (D) x2-6x+13=0 21. g~j` mnMwewkó wØNvZ mgxKiY
mgvavb: GKwU g~j 3+2i
MVb Ki hvi GKwU g~j (07-08, A)
mgxKiY: x2 – 23x + (32 + 22) = 0
ev, x2-6x+13=0 mwVK DËi A) x2 + 4x – 2 = 0 B) x2 + 4x – 1 = 0
(D) C) x2 + 2x – 1 = 0 D) x2 – 4x – 1 = 0 Ans: B

15. f(x) = 0 mgxKiY f(2 + i ) = 0 n‡j f(2 – i ) 1 2 5


Gi gvb KZ? [A,09-10] mgvavb t awi,     2  5
2 5 4 5
A) 1 B) 0 C) 2 D) Ans: B
mgvavb t RwUj g~j¸‡jv †Rvovq †Rvovq
Ges
AbyeÜx wnmv‡e _v‡K
16. c- Gi gvb KZ 3x2 – 2x + c = 0 mgxKi‡Yi  wØNvZ mgxKiY, x2 + 4x –1 = 0
g~jØq e¯Íe I mgvb n‡e ? (08-09, A)
wØc`x we¯Í…wZ
A) 2 B) C) D)
1. Gi we¯Í…wZ‡Z xr Gi
mgvavb: g~jØq ev¯Íe I mgvb n‡j (2)2 =
4.C.3 ev, C = mnM (5r+k4r) n‡j k Gi gvb KZ ? (16-17, A)
17. ‡Kvb k‡Z© ax2 + 5x + c = 0 mgxKiY
A. 1 B. -1 C. D. - E. 2
Dfqg~j ‡hvM‡evaK n‡e? (08-09, B)
A) a > 0, c > 0 B) a > 0, c < 0
C) a < 0, c < 0 D) a < 0, c > 0 Ans: C mgvavb t Gi we¯Í…wZ‡Z
mgvavb t ax2 + 5x + c = 0
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
(A) -1 (B) -2 (C) -3 (D) -4 Ans: (B)
xr Gi mnM = = -(4r - 5r) mgvavbt (1+x)n = 1–2x +3x2 – 4x3 + .. + (–1)r (r+1)xr
+ ....
wKš‘ cÖ‡kœ xr Gi mnM = (5r + k4r)
ev, (1+x)n = (1+x)–2
 k = (-1) ev, n = –2
1 1 1 1 1 1
8. 2  3  4  9  8  27 ....... ? B,10-11]
2. hw` r aYvZ¡K c~Y©msL¨v nq Ges n =4r
– 2 nq, Z‡e 1+1-1-1+1+1-1-1+ .......... avivi n
msL¨v‡K c‡`i †hvMdj KZ ? (A) 0.5 (B) 1.0 (C) 1.5 (D) 2.0
A) -1 B) 0 C) 1 D) 2 E) Amxg mgvavb: 18. mgvavb:
mgvavb: 1+1–1–1+1+1–1–1+..... avivi n msL¨K
c‡`i ‡hvMdj
r = 1 emv‡j, 1 + 1 = 2
Ges r = 2 emv‡j, 1 + 1 – 1 – 1 + 1 + 1 = 2 =
 n msL¨K c‡`i ‡hvMdj = 2
9
 3 
3.  2x 2   we¯Í…wZ‡Z x ewR©Z c`wU
 x3 
KZ? (13-14, B) = = 1– =
a) 1 b) 9C52336 c) 9C52435 d) 9C42534 e)
we`¨gvb bq
9 9. Gi we¯Í…wZ‡Z x7 Ges x8 Gi mnM
 2 3
 2 x   `ywU mgvb n‡j n Gi gvb KZ? [A,09-10]
mgvavb:  x 3  Gi we¯Í…wZ‡Z (r+1) Zg
A) 45 B) 55 C) 65 D) 75
c` x ewR©Z|
18  0 18
r   3.6 [wØc`x Dccv`¨ Aa¨v‡qi
23 5 mgvavb: ev, ev, n = 55
†UKwbK `óe¨]

4. ln(1 – 2 + 4/2! – 8/3! + 16/4! .......) = ? [A,10-11] x2 x3 n X


n

10. 1  x   .....(  1) ...... GB wmwi‡Ri


A) 0 B) –2 C) 2 D)  2 3 n
†hvMdj- B,09-10]
mgvavb: ln (a) ln (1+x) (b) ln(1+x+1)
(c) ln(1-x) (d) 1-ln(1-x) Ans.(D)
= lne–2 = – 2 x x 2
x 3
x n
n
5. (2x–3y)10 G x4y6 Gi mnM KZ? [A,10-11] mgvavb t 1  1  2  3 ........( 1) n
A) 210 B) 11664
C) 2449440 D) 5878560 Ans: C x 2 x3 x 4
mgvavb: (2x–3y)10 mvaviY c` = 10Cr(2x)10–r(–3y)r; r log ln(1+x) = x  2  3  4 .........
= 6 mnM x 2 x3 x 4
= 10C6  24  36 = 2449440 ev, 1 – ln (1+x) = 1– x    .........
9 2 3 4
 2 1 11. a Gi X Gi gvb wKiƒc n‡j, an Gi gvb
2x  
6.  x  we¯Í…wZ‡Z aªæeK c`wU KZ? Awb‡Y©q? B,09-10]
B,10-11] (a) 0,0 (b) 0,1 (c) 1,0 (d) -1,-1 Ans. (B)
(A) 29 (B) 0 (C) 360 (D) 672
 2 1
9 1 x
2x   12. Gi we¯Í…wZ‡Z x10 Gi mnM KZ?
mgvavb:  x  we¯Í…wZ‡Z (r+1) Zg c` (1  x)3
9.2  0 18 B,09-10]
r  (a) 121 (b) 22! (c) 212 (d) 211
2 1 3 =6 1 x
9
c‡`i bvg=  1  6
C6 2  9 6
672 mgvavb:
(1  x)3
Gi we¯Í…wZ‡Z x10 Gi mnM =

7. (1-x) =1-2x+3x -4x +........(-1) (r+1)xr+........n‡j


n 2 3 r
(10 + 1)2 = 121
n=? B,10-11]
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
D) ‡KvbwUB bv
KwYK Ans: A
mgvavb t ‡`LvB hv‡”Q †Kej (0, 0) we›`y‡Z Zv
¯úk© K‡i x-Aÿ‡K, ¯úk©KI x-Aÿ|
cive„Ë (0, 0)
1. 4(x-2) +5(y+3) =20 eµ‡iLv Øviv Ave× †ÿ‡Îi
2 2
y = x2 ev,
†ÿÎdj KZ GKK ? (16-17, A) x2 = –y
A. B. C. 20 D. 10 D. 9
mgvavb t 4(x-2) + 5(y+3)2 = 20
2

ev,
Dce„Ë
1. Dce„‡Ëi †K›`ª 0 Ges Gi
Ave× †ÿ‡Îi †ÿÎdj = ab = 
2. GKwU mgZj mge„Ëf~wgK †KvbK‡K cÖavb A‡ÿi mgvšÍivj GKwU R¨v AB Gi
kxl©we›`y w`‡q ‡Q` Ki‡j †Q` †iLv n‡e- ˆ`N©¨ 2 GKK | OAB wÎf~‡Ri †ÿÎdj KZ
A) e„Ë B) Dce„Ë C) cive„Ë GKK ? (16-17, B)
D) Awae„Ë E) GK‡Rvov mij‡iLv
Ans: C A. 2 B. C.
3. GKwU cive„‡Ëi w`Kv‡ÿi mgxKiY x - 1 =
0 Ges kxl©we›`y (3, 0) n‡j cive„ËwUi D. E.
mgxKiYt (12-13, B/B1)
A. y2 = 4(x – 3) B. y2 = 8(x –3) C. y2 = 8(x + 3) mgvavbt y1 = y2
D. y2 = 4(x + 3) E. y2 = 16(x – 3) x1 – x2 = Dce„ËwUi mgxKiY n‡Z,
mgvavb: A Ackb y2=4.1(x-3) w`Kv‡ÿi mgxKiY
ev, x-3+1=0 ev, x-2=0
B Ackb y2 = 4.1(x-3) w`Kv‡ÿi mgxKiY
x-3+2=0 ev, x-1=0 Ans: (B) ev,
27
(x2,y2)
Y
4. x +4x+2y = 0 cive„ËwUi Dc‡Kw›`ªK j¤^ x-
2
B A (x1,y1)
A‡ÿi m‡½ KZ †KvY ˆZix K‡i? [B,11-12]
A. B. C. D. E. 0 X/ (0,0) X
ev, 1– ev,
mgvavbt x2+4x+2y = 0; †h‡nZz x2 wØNvZ|
Dc‡Kw›`ªK j¤^
x-A‡ÿi mgvšÍivj| ZvB †Kvb = 0 A (4, 0)
5. a I b Gi gvb KZ n‡j y = ax2 + b cive„ËwU (0, ev, ev, Y/
1) we›`y w`‡q hv‡e I (1, 0) we›`y‡Z Dnvi
¯úk©‡Ki Xvj 6 n‡e? [A,09-10]
A) –1, 1 B) 3, 1 C) 1, – 1 D) 1, 3
mgvavb: ‡h‡nZz (0, 1) we›`y w`‡q hvq 1 = b
2. b Gi gvb KZ n‡j
x  12  y  22 1
Avevi, a2 b2
Dce„ËwU x- Aÿ‡K ¯úk© Ki‡e? (15-16, B)
(1, 0) we›`y‡Z, 2ax = 6, ev, 2a = 6, ev, a = 3 A) 0.5 B) 1 C) 2 D) 3 E) 4 Ans. C
Ans: C
6. y = –x2 c¨viv‡evjvi kxl©we›`y‡Z 3. Dce„ËwUi Dc‡K›`ªxK j¤^ KZ ?
¯úk©‡Ki mgxKiY Ges c¨viv‡evjvwU x
Aÿ‡K ‡h ‡h we›`y‡Z ‡Q` K‡i, †mB A) B) C) D) 2
we›`y ¸‡jvZ ¯úk©‡Ki mgxKiY ‡ei Ki| E) 4
(07-08, A)
mgvavb: ev,
A) y = 1, y + 2x – 2 = 0, y – 25 – 2 = 0
B) x = 0, y + 2x + 2 = 0, y – 2x + 2 = 0
C) x + y = 0, 2y + 3x – 4 = 0, 2y – 3x + 4 = 0 Dc‡Kw›`ªK j‡¤^i ˆ`N©¨ =2
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm 2 mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
4. 9(x – 3) + p(y – 4)2 = 144 Dce„‡Ëi ‡ÿÎdj 12
GKK n‡j p Gi gvb KZ? (08-09, B) 5. = ? [A,11-12]
A) 3 B) 4 C) –16 D) 16
A. 0.06 B. 0.018 C. 1.00
mgvavb: 9(x – 3)2 + (y – 4)2 = 144
D. 0 E. 0.3

ev, mgvavbt = 1.00

6. (cot-13 + cesce-1 ) = KZ? [A,11-12]


‡ÿÎdj .4. =12 ev, ev, p = 16 A. B. 2 C. D. E.
Ans:D mgvavbt cot-13 + cesce-1

Awae„Ë
= cot-13 + tan-1 = tan-1 + tan-1 = tan–1
1. xy = 2 ‡KvbwUi mgxKiY? (08-09, A)
A) mij‡iLv B) e„Ë C) Dce„Ë D)
Awae„Ë = tan–1 = tan–1.1 =
mgvavb: xy – 2 = 0 GLv‡b,   0 7. tan2x tanx = 1 mgxKi‡b x Gi †Kvb `ywU
 k2 > 0 Ans: D gvbB mwVK bq? [B,11-12]

wecixZ w·KvbwgwZK dvskb I A. B. C.


w·KvbwgwZK mgxKiY
D. E.
1. sinx = –1, 0 < x < 3 Gi mgvavb ‡mU mgvavbt 21. mgv t tan2x tanx = 1
‡KvbwU? (15-16, B)
       ev,
A)   B)   C)  , 
 2 2  2 2
n = 1 emv‡j,
 3    3 
D)   E)  , 
2  2 2 Avevi, n = 2 emv‡j,
mgvavb: sinx = –1, 0 < x < 3
3 DËit C
From (D) option: sin  1 Ans: D 8. Sin cot-1 tan cos-1(2x2) = 1 n‡j x Gi gvb KZ?
2 [B,11-12]
2. Gi gvb KZ? A. 1, 1 B. 2, C.

A) B) C) D) E) D. 2 - 2 E.

0 mgvavbt Sin cot-1 tan cos-1(2x2) = 1


mgvavb: = tan–1x + cot–1x = ev,

1
3. sin (2 sin-1 ) = ? (13-14, B)
2
a) 1 b) 2 c) 3 d) 5 / 2 e) 3 / 2 9. cosx + sinx = mgxKi‡Yi mgvavb? (08-
 1 1     3 09, A)
mgvavb: sin 2 sin  sin  2  sin 
 2  6 3 2
A) 2nπ + B) 2nπ +
4. Coses (5/4) + Sec (5/4) Gi gvb KZ? (12-13,
-1 -1

B/B1)
C) 2nπ + D) 0
A. -/4 B. -/2 C. 0 D. /4 E. /2 Ans:(E)
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
mgvavb: From Coption n = 0 Ges x = emv‡q ev, 4P = 3Q ev, P =  P + Q = 3 ev, +Q
=3
cos60 + sin60 = + . = Ans:
B ev, ev,
10. hw` tan–12 + tan–13 + tan–14 =  nq, tan = ? (08-
09, B) Avevi,
A) 9 B) 7/2 C) 3/5 D) 4/5 Ans: B
mgvavbt A cÖv‡šÍ ¯’vwcZ Lv‡gi Dci Pvc =
†g. Ub
ev, A cÖv‡šÍ ¯’vwcZ Lv‡gi Dci Pvc =

ev, ev, ev, †g. Ub


3. GKwU we›`y‡Z wµqviZ `yÕwU e‡ji
w¯’wZ we`¨v wµqv‡iLvi ga¨eZ©x †KvY |  Gi †Kvb
1. wb‡gœ 5 †mU evû‰`N©¨ †`qv Av‡Q| gvbwUi Rb¨ ej؇qi jwäi gvb e„nËg
†Kvb †mUwU Øviv PZzf~©R AsKb Kiv n‡e? (08-09, A)
m¤¢e ? (13-14, B) A)  = 90° B)  = 180°
a) 1,10,4,5 b) 1,12,5,4 c) 2,3,10,4 C)  = 0° D) †KvbwUB bq
d) 5,7,10,2 e) 3,4,8,20 Ans: C
mgvavb: †h †Kvb wZbwU evûi mgwó PZz_© 4. ‡mªv‡Zi †e‡Mi gv‡bi ¸Y gv‡bi †e‡M
evûi †P‡q eo n‡j PZzf©yR MVb Kiv m¤¢e muvZvi †K‡U GKRb muvZviæ b`xi Aci
†QvU n‡j m¤¢e bq| cv‡o †mvRvmywR wM‡q †cŠuQvj| b`xi
A. 1, 10, 4, 5 PZzf~©R AsKb m¤¢e bq| Zx‡ii mv‡_ muvZviæi †e‡Mi MwZ
B. 1, 12, 5, 4 PZzf~©R AsKb m¤¢e bq| wbY©q Ki| (07-08, A)
C. 2, 3, 10, 2 PZzf~©R AsKb m¤¢e bq| A. 120 B. 130
D. 5, 7, 10, 2 PZzf~©R AsKb Kiv m¤¢e|
C. 135 D. 65 Ans : C
E. 3, 4, 8, 12 PZzf~©R AsKb m¤¢e bq| Ans.
mgvavb t
(D) u
2. f~wgi mv‡_ mgvšÍivj GKwU †mZzi
ˆ`N©¨ 42 wgUvi Ges IRb 6 †gwUªK Ub|  
†mZzwU Zvi cÖvšÍ؇q `ywU Abyiƒc ev,  = 45o, u = 180o– = 180o–45o–
Lv‡gi Dci Aew¯’Z| hw` 3 †gwUªK Ub
IR‡bi GKLvwb Mvwo †mZywUi 1350
GKcÖv‡šÍ n‡Z 24 wgUvi `~‡i Ae¯’vb 5. ABCD eM©‡ÿ‡Îi AB, AC, AD eivei
K‡i, Z‡e Lvg `ywUi Dci wK cwigvb Pvc h_vµ‡g, 2, 3 Ges 3 GK‡Ki wZbwU ej
co‡e? (08-09, A) wµqvkxj| jwä e‡ji gvb Ges AB ‡iLvi
mv‡c‡ÿ jwäi w`K ‡ei Ki| (07-08, A)
A) I ‡gwUªK Ub B) I
‡gwUªK Ub A) GKK, tan–1 B) GKK, tan–1
C) 252 I 63 ‡gwUªK Ub D) ‡KvbwUB bq
Ans: D C) GKK tan–1 D) ‡KvbwUB bv
mgvavbt 21m O 21m
A C B Ans: C D C
18m 3
24m mgvavb t 3
Q
P
W=3 W1=3 A B
Ub Ub 2

†mZz IR‡bi Rb¨ A I B cÖv‡šÍ ¯’vwcZ Lv‡gi AB eivei Avbyf~wgK Dcvsk Rx=2+3
Dci Pvc 3 Ub I 3Ub cos45o+3cos90o = 5
Mvoxi Rb¨ A I B Lv‡gi Dci ej P I Q AB eivei Dj¤^ Dcvsk Ry=2sin00+3
o o
 P + Q = 3  24 P = 18Q sin45 +3sin90 = 6
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
ev,

I jwä 2. 0 n‡Z 30 ch©šÍ we‡Rvo msL¨vi †mU †_‡K


ˆ`ePqb c×wZ‡Z GKwU msL¨v †bIqv n‡j
mgZ‡j e¯‘i KYvi MwZ (MwZ msL¨vwU †gŠwjK nIqvi m¤¢vebv KZ?
we`¨v) (15-16, A)
1. f‚wgi mv‡_ tan–1(4/3) ‡Kv‡Y 9.8 m/s ‡e‡M A. B. C. D. E.
GKwU e¯‘‡K Dc‡ii w`‡K †Qvov n‡jv| 3/5
sec c‡i e¯‘i †eM f‚wgi mv‡_ KZ †KvY
ˆZwi K‡i? (12-13, B/B1) mgvavb:4 4 2
A. tan–1 (1/3) B. tan–1 (1/4) C. tan–1 (3/5) 1 10 20 30
–1 –1
D. tan (4/5) E. tan (3/4) Ans : A 0 – 30 ‡gvU ‡gŠwjK msL¨v = 4 + 4 + 2 = 10
mgvavbt v x v0 cos  0  0 x t we‡Rvo AsK = 15wU
 4 3  3 GKwU msL¨v wb‡j ‡mwU ‡gŠwjK nevi m¤
9.8 cos tan  1   0  9.8   5.88 10 2
 3  5  5 ¢vebv =  
 4 3 15 3
V y v0 sin  0  a y t 9.8 sin  tan  1   9.8  3. x, x + 2, 7, 11 abvZ¡K msL¨v¸wji e‡M©i Mo
 3 5 51 n‡j x Gi gvb KZ? (15-16, B)
4 3 A) 8 B) 5 C) 4 D) 3 E) 2
= 9.8   9.8  1.96
5 5 x 2  ( x  2) 2  7 2  112
V  1.96   1 1  mgvavb: 51
 tan  1 y tan  1   tan   4
Vx  5.88   3 x 2  x 2  4 x  4  49  121
2. 1m Dci n‡Z 50m/s ‡e‡M Avbyf~wgK Z‡ji ev, 51
mv‡_ 30 wbwÿß GKwU wµ‡KU ej f~wg
4
n‡Z 2m Dc‡i GKRb †L‡jvqvo a‡i †d‡j| 2 x 2  4 x  174 x 2  2 x  87
ev,  51 ev, 51
†L‡jvqvo؇qi g‡a¨ `~iZ¡- (07-08, A) 4 2
A. 225 n B. 275 m ev, x2 + 2x + 87 = 102 ev, x2 + 2x – 15 = 0
C. 350 m D. ‡KvbwUB bq ev, x2 + 5x – 3x – 15 = 0 ev, x(x + 5) – 3(x + 5) = 0
Ans : D ev, (x + 5)(x – 3) = 0 x = 3
4. 3,4,6,11 Z_¨mvwii cwiwgZ e¨eavb KZ?
mgvavbt
A) B) C) D) E)

ev,

ev, ev, x = 222.64 m = mgvavb: cwiwgZ e¨eavb =


225m

we¯Ívi cwigvc I m¤¢ve¨Zv cwiwgZ e¨eavb


1. 8,9,10,11,12 msL¨v¸wji we‡f`v¼ KZ ? (16-
17, B)
A. 11.11 B. 12.12
C. 13.13 D.14.14 E. 15.15 Ans: B
5. 10 †_‡K 50 Gi g‡a¨ c~Y©msL¨v n‡Z †h
mgvavbt †f`vsK †Kv‡bv GKwU‡K wb‡j †mB msL¨vwU
= †Rvo A_ev 3 Gi ¸wbZK nIqvi m¤¢vebv
KZ? (13-14, B)
we‡f`vsK (Co-efficient of variation) = a) 34/41 b) 15/41 c) 27 / 41
d) 7 / 41 e) 24 / 41
kvwe kvnRvjvj weÁvb I cÖhyw³ wek¦we`¨vj‡qi weMZ 147
cøvm mv‡ji Aa¨vq wfwËK cÖkœ I mgvavb
mgvavb: 10 †_‡K 50 ch©šÍ †gvU msL¨v = 41
10 †_‡K 50 ch©šÍ †Rvo msL¨v = 21wU
10 †_‡K 50 ch©šÍ 3 Gi ¸wbZK msL¨v =
13wU
 5 Gi ¸wbZK ev 3 Gi ¸wbZK nevi m¤¢vebv =
21  13 34

41 41
6. 10 ‡_‡K 99 Gi g‡a¨ `yB A¼ wewkó
msL¨v¸wj n‡Z ˆØePqb cÖwµqvq
GKwU msL¨v Zzj‡j 5 Øviv wefvR¨
†RvomsL¨v nIqvi m¤¢vebv- (12-13, A)
A. 1/2 B. 1/5 C. 1/9 D. 1/10 E. 1/90
mgvavbt 10 †_‡K 99 ch©šÍ †gvU msL¨v =
90wU
5 Øviv wefv‡R¨i msL¨v = 18wU
18 1
5 Øviv wefvR¨ nevi m¤¢vebv = 90

5
7. 1 †_‡K 100 Gi †fZi †h †Kvb GKwU
msL¨v‡K B”QvgZ wb‡j †mwU GKvwaK
†gŠwjK msL¨vi ¸bdj nIqvi m¤¢vebv
KZ? [B,11-12]
A. 74% B. 75% C. 25%
D. 26% E. 24%
mgvavbt 1 †_‡K 100 ch©šÍ †gvU †gŠwjK
msL¨v = 25 wU
myZivs m¤¢vebv =
kZKiv m¤¢vebv = ×100 = 25%
8. GKwU Zv‡mi c¨v‡KU †_‡K GKwU Zvm
ˆØePwqZ fv‡e DVv‡bv n‡jv| ZvmwU
niZb Gi ivRv nevi m¤¢vebv KZ? (08-09,
A)
A) 1 B) C) D)
mgvavb: ZvmwU niZb Gi ivRv nevi m¤
¢vebv =

You might also like