MBLOCK İLE ARDUINO UYGULAMALARI

EL KİTAPÇIĞI

KODLUYORUZ DERNEĞİ
İÇİNDEKİLER

1. LED(Elektronik, Blink, Buton ile) Yakma ................................................................ 2

2. Trafik Işığı Yapımı ................................................................................................. 7
3. Potansiyometre ile LED Kontrolü ........................................................................ 10
4. Buzzer ile Ses Çıkartma ....................................................................................... 13
5. LDR ile Gece Lambası Yapımı .............................................................................. 16
6. Mesafe Ölçer Yapımı .......................................................................................... 19
7. Park Sensörü Yapımı........................................................................................... 22
8. 8x8 Dot Ekran Kullanımı ..................................................................................... 25
9. LCD Ekran Kullanımı ........................................................................................... 28
10. Yağmur sensörlü Cam Sileceği Yapımı ................................................................. 31

1
LED(Elektronik, Blink, Buton ile) Yakma

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

 Arduino kart  Bilgisayar
 Breadboard  mBlock 3 programı
 LED  Buton
 Direnç  10K veya 220 ohm direnç
 Buton  LED
 Olayı başlatma  Arduino UNO
 Koşullar  Breadboard
 Döngüler  Jumper kablolar
 USB kablo


Amaç
 LED ve direnç bağlayarak devre kurmayı öğrenmek
 Kod kullanmadan ve kod kullanarak devreyi çalıştırmayı görmek

Kazanım
 Temel elektronik devre elemanlarını tanır.
 Elektronik devre elemanlarının çalışma mantığını kavrar.
 Temel düzeyde breadboard kullanır.

2
LED, ışık yayan diyot anlamına gelen Light Emitting Diode sözcüğünün baş harflerinden oluşan bir
kısaltmadır. LED’ lerin uzun bacak +(anot) ve kısa bacak –(katot) şeklinde 2 bacağı bulunur. Uzun
bacak, Arduino kart üzerindeki dijital sinyal pinine, kısa bacak ise yine kart üzerindeki GND pinine
bağlanmalıdır. Ancak dikkat etmemiz gereken bir nokta var. Arduino pinlere 5V enerji gönderir, LED
ler ise 3V ile çalışmaktadır. İşte aradaki 2V kadar enerjiyi direnç ile dengeliyoruz.

1. Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● İlk uygulamamız elektronik olarak LED yakma olacak. Bunun için öncelikle yukarıda bulunan
devre şemasının kurulumunu yapıyoruz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz.
● Bu uygulama ile öncelikle bir güç kaynağından aldığımız güç ile LED’imizin direk olarak
çalışmasını sağlamış oluruz.
● Böylece LED’i dışarıdan bir müdahale olmadan, direk fişe takıp çalıştırmış gibi kullanmış
oluyoruz. Buna dışarıdan müdahale edebilmek için fişe takıp, çıkarmamız gerekecektir. Bu
nedenle 2.aşamada programlama ile LED’imize müdahale etmeye geçeceğiz.

2. Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.
3
2. Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● İlk uygulamamızda elektronik olarak LED yakmayı gördük ama bu şekilde dışarıdan müdahale
sağlamak zor olacağından şimdi dijital bir pine bağlayarak program ile kontrollerini
sağlayacağız. Bunun için öncelikle yukarıda bulunan devre şemasının kurulumunu yapıyoruz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”,
“Uzantılar” sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri
Port” kısmına tıklıyoruz ve açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan”
sekmesinden “Aygıt Yazılımı Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma
hazırlamış oluyoruz.
● Daha sonra “Olaylar” dizisinden “_ tıklandığında” bloğunu alarak kodumuza bir başlangıç
noktası belirliyoruz. Daha sonra LED’imizin çalıştığı sürece sürekli yanıp sönmesini sağlayacak
olan “Kontrol” dizisinden “sürekli tekrarla” kod bloğunu alıyoruz.
● Bu kod bloğunun içerisine “Robotlar” dizisinden “9 sayısal pini YÜKSEK yap” bloğunu alarak
LED’i hangi dijital pine taktıysak o pini belirliyoruz.
● Daha sonra ne kadar süre yanacağını belirlemek için “Kontrol” dizisinden “1 saniye bekle” kod
bloğunu ekliyoruz.
● LED’imizin sönmesi için de gene “Robotlar” dizisinden “9 sayısal pini YÜKSEK yap” bloğunu
alarak LED’imizi hangi dijital pine taktıysak o pini belirliyoruz ve “DÜŞÜK” yap olarak
değiştiriyoruz ve son olarak bir bekleme süresi ekliyoruz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Böylece LED gücü kesilene kadar 1 saniye aralıklarla yanıp sönecektir.

3. Devre Şeması:
4
Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.
3. Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst kısımda
bulunan “Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”,
“Uzantılar” sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri
Port” kısmına tıklıyoruz ve açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan”
sekmesinden “Aygıt Yazılımı Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma
hazırlamış oluyoruz.
● Daha sonra butona bastığımızda, LED’ in yanıp sönmesini sağlayacak kodları yazmaya
başlayabiliriz.
● Öncelikle butona kaç kez basıldığını hesaplayabilmek için “Diziler” deki “Veri&Blok”
bölümünde bulunan “Bir Değişken Oluştur” butonuna basarak “sayaç” isminde yeni bir
değişken oluşturuyoruz.
● Oluşturduğumuz “sayaç” değişkeni ile butona her bastığımızda artacak şekilde gereken koşul
ifadesini oluşturuyoruz. Sayacımız en başta “0” olarak başlıyor ve butonun bağlı olduğu pin de
0 ise sayacımızın 1 artacak şekilde ayarlıyoruz.
○ Butonun basılı olup olmadığını programın anlayabilmesi için basılı iken 0, basılı
değilken 1 konumunda olduğunu unutmamalıyız.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Sayaç kodumuzu tamamladıktan sonra ise butona bastıkça yanıp ve butondan elinizi çeker
çekmez sönen bir led için gerekli kodları yazıyoruz.
● Bu kısım içinde butonunun değeri “0” olduğunda ledimiz yansın, eğer “0” değilse sönsün
5
şeklinde kod bloklarını yazıyoruz.
● Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.
● Sayaç kodumuzu tamamladıktan sonra ise butona bastıkça yanıp ve butondan elinizi çeker
çekmez sönen bir LED için gerekli kodları yazıyoruz.
● Bu kısım içinde butonunun değeri “0” olduğunda LED’imiz yansın, eğer “0” değilse sönsün
şeklinde kod bloklarını yazıyoruz.

Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Eğer programımızı daha da geliştirmek istersek butona bir kez basınca LED’in yandığı ve bir
daha bastığınızda söndüğü bir sistem yapabiliriz.
● Bunun için de LED’in yanıp yanmadığını yönetebilmek için “Diziler” deki “Veri&Blok”
bölümünden “Bir Değişken Oluştur” butonuna basarak “açık” isminde bir değişken
oluşturuyoruz. Daha sonra yukarıdaki kodlara benzer olarak aşağıda bulunan kodlarımızı
yazıyoruz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Son kodumuz ile birlikte butona basıldığında yanan, tekrar basıldığında ise sönen bir LED’imiz
oldu. Buda bize ileride geliştirdiğimiz projelerin ihtiyaçlarına göre kullanabileceğimiz bir
sisteme sahip olmamızı sağladı.

6
Trafik Işığı Yapımı

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

 Arduino kart  Bilgisayar
 Breadboard  mBlock 3 programı
 LED  Arduino UNO
 Direnç  1 adet kırmızı LED
 Olayı başlatma  1 adet yeşil LED
 Koşullar  1 adet sarı LED
 Döngüler  3 adet 220 ohm direnç
 Breadboard
 Jumper kablolar
 USB kablo

Amaç
 Birden fazla LED ve direnç kullanarak devre kurmayı öğrenmek
 mBlock programını kullanarak belli bir algoritma ile devreyi çalıştırmayı öğrenmek

Kazanım
● Kodlama yardımıyla devreyi çalıştırmayı öğrenilir.
● Kod döngülerini ve koşul ifadelerini kullanmayı öğrenilir.
● Birden fazla devre elemanını beraber çalıştırmayı öğrenilir.
● Günlük hayat ile bağlantı kurar.

7
Bu uygulama ile günlük hayatta karşımıza çıkan trafik ışıklarının çalışma prensibini ve nasıl kurgulandığını
öğreneceğiz. Bununla birlikte birden fazla LED’in nasıl kontrol edilebileceğini de öğrenmiş olacağız.

Devre Şeması:

● Aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”, “Uzantılar”
sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port” kısmına tıklıyoruz ve
açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan” sekmesinden “Aygıt Yazılımı
Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış oluyoruz.
● Böylece kodlarımızı yazmaya başlayabiliriz.
● .Öncelikle tıkladığımız zaman programımızın çalışmaya başlayabilmesi için “Robotlar” dizisinden
“Arduino Programı” bloğunu alıyoruz. Daha sonra kodumuzun sürekli olarak çalışabilmesi için “Kontrol”
dizisinden “sürekli tekrarla” komutu alarak “Arduino Programı” bloğunun altına yapıştırıyoruz.
● Sırası ile “Robotlar” dizisinden aldığımız “_ sayısal pini YÜKSEK yap” komutunu alarak, kırmızı, sarı ve
yeşil LED i bağladığımız pinlere göre düzenliyoruz. Bu komutu eğer “YÜKSEK yap” dersek LED’imiz
yanacak, “DÜŞÜK yap” olarak değiştirdiğimizde de sönecektir. Buna göre sırası ile önce kırmızı, sonra
sarı ve sonra yeşil LED yanacak şekilde sırası ile “Kontrol” dizisinden “1 saniye bekle” kod bloğunu
alarak belirlediğimiz bekleme sürelerini de ekleyerek kodumuzu yazabiliriz.

8
 Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Kodlarımızı tamamladıktan sonra “Arduino Programı” bloğuna tıkladığımızda “Kırmızı LED” imiz 3 saniye
yanacak, 3 saniye sonra “Sarı LED “imiz yanacak ve 0,2 saniye bekledikten sonra “Kırmızı LED” imiz
sönecek. Daha sonra “Sarı LED” imiz tek başına 1 saniye daha yanacak ve sonra sönecek. “Sarı LED”
söndükten sonra da “Yeşil LED” imiz 3 saniye yanacak ve sonra sönecek, bunlar bir döngü içerisinde
programımız çalıştığı sürece uygulanacak.
● Trafik ışıklarında olduğu gibi her bir ışık belirli bir aralıkta yakılır ve daha sonra söndürülür.

Not: Bu projemize yeni güncelleştirmeler ya da gelişmeler eklemek istersek eğer, yaya geçitlerinin olduğu trafik
ışıklarında bulunan butonların mantığı ile yeşil LED yanar iken, butona basıldığında belirlenen süre geçtikten
sonra kırmızı LED’ in yanmasını sağlayan bir kod da ekleyebiliriz.

9
Potansiyometre ile LED Kontrolü

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

 Arduino kart ● Arduino UNO
 Breadboard ● Breadboard
 Diziler ● USB kablo
 Bloklar
● LED
 Döngüler
 Mantıksal operatörler ● Direnç
 Analog pin ● Potansiyometre
 Potansiyometre ● Jumper Kablo
 LED
 Direnç

Amaç
● Potansiyometre ile LED parlaklığını kontrol etmek

Kazanım
 Kodlama yardımıyla devreyi çalıştırmayı öğrenilir.
 Kod döngülerini kullanmayı öğrenilir.
 Potansiyometre kavramını öğrenilir.

10
Potansiyometre ayarlı direnç ya da sürgülü reosta olarak bilinen bir devre elemanıdır. İçyapısında bir direnç
malzemesi bulunur. Bu sayede istenilen seviyeye getirilebilir ve bize sinyal değerleri verebilir.
Bağlantısı; A Bacağı 5V, B Bacağı GND, C Bacağı Analog Sinyal
Analog pinlere bağlanan C Bacağından 0-1023 arasında değerler elde edilir.
Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst kısımda
bulunan “Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”, “Uzantılar”
sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port” kısmına tıklıyoruz
ve açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan” sekmesinden “Aygıt Yazılımı
Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış oluyoruz.
● Öncelikle potansiyometreden gelen değerleri bize gösteren kodları yazmaya başlayabiliriz.
● İlk olarak potansiyometrenin değerlerini ekrana yazdırabilmek için “Görünüm” dizisinden “merhaba
de 2 saniye” kod bloğunu alarak merhaba yerine, “Robotlar” dizisinden “A0 analog pini oku” bloğunu
koyuyoruz. Böylece ekranımızda potansiyometreden gelen değerleri görebiliriz.

11
 Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Daha sonra potansiyometre ile LED in parlaklığını ayarlayacağımız kod bloklarını yazmaya
geçebiliriz.
● İlk olarak potansiyometreden gelen değerleri tutması için bir değişken oluşturacağız. Bunun
için “Veri&Blok” dizisinde bulunan “Bir Değişken Oluştur” butonuna basarak “pot” isminde
yeni bir değişken oluşturuyoruz.
● Bu değişkeninin içerisine potansiyometreden gelen değerleri aktarıyoruz. Ama öncelikle bir
işlem içerisine sokmamız gerekiyor. Potansiyometre bize normal hali ile 0 ile 1023 arasında
değerler verebilmektedir. Fakat LED’ imiz “pwm” pine bağlı olduğu için 0 ile 255 arasında
değerler alabilmektedir. Bu nedenle potansiyometrenin değer aralığını LED’ imiz ile aynı
seviyeye çekebilmek için, potansiyometreden gelen değeri “4” e bölüyoruz ve bu şekilde
değişkenimizin içerisine koyuyoruz.
● Son olarak da LED’ i taktığımız pwm pini çalıştırabilmek için “Robotlar” dizisinden “5 pwm pini
0 yap” bloğunu alarak, öncelikle taktığımız pini “10” değerimizi de potansiyometreden gelen
değerleri alabilmesi için “0” yerine “pot” değişkenini yerleştiriyoruz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Artık projemizi çalıştırabiliriz. Bu şekilde potansiyometre ile ledin parlaklığının ayarını yapmış
oluyoruz.

12
Buzzer ile Ses Çıkartma

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

● Arduino kart  Bilgisayar
● Breadboard  mBlock 3 programı
● Olayı başlatma  Arduino UNO
● Buzzer  Breadboard
● Döngüler  USB kablo
 Buzzer
 Direnç
 Jumper Kablo

Amaç
● Kodları kullanarak günlük hayatta kullanılan sirenlerin bir benzerini yapmak

Kazanım
● Günlük hayattaki kullanılan sistemlerin içeriğini görür.
● Kod kullanarak hazırlanan devreyi çalıştırmayı öğrenir.

13
Buzzer; projelerimizde uyarı sesleri çıkarabilmek amacı ile kullanılan mini hoparlördür. 2 çeşit buzzer
vardır. Bunlar, aktif ve pasif buzzerlardır. Aktif buzzer istenilen notaya göre ses çıkarabilir ve programla
çeşitli müziklerin yapılması mümkün olan buzzerlardır. Pasif buzzer ise, sadece tek bir tonda ses çıkabilen
ve sadece uyarı amacı ile kullanılan buzzerlardır.

Biz bu projemizde farklı notalar kullanacağımız için buzzerın aktif buzzer olmasına dikkat etmeliyiz.
Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst kısımda bulunan
“Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”, “Uzantılar”
sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port” kısmına tıklıyoruz ve
açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan” sekmesinden “Aygıt Yazılımı
Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış oluyoruz.
● Öncelikle buzzerdan bir ses çıkmayı sağlıyoruz.

14
mBlock programımızda bulunan notalarımız harfler ile belirtilmektedir. Bunların dönüşümleri aşağıda
gösterilmektedir.

● İlk ses çıkartma denemesi için “Robotlar” dizisinden “9 ses tonu pini C4 notasında Yarım vuruş çal”
şeklindeki kod bloğunu alıyoruz. Buradaki “9” buzzer takmış olduğumuz pin “C4” nota ve “Yarım” da
ne kadar süre ses çıkaracağı şeklindedir. İlk olarak bir ses çıkarıyoruz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Daha sonra bütün notaların seslerini duyacağımız bir uygulama oluşturuyoruz.

Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Artık istediğimiz müzikleri oluşturmanız mümkün :)

15
LDR ile Gece Lambası Yapımı

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

● Arduino kart  Bilgisayar
● Breadboard  mBlock 3 programı
● Diziler  Arduino UNO
● Bloklar  Breadboard
● LDR  USB kablo
● Döngüler  LED
● Koşullar  LDR LED
● Değişken  Direnç
● Analog pin  Jumper Kablo

Amaç
● LDR ışık şiddetini ölçme işlemini öğrenmek
● Sokak lambalarının çalışma mantığını öğrenmek

Kazanım
● LDR kavramını, döngüler, koşullar ve değişken konularını öğrenir.
● Işık şiddetine göre LED’i yakıp söndürür.
● Günlük hayat ile bağlantı kurar.

16
Işığa bağlı olarak değerleri değişen dirençlere fotodirençler denilmektedir. LDR(Light Dependent
Resistor)’nin üzerine düşen ışık şiddeti ile biz verdiği direnç değeri ters orantılıdır. Yani ışık şiddeti;
arttığında direnç düşer, azaldığında ise direnç artar.

LDR, ışık ile kontrol gerektiren projelerde ve sistemlerde basitçe kullanılabilecek bir sensördür.

Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst kısımda
bulunan “Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”,
“Uzantılar” sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port”
kısmına tıklıyoruz ve açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan”
sekmesinden “Aygıt Yazılımı Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış
oluyoruz.
● Öncelikle sensörden gelen değerleri ekrana yazdıracağız. Sensörden gelen değerleri tutması için
bir değişken oluşturacağız. Bunun için “Veri&Blok” dizisinde bulunan “Bir Değişken Oluştur”
butonuna basarak “ldr” isminde yeni bir değişken oluşturuyoruz.
● Daha sonra, bu değişkeninin içerisine LDR’ den gelen değerleri “Robotlar” dizisinden “A0 analog
pini oku” bloğunu koyarak aktarıyoruz. “Görünüm” dizisinden “merhaba de 2 saniye” kod bloğunu
alarak merhaba yerine, oluşturduğumuz “ldr” değişkenini koyuyoruz ve böylece ekranımızda
sensörden gelen değerleri görebiliriz.

17
 Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Bu kodumuz ile sensörün karanlıkta ve aydınlıkta verdiği değerleri belirleyebiliriz.

● Değer aralıklarını belirledikten sonra bu değerlere göre bir şart oluşturuyoruz. Karanlıkta yani sensörün
üzeri kapalı iken verdiği değer bizim sensörümüz için bu 100 den küçük değerler arasında değişiyordu.
Bu nedenle gelen değer 100 ‘den küçükse (ldr<100) ışığı yani LED i yakacağız.
● Kodumuzu oluşturmak için öncelikle “Kontrol” dizisinden “eğer ise _ değilse” kod bloğunu alarak
içerisine, “İşlemler” dizisinden “<” (küçüktür) bloğu koyuyoruz ve şartımızı oluşturuyoruz. Böylece
şartımız doğru olduğunda ışığımızın yanması için “Robotlar” dizisinden “9 sayısal pini YÜKSEK” yap kod
bloğunu alarak, “9” yazan yere LED imizi taktığımız pini yazıyoruz. Değilse kısmında ise aynı kod
bloğunu “DÜŞÜK” olarak değiştiriyoruz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Böylece sokak lambalarında da olduğu gibi karanlıkta otomatik olarak yanan ve ışıklı ortamda sönen bir
ışık sistemi oluşturmuş oluruz.

18
Mesafe Ölçer Yapımı

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

● Arduino kart  Bilgisayar

● Breadboard  mBlock 3 programı

● Mesafe sensörü  Ultrasonik Sensör

● Döngüler  Arduino UNO

● Değişken  Breadboard

● Mantıksal operatörler  Jumper kablolar

 USB kablo

Amaç
● Sensör kullanımını öğrenmek
● Sensör yardımı ile nesneler arasındaki mesafeyi ölçmek

Kazanım
● Teknoloji sayesinde nesneler arası mesafeyi nasıl ölçebileceğini öğrenir.
● Dijital bir metre yapmış olur.
● Sensör kavramını öğrenir.

19
Ultrasonik ses dalgaları, insan kulağının duyamayacağı frekans bandına sahiptir. Bu ses dalgalarını kullanan sensör
ile nesnelere herhangi bir temas sağlamadan mesafe ölçümleri yapabiliriz. Bunun için, hareket problemlerinde
olduğu gibi “X(yol)=V(hız)*t(zaman)” formülüne göre çalışmaktadır. Ses dalgalarının belirli koşullardaki hızının
biliniyor olmasından faydalanarak, ses dalgasının gidip, daha sonra geri gelmesi arasında geçen sürenin yarısı ile
hızının çarpımı sonucu bize mesafeyi vermektedir.

Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst kısımda bulunan
“Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”, “Uzantılar”
sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port” kısmına tıklıyoruz ve
açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan” sekmesinden “Aygıt Yazılımı
Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış oluyoruz.
● Böylece kodlarımızı yazmaya başlayabiliriz.
● Öncelikle mesafe sensöründen gelen değerleri okuyabilmek için gereken kod bloklarını yazarak
başlıyoruz. “Kontrol” dizisinden “sürekli tekrarla” içerisine, “Görünüm” dizisinden “merhaba de 2
saniye” alıyoruz. “merhaba de 2 saniye” içerisindeki “merhaba” kısmına “Robotlar” dizisinden
“ultrasonik _ tetik pini _ okuma pini” ( tetik pini - trig, okuma pini - echo pinlerini ifade etmektedir.) kod
bloğunu ekliyoruz. Böylece kodumuzu çalıştırarak sensörden gelen değeri artık mBlock ekranımızda
görebiliriz.

20
 Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Daha sonra sensörden gelen değerimizi bir değişkene aktaracağız. Bunun içinde “Veri&Blok” dizisi
bölümünde bulunan “Bir Değişken Oluştur” butonuna basarak “mesafe” isminde yeni bir değişken
oluşturuyoruz. Bu alanda oluşan kod bloklarından “mesafe 0 olsun” u alarak “0” içerisine “İşlemler”
Ultrasonik ses“_dalgaları,
dizisinden i yuvarla”insan kulağının
kod bloğu duyamayacağı
alıyoruz frekans
ve son olarak bununbandına
içerisinesahiptir.
“Robotlar”Budizisinden
ses dalgalarını
kullanan sensör ile nesnelere herhangi bir temas sağlamadan mesafe ölçümleri yapabiliriz.
“ultrasonik _ tetik pini _ okuma pini” kod bloğunu ekliyoruz. Böylece sensörden gelen değeri Bunun“mesafe”
için,
hareket problemlerinde
değişkenine yuvarlayarakolduğu gibi sayılar
yani tam “X(yol)=V(hız)*t(zaman)” formülüne
şeklinde görülebilecek göre oluyoruz.
şekilde atamış çalışmaktadır. Ses
dalgalarının belirli koşullardaki hızının biliniyor olmasından
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz. faydalanarak, ses dalgasının gidip, daha
sonra geri gelmesi arasında geçen sürenin yarısı ile hızının çarpımı sonucu bize mesafeyi vermektedir.

Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

● Son olarak da mesafe azaldığında çalacak bir alarm sistemi ekleyebiliriz.

● Ayrıca alarm haberi geldiğinde arka plan rengini değiştirerek farklı geliştirmeler ekleyebiliriz. Bunun için
öncelikle “işlemler” dizisinden “< “ (küçüktür) simgesini alarak bir tarafına “Veri&Blok” dizisinden
“mesafe” değişkeni koyuyoruz ve diğer tarafına da mesafemiz kaçtan küçük olduğunda alarmın
çalmasını istiyor isek o değeri yazıyoruz. Bu oluşturduğumuz bloğu bir şart “Eğer” kod bloğuna
yerleştirerek eğer mesafemiz belirttiğimiz değerden küçük ise alarm çalsın şeklinde uygulamalarımızı
yapıyoruz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst
kısımda bulunan “Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”,
“Uzantılar” sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri
Port” kısmına tıklıyoruz ve açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan”
● Bu kısmı da tamamladıktan sonra mesafeyi ölçerek, engel ya da sensörün önüne denk gelen belirttiğimiz
sekmesinden “Aygıt Yazılımı Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’yu kullanıma
değerden yakın herhangi bir şey olduğunda alarm çalan bir sisteme sahip olduk.
hazırlamış oluyoruz.

21
Park Sensörü Yapımı

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

● Arduino kart  Bilgisayar
● Breadboard  mBlock 3 programı
● Mesafe sensörü  Ultrasonik Sensör
● Buzzer  Buzzer
● Döngüler  Arduino UNO
● Değişken  Breadbard
● Mantıksal operatörler  Jumper kablolar
● Koşullar  USB kablo

Amaç
● Sensörleri ve kodları kullanarak günlük hayatta kullanılan araçlardaki park sensörünün bir
benzerini yapmak

Kazanım
● Kodlama yardımıyla devreyi çalıştırmayı öğrenir.
● Kod döngülerini ve koşul ifadelerini kullanmayı öğrenir.
● Birden fazla devre elemanını beraber çalıştırmayı öğrenir.
● Sensör ve buzzer kavramları öğrenilir.
● Günlük hayattan bir örnek olduğundan elektronik kartları ve kodları günlük hayatımızda
nasıl kullandığımız kavramı somutlaşmış olur.

22
Not: Park Sensörü uygulamasını yapmadan önce Mesafe Ölçer ve Buzzer uygulamalarını yapmanız konunun
anlaşılması adına daha iyi olabilir.

Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”, “Uzantılar”
sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port” kısmına tıklıyoruz
ve açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan” sekmesinden “Aygıt Yazılımı
Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış oluyoruz.
● Böylece kodlarımızı yazmaya başlayabiliriz.
● Öncelikle mesafe sensöründen gelen değerleri okuyabilmek için gereken kod bloklarını yazarak
başlıyoruz. “Kontrol” dizisinden “sürekli tekrarla” içerisine, “Görünüm” dizisinden “merhaba de 2
saniye” alıyoruz. “merhaba de 2 saniye” içerisindeki “merhaba” kısmına “Robotlar” dizisinden
“ultrasonik _ tetik pini _ okuma pini” ( tetik pini - trig, okuma pini - echo pinlerini ifade etmektedir.)
kod bloğunu ekliyoruz. Böylece kodumuzu çalıştırarak sensörümüzden gelen değeri artık mBlock
ekranımızda görebiliriz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

23
● Daha sonra sensörden gelen değerimizi bir değişkene aktaracağız. Bunun içinde “Veri&Blok” dizisi
bölümünde bulunan “Bir Değişken Oluştur” butonuna basarak “mesafe” isminde yeni bir değişken
oluşturuyoruz. Bu alanda oluşan kod bloklarından “mesafe 0 olsun” u alarak “0” içerisine “İşlemler”
dizisinden “_ i yuvarla” kod bloğu alıyoruz ve son olarak bunun içerisine “Robotlar” dizisinden
“ultrasonik _ tetik pini _ okuma pini” kod bloğunu ekliyoruz. Böylece sensörden gelen değeri
“mesafe” değişkenine yuvarlayarak yani tam sayılar şeklinde görülebilecek şekilde atamış oluyoruz.
● Son olarak da engel ile aramızda bulunan mesafe azaldığında çalacak alarm sistemimizi ekliyoruz.
Bunun için öncelikle “işlemler” dizisinden “< “ (küçüktür) simgesini alarak bir tarafına “Veri&Blok”
dizisinden “mesafe” değişkeni koyuyoruz ve diğer tarafına da mesafemiz kaçtan küçük olduğunda
alarmın çalmasını istiyor isek o değeri yazıyoruz. Bu oluşturduğumuz bloğu bir şart “Eğer” kod
bloğuna yerleştirerek eğer mesafemiz belirttiğimiz değerden küçük ise buzzerdan alarm çalan
uygulamalarımızı yapıyoruz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

● Projemizi farklı mesafe ve aralıklarda, farklı sesler olacak şekilde de geliştirmemiz mümkün. Bunun
için “_ ses tonu pini _ notasında _ vuruş çal” bloğundan notayı değiştirebiliriz.
● Tüm adımları bitirdiğimizde park sensörümüz denemek için hazır.

24
8x8 Dot Ekran Kullanımı

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

● Arduino kart  Bilgisayar
● Diziler  mBlock 3 programı
● Bloklar  8x8 LED ekran
● Döngüler  Arduino UNO
● Değişkenler  Breadboard
● LED ekran  Jumper kablolar
● Fonksiyonlar  USB kablo
● Arduino IDE Kütüphanesi

Amaç
● LED ekranı çalıştırma

Kazanım
● LED ekran kavramını ve fonksiyonlar konusunu öğrenir.
● Kod döngülerini kullanmayı ve değişken oluşturmayı öğrenir.
● Arduino IDE’ ye kütüphane yüklemeyi öğrenir.

25
LED matrix içerisinde tek renkli ya da RGB LED ler kullanılarak 4x4 veya 8x8 şeklinde versiyonları vardır.
Ayrıca birbirlerine bağlanarak daha büyük boyutları elde edilebilir. 8x8 ifadesi dikeyde 8 LED, düşeyde 8 LED
şeklinde toplam 64 adet LED den oluşur.

LED matrix, kayan yazı devrelerinde ya da LED lerin entegreler ve ya mikro denetleyiciler ile sürülerek
şekiller ve ifadeler oluşturulabilir.

Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst kısımda
bulunan “Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”,
“Uzantılar” sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port”
kısmına tıklıyoruz ve açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan” sekmesinden
“Aygıt Yazılımı Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış oluyoruz.

26
● Böylece kodlarımızı yazmaya başlayabiliriz.
● İlk olarak yapılması gereken önemli kısım, LED ekranın çalışabilmesi için “Uzantılar” sekmesine
tıklayarak “Uzantıları Yönet” kısmına girilir ve arama bölümüne “Dotmatrix TR” yazılır ve ekrana gelen
uzantı indirilir. Daha sonra bu uzantı uzantılar sekmesinin altına görünür hale gelmiş olur ve buradan
blokları görmek için tikleyerek görünür olmasını sağlayabiliriz.
● “Veri&Blok” dizisi bölümünde bulunan “Bir Değişken Oluştur” butonuna basarak “v” ve “h” isminde
yeni değişken oluşturuyoruz. Farklı olarak bu kısımda, “Veri&Blok” dizisi bölümünde bulunan “Bir Blok
Oluştur” butonuna basarak “değer ” isminde bir yeni blok oluşturuyoruz.
● Oluşturduğumuz “değer” bloğu içerisinde oluşturduğumuz değişkenleri “0” olarak tanımlıyoruz.
● Sırası ile başlangıçta LED ekranımızı bağladığımız pinleri belirliyoruz, ekran parlaklığını ayarlıyoruz ve
başlangıçta temizlenmesini sağlıyoruz.
● Daha sonra “Kontrol” dizisinden “sürekli tekrarla” bloğunu alarak içerisine sırası ile bütün 8x8 dot
ekran üzerinde ışıkların tek tek sırası ile yanıp, daha sonra tek tek sırası ile sönmesini sağlayan kod
bloklarını ekliyoruz.
Gerekli kod bloklarını aşağıda detaylı olarak görebilirsiniz.

27
LCD Ekran Kullanımı

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

● Arduino kart  Bilgisayar
● Breadboard  mBlock 3 programı
● Diziler  Arduino UNO
● Bloklar  Breadboard
● Olayı başlatma  LCD ekran
● Döngüler  Potansiyometre
● Değişken  Jumper kablolar
● LCD ekran  USB kablo
● Potansiyometre

Amaç
 LCD ekranı çalıştırma
 Potansiyometre ile ekran parlaklığını arttırıp azaltma

Kazanım
● Elektronik devre elemanlarının çalışma mantığını kavrar.
● LCD ekran ve potansiyometre kullanmayı öğrenir.
● Kodlama yardımıyla devreyi çalıştırmayı öğrenir.
● Kod döngülerini kullanmayı öğrenir.
● Değişken oluşturmayı öğrenir.

28
LCD ekranlar genellikle robotik projelerde ya da otomasyon projelerinde kullanılmak için Arduino ve birçok
mikro denetleyici platformu ile kontrol edilebilmektedir. LCD paneller piyasada satır ve sütun sayılarına göre
1x8, 2x8, 1x16, 2x16, 1x20, 2x20, 1x40 ve 2x40 gibi farklı boyutlarda bulunmaktadır. Bunlardan genel olarak
projelerinde 2x16 boyutlarındaki LCD paneller kullanılmaktadır. LCD ekranların çoğunda tek sıra halinde 16
pin bulunmaktadır. Bu pinlerden ilk 14 tanesi kontrol için, son 2 tanesi ise arka ışık için kullanılır.
Pinlerin sırası ile fonksiyonları;
 Vss : Toprak(Ground)
 Vcc :+5V
 VEE :Kontrast, girişine bağlanan direnç ile LCD panelin kontrastı ayarlanabilir.
 RS :Register Select, LCD ekrana komut mu yoksa veri mi gönderileceğini belirler.
 RW :Read/Write, LCD ekrana okuma mı yoksa yazmamı yapılacağını belirler.
 E :Enable, LCD ve pinler arasındaki gerçek veri alışverişini sağlayan
 D0 - D7 : Veri Girişleri
 BL+ :Arka panel ışığının pozitif ucu
 BL- :Arka panel ışığının negatif ucu
Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

29
Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst kısımda bulunan
“Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”, “Uzantılar”
sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port” kısmına tıklıyoruz ve
açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan” sekmesinden “Aygıt Yazılımı
Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış oluyoruz.
● İlk olarak yapılması gereken önemli kısım, LED ekranın çalışabilmesi için “Uzantılar” sekmesine tıklayarak
“Uzantıları Yönet” kısmına girilir ve arama bölümüne ““LCD1602IIC”” yazılır ve ekrana gelen uzantı
indirilir. Daha sonra bu uzantı uzantılar sekmesinin altına görünür hale gelmiş olur ve buradan blokları
görmek için tikleyerek görünür olmasını sağlayabiliriz.
● “Veri&Blok” dizisi bölümünde bulunan “Bir Değişken Oluştur” butonuna basarak “x” isminde yeni bir
değişken oluşturuyoruz.
● Oluşturduğumuz “x” değişkenini başlangıçta “0” olarak tanımlıyoruz.
● Sırası ile başlangıçta LCD ekranının boyutunu belirliyoruz, temizlenmesini sağlıyoruz, ilk satır ve sütuna “x=”
yazmasını sağlıyoruz ve son olarak da [Link]ır 5.sütun a “x” değişkeninden gelen değerleri yazmasını
sağlıyoruz.
● “Kontrol” dizisinde bulunan “10 defa tekrarla” bloğunu alarak içerisine her defasında “x” değişkenin 1
artmasını sağlıyor ve ekranı silerek yeni değeri ekrana yazdırıyoruz. Böylece sırası ile 1 ile 10 arasında, 1
saniye aralıklarla ekrana sayılar yazmasını sağlamış oluruz.
Gerekli kod blokları aşağıda detaylı olarak gösterilmiştir.

30
Yağmur sensörlü Cam Sileceği Yapımı

Öğrenilen Kavramlar Gerekli Malzemeler

● Arduino kart  Bilgisayar
● Breadboard  mBlock 3 programı
● Yağmur sensörü  Arduino UNO
● Servo motor  Servo motor
● Döngüler  Yağmur sensörü
● Koşullar  Jumper kablolar
● Değişken  USB kablo

Amaç
● Araba sileceklerinin çalışma mantığını öğrenmek

Kazanım
● Yeni sensörlerle tanışır.
● Servo motor kavramını öğrenir.
● Günlük hayat ile bağlantı kurar.

31
Bu uygulama ile arabalarda bulunan cam sileceklerinin çalışma mantığını anlayacağız ve bir otomatik cam
sileceği nasıl olur, nasıl yapılır bunları göreceğiz. Cam silecekleri otomatik olarak yağmur yağdığında
çalışmaya başlayacak, bunun için kullanacağımız yağmur sensörü ve sileceğimiz olarak çalışacak olan
servo motorun kullanımını da öğrenmiş olacağız.

Servo motorların millerine bağlı olan bir enkoder bulunmaktadır. Bu enkoderler servo motorların
içerisinde, istenilen yöne doğru hareket etmesini ya da belirli amaçlar ile motorun değişik yönlerde
çalışmasını sağlayan ve sistemde bulunan verilerin düzenli şekilde çalışması için sinyal verilerini
göndererek geri besleme işlemleri yapabilir.

Değişik türlerde üretimleri yapılmakta olan servo motorların genel olarak en çok tercih edilen, 0-180
derce açıları arasında hareket sağlayan modellerdir.

Birbirine paralel olarak çekilmiş olan iletken hatların su ile teması sonucunda sensörün çıkış pininden
analog bir değer okuyabiliriz. Arduino ve birçok mikro denetleyici platformu ile kullanılabilmektedir.

Sensörün kullanımı besleme voltajı ve toprak bağlantısı yapılarak sağlanır. Ayrıca sensör çıkış bacağından
okuma yapılabilmektedir. Hem analog, hem de dijital çıkışı bulunduğundan, farklı sistemlerde rahatlıkla
kullanılabilmektedir. sensör üzerinde bulunan potansiyometre ile hassasiyet ayarları yapılabilir.

32
Devre Şeması:

Öncelikle aşağıda gösterilen devre şemasına uygun olarak devremizin kurulumunu yapıyoruz.

Uygulama:

● Devre kurulumu bittikten sonra mBlock programını açabiliriz. Eğer program açıksa üst kısımda
bulunan “Dosya” sekmesinden “Yeni” kısmına tıklayarak yeni bir proje açabiliriz.
● Arduino’ yu USB kablo ile bilgisayara bağlıyoruz ve “Kartlar” sekmesinden “Arduino Uno”,
“Uzantılar” sekmesinden ise “Arduino” seçeneğini seçiyoruz. “Bağlan” sekmesinden “Seri Port”
kısmına tıklıyoruz ve açılan kısımdan seri portumuzu seçiyoruz. Son olarak da “Bağlan”
sekmesinden “Aygıt Yazılımı Güncellemesi” kısmına tıklayarak Arduino’ yu kullanıma hazırlamış
oluyoruz.
● Daha sonra yağmur sensörünün suyu algılayarak servo motoru çalıştırmasını sağlayacak kodları
yazmaya başlayabiliriz.
● İlk olarak sensörden ıslak ve kuru ortamda gelen değerleri okumak için kısa bir kod yazıyoruz.
Bu kod ile sahnedeki kuklanın olduğu kısımda konuşma balonunda değerler karşımıza çıkıyor
olacak. Buradan ıslak ve kuru ortamdaki değerleri belirliyoruz.
Gerekli kod blokları aşağıda detaylı olarak gösterilmiştir.

33
● Sensörden gelen değerlerimizi belirledikten sonra üst kısımdaki kodu siliyoruz ve servo
motorumuzu sensörden gelen değerlere göre hareket ettirebileceğimiz kodlarımızı yazıyoruz.
● Kodumuz için öncelikle “Diziler”de bulunan “Veri&Blok” kısmından “yagmur” adında bir
değişken oluşturuyoruz ve sensörden gelen değerleri bu değişkenin içerisine aktarıyoruz. Daha
sonra sensörden gelen değerlere göre servo motorun hareketlerini belirleyecek olan
koşul(eğer) komutlarımızı oluşturarak kodumuzu tamamlıyoruz.
○ Değişken oluştururken Türkçe karakter kullanılamaz.
Gerekli kod blokları aşağıda detaylı olarak gösterilmiştir.

● Kod yazma işlemi tamamladıktan sonra, sensörün üzerine su damlatarak kodların çalışıp
çalışmadığını test edebiliriz.
○ Burada bilgisayar ve diğer elektronik materyallere su gelmemesi için dikkatli
olunmalıdır.
● Test işlemlerini bitirdikten sonra, artık cam sileceğimiz kullanıma hazır hale gelmiş olur.

34