10

Filipino
Ikaapat na Markahan-Ikaapat na Linggo

MGA PILYEGO NG GAWAING

PAMPAGKATUTO
(Learning Activity Sheet – LAS)

EL FILIBUSTERISMO
PAGLALANTAD NG KATOTOHANAN
(KABANATA XVIII – ANG KADAYAAN)

Manunulat:

DIANA LYN C. POLICAN

Mataas na Paaralang Pambansa ng San Benito
Sangay ng Siargao

1
 Panimula

Ang Pilyego ng mga Gawaing Pampagkatuto ay naglalaman tungkol sa:

Aralin 3: EL FILIBUSTERISMO
Paglalantad ng Katotohanan ( KABANATA XVIII – ANG KADAYAAN )

Pagkatapos ng mga gawaing ito, ikaw ay inaasahang:

[Link] ang opinyon sa kaisipang lutang sa akda gamit ang graphic
organizer;
[Link] ng masining na pagpapaliwanag batay sa sariling
karanasan mula sa akdang nabasa;
[Link] ang opinyon sa kaisipang namayani sa bahagi ng binasang
akda; at
[Link] ang sariling pagpapaliwanag kaugnay ng mga kaisipang namayani
sa akda gamit ang grapikong representasyon.

Pag-aralan ( Key Concepts )

Bago natin tuklasin ang buod ng kabanata, unawain nang maigi ang mga salita
sa ibaba at ang mga kahulugan nito upang maging mabisa at tuloy-tuloy ang
inyong pagbabasa.

*hinagilap – kinapa; hinanap

*huwad – peke; di totoo
*lapag – baba; sahig
*matatas – tuloy-tuloy at mahusay magsalita
*nagliliyab – nag-aapoy
*nakapanghihilakbot – nakatatakot
*puna – pansin
*siniyasat – sinuring Mabuti
*ulirat – malay-tao; tamang pag-iisip

2
*umasta – pumorma; kumilos
*nakalulunos – nakaaawang lubha

Ang Kadayaan
( Kabanata XVIII )

Maayos silang tinanggap ng Amerikanong si Ginoong Leeds na itim ang kasuotan.

Matatas siyang magsalita ng Kastila dahil sa tagal ng ipinamalagi sa Timog-
Amerika. Hindi siya tumutol sa kagustuhan ng pangkat. Sinabi niyang Malaya silang
magsuri bago at pagkatapos ng palabas. Pinakiusapan lamang silang tumahimik sa
panahon ng palabas. Parang nakikini-kinita na ni Ben Zayb na mapapahiya ang
Amerikano. Ang silid na pagpapalabasan ay napalilibutan ng itim na kurtina at ilang
antigong lampara lamang ang nagbibigay-liwanag. Nahahati ang silid sa dalawa.
Ang isang bahagi ay puno ng mga silya para sa tagapanood at ang kalahati ay
kinalalagyan ng mahabang mesa na may takip na itim at palamuting mga bungo.
Nadarama ng mga nagsisipasok na parang pumasok sila sabahay ng mga patay.
Amoy na amoy ang insenso na lalong nagpapatayo ng balahibo sa mga dumarating.
Pinagbubulungan nina Don Custodio at Padre Salvi ang pagbabawal ng ganitong uri
ng mga palabas sa hinaharap.
“Ngayon, ginoo,” pagyayabang ni Ben Zayb, “dahil sa wala naming Indiong
makakarinig at madaling lokohin, pahihintulutan mob a akong ipakita ang mga
kadayaan?”
Pinipigil ni Padre Camorra si Ben Zayb sa takot na mapatunayang totoo nga
ang sinasabi nito.
“Bakit hindi, ginoo?” sagot ng Amerikano.
“Huwag ninyo lamang sisirain ang anuman, sang-ayon?”
Ang mamamahayag ay agad nang nasa plataporma.
“Sa inyong pahintulot,” sabay kilos sa takot na hindi pahintulutan ni Ginoong
Leeds. Itinaas ang takip na itim na tela at hinanap ang mga nakatagong salamin sa
may paa ng mesa. Hinagilap ng kamay ang salamin sa ilalim, ngunit wala siyang
natagpuan. Umikot ang mamamahayag sa paligid na wari’y may hinahanap.
“Nasaan ang mga salamin?” tanong ni Padre Camorra.
Hinanap nang hinanap ni Ben Zayb sa ilalim ng mesa ang salamin at inalis
niyang muli ang takip ngunit wala siyang natagpuan.
“May nawawala ba sa inyo?” tanong ni Ginoong Leeds.
“Ang mga salamin, ginoo, nasaan ang mga salamin?” nag-aalala.”
“Hindi ko alam kung saan ninyo itinatago ang sa inyo, ang sa akin ay nasa
hotel. Ibig ba ninyong Makita ang inyong sarili? Namumutla kayo at parang …..
Napatawa ang ilan sa biro ng Amerikano at si Ben Zayb ay bumalik sa
kanyang upuan nang walang kakibo-kibo.
“Hindi maaari. Tingnan ninyo. Hindi niya iyan puwedeng gawin nang walang
salamin. Papalitan niya mamaya ang mesa.”
Ibinalik ni Ginoong Leeds ang takip ng mesa at nagwika:
“Nasiyahan ka ba? Puwede na ba tayong magpatuloy?”
Hmm, hindi mainitin ang kanyang ulo,” puna ng balo.
“Lahat ay umupo na at ihanda ninyo ang inyong mga tanong.”
Lumabas si Ginoong Leeds at pagbalik ay may dalang kahong kahoy na
napapalamutian ng mga ibong maya at mga bulaklak.
“Mga binibini at ginoo,” patuloy ni Ginoong Leeds na pormal na pormal.

3
 “Minsan sa pagbisita ko sa piramide ni Khufu, panahon ng ikaapat na lipi, ay
natagpuan ko ang kahong ito na puwede ninyong surii.”
Ipinakita niya ang kahon sa mga nasa unang hanay ng upuan. Si Padre
Camorra ay napalayo samantalang tiningnang Mabuti ni Padre Salvi ang kahon.
Ngumiti si Padre Irene na parang may nalalaman. Si Don Custodio ay umasta nang
akala mo kung sino at si Ben Zayb ay patuloy na naghahanap sa kanyang mga
salamin.
“Amoy patay,” bulalas ng isang babae habang mabilis na namamaypay.
“Amoy ikaapatnapung siglo,” puna ng isa.
Nakalimutan ni Ben Zayb n asana ay siya na ang nakapagsabi noon at
nagwika para inisin si Padre Camorra ng:
“Amoy simbahan!”
“Ang kahong ito ay nagtataglay ng abo at mga piraso ng papel na may
nasusulat. Maaari ninyong tingnan. Huwag lamang kayong hihinga nang malalim
dahil ang kabawasan ng abo ay makasisira sa ulo.”
Walang huminga isa man nang matapat sa kanila ang kahon. Si Padre
Camorra, na natawa sa loob-loob niya nang Makita mula sa pulpit ng Tiani ang mga
nangakatakot na mukha ng mga makasalanang babae habang kanyang inilalarawan
ang pagpapahirap at pasakit sa impiyerno, ay nagtakip ng ilong; at si Padre Salvi,
ang dati pa ring si Padre Salvi na nagpamalas ng isang pagtatanghal ng buhay ng
mga kaluluwa sa Purgatoryo sa altar ng isang simbahan sa pamamagitan ng mga
ilaw, nanganganinag na pigurin, lampara at mga makikislap na papel upang
maraming maglimos at maraming magpamisa, ay hindi humihinga at hindi
nagsasalita, nakatitig sa abo nang may halong pagkatakot at paghihinala.
“Alalahanin mo, tao ka, na ikaw ay isang abo!” ibinulong ni Padre Irene nang
may ngiti sa mga labi.
“Tse!” bulalas ni Ben Zayb.
Naunahan na naman siya sa pagsasabi ng ganoong mga salita.
“Hindi ko malaman ang aking gagawin noon,” wika ni Ginoong Leeds habang
dahan-dahang isinasara ang kahon. “Sinuri ko ang papel na may dalawang salitang
nakasulat na hindi ko malaman ang kahulugan. Hindi ko pa natatapos sabihin ang
unang salitang aking nabasa nang naramdaman kong nahulog ang kahon mula sa
aking mga kamay na parang itinulak ng malakas na puwersa, napunta sa sahig, at
nagpawala sa aking lakas upang damputin. Nabigla ako at nahintakutan nang
buksan ko ang kahon at natagpuan ko ang ulong ito na nakatitig sa akin. Natakot
ako at hindi ko malaman ang aking gagawin. Matagal-tagal din naman hindi ko
malaman ang aking gagawin. At hindi pa nagtatagal kong bigkasin ang pangalawang
salita sa papel ay sumara ang kahon at Nawala ang ulo at sa lugar nito ay
natagpuan ang mga abong ito. Napag-alaman ko ring ang dalawang
makapangyarihang salitang ito ng kalikasan ang buhay at kamatayan.”
Tumigil siya sandal pagkatapos ay lumapit sa mesa at ipinatanong ang
mahiwagang kahon.
“Ginoo, ang takip!” sabad ni Ben Zayb.
“Bakit hindi?” sagot na may pagsang-ayon ni Ginoong Leeds.
Itinaas niya ang kahon at dahan-dahang inalis ang takip ng mesa.
Pagkatapos ay inilagay ang kahon sa gitna at lumapit siya sa tagapanoon. Lahat ay
tahimik na tahimik.
“Bakit hindi pa tayo papasukin?” tanong ng isang babaeng may tinig Kastilang
Pilipino.

4
 “Dahil, binibini, ang mga prayle at matataas na pinuno ng pamahalaan ay
nasa loob at pinapanood ang ulo,” paliwanag ng tinig ng isang ginoo.
“Kung ganoon ang mga prayle man ay sabik na makapanood. At ayaw pang
ipaalam na sila man ay naloloko. Ano ang espingheng ito, kasintahan ng mga
prayle?”
Sa gitna ng katahimikan at sa nanginginig na tinig nagpatuloy ang Amerikano.
“Mga binibini at kaginoohan, sa isang salita lamang ay mabibigyan ko ng
buhay ang mga abong ito ng taong makapagsasabi sa atin ng nakaraan, ng
kasalukuyan at ng hinaharap.”
“Deremof!” tili ng Amerikano.
Ang mga nakabitin sa plataporma ay nanginig. May tiling nagmulasa kahon at
ang lahat ay namutla at hindi gumagalaw. Ang isang babae sa takot ay napahawak
kay Padre Salvi.
Nabuksan ang kahon at Nakita ng manonood ang isang ulong may malago at
mahabang buhok. Unti-unting bumukas ang mga mata at tumingin sa tagapanood.
Nagliliyab ang nangniningning na mga mata na may itim sa paligid na tumitig kay
Padre Salvi na mulat na mulat. Nanginig si Padre Salvi.
“Espinghe,” wika ni Ginoong Leeds, “Sabihin mo kung sino ka!”
Sa gitna ng katahimikan ay may malamig na hanging umihip sa plataporma.
“Ako ay si Imuthis,” sagot ng ulo na ang tinig ay parang nanggagaling sa ilalim
ng libingan. “Ipinanganak ako sa panahon ni Amasis at napatay noong pamumuno
ng mga Persyano habang si Cambyses ay pabalik mula sa kanyang ekspedisyon sa
loob ng Libya. Pumunta ako upang tapusin ang aking pag-aaral sa Gresya, Assyria
at Persya. At ako ay bumalik sa aking bayan upang manirahan hanggang ipatawag
ako ni Thot upang humarap sa kanyang hukuman. Ngunit sa aking kasiraan, sa
pagdaan ko sa Babylonia ay natuklasan ko ang isang nakapaghihilakbot na lihim,
ang lihim ng huwad na Smerdes, ang malakas ang loob na salamangkerong
Gaumata, impostor na tagapamahala. Sa takot na ibunyag ko ang kanyang lihim kay
Cambyses, ay nagpasiyang sirain muna ako sa pamamagitan ng paggamit sa mga
prayleng Kastilang noon ay namamahala sa bansa. Sila’y panginoon ng dalawang
katlo ng mga lupain. Ang kaalaman ang kanilang sandata. Inilibing nila ang mga tao
sa kamangmangan at pagkaalipin at pinagsalin-salin sa iba’[t ibang panginoon.
Ginamit ng mga mananakop ang mga prayle at dahil sa alam na sila ay
mapapakinabangan ay ipinagtanggol sila at pinayaman. Talagang umasa sila sa
kanilang payo at ginawa silang kasangkapan. Ipinagbili ng mga paring Ehipto ang
kanilang sarili sa kagustuhan ni Gaumata dahil sa takot din nilang ipagtapat ko sa
mga tao na sila ay mandaraya. Dahil sa kanilang layunin ay sinamantala nila ang
damdamin ng isang batang prayle ng Abydos na ipinalalagay na isang santo.”
Katahimikan ang sumunod. Sinabi ng ulo ang mga pagmamalabis at
pagkukunwari ng mga prayle. Kahit na ito ay nangyari sa iabng panahon, ang mga
sinabi ay nakainis sa mga prayle na nandoon dahil Nakita nila ang pagkakatulad ng
mga pangyayari sa talagang nagaganap sa Pilipinas. Mukhang takot na takot si
Padre Salvi; nagbubutil-butil ang pawis sa noo, nanlalaki ang mga mata at
nangangatal. Walang nakakapansin sa kanya dahil sa ang lahat ay nahihintakutan.
“At ano ang binalak ng prayle laban sa iyo?” tanong ni Ginoong Leeds.
Ang ulo ay kinaringgan ng naklulunos na daing. Nakita ng mga tagapanood
ang namumuong luha sa mata ng ulo. Naramdaman ng marami na parang tumayo
ang kanilang buhok. Hindi ito pangkaraniwang kuwento lamang. Ang ulo ay talagang
nagdusa at ang isinalaysay niya ay ang tunay niyang karanasan.
“A!” tili nitong nakakapangilabot.

5
 “Minahal ko ang dalaga, anak ng prayle na tila bulaklak na bagong
namumukadkad. Ang bata pang prayle ng Abydos ay nagkagusto rin sa kanya at
nais niyang masarili ang dalaga, kaya ginamit ang aking pangalan sa isang
kaguluhan. Ginamit din ang aking mga sulat na nakuha mula sa aking minamahal.
Ang kaguluhan ay nangyari nang si Cambyses ay galling sa isang di matagumpay
na kampanya. Pinagbintangan akong rebelde, hinuli, at matapos palaring makatakas
ay napatay sa Lawa ng Moeris. Sa aking kinalalagyan ngayon ay nakikita ko pa rin
ang kanyang pananagumpay. Nakikita ko siyang inaabala at pinagtatangkaan ang
birhen na nagtago sa templo ni Isis sa pulo ng Philoe. Nakikita ko siyang
nagdaranas ng pighati, pinagagalit siya, tinatakot, at pinaghihirap tulad ng
malahiganteng paniki na nang-aapi sa putting kalapati. Matapos ang matagal kong
pananahimik ay nagbabalik ako at naglalantad ng iyong mga kabuktutan!” Sinundan
ito ng malakas na halakhal.
“Walang awa…..”
Si Padre Salvi sa sobrang takot ay hinimatay at nanigas na bumagsak sa
lapag.
“Anong nangyari sa iyo, Reverencia? May sakit ka ba?” tanong ni Padre Irene
“Siguro ay dahil sa init,” paliwanag ng isa.
“Iyan ay dahil sa amoy-patay rito.”
“Mamamatay-tao, mapanirang-puri, mapagbanal-banalang prayle,” ulit ng ulo.
“Pinagbibintangan kitang mamamatay-tao, mamamatay-tao!”
At muling umugong ang halakhak, na waring galling sa libingan at
mapagbahala, na tila dahil sa pagkakulong sa ulo sa pagmamalas sa kaapihan
niyang hindi malumana ay hindi napapansin ang kaguluhang naghahari sa salas. Si
Padre Salvi ay tuluyan ng hinimatay.
“Diyos ko, buhay siya!” sigaw niya bago mawalan ng ulirat. Maputla siyang
parang patay. Ang mga babaing naroroon ay nagsigaya at nagkunwaring
hihimatayin din.
“Nagdidiliryo si Padre Salvi!”
“Sinabi ko na sa kanyang huwag kainin ang sopas na iyon,” dugtong ni Padre
Irene.
“Palagay ko ay nahipnotismo siya ng ulong nakatitig sa kanya,” tutol ni Don
Custodio.
Dahil sa kaguluhan ng kanyang isip, inakala ni Padre Salvi na siya ay nasa
ospital, sa labanan. Talagang nagmukhang patay si Padre Salvi at ang mga
kababaihang kunwa ay hinimatay ay bumangon nan ang makitang walang aalalay sa
kanila.
Sa kabilang dako, ang ulo ay bumalik na sa pagiging abo at ibinabalik n ani
Ginoong Leeds ang itim na takip sa mesa at nagpasalamat sa mga tagapanood.
“Dapat ipagbawal ang ganitong mga palabas,” pahayag ni Don Custodio bago
lumabas.
“Iyan ay kawalang-dangal at kawalang-relihiyon!”
“At higit sa lahat,” dagdag ni Ben Zayb , “ay dahil ito ay nagawa sa
pamamagitan ng salamin.”
Bago umalis, tiniyak pa niyang wala ngang salamin. Itinaas na muli ang takip
ng mesa pero walang nakitang salamin.
Ang totoo ay hind inga siya nagkakamali. Kung siniyasat lamang niyang
Mabuti ay makikita niya ang salamin na nakatago sa ilalim ng plataporma na
naitataas at naibababa. Nadidiinan ng isang ispring ng kahon kapag inilagay sa
mesa. Ito ay nagpapatayo at naglalagay sa puwesto sa mga salamin. Ang salamin

6
ay hindi nakikita, Salamat sa dibuhong heometrikal ng kasket. Ang kahon ay may
butas sa ilalim ng tamang-tama sa butas ng mesa.
Nang sumunod na araw, nagpahayag si Ben Zayb ukol sa agham ng
kahiwagaan, ispirituwalismo at iba pang bagay ukol ditto. Ipinag-utos kaagad ng
gobernadora-eklesyastiko ang pagbabawal sa ganitong mga palabas. Subalit si
Ginoong Leeds ay nakaalis na patungong Hong Kong na dala ang kanyang lihim.

Mga Gawaing Pampagkatuto

Gawain 1

Panuto: Sa kabanatang ito ay lutang na lutang ang kadayaan. Suriing Mabuti

ang akda at ilahad sa grapikong presentasyon ang mga pangyayaring nabahiran ng
pandaraya at maaaring isulat o ilahad ang iyong opinion ukol sa pangyayaring iyong
nasuri sa akda.

Pangyayaring nabahiran ng Opinyon o reaksiyon ukol sa

pandaraya pangyayari

Gawain 2a

Panuto: Suriing mabuti ang bawat pahayag. Tukuyin kung ano ang
kaisipang lutang dito. Sa loob ng kahon ay isulat ang titik D kung tungkol sa
pagmamahal sa Diyos; B kung sa bayan; KT kung sa kapwa-tao; o M kung sa
magulang.

1. “Nais kong linisin ang bayan at wasakin ang binhi ng

masasama,” wika ni Simoun.

7
 2. “Ang mga tulisan ang mga pinakamatapat na mamamayan sa
buong bayan dahil nagpapakapagod sila sa araw-araw nilang
pagkain,” ang pagtatanggol ni Simoun
3. Nahabag ang mataas na kawani sa sinapit ng guro na
matapos humingi ng tulong at sa halip tulungan ay inalisan pa
ng hanapbuhay.
4. “Ang kanilang kahilingan (pag-aaral ng wikang Kastila) ay
makabuluhan at wala tayong karapatang pigilin ito dahil
lamang sa ating pala-palagay,” sambit ng mataas na kawani.
5. “Kapitan ang anak pong dalaga ni Kabesang Tales ay muling
naparito upang hilinging mapalaya ang kanyang nuno,.
Ikatlong araw na ngayong siya’y naparito,” dagdag ng kawani.

Gawain 2b

Panuto: Tukuyin kung anong kaisipan ang masasalamin sa mga nakatalang

pahayag. Piliin ang titik ng sagot na nakatala sa ibaba.

a. Kabayanihan
b. Karuwagan
c. Kahirapan
d. Paglilibang
e. Kawanggawa
f. Paggamit ng kapangyarihan
g. Kapangyarihan ng salapi
h. Kalupitan at pagsasamantala sa kapwa
i. Paninindigan sa sariling prinsipyo

_____________1. Ibinukas ni Makaraig ang kanyang tahanan sa kapwa niya

mag-aaral upang dito magtipon para sa isang mabuting layunin.

_____________2. Tinanggal ng Kapitan-Heneral sa posisyon ang mga

dumarating at nagrereklamo sa kanilang gawain.

_____________3. Kontrolado ni Padre Camorra ang buong

mananampalataya sa kanyang nasasakupan bilang kura paroko. Lahat ay
kaya niyang gawin ayon sa kanyang hiling at hilig.

_____________4. Sumusunod sa bawat kapritso ni Juanito Pelaez si Placido.

Nais niyang lumaban at sumuway kay Juanito subalit hindi niya magawa.

_____________5. Nais ni Isaganing gumawa nang marangal at iwasan ang

masagwang paraan upang makamit ang kahilingan.

8
Gawain 3

Panuto: May mga kaisipang nangingibabaw sa araling ito kung saan

masasabi nating tunay rin na naoobserbahan maging sa kasalukuyan. Ang
ganitong mga obserbasyon ay kinakailangang maituwid mula sa maling paraan
ng pamamalakad. Ang ilan sa mga ito ay ang sumusunod:

• Maling pamamalakad at pamumuno

• Mababang pagpapahalaga sa edukasyon
• Maling Sistema ng edukasyon
• Kawalan ng pakialam sa dapat na ipaglaban
• Panunuhol
• Panggigipit

Pumili ng isa sa mga kaisipang nakatala sa itaas at ilahad ang epekto nito sa
iyong sarili, sa komunidad at sa bansa. Maaaring magbigay ng mga sitwasyong
nakikita, napapanood o nababalitaan natin.

Ang napili kong kaisipan ay:

_____________________________________________________________

Ang epekto nito sa:

Aking sarili komunidad bansa

9
 Paglalahat / Repleksyon
A. Natutuhan ko sa araling ito ang mga sumusunod:
1. ___________________________________________
2. ___________________________________________
3. ___________________________________________

Susi sa Pagwawasto

Gawain 1 at 3 nasa guro ang pagpapasiya

Gawain 2.A 1.) B 2.)KT 3.) KT 4.) B 5.)M

Gawain 2.B 1.) E 2.) F 3.)H 4.)C 5.) I

Sanggunian
- Emily V. Marasigan, Pinagyamang Pluma 10 (2015 ng Phoenix Publishing House,
Inc.
- [Link]
- [Link]

10