MODULE 6: CONTENT & CONTEXTUAL Civil and Military Administration exhausted the patience

ANALYSIS OF “ON THE PHILIPPINE of the natives and caused them to make a desperate effort
REVOLUTION OF 1896 AND ITS AFTERMATH” to shake off the unbearable galling yoke on the 26th and
AND “MGA GUNITA NG HIMAGSIKAN” BY 31st August, 1896, then commencing the revolution in the
EMILIO AGUINALDO provinces of Manila and Cavite.
RATIONALE: On these memorable days the people of Balintawak,
Santa Mesa, Kalookan, Kawit, Noveleta and San
Module 6 furthers the understanding of students through Francisco de Malabon rose against the Spaniards and
content and contextual analysis as a tool in evaluating proclaimed the Independence of the Philippines, and in the
selected primary sources in Philippine history. It aims to course of the next five days these uprisings were followed
develop student’s skills in analyzing and interpreting by the inhabitants of the other towns in Cavite province
primary sources. joining in the revolt against the Spanish Government
although there was no previous arrangement looking to a
Particularly, in this module, Emilio Aguinaldo’s “On the
general revolt. The latter were undoubtedly moved to
Philippine Revolution of 1896 and its Aftermath” and
action by the noble example of the former.
some excerpts from “Mga Gunita ng Himagsikan” will be
examined through content and contextual analysis as he With regard to the rising in the province of Cavite it
wrote his firsthand observation and experiences before should be stated that although a call to arms bearing the
and during the 1896 Revolution. The students are expected signatures of Don Augustin Rieta, Don Candido (T)irona
to critically evaluate the role of Aguinaldo during the 1896 and myself, who were Lieutenants of the Revolutionary
Revolution and how he should be judged by our history. Forces, was circulated there was no certainty about the
orders being obeyed, or even received by the people, for it
LEARNING OBJECTIVES: happened that one copy of the orders fell into the hands of
a Spaniard named Don Fernando Parga, Military
1. Analyze the context, content and perspective of Governor of the province, who at that time was exercising
different kinds of primary sources the functions of Civil Governor, who promptly reported its
2. Determine the contribution of different kinds of contents to the Captain-General of the Philippines, Don
primary sources in understanding Philippine Ramon Blanco y Erenas.
history.
The latter at once issued orders for the Spanish troops to
3. Develop critical and analytical skills with attack the revolutionary forces. It would appear beyond
exposure to primary sources. doubt that One whom eye of man hath not seen in his
4. Critically evaluate the role of Aguinaldo during wisdom and mercy ordained that the emancipation of the
the 1896 Revolution and how he should be oppressed people of the Philippines should be undertaken
judged by our history. at this time, for otherwise it is inexplicable how men
armed only with sticks and gulok;' wholly unorganized
On the Philippine Revolution of 1896 and Its and undisciplined, could defeat the Spanish Regulars in
Aftermath severe engagements at Bakoor, Imus and Noveleta and,
in addition to making many of them prisoners, captured a
large quantity of arms and ammunition. It was owing to
this astonishing success of the revolutionary troops that
General Blanco quickly concluded to endeavor to
maintain Spanish control by the adoption of a conciliatory
policy under the pretext that thereby he could quell the
rebellion, his first act being a declaration to the effect that
it was not the purpose of his Government to oppress the
people and he had no desire to slaughter the Filipinos.
The Government of Madrid disapproved of General
Blanco's new policy and speedily appointed Lieutenant-
General Don Camilo Polavieja to succeed him, and
despatched forthwith a large number of Regulars to the
Philippines… (Pages 1-3)
Oh, dear Philippines! Blame your wealth, your beauty for
the stupendous disgrace that rests upon your faithful sons.
You have aroused the ambition of the Imperialists and
Expansionists of North America and both have placed
THE REVOLUTION OF 1896. their sharp claws upon your entrails!

Spain maintained control of the Philippine Islands for Loved mother, sweet mother, we are here to defend your
more than three centuries and a half, during which period liberty and independence to the death! We do not want
the tyranny, misconduct and abuses of the Friars and the war; on the contrary, we wish for peace; but honorable

Page 1 of 4
peace, which does not make you blush nor stain your powerful nation, then at war with jour oppressors, asked
forehead with shame and confusion. And we swear to you for your aid promising to deliver you from such a weighty
and promise that while America with all her power and yoke, and after defeating her enemy with your aid she set
wealth could possibly vanquish us; killing all of us; but about subjugating you, refusing the promised liberation?
enslave us, never!
Civilized nations! Honorable inhabitants of the United
No; this humiliation is not the compact I celebrated in States, to whose high and estimable consideration I submit
Singapore with the American Consul Pratt. This was not this unpretentious work herein you have the providential
the agreement stipulated for with Mr. Wildman, American facts which led to the unjust attack upon the existence of
Consul in Hongkong. Finally, it was not the subjection of the Philippine Republic and the existence of those for
my beloved country to a new alien yoke that Admiral whom, though unworthy, God made me the principal
Dewey promised me. guardian. The veracity of these facts rests upon my word
as President of this Republic and on the honor of the
It is certain that these three have abandoned me, forgetting
whole population of eight million souls, who, for more
that I was sought for and taken from my exile and
than three hundred years have been sacrificing the lives
deportation; forgetting, also, that neither of these three
and wealth of their brave sons to obtain due recognition of
solicited my services in behalf of American Sovereignty;
the natural rights of mankind—liberty and independence.
they paying the expense of the Philippine Revolution for
If you will do me the honour to receive and read this work
which, manifestly, they sought me and brought me back to
and then pass judgment impartially solemnly declaring on
your beloved bosom.
which side right and justice rests, your respectful servant
If there is, as I believe, one God, the root and fountain of will be eternally grateful.
all justice and only eternal judge of international disputes,
(Signed) EMILIO AGUINALDO. Tarlak, 23rd
it will not take long, dear mother, to save you from the
September, 1899.
hands, of your unjust enemies. So I trust in the honor of
Admiral Dewey: So I trust in the rectitude of the great HENERAL EMILIO AGUINALDO: MGA GUNITA
people of the United States of America, where, if there are NG HIMAGSIKAN
ambitious Imperialists, there are defenders of the humane
DAKILANG PARANGAL SA PAGDATING NG
doctrines of the immortal Monroe, Franklin, and
SUPREMO
Washington; unless the race of noble citizens, glorious
founders of the present greatness of the North American
“Nang matapos ang masayang pagpapaalaman, ang
Republic, have so degenerated that their benevolent
Supremo at mga kasamahan, ay sumama na sa Pamunuan
influence has become subservient to the grasping ambition
ng Magdiwang. Gayon na lamang ang karingalan at
of the Expansionists, in which latter unfortunate
kasayahang naghari sa pagsalubong na ginawa ng mga
circumstance would not death be preferable to bondage?
bayang kanilang pinagdaanan. Sa hanay na may siyam na
Oh, sensible American people!
kilometro ang haba, mula sa Noveleta, hanggang sa San
Deep is the admiration of all the Philippine people and of Francisco Malabon, ang lahat halos ng mga bahay ay
their untrained Army of the courage displayed by your may mga palamuting balantok na kawayang kinaskas at
Commanders and soldiers. We are weak in comparison pinalamutihan ng sari-saring watawat, tanda ng maringal
with such Titanic instruments of your Government's na pagsalubong at maligayang bati sa dakilang panauhin.
ambitious Caesarian policy and find it difficult to
Isang kilometro pa lamang ang agwat bago dumating sa
effectively resist their courageous onslaught. Limited are
kabayanan ng San Francisco de Malabon, ang Supremo
our warlike resources, but we will continue this unjust,
Andres Bonifacio, sinalubong agad ng isang banda ng
bloody, and unequal struggle, not for the love of war—
musika at nang nasa pintuan na ng simbahan at nirupiki
which we abhor —but to defend our incontrovertible
ng gayon na lamang ang kampana.
rights of Liberty and Independence (so dearly won in war
with Spain) and our territory which is threatened by the Ang malalaking aranya at dambana sa loob ng simbahan
ambitions of a party that is trying to subjugate us. ay paamingay sindi ng ilaw. At ang kurang Tagalog na si
Distressing, indeed, is war! Its ravages cause us horror. Padre Manuel Trias, saka ang “P“llo,”y naghihintay
Luckless Filipinos succumb in the confusion of combat, naman sa mga panauhin sa pintuan ng simbahan, at
leaving behind them mothers, widows and children. pagkatapos ay kumanta ng Te Deum, hanggang sa
America could put up with all the misfortunes she brings dambana na kaakbay ang mga panauhin. Pagkatapos ng
on us without discomfort; but what the North American ganyang parangal sila’y’itinuloy sa bahay ni Binibining
people are not agreeable to is that she should continue Estefania Potente.
sacrificing her sons, causing distress and anguish to
mothers, widows and daughters to satisfy the whim of PAGHIRANG SA SUPREMO BILANG HARI
maintaining a war in contravention of their honorable Isang paglalarawan kay Bonifacio bilang “A“g Haring
traditions as enunciated by Washington and Jefferson. Go Bayan”
back, therefore, North American people, to your old-time
liberty. Put your hand on your heart and tell me: Would it “Ulat kamay mismo ni Bonifacio ang titolo at lagda na
be pleasant for you if, in the course of time, North hango sa “A“ta de Tejeros”
America should find herself in the pitiful plight of a weak
and oppressed people and the Philippines, a free and
Page 2 of 4
“Kinabukasan naman, ang Gabinete ng Pamahalaang
Magdiwang, ang gumanap ng kanilang malaon nang
inihandang pagpaparangal sa pamamagitan ng isang
kapasiyahan na pagkalooban ang dakilang panauhin, HALALAN SA KAPULUNGAN NG TEJEROS
Supremo Andres Bonifacio, ng pinakamataas na tungkulin
sa taguring HARING BAYAN. Sa ganito'y’lubusan nang PAGPIPISAN NG SANGGUNIANG MAGDIWANG AT
mabubuo ang pamunuan ng nasabing Sanggunian na MAGDALO
dati-rati’y’wala ng tungkuling ito at pansamantala
lamang nanunungkulan sa pagka Vi Rey, si Heneral “H“ndi ko pa nasasagot ang kanilang pakay sa akin,
Mariano Alvarez. agad-agad ay isinalaysay sa akin ang mga sumusunod na
Ang buong Pamunuan ng kanilang Sanggunian, ay pangyayari sa halalan:
magagarang kasuotan kung nangagpupulong. Simula sa Na pagkatapos mabuksan ang kapulungang paamingag
HARING BAYAN, hanggang sa kahuli-hulihang Manghihimagsik na pinangunguluhan ng Haring Bayan,
Ministro at Capitan General, ay may mga bandang Andres Bonifacio ay isinunod agad ang paghirang at
pulang ginintuan nakasakbat sa kani-kanilang balikat. paghalal ukol sa Kataas-taasang Puno na mangungulo sa
Kung minsan sa kanilang paglalakad, ay nakasuot pa rin ganitong pag-iisa.
ang nasabing banda upang makilala ang kanilang
katayuan marahil. Dalawa lamang kandidato ang napaharap, at ito'y’ang
Supremo Andres Bonifacio at si Heneral Emilio
Lubhang masaya sila parati, palibhasa’y’ang labing- Aguinaldo. Pagkatapos ng halalan ay lumabas noon din
dalawang bayan na kanilang nasasakupan ay di at ipinasiya ng Kapulungan sa pamamagitan ng Supremo
naliligalig sa anumang laban. Sila’y’naliliskub halos ay Andres Bonifacio, na si Heneral Emilio Aguinaldo, ang
nanga sa likuran ng mga bayang maliligalig tuwina ng siyang pinagkaisahan at pinagbotohang maging Kataas-
Pamahalaang Magdalo. taasang Puno o taga-Pangulo ng Manghihimagsik.

Nang matapos ang ilang araw na parangal sa Supremo at Nagtaka sila diumano kung paano nangyari, na ang
mga kasama, dinalaw nilang lahat ang labing-dalawang Supremo Andres Bonifacio na siyang nagpahanda ng
bayang nasasakupan nila bilang paghahanda sa nasabing pag-iisa at siya pang pangulo sa nasabing
gagawing pagpipisan ng dalawang Sangguniang pulong, ay kung bakit ako ang inihalal ng karamihan
Magdiwang at Magdalo. Nangagtalumpati sila at laban sa Supremo Andres Bonifacio.
anangaral ng pagka-makabayan at iba pang makagising-
Isinunod ang tungkuling Vice-Presidente. Ang Supremo
damdaming pangungusap ukol sa ka aminga. Sabihin pa, Andres Bonifacio, ay muling ikinandidato, subalit tinalo
ang galak ng mga taong bayan, kaya’t’gayon na lamang
siya ng kanya ring Ministro de Gracia y Justicia, na si
karingal ang pagtanggap sa kanila at para bang isang Heneral Mariano Trias, at noon din ay ginawa ang
HARING BAYAN nga ang dumating. Ang mga daan ay
proklamasyon.
paaminginalantukan, may banda ng musika at panay ang
hiyawan ng “V“va Tagalog,” agkabi-kabila. Ang mga Isinunod ang tungkuling Kapitan Heneral, ay nagtunggali
kampana’y’halos mabasag sa pagrurupiki sa mga naman ang dating Kapitan Santiago Alvarez, anak ni
simbahan niyang pinatutunguhan, may mga dapit pa ng Virey Mariano Alvarez, at si Heneral Artemio Ricarte,
ceamingt awit ng Te Deum. isang Ilocano. Bagama’t’tumutol si Heneral A. Ricarte sa
pagkakahalal sa kanya, dahil diumano sa kawalan niya
Sa kabilang dako naman, sa gitna ng gayong di
ng kaya sa gayong tungkulin, ay iniurong din niya
magkamayaw na kasayahan at paghdiriwang, ang walong pagkatapos nang hindi tanggapin ng mesa. Isinunod
bayang nasa Pamahalaan ng Magdalo ay
diaminng proklamasyon sa kanya.
laamingagigimbal araw at gabi ng paghanap sa kalaban
sa mga hanay ng Zapote, Almanza, San Nicolas, Bakood, Sa paka-Secretario de Guerra, ang Supremo Andres
Arumahan, Pintong Bato, at Molino sa bayan ng Bonifacio ay muli na naamingkinandidato, at ang
Bakoof, at kasakit-sakit sabihin na sa masamang nakatunggali niya ay si Heneral Emiliano Riego de Dios,
pagkakataon, ang mga kalaban ay nakalusot tuloy nang na kanya ring Ministro de Fomento sa Sangguniang
di napapansin sa kabilang ilog ng Zapote, dahil sa puyat Magdiwang. Natalo na naman ang Supremo, at ito ang
at pagod ng ating mga kawal. ikatlong pagkagapi niya sa halalan.
Gayon man ang matatapang nating sandatahan sa ilalim Sa pagka-Secretario de Interior, ay muli na
ng mando ni Heneral Mariano Noriel at Heneral Pio del naamingpinasok na kandidato ang Supremo Andres
Pilar, ay agad-agad dinaluhong ang mga kalaban, Bonifacio at ang kanyang kalaban ay ang dalawa niyang
kaya’t’putukan at tagaang katakut-takot ang naghari Ministro sa Magdiwang na sina Ginoong Severino de las
pagkatapos. Sa wakas, muli na naamingagtagumpay ang Alas at Ginoong Diego Mojica. Sa halalang
ating mga kawal, at ang Ilog Zapote ay muling namula sa ito’y’nagtagumpay ang Supremo Andres Bonifacio, at
dugo ng mga kalaban.  Ganyan nang ganyan ang kagaya ng kaugalian ay ipinasiya na siya ang nahalal at
nangyayari parati sa buong hanay ng aming labanan.” dahil diaminy binati sa kanyang tagumpay.
Subali’t’pagkatapos na pagkatapos na maipasiya ng
Asamblea ang kanyang tagumpay ay biglang tumindig at
Page 3 of 4
sumalungat sa pagkahalal sa kanya si Heneral Daniel “Sa ganyang kapasiyahan, ay ipinagpatuloy ang
Tirona, at sinabing; “H“ndi nababagay sa Supremo Kapulungan at wala naamingba pang pinag-usapan
Andres Bonifacio, ang tungkuling nasabi, pagka’t’hindi maliban sa kilalanin o pagtibayin ang tanang mga
siya abogado, at ang bagay rito’y’ang Abogado Jose del naihalal na saka humirang ng isang “C“mission”pang
Rosario, na taga Tanza." ipabatid kay Heneral Emilio Aguinaldo, ang pagka-
hirang sa kanya ng Kapulungan ng Manghihimagsik na
“Dito nagmula ang gulo ng Kapulungan, subalit wala
maging Kataas-taasang Puno ng Himagsikan, tuloy
naaminginumang pumangalawa kay Heneral Tirona,
kaunin siya sa madaling panahon upang makapanumpa
kaya’t’wala ring kabuluhan ang nasabing pagtutol.
sa tungkuling iniaatang sa kanya ng bayang
Gayon man, sa sama yata ng loob ng Supremo kay
nanghihimagsik.
Heneral Daniel Tirona, ay agad-agad siyang tumindig at
sinabi ang ganito: “H“ndi baga bago tayo nagpulong ay Pagkatapos nito, ay pinigil munang pansamantala ang
pinagkaisahan natin na sinuman ang lumabas o pulong, samantalang hinihintay nang buong kasabikan
mahalal sa Kapulungang ito, ay ating susundin at ang pagdating ng nahalal na puno ng himagsikan, si
igagalang ng lahat?” Heneral Aguinaldo.”
“O“o” – ng hiyawan ng madla.
“K“ng gayon” – atuloy niya, “B“kit nang ako ang
napahalal ay may tumututol?
“W“la pong pumangalawa sa tutol."
“At sa di mapigil na sama ng loob ng Supremo, ay agad
binunot ang kanyang rebolber at anyong papuputukan si
Heneral Daniel Tirona, sa gitna ng di magkamayaw na
gulong naghari. Salamat na lamang at napigil ni G.
Jacinto Lumbreras at ni Heneral Artemio Ricarte, ang
masamang tangka ng Supremo. Si Heneral Tirona naman
ay maliksing nakapagtago at nagsuut-suot sa kakapalan
ng mga Asemblesista kaya hindi natuloy ang pagtudla sa
kanya.
Palibhasa’y’ hindi yata mapigilan ng Supremo ang sama
ng loob, bakit maikatlo pang natalo sa halalan,
bagama’t’napayapa ang gusot at tahimik na ang lahat,
pagdaka’y’tumindig siya at sinabi sa kapulungan ang
ganito :
“A“o sa aking pagka-Pangulo nitong Kapulungang
Pambansa ng mga Manghihimagsik, ay pinawawalan ko
ng kabuluhan ang halalang dito’y’naganap.” aka
pagdaka’y’umalis at nilisan ang kapulungan at umuwi sa
Malabon.
Sa ganyang pangyayari, ay naligalig saaming ng
kapulungan, ngunit biglang tumahimik nang ang
delegado ng lalawigang Batangas, na si Koronel
Santiago Rillo, na kumakatawan sa may 2,000
manghihimagsik, ay nagtindig at isinigaw sa Supremo na
huwag siyang umalis, pagka’t’proklamado na siya sa
pagka-Secretario de Interior, bukod sa ang mungkahi ni
Heneral D. Tirona, laban sa kanya ay wala sa orden,
pagka’t’walang sinumang pumangalawa, at dahil
dito’y’walang anumang biami. Gayon man ay di
nangyaring napigilan ang Supremo at patuloy nang
umalis nang walang paalam.
Dahil sa kaguluhang nangyari, at sapagka’t’hindi
napigilan ang Supremo, sa kaniyang pasiya na lisanin
ang kapulungan, si Santiago Rillo, delegado ng
Batangas, ay tumayo at nagtanong sa madla kung sang-
ayon silang ipagpatuloy ang kapulungan, at kung
pahihintulutan nilang siya na ang mangulo. Sa ganitong
katanungan ay parang iisang taong sumagot ang lahat ng
“O“o. ”
Page 4 of 4