H Math Chapter-9-54
H Math Chapter-9-54
beg Aa¨vq
m~PKxq I jMvwi`gxq dvskb
+ + 3. .
ev, a =
2 z
ev, a 6
+ 6a 4
+ 12a 2
+ 8 = 3 2
+ 3 2
+ (a2
+ 2)
ev, a2 = a2xyz
ev, a6 + 6a4 + 12a2 + 8 = 9 + + 3(a2 + 2)
ev, 2 = 2xyz
ev, a6 + 6a4 + 12a2 + 8 = 9 + + 3a2 + 6
xyz = 1(†`Lv‡bv n‡jv)
ev, a6 + 6a4 + 9a2 = 7 +
cÖkœ \ 7 \ K. hw` x + y + z = 0 Ges a2 = bc
ev, (a3)2 + 2.a3.3a + (3a)2 =
nq, Z‡e †`LvI †h, ax3 + by3 + cz3 = 3axyz
ev, (a3 + 3a)2 =
mgvavb :
ev, a3 + 3a = [Dfqcÿ‡K eM©g~j K‡i]
†`Iqv Av‡Q, x + y + z = 0
[ a 0 †m‡nZz ïay abvZ¥K gvb wb‡q]
ev, x + y= z
3a3 + 9a = 8 (†`Lv‡bv n‡jv)
ev, = [Dfqcÿ‡K Nb K‡i]
O. hw` a2 = b3 nq, Z‡e †`LvI †h, + = +
ev, +
+ 3.x.y= z3c mgvavb :
ev, x3a + y3b + 3xy = z3c †`Iqv Av‡Q, a2 = b3
ev, x3a + y3b 3xyz = z3c evgcÿ = + = +
= + = + [ b3 = a2]
ev, x3a + y3b + z3c = 3xyz
= + = +
ev, ax3 + by3 + cz3 = 3xyz [ a2 = bc]
= + = Wvbcÿ
ev, ax3 + by3 + cz3 = 3axyz
A_©vr + = + (†`Lv‡bv n‡jv)
ax3 + by3 + cz3 = 3axyz (†`Lv‡bv n‡jv)
P. hw` b = 1 + + nq, Z‡e †`LvI †h, b3 3b2 6b 4
L. hw` x = + Ges a2 b2 = c3 nq, Z‡e †`LvI †h, =0
x3 3cx 2a = 0
mgvavb :
mgvavb :
†`Iqv Av‡Q, b = 1 + +
†`Iqv Av‡Q, x = +
ev, (b 1)3 = [ Dfqcÿ‡K Nb K‡i]
ev, x3 = [Dfqcÿ‡K Nb K‡i]
ev, b3 3b2 + 3b 1 = + + 3..
ev, x3 = + + 3
ev, b3 3b2 + 3b 1 = 32 + 3 + .(b1)
ev, b3 3b2 + 3b 1 = 9 + 3 + 3 (b 1)
ev, x3 = a + b + a b + 3 x
ev, b3 3b2 + 3b 1 = 12 + 9 (b 1)
ev, x3 = 2a + 3x
ev, b3 3b2 + 3b 1 = 12 + 9b 9
ev, x3 = 2a + 3x [ a2 b2 = c3]
b3 3b2 6b 4 = 0 (†`Lv‡bv n‡jv)
ev, x3 = 2a + 3x.c
ev, x3 = 2a + 3cx [we: `ª: cvV¨ eB‡qi cÖ‡kœ Gi ¯’‡j n‡e]
x3 3cx 2a = 0 (†`Lv‡bv n‡jv) Q. hw` a + b + c = 0 nq, Z‡e †`LvI †h,
M. hw` a = + nq, Z‡e †`LvI †h, 2a3 6a = 5
+ + =1
mgvavb : †`Iqv Av‡Q, a = +
mgvavb :
ev, a3 = [Dfqcÿ‡K Nb K‡i]
evgcÿ = + +
ev, a = + + 3..
3
= + +
ev, a3 = 2 + 2 + 3.. .a [ a + b + c = 0 b + c = a]
ev, a3 = 2 + + 3.1.a = + +
ev, a3 = = + +
= + +
ev, a3 = 5 + 6a = + +
2a3 6a = 5 (†`Lv‡bv n‡jv) = = = 1 = Wvbcÿ (†`Lv‡bv n‡jv)
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 353
cÖkœ \ 8 \ K. hw` ax = b, by = c Ges cz = 1 nq, Z‡e GLv‡b Aev¯Íe| myZivs GwU MÖnY‡hvM¨
xyz = KZ ? bq|
mgvavb : wb‡Y©q mgvavb x = 0
†`Iqv Av‡Q, a = b, b = c Ges c = 1
x y z
(L) 5x + 3y = 8
GLv‡b, cz = 1 5x1 + 3y1 = 2
ev, (by)z = 1 [ by = c] mgvavb : 5 + 3 = 8........... (i)
ev, { } = 1
y z x
[ a = b] 5 + 3 = 2....... (ii)
(ii) bs mgxKiY †_‡K cvB,
ev, {axy}z = 1
5.5 + 3.3 = 2
ev, axyz = a
ev, + = 2
xyz = 0 (Ans.)
ev, = 2
L. hw` xa = yb = zc Ges xyz = 1 nq, Z‡e ab + bc + ca =
ev, 3.5 + 5.3y = 30 ........ (iii)
KZ ?
(iii) 1 (i) 3 n‡Z cvB,
mgvavb :
2.3 = 6
†`Iqv Av‡Q, xa = yb ev, 3 = 3
x=
y=1
Avevi, zc = yb y Gi gvb (i) bs mgxKi‡Y ewm‡q cvB,
z=
5 + 3= 8
GLb, xyz = 1 ev, 5 = 8 3
ev, .y. = 1 ev, 5 = 5
ev, = 1 x=1
ev, y= y wb‡Y©q mgvavb : x = 1, y = 1
ev, = 0
(M) 4 = 16; 3 = 9
bc + ac + ab = 0 (Ans.)
M. hw` 9x = (27)y nq, Zv n‡j Gi gvb KZ? mgvavb : 43y2 =16x + y............ (i)
3x + 2y = 92x + 1.......... (ii)
mgvavb :
(i) bs mgxKiY n‡Z cvB,
†`Iqv Av‡Q, 9x = (27)y 4 3y2
= (42)x + y
ev, (32)x = (33)y ev, 4 = 4
ev, 32x = 33y ev, 3y 2 = 2x + 2y
ev, 2x = 3y ev, 2x y + 2 = 0.......... (iii)
(Ans.)
(ii) bs mgxKiY n‡Z cvB,
cÖkœ \ 9 \ mgvavb Ki : 3 = (32)
(K) 32x + 2 + 27x + 1 = 36 ev, 3x + 2y = 34x + 2
mgvavb : ev, x + 2y = 4x + 2
32x + 2 + 27x + 1 = 36
ev, 3x2y + 2 = 0 ........... (iv)
ev, 32x + 2 + 33x + 3 = 36 (iii) 2 (iv) 1 n‡Z cvB,
ev, 32x.32 + 33x.33 36 = 0 x+2=0
ev, (3x)2.32 + (3x)3.33 36 = 0 x = 2
ev, a2.9 + a3.27 36 = 0 [3x = a a‡i] x Gi gvb (iii) bs mgxKi‡Y ewm‡q cvB,
ev, 27a3 + 9a2 36 = 0 2(2) y + 2 = 0
ev, 9(3a3 + a2 4) = 0 ev, 4y + 2 = 0
ev, 3a3 3 + a2 1 = 0 ev, y = 2
y = 2
ev, 3(a3 1) + a2 1 = 0
wb‡Y©q mgvavb : x = 2, y = 2
ev, 3(a 1) (a2 + a + 1) + (a 1) (a + 1) = 0
ev, (a 1) (3a2 + 3a + 3 + a + 1) = 0 (N) 22x + 1.23y + 1 = 8
ev, (a 1) (3a2 + 4a + 4) = 0 2x + 2.2y + 2 = 16
i. a = b
c~Y© msL¨vi †mU wb‡Pi †KvbwU?
ii. b = c
(mnR) iii. c = b
K R L Z M Q N wb‡Pi †KvbwU mwVK? (ga¨g)
20. a n‡j, a1 = KZ? (mnR) K i I ii L i I iii M ii I iii i, ii I iii
a L 0 M N a1
34. i. a †K a Gi m NvZ ev kw³ e‡j
m
a .b n n
L a. n
M a +bn n
N a b
n n
36. a R Ges a 0 n‡j Ñ
25. aR Ges m, nN n‡j, (am)n = KZ? (mnR) i. a−n. an = 1
amn L a m n M am + an N ii. a0 = 0
−n
26. nN, n > 1 Ges aR n‡j, x †K a Gi nZg g~j ejv n‡e iii. a =
x = n nq
n
N a = 1 nq
n
Awfbœ Z_¨wfwËK enywbe©vPwb
27. 2 Ges 2 DfqB 16 Gi KZZg g~j? (mnR) cÖ‡kœvËi
K 32 Zg g~j L 16 Zg g~jM 4 Zg g~j
ax = by = cz Ges b2 = ac nq|
4 Zg g~j
Dc‡ii Z‡_¨i Av‡jv‡K 37Ñ39 bs cÖ‡kœi
28. 27 Gi Nbg~j wb‡Pi †KvbwU? (mnR)
DËi `vI :
K 9 L 3 3 N 9
29. 0 Gi nZg g~j KZ? (mnR) 37. a = KZ? (ga¨g)
K n 0N 1 M K a=y L a = by M a=b a=b
(mnR)
(ga¨g)
>0 L <0 M 0 N 0
K 0 L 1 N 2
52. 3 Zg g~j‡K Kx ejv nq? (mnR)
62. = KZ? (mnR)
K eM© L eM©g~j Nbg~jN L M N
wØNvZ 63. hw` ax = by = cz Ges b2 = ac nq Z‡e wb‡Pi
enyc`x mgvwßm~PK †KvbwU Gi gvb? (KwVb)
K M N
enywbe©vPwb cÖ‡kœvËi
64. = KZ? (mnR)
53. mKj a Gi Rb¨ K ab 9 5
L ab8 3
ab 3 5
N ab5 3
i. a1 = 0
e¨vL¨v : = {(a3b5)3}
ii. a1 = a
= {(a3)3 (b5)3}
n
iii. a = [n , n>1] = (a9b15)
= a. b
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (mnR)
= a3b5
K i I ii L i I iii ii I iii N i, ii I iii
65. hw` (16)x = (64)y n‡j = KZ? (KwVb)
54. i. a Gi ciggvb |a| K L N 0
ii. a < 0 n‡j, |a| = a 66. (16) = (64) n‡j = KZ? (KwVb)
iii. a < 0 n‡j, |a| = a L M N 0
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (ga¨g) 67. = a Ges a = 3b n‡j b = KZ? (mnR)
i I ii L i I iii M ii I iii N i, ii I iii K 1 M 4 N 9
68. ()5 m~PKxq ivwki wbavb ev wfwË
Awfbœ Z_¨wfwËK enywbe©vPwb
KZ? (ga¨g)
cÖ‡kœvËi
K 5 L M 3
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 357
69. {1 (1 x3)1}1 = KZ? (KwVb) enyc`x mgvwßm~PK
K +1 1 M N enywbe©vPwb cÖ‡kœvËi
70. -8 Gi Nbg~j KZ? (ga¨g)
2 L 1 M2 N 4
85. i. ; †hLv‡b a > o, n
71. = KZ? †hLv‡b, m, p Ges n (mnR) ii. ; †hLv‡b a, b , b> 0 Ges n
94. hw` ()x + 5 = ()2x + 5 Gi gvb KZ? 95. y = (y)y nq n‡e y Gi gvb wb‡Pi
K 25 5 M N †KvbwU?
K L M
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 358
96. Gi gvb †KvbwU? i. a = 1
K ii. an = a
M N
iii. (am)n = amn
97. x = (xx n‡j, x Gi gvb KZ? wb‡Pi †KvbwU mwVK?
K 4 L M
K i I ii L ii I iii
98. 3mx 1 = 3amx 2 ; a > 0, a 3 I m 0 n‡j, x Gi gvb i I iii N i, ii I iii
KZ? 104. am an = am + n
n‡j,
K
m wb‡Pi †Kvb k‡Z© GwU mwVK?
M 2m N 2
i. a R. a = 0
99. (2 x) 2 n‡j x Gi gvb KZ?
ii. m, n N, m > n
K 6 6
iii. a R, m, n N
M 0 N 7 wb‡Pi †KvbwU mwVK?
100. cÖ‡Z¨K abvZ¥K ev¯Íe msL¨v a Gi K i I ii ii I iii
GKwU Abb¨ abvZ¥K x Zg g~j i‡q‡Q| M i I iii N i, ii I iii
G‡K wb‡Pi †Kvb cÖZxK Øviv cÖKvk hw` xn = a nq Z‡e
Kiv hvq? Dc‡ii Z‡_¨i Av‡jv‡K 105 I 106 bs cÖ‡kœi
L
M N ax
DËi `vI :
101. a R Gi x N n‡j a x + 1 = 105. n = 5 nq n‡j, wb‡Pi
KZ? †KvbwU mwVK?
K ax + a L ax a Kx = a5 L x=
x
a.a N
x= N =a
102. Gi mij gvb KZ? 106. DÏxcKwU wb‡Pi
K a12 L a
†Kvb k‡Z© mwVK n‡e?
N 1
K a R, n R a R, n N
103. a ,a0 n‡j,
M n N, n 1 N a R, n < 1
= a (p + q) = a p q = a p + ( q)
L. MvwYwZK Av‡ivn c×wZ‡Z †`LvI
[ gvb ewm‡q ] (mZ¨Zv
= a m + n
L. †`Iqv Av‡Q, xa = yb = zc Ges xyz = 1 b2 = c3 Z‡e †`LvI †h, 2x3 6cx = 4a Ges
awi, xa = bb = zc = k a I c Gi †Kvb gv‡bi Rb¨ L I M †_‡K
xa = k cÖvß mgxKiY GKB mgxKiY
x = k ...............(1)
wb‡`©k K‡i| 4
yb = k
ev, y = k ...............(2) îí 15bs cª‡kœi mgvavb îí
zc = k K. DÏxc‡K cÖ`Ë ivwkwU n‡jv,
=
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 364
= ev, y2x = 2x2
= x (Ans.)
ev, (yx)2 = 2x2
L. cÖ`Ë ivwkwU, x = 2 + 2; †`Lv‡Z n‡e †h, 2x3
ev, (4)2 = 2x2 [(iii) bs n‡Z yx Gi gvb ewm‡q]
6x = 5
ev, 16 = 2x2
Abykxjbx 9.1 Gi 7(M) cÖ‡kœvËi `ªóe¨|
ev, 2x2 = 24
M. cÖ`Ë ivwk, x = (a + b) + (a b) Ges a2 b2 = c3,
ev, x2 = 4 [am = an n‡j m = n]
†`Lv‡Z n‡e †h, 2x 6cx = 4a
3
x=2
Gici : Abykxjbx 9.1 Gi 7(L) cÖ‡kœvËi (iii) bs G x Gi gvb ewm‡q cvB,
`ªóe¨| hLb, x = 2, ZLb y2 = 4
ÔLÕ n‡Z cÖvß mgxKiY 2x3 6x = 5 I 2x3 6cx = 4a y=2
mgxKiY GKB n‡e hw` c = 1 Ges 4a = 5 ev, a = Avevi hLb, x = 2 ZLb
nq| (Ans). y2 = 4
yx = x2 .................... (i) 6a = 5. 4
x2x = y4 ................... (ii) 17bs cª‡kœi mgvavb
(ii) bs n‡Z cvB,
K. wØZxq mgxKiY, b2 + 2 = 3 + 3.
x2x = y4
ev, (x2)x = y4 ev, b2 = 3 + 3 2
ev, (yx)x = y4 [(i) bs n‡Z x2 Gi gvb ewm‡q] = + 2.3 . 3
ev, yx2 = y4 =
ev, x2 = 4 [ am = an n‡j m = n] b=33 (†`Lv‡bv n‡jv)
x=2
L. ÔKÕ n‡Z cvB, b = 3 3 [ b 0 †h‡nZz abvZ¥K
hLb, x = 2
gvb wb‡q]
ZLb y2 = 22
ev, b3 = [Dfqcÿ‡K Nb K‡i]
ev, y2 = 4
y=2 ev, b = 3.3.3
3
2 x
y =2 [ (x + y)3 = x3 + y3 + 3xy (x + y)]
ev, (y2)x = (2x)x [Dfqc‡ÿi NvZ x G DbœxZ K‡i] ev, a3 = 21 + 21 + 320a
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 365
1g ivwk =
ev, a3 = 2 + + 3a = (pa b)a2 + ab + b2
ev, a3 = = p(a b) (a2 + ab + b2)
ev, 2a3 = 4 + 1 + 6a = Pa3 b3 (Ans.)
2a3 6a = 5 (†`Lv‡bv n‡jv) Ges 4_© ivwk = =
cÖkœ-18 a = xy p 1
, b = xy q 1
Ges c = xy r 1
nq, = p(x2 + 2xy xy + y2) (x y)
Zvn‡jÑ = p (x2 + xy + y2) (x y)
M. , , wØPjK wØNvZ|
K. †`LvI †h, m + n mn = 0 2
cÖkœ-24 : x.y > 0 GKwU m~PKxq ivwk| Gi
L. cÖgvY Ki †h, m(n 2) + n(m 2) = 0 4
mvnv‡h¨ wb‡Pi mgm¨v¸‡jvi mgvavb Ki|
K. ivwkwUi mv‡_ y †hvM Ki‡j mij dj KZ n‡e? M. †`LvI †h, m(n 2) + n(m 2) = 0 mgxKiYwU
2 wm× n‡e hw` I †Kej hw` m = n = 2 nq| 4
L. ÔKÕ n‡Z cÖvß mij gvbwUi eM© mgvb 3 cÖkœ-29 ab = ba, ap = b, bq = c Ges cr = a
3 2 n‡j †`LvI †h, 3x3 + 9x = 8 4 K. ab = ba n‡j †`LvI †h, = a 2
M. ÔKÕ n‡Z cÖvß mij gvbwU 1 + 3 + 3 n‡j †`LvI †h, x3 3x2 L. cÖgvY Ki †h, pqr = 1 4
6x = 4. 4 M. ax = p, ay = q Ges az = (pyqx)z nq Z‡e xyz = 1 cÖgvY
DËi : K. m„Rbkxj cÖkœ 14 Gi Abyiƒc| Ki| 4
cÖkœ-25 a = xyp1; b = xyq1; c = xyr 1 cÖkœ-30 a = xyp1, b = xyq1, c = xyr 1 Ges z2 + 2 = 3 +
K. p + q + r = 3 n‡j abc = KZ? 2 3 †hLv‡b, z 0|
L. †`LvI †h, aq[Link][Link]q = 1 4 K. p + q + r = 3 n‡j abc = KZ? 2
M. p + q + r = 3, pq + qr + rp = 3 n‡j, ap + [Link] + [Link] + 1 = KZ? 4 L. †`LvI †h, aq r. br p. cp q = 1. 4
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 367
M. cÖgvY Ki †h, 3z3 + 9z 8 = 0 4 DËi : K. x3
(N) †`LvI †h, log = = 2log (x (Q) hw` = = nq, Z‡e †`LvI †h, aa = bb = cc
mgvavb : mgvavb : = = = p (awi)
evgcÿ = log Zvn‡j, = p
= log ev, ab logk(ab) = p(a + b)
[je I ni‡K (x − Øviv ¸Y K‡i] ev, logk(ab) =
= log logka + logkb = .......... (i)
= log
Abyiƒcfv‡e, logkb + logkc = .................. (ii)
= log
= 2log Abyiƒcfv‡e, logkc + logka = ................... (iii)
= Wvbcÿ (†`Lv‡bv n‡jv) GLb (i) + (ii) + (iii) K‡i cvB,
logka + logkb + logkb + logkc + logkc + logka
(O) hw` a3 xb5x = a5 xb3x nq, Z‡e †`LvI †h, xlogk =
= logka
ev, 2(logka + logkb + logkc)
mgvavb : =
†`Iqv Av‡Q, a3 -xb5x = a5 xb3x ev, 2(logka + logkb + logkc) =
ev,
ev, b5x -3x = a5 + x -3 + x ev, 2(logka + logkb + logkc) =
ev, b2x = a 2 + 2x ev, 2(logka + logkb + logkc) =
ev, b2x = a2.a2x ev, logka + logkb + logkc = ... (iv)
ev, GLb,(iv) bs †_‡K (i) we‡qvM K‡i cvB,
ev, logka + logkb + logkc logka logkb =
ev, logk [Dfq cv‡k logk wb‡q]
ev, 2xlogk ev, logkc =
xlogk (†`Lv‡bv n‡jv)
ev, logkc =
ev, logkc =
ev, logkc =
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 370
ev, clogkc = p ev, xyyx = yzzy = zxxz (†`Lv‡bv n‡jv)
logkcc = p ................ (v) [we: `ª: cvV¨eB‡q xyyz Gi cwie‡Z© xyyx
Avevi, (iv) bs †_‡K (ii) bs we‡qvM K‡i n‡e]
Abyiƒcfv‡e cvB,
cÖkœ \ 8 \ ÔjM mviwYÕ (gva¨wgK
logkaa = p ..................... (vi)
Avevi, (iv) bs †_‡K (iii) bs we‡qvM K‡i exRMwYZ `ªóe¨) e¨envi K‡i P Gi Avmbœ
Abyiƒcfv‡e cvB, gvb wbY©q Ki †hLv‡b,
logkb = p ................. (vii)
b (K) P = 2 †hLv‡b 3.1416, g = 981 Ges l = 25.5
GLb (v), (vi) I (vii) bs mgxKiY Zzjbv K‡i cvB, mgvavb : †`Iqv Av‡Q, p = 2
c a
logkc = logka = logkb b
ev, p = 2 3.1416
a = b = c (†`Lv‡bv n‡jv)
a b c
ev, p = 6.2832
(R) hw` nq, Z‡e †`LvI †h, xyyz = yzzy = zxxz ev, log p = log
mgvavb : ev, log p = log 6.2832
g‡b Kwi, = p ev, log p = log 6.2832 (log 25.5 log 981) .. (i)
Zvn‡j, GLb, log mviwY n‡Z cvB,
log p = 0.79818 + (1.40654 2.99167)
ev, x(y + z x) = p logkx
ev, log p = 0.79818 + 0.70327 1.495835
ev, y + z x = ....................... (i)
ev, log p = 1.50145 1.495835
Avevi, = p
ev, log p = 0.005615
ev, (z + x y) = .................... (ii)
ev, p = anti log 0.005615
Ges = p
P = 1.01302
ev, x + y z = .................... (iii) myZivs P = 1.01302 (cÖvq) (Ans.)
GLb, (i) + (ii) + (iii) †_‡K cvB, (L) p = 10000 e0.05t †hLv‡b e = 2.718 Ges t = 13.86
y+zx+z+xy+x+yz=
mgvavb : †`Iqv Av‡Q, p = 10000 e0.05t
ev, x + y + z = ...(iv)
ev, p = 10000 (2.718)0.05 13.86
GLb (iv) bs †_‡K (i) bs we‡qvM K‡i cvB,
ev, log p = log {10000 (2.718)0.05 13.86
(x + y + z) (y + z x) =
ev, x + y + z y z + x = ev, log p = log 10000 + log (2.718)0.05 13.86
ev, 2x = ev, log p = log 10000 + (0.05 13.86) log 2.718
ev, 2xyz = p logkyz + p logkzy ev, log p = 4 + 0.693 0.4342495 [log mviwY n‡Z]
ev, 2xyz = p(logkyz + logkzy) ev, log p = 4 + 0.300934903
ev, = logkyz + logkzy ev, log p = 4.300934903
= logk([Link]) ............ (v) ev, p = antilog 4.300934903
Avevi, (iv)-(ii) †_‡K cvB, myZivs p = 19995.62 (cÖvq) [atilog mviwY n‡Z]
x + y + z z x + y= (Ans.)
ev, 2y = cÖkœ \ 9 \ lnP 2.3026 logP m~Î e¨envi K‡i
ev, 2y = lnP Gi Avmbœ gvb wbY©q Ki, hLb (K) P
ev, 2xyz = p(logkxz + logkzx) = 10000; (L) P = 0.00le2 (M) P = 10100
ev, = logkxz + logkzx
(K) p = 10000
= logk([Link]) .................. (vi)
mgvavb : †`Iqv Av‡Q, p = 10000
Avevi, (iv) - (iii) bs †_‡K cvB,
x + y + z xy + z = ev, log p = log 10000
ev, 2z = ev, log p = 4 [log mviwY n‡Z]
ev, 2z = GLb, lnp = 2.3026 4 = 9.2104 (cÖvq) (Ans.)
ev, 2xyz = p (L) p = 0.00le2
ev, = logkxy + logkyx mgvavb : †`Iqv Av‡Q, p = 0.00le2
= logk .................. (vii) ev, log p = log 0.001e2
GLb, (v), (vi) I (vii) bs Zzjbv K‡i cvB, ev, log p = log 0.001 + 2log 2.718 [ e 2.718]
logk = logk = logk
ev, log p = 3 + 2 0.434249452 [log mviwY
ev, [Link] = [Link] = xyyx
n‡Z]
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 371
ev, log p = 3 + 0.868498904
log p = 2.131501095 y 0.33 1 3 9
lnp = 2.3026 (2.131501095)
= 4.90799 (cÖvq) (Ans.) QK KvM‡Ri XOX eivei x Aÿ Ges YOY eivei
y Aÿ AuvwK| x Aÿ eivei ¶z`ªZg e‡M©i
(M) p = 10100 cuvP evûi ˆ`N©¨‡K GKK Ges y Aÿ eivei
mgvavb : †`Iqv Av‡Q, p = 10100 ¶z`ªZg e‡M©i wZb evûi ˆ`N©¨‡K GKK
ev, log p = log (10100 ) a‡i (1, 0.33), (0, 1), (1, 3), (2, 9) we›`y¸‡jv QK
ev, log p = log 10100 + log KvM‡R ¯’vcb Kwi Ges mvejxjfv‡e †hvM
ev, log p = 100 log 10 + log e K‡i dvskbwUi †jLwPÎ A¼b Kwi|
ev, log p = 100 log 10 + log e
ev, log p = 100 log 10 + log 2.718
ev, log p = 100 1 + 0.434249452 [log mviwY
n‡Z]
ev, log p = 100 + 0.217124726
log p = 100.217124726
ln p = 2.3026 100.217124726
= 230.76 (cÖvq) (Ans.)
(L) y = 3x
mgvavb : cÖ`Ë dvskb y = 3x
cÖ`Ë dvsk‡bi †jLwPÎ A¼‡bi Rb¨ x Ges y Gi
gvb¸‡jvi ZvwjKv ˆZwi Kwi : (N) y = 3x + 1
y 3 0 3
y Gi mKj ev¯Íe gv‡bi Rb¨ ey ev¯Íe|
d‡j, x = ey + 2 ev¯Íe| GLb QK KvM‡R myweavgZ X Aÿ XOX Ges
Y Aÿ YOY AuvwK| X Aÿ eivei ¶z`ªZi 2
†iÄ, R = R (Ans.)
cÖkœ \ 13 \ (x) = ln dvskbwUi †Wv‡gb eM©Ni = 1 GKK Ges Y Aÿ eivei ¶z`ªZi 5
Ges †iÄ wbY©q Ki| eM©Ni = 1 GKK a‡i (x, y) we›`y¸‡jv cvZb
mgvavb : Avgiv Rvwb, jMvwi`g ïay Kwi| we›`y¸‡jv‡K mnRfv‡e eµ‡iLvq hy³
abvZ¥K ev¯Íe msL¨vi Rb¨ msÁvwqZ nq| K‡i y =(x) Gi †jL cvIqv hvq|
> 0 hw`
(i) 1 x > 0 Ges 1 + x > 0 nq|
A_ev, (ii) 1 x < 0 Ges 1 + x < 0 nq|
ev, 1 > x Ges x > 1
ev, x < 1 Ges x > 1
ev, x >1 Ges x < 1
†Wv‡gb = {x : x > 1} {x : x < 1}
= { 1, } { , 1} = ( 1, 1)
ev, 1 < x Ges x < 1
(ii)
ev, x < 1 Ges x > 1
†Wv‡gb = {x : x < 1} {x : x > 1} =
cÖ`Ë dvsk‡bi †Wv‡gb, D = (i) I (ii) †ÿ‡Î L. (x) = x + | x | hLb 2 x 2
cÖvß †Wv‡g‡bi ms‡hvM = (1, 1) = (1, 1) mgvavb : GLv‡b, 2 ≤ x ≤ 2 mxgvi g‡a¨ x
†iÄ, y = ln Gi cÖwZwU ev¯Íe gv‡bi Rb¨ (x)
ev, ey = cÖwZ”Qwe i‡q‡Q|
ev, 1 x = e + xe
y y
dvsk‡bi †Wv‡gb, D = [2, 2]
ev, xey + ey = 1 x hLb x = 0 ZLb (0) = 0 + | 0 | = 0
ev, xey + x = 1 ey hLb x = 2 ZLb (2) = 2 + |2| = 2 + 2 = 0
ev, x = hLb x = 2 ZLb (2) = 2 + | 2 | = 2 + 2 = 4
y Gi mKj ev¯Íe gv‡bi Rb¨ x Gi gvb ev¯Íe myZivs dvsk‡bi †iÄ, R = [0, 4]
nq| †jLwPÎ A¼b :
cÖ`Ë dvsk‡bi †iÄ, R = R. cÖ`Ë dvskb (x) = x + |x| hLb 2 x 2
cÖkœ \ 14 \ †Wv‡gb, †iÄ D‡jøLmn †jLwPÎ cÖ`Ë dvsk‡bi †jLwPÎ A¼‡bi Rb¨ x Ges y Gi
A¼b Ki| gvb¸‡jvi ZvwjKv ˆZwi Kwi :
K. (x) = |x| hLb 5 x 5 x 2 1 0 1 2
mgvavb : y 0 0 0 2 4
12. a > 0 Ges a 1 hw` ax = y nq Z‡e x †K ejv 25. 4 = 16 n‡j x Gi gvb KZ?
x
(mnR)
nq y Gi a wfwËKÑ (mnR)
K 1 2 M 4 N 8
jMvwi`g L m~PK M NvZN AskK
13. a > 0 Ges a1 Ges y > 0 n‡j y Gi Abb¨ a enyc`x mgvwßm~PK
wfwËK jMvwi`g‡K wb‡Pi †KvbwU Øviv enywbe©vPwb cÖ‡kœvËi
cÖKvk Kiv nq? (mnR) 26. a, m, n, x PjK n‡j
K loga L logya logay N logey
i. = am n n‡e, hw` m < n nq
14. logay = x hw` I †Kej hw`Ñ (mnR) ii. x ( R, a ( 0 n‡j, a(n =
a = y nq L a = x nq M a = x nq N a = y nq
x o y
iii. logx = 1 n‡j, x = 4
15. log5 Gi gvb KZ? (ga¨g)
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (mnR)
K 0 L 1 2 N 3
K i I ii L i I iii M ii I iii i, ii I iii
16. log64256 Gi gvb KZ? (KwVb)
L M N
27. i. e wfwËK jMvwi`g n‡jv ¯^vfvweK
17. log101000 Gi gvb KZ? (ga¨g) jMvwi`g
K 2 3 M 4 N 1.001 ii. e¨envwiK MwY‡Z mvaviYZ e wfwËK
18. ¯^vfvweK jMvwi`g logey †K wb‡Pi jMvwi`g e¨eüZ nq
†Kvb cÖZxK Øviv cÖKvk Kiv nq? iii. weªMwmqvb jMvwi`g 10 wfwËK
(mnR) jMvwi`g
ln y L y ln y M ly N log y wb‡Pi †KvbwU mwVK?
19. cÖ‡Z¨K abvZ¥K msL¨vi jMvwi`‡gi (mnR)
KqwU Ask _v‡K? (mnR) K i I ii i I iii M ii I iii N i, ii I iii
`yBwU L wZbwU M PviwU N cuvPwU
Awfbœ Z_¨wfwËK enywbe©vPwb
20. log3 = Gi gvb †KvbwU? cÖ‡kœvËi
(KwVb)
K −1 L −2 M −3 −4 wb‡Pi Z‡_¨i Av‡jv‡K 28Ñ31 bs cÖ‡kœi
e¨vL¨v : log3 = log3 −4 3
= log33 = − 4log3 = 41 = −4 DËi `vI :
21. b = anti log3 x wK wb‡`©k K‡i? (ga¨g) =k
b msL¨vwU‡K wfwË a‡i a Gi mv‡c‡ÿ x Gi 28. logax Gi gvb KZ? (ga¨g)
cÖwZjM k(xy zx) L k(zx xy)
M k(yz zx) N k(xy yz)
L a msL¨vwU‡K wfwË a‡i x Gi mv‡c‡ÿ b Gi
29. logax + logby + logcz = KZ? (ga¨g)
cÖwZjM
0 L xyz M 1 N logaabc
M x msL¨vwU‡K wfwË a‡i b Gi mv‡c‡ÿ a Gi
30. [Link] = KZ? (ga¨g)
cÖwZjM K 0 L 2 1 N k
N x msL¨vwU‡K wfwË a‡i a Gi mv‡c‡ÿ b Gi
31. x = a, y = b Ges z = c n‡j logax + logby + logcz =
cÖwZjM KZ? (mnR)
22. a > 0, a 1 n‡j, ax = b Gi †ÿ‡Î x †K Kx ejv K 1 0 M 1 N
nq? (ga¨g) AmsÁvwqZ
b Gi a wfwËK jMvwi`g L a Gi b wfwËK
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (mnR) 53. logarithm kãwU G‡m‡Q †Kvb kã †_‡K?
K i I ii L i I iii M ii I iii i, ii I iii (mnR)
42. hw` a > 0 Ges a 1 nq, Z‡eÑ j¨vwUb L cZ©ywMR
K wMÖK N
i. loga1 = 0 divwm
ii. logaa = 1 54. log264 = KZ? (ga¨g)
iii. loga1 = 1 K 2 6 M 8 N 64
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (mnR) 55. log864 = KZ? (ga¨g)
i I ii L i I iii M ii I iii N i, ii I iii 2 L 4 M 8 N 16
43. i. log25 + log27 + log23 = log235 56. loga(M N) = KZ? (mnR)
ii. log564 = 6log52 logaM + logaN L logMa + logaN
iii. log764 = log74 M loga N logaM logaN
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (ga¨g) 57. y = 2 GB dvsk‡bi †iÄ KZ?
x
(ga¨g)
K i I ii ii I iii M i I iii N i, ii I iii (0, ) L (, )
M (, 0) N R
44. a > 0, a 1 n‡jÑ
r
i. logaM = rlogaM 58. y = 2x †iLvwUÑ (ga¨g)
ii. logaMN = logaM + logaN K g~jwe›`yMvgx (0, 1) we›`yMvgx
iii. logaM = logbM logaN M (0, 2) we›`yMvgx N (0, 3) we›`yMvgx
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (mnR) 59. wb‡Pi †KvbwU jMvwi`wgK dvskb?
K i I ii L i I iii M ii I iii i, ii I iii (mnR)
K y = 2x L y = x2 + 3x + 2
Awfbœ Z_¨wfwËK enywbe©vPwb
y = ln N y = 22x
cÖ‡kœvËi
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 380
60. y = 3x Gi †Wv‡gb KZ? 79. a > 0 nIqvq mKj x Gi Rb¨ ax > 0 Ges y
(ga¨g) 0 n‡jÑ
K (, 0) L (0, ) i. y Gi a wfwËK †Kv‡bv jMvwi`g †bB
M [0, ) (, )
ii. y Gi a wfwËK jMvwi`g Av‡Q
61. y = 3x Gi wecixZ dvsk‡bi †Wv‡gb KZ?
iii. a Gi y wfwËK jMvwi`g †bB
K (, ) (0, ) M (0, ] N (0, 1]
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (mnR)
62. (x) = GKwUÑ (mnR)
i L ii M i I iii N i I iii
dvskb L m~PK dvskb
80. logay = x hw` I †Kej hw` a = y nqÑ
x
x = log ab N b = log ba
i. G‡ÿ‡Î x n‡j, y 0 + nq
74. y = 3x Gi †iÄ KZ?
ii. GwU (0, 1) we›`yMvgx
K (, 0) (0, () M (0, (()N (((, ()
iii. x n‡j, y nq
75. y = 3 Gi wecixZ dvsk‡bi †iÄ KZ?
x
wb‡Pi †KvbwU mwVK? (ga¨g)
K (0 ) L (,
0) (, ) N (1. 1) K i I ii L i I iii M ii I iii i, ii I iii
76. y = 1n dvskbwUi †Wv‡gb KZ? 86. a, b > 0 Ges a b n‡jÑ
K (1, 1) L (, ) (a a) N (a, a)
i. (ap)qr = a n‡j, pqr = 1
77. f(x) = x + |x| hLb 2 x 2 Gi †Wv‡gb KZ?
ii. (axy)(axy)z = a2 n‡j, xyz = 1
2
evgcÿ = = = = [ ab = ba ]
(cÖgvwYZ)
= = a = (Wvbcÿ)
M. †`Iqv Av‡Q, p = xya 1, q = xyb 1, r = xyc 1
(b c)log p + (c a)log q + (a b)log r Gi gvb wbY©q
= a = (†`Lv‡bv n‡jv)
L. †`Iqv Av‡Q, p = xya 1, q = xyb 1, r = xyc 1 Ki‡Z n‡e|
evgcÿ = (b + a)log + (c + b)log + (a + c)log cÖ`Ë ivwk = (b c)log p + (c a)log q + (a b) log r
= (b c)log (xya1) + (c a)log (xyb1)
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 383
+ (a b) (xyc1) = 0 logx + {(b c) (a 1)
= (b c)log x + (b c)logy + (c a)logx
a1
+ (c a) (b 1) + (a b)(c 1)} logy
+ (ca)logyb1 + (a b)logx + (a b)logc1 = 0 + {(ab ca b + c) + (bc ab c + a)
= (b c)logx + (b c) (a 1) logy + (c a)logx + (c a) + (ca bc a + b)}logy
(b 1) logy + (a 1) logx + (a b) (c 1) logy = (ab ca b + c + bc ab c + a + ca bc a + b)logy
= (b c + c a + a b)logx + {(b c) (a 1) = 0 log y = 0
+ (c a) (b 1) + (a b)(c 1)} logy wb‡Y©q gvb 0
ev, 1 : y
y Gi ¯’‡j x ¯’vcb K‡i cvB, 1 : x cÖkœ-8 î (x) = ex GKwU dvskb|
1 (x) = ; x 2
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 386
K. cÖ`Ë dvsk‡bi †jLwPÎ A¼‡bi Rb¨
GKwU mviwY ˆZwi Ki| 2
L. dvskbwUi †jLwPÎ A¼b Ki| 4
M. dvskbwUi †Wv‡gb I †iÄ wbY©q
Ki Ges wecixZ dvskb wbY©q Ki|
4
îí 8bs cª‡kœi mgvavb îí
K. awi, y = (x) = ex
x Gi K‡qKwU gvb wb‡q mswkøó y Gi gvb
wb‡gœi Q‡K †`Lv‡bv n‡jv-
x 2 1 0 1 2 3 4
y 01 03 1 27 74 2008 546
4 6 1
L. GLb, ÔKÕ G cÖvß we›`y¸‡jv QK KvM‡R
myweavgZ X-Aÿ XOX Ges Y-Aÿ YOY
AuvwK| X-Aÿ eivei ÿz`ªZg 5 eM© Ni = 1
GKK Ges Y-Aÿ eivei ÿz`ªZg 1 eM© Ni = 1 M. x Gi mKj ev¯Íe gv‡bi Rb¨ cÖ`Ë dvskb (x)
GKK a‡i (x, y) we›`y¸‡jv cvZb Kwi| msÁvwqZ|
we›`y¸‡jv‡K mvejxj eµ‡iLvi hy³ K‡i y = (x) dvskbwUi †Wv‡gb D =
Gi †jL cvIqv hvq| Ges x hLb + Gi KvQvKvwQ nq ZLb (x) Gi
hv wb‡¤œ †`Lv‡bv n‡jvÑ gvb k~‡b¨i KvQvKvwQ nq Ges x Gi gvb
n«v‡mi mv‡_ mv‡_ (x) Gi gvb Amx‡gi
w`‡K e„w× cvq|
cÖ`Ë dvsk‡bi †iÄ R = (0, )
ÔKÕ n‡Z cvB, y = ex
ev, logey = x
ev, x = logey
ev, x = logey1
ev, x = loge
wecixZ dvskb 1 : y x †hLv‡b, x = loge
ev, 1 : y loge
y Gi cwie‡Z© x ewm‡q cvB,
1 : x loge
1(x) = loge
cÖkœ-9 L. mgxKiY (i), (ii) I (iii) †K h_vµ‡g (y + z), (z + x) I (x +
K. cÖgvY Ki †h, pqr = 1 2 y) Øviv ¸Y Kivi ci †hvM K‡i cvB,
L. py + [Link] + [Link] + y = 1 4 (y + z)logkp + (z + x)logkq + (x + y)logkr =
c {(y + z)(y z) + (z + x)(z x) + (x + y)(x y)}
M. py2 + yz + z2.qz2 + zx + x2.rx2 + xy + y2 = 1 4
ev, logkp(y+z) + logkq(z+x) + logkr(x+y) =
9bs cª‡kœi mgvavb c{y2 z2 + z2 x2 + x2 y2}
K. awi, = c ev, logk(p .q .r ) = c.0 = 0 = logk1
y+z z+x x+y
ab b
= logalogaa .1 = logaa logaa
gv‡bi GKwU ZvwjKv cÖ¯‘Z Kwi :
= logaab.1 = blogaa = b.1 = b = Wvbcÿ
x 3 2 1 0 1 2
A_©vr logalogaloga = b (†`Lv‡bv n‡jv)
y 7 3 1 0 0.5 0.75
L. †`Iqv Av‡Q, b = 1 + 3 + 3
QK KvM‡R gvb¸‡jv ¯’vcb Ki‡j wbgœiƒc †jLwPÎ
ev, b 1 = 3 + 3 .................. (i)
cvIqv hvq|
ev, (b 1)3 = [Nb K‡i]
x-Aÿ : cÖwZ 4 eM© = 1 GKK a‡i
ev, b3 1 3b2 + 3b = + 3.3.3
y-Aÿ : cÖwZ 4 eM© = 1 GKK a‡i
ev, b313b2 + 3b = 3 + 32 + 3.31.(b 1) [(i) †_‡K]
ev, b3 3b2 + 3b 1 = 12 + 9b 9
ev, b3 3b2 + 3b 1 12 9b + 9 = 0
b3 3b2 6b 4 = 0 (†`Lv‡bv n‡jv)
M. = p (awi)
Zvn‡j, logka = p(b c) .......... (i)
logkb = p(c a) .......... (ii)
logkc = p(a b) .......... (iii)
(i) a + (ii) b + (iii) c K‡i cvB,
a logka + b logkb + c logkc = p{a(b c) + b(c a) + c(a b)}
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 388
ev, logkaa + logkbb + logkcc = p (ab ca + bc ab + ca bc) (i)-G y = 2 emv‡j x Gi gvb AmsÁvwqZ nq|
ev, logk = p.0 = 0 = logk1 †iÄ = {2}
[Link] = 1 (Ans.) †Wv‡gb = {1}, †iÄ = {2} (Ans.)
cÖkœ-12 a, b, c > 0 Ges a, b, c 1 L. msÁvbymv‡i, (1(x)) = x
K. loga(abc) = x n‡j, a = KZ? 2 (y) = x .......... (i) [†h‡nZz 1(x) = y]
L. †`LvI †h, = 1 4 †`Iqv Av‡Q, (x) =
M. hw` p = loga(bc), q = logb(ca) Ges r = ev, (y) =
logc(ab) nq Z‡e †`LvI †h, = 1 4 ev, x =
12bs cª‡kœi mgvavb ev, 2y + 1 = xy x
K. †`Iqv Av‡Q, loga(abc) = x ev, 2y xy = 1 x
ev, ax = abc ev, y (2 x) = (1 + x)
ev, = bc ev, y =
ev, ax 1 = bc ev, y =
a = (bc) 1(x) =
x 2 = 0 ev, x = 2 emv‡j dvskbwU AmsÁvwqZ
L. ÔKÕ n‡Z cvB, a = (abc)
nq|
awi, logb(abc) = y Ges logc(abc) = z
†Wv‡gb 1 = {2} (Ans.)
ev, b = (abc) Ges c = (abc)
Avevi awi, y =
abc = (abc).(abc).(abc)
ev, (abc)1 = (abc) ev, xy 2y = x + 1
ev, = 1 ev, xy x = 2y + 1
= 1 (†`Lv‡bv n‡jv)
ev, x(y 1) = 2y + 1
x=
M. †`Iqv Av‡Q, p = loga(bc), q = logb(ca) Ges r = logc(ab) y = 1 emv‡j x Gi gvb AmsÁvwqZ nq|
1 + p = logaa + loga(bc) = loga(abc) †iÄ 1 = {1} (Ans.)
1 + q = logbb + logb(ca) = logb(abc)
1 + r = logcc + logc(ab) = logc(abc)
M. †h‡nZz jMvwi`g ïaygvÎ abvZ¥K ev¯Íe
Avevi, ÔLÕ n‡Z cvB, msL¨vi Rb¨ msÁvwqZ > 0
=1 hw` (i) 5 + x > 0 Ges 5 x >0 nq
= 1 (†`Lv‡bv n‡jv) A_ev, (ii) 5 + x<0 Ges 5 x<0 nq|
n‡Z x > 5 Ges 5 > x
cÖkœ-13 (x) = ev, 5 < x Ges x < 5
K. cÖ`Ë dvskbwUi †Wv‡gb I †iÄ †Wv‡gb = {x : 5 < x} {x : x < 5}
wbY©q Ki| 2 = {5, } {, 5}
L. dvskbwUi wecixZ dvskb = {5, 5}
M. †`Iqv Av‡Q,
ev, log (1 + y) = 2 log y
ev, log (1 + y) = log y2
ev, 1 + y = y2
ev, y2 y 1= 0
ev, 4y2 4y + 1 5 = 0
ev, (2y 1)2 = 5
ev, 2y 1 =
y=
wKš‘ y FYvZ¥K n‡j logy AmsÁvwqZ nq|
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 393
M. cÖ`Ë dvskb, f(x) = 5x + 1 †jLwPÎ n‡Z †`Lv hvq †h, x Gi gvb hZ
awi, y = f(x) = 5 + 1
x
e„w× cvq, y Gi gvb ZZB 1 Gi KvQvKvwQ
x Gi K‡qKwU gv‡bi Rb¨ y Gi cÖwZiƒcx gvb †cŠQvq wKš‘ 1 nq bv| A_©vr x , y
wb‡Pi Q‡K †`Iqv n‡jv : ZLb y 1| x Gi gvb hZB FYvZ¥K w`‡K
x 1 0 1 2 3 e„w× cvq, y Gi gvb ZZB n«vm †c‡Z _v‡K
y 4 0 0.8 0.96 0992 Ges µgvš^‡q w`‡K avweZ nq| A_©vr x
, y
†Wv‡gb Dr = (,); †iÄ Rr = ( , 1) (Ans.)
cÖkœ-30 î P = , Q = Ges R = .
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 394
K. Q = 1 n‡j, †`LvI †h, b = c. 2 = log{(xyp 1)q r.(xyq 1)r p.(xyr 1)p q}
L. †`LvI †h, = log1 [(i) Gi mvnv‡h¨]
Pa + b c . Qb + c a. Rc + a b = 1. 4 = 0 (Ans.)
K. †`Iqv Av‡Q,
îí 32bs cª‡kœi mgvavb îí
hw` Q = 1 nq, K. =
1 = xb–c = = = 21 = 2 (Ans.)
ev, x = xb–c L. y = 2 + 2 ........................ (i)
ev, 0 = b – c ev, y3 = [Nb K‡i]
b = c (†`Lv‡bv n‡jv)
ev, y3 = + + 3.2.2
L. †`Iqv Av‡Q, pa+b–c . Qb+c–a . Rc+a–b
= ev, y3 = 2 + 21 + 3.20.y [(i) †_‡K]
= (xa–b)a+b–c . (xb–c)b+c–a . (xc–a)c+a–b
= xa2+ab–ac–ab–b2+bc . xb2+bc–ab–bc–c2+ac . xc2+ac–bc–ac–a2+ab
ev, y3 = 2 + + 3y
= xa2–ac–b2+bc . xb2–ab–c2+ac . xc2–bc–a2+ab ev, 2y3 = 4 + 1 + 6y
= x = 1
pa+b–c . Qb+c–a . Rc+a–b =1 (†`Lv‡bv n‡jv) 2y3 6y 5 = 0 (†`Lv‡bv n‡jv)
M. (a2 + ab + b2) logkP + (b2 + bc + c2) logkQ + (c2 + ca + a2) logkR M. =2
= (a2 + ab + b2) logk + (b2 + bc + c2) logk + (c2 + ca +
2
a ) logk ev, 2log10x = log10(1 + x)
= (a2 + ab + b2) logkxa–b + (b2 + bc + c2) logkxb–c + (c 2 + ev, log10x2 = log10(1 + x)
ca + a2) logkxc–a
= (a – b) (a2 + ab + b2) logkx + (b2 + bc + c2) (b – c) logkx + (c2 ev, x2 = 1 + x
+ ca + a2) (c – a) logkx
= (a3 – b3) logkx + (b3 – c3) logkx + (c3 – a3) logkx
ev, x2 x 1 = 0
= (a3 – b3 + b3 – c3 + c3 – a3) logkx ev, x = =
= [Link]
=0 =
(a2 + ab + b2) logkP + (b2 + bc + c2) logkQ + (c2 + ca + a2) wKš‘ FYvZ¥K gvb MÖnY‡hvM¨ bq, KviY
logkR = 0 (cÖgvwYZ) log10x > 0
cÖkœ-31 î a = xyp 1, b = xyq 1 Ges C = xyr 1
x = (Ans.)
K. aqr Gi mij gvb wbY©q Ki| 2 cÖkœ-33 î a 0, Ges m, n Z Ges FYvZ¥K c~Y©
L. †`LvI †h, a b c = 1
q r r p p q
4 mvswL¨K m~P‡Ki Rb¨ (am)n = amn m~ÎwU mZ¨|
M. mij Ki : (q r) loga + (r p) logb + (p q) K. †`LvI †h, (am)n = amn, †hLv‡b m < 0 Ges
logc 4 n<0 2
îí 31bs cª‡kœi mgvavb îí L. Gi gvb wbY©q Ki| 4
K. †`Iqv Av‡Q, a = xyp 1 M. cÖgvY Ki †h, logk = 2logk(x 4
aqr = (xyp 1)qr = xq [Link] q pr + r (Ans.) îí 33bs cª‡kœi mgvavb îí
L. evgcÿ = aq rbr pcp q K. †`Iqv Av‡Q, m < 0 Ges n < 0
= (xyp 1)q r.(xyq 1)r p.(xyr 1)p q ................. (i)
awi, m = q Ges n = r, †hLv‡b, q, r
= xq r.(yp 1)q [Link] p.(yq 1)r p.(xp q)(yr 1)p q
= xq r + r p + p [Link] q rp + [Link] r pq + [Link] p qr + q
G‡ÿ‡Î evgcÿ = (am)n = (aq)r
= [Link]qrp + r + qrrpq + p + rppqr + q = = =
= aqr = a(q)(r) = amn = Wvbcÿ
= x0.y0 = 1.1 = 1 = Wvbcÿ
xa r br pCp q = 1 (†`Lv‡bv n‡jv) (am)n = amn (†`Lv‡bv n‡jv)
= logk = logk
mvejxjfv‡e hy³ K‡i cÖ`Ë dvsk‡bi †jLwPÎ
A¼b Kwi|
= logk = 2logk
cÖkœ-35 î A =
= Wvbcÿ (†`Lv‡bv n‡jv)
B = a2 3 3 + 2 Ges a 0
cÖkœ-34 î (x) = ln(x 4)
K. dvskbwUi wecixZ dvskb †ei Ki|2 P = loga(bc), q = logb(ca), r = logc(ab) n‡j,
L. (x) Gi †Wv‡gb I †iÄ †ei Ki| 4 K. †`LvI †h, A = 1 2
M. (x) dvskbwUi †jLwPÎ A¼b Ki| 4 L. B = 0 n‡j †`LvI †h, 3a3 + 9a = 8 4
îí 34bs cª‡kœi mgvavb îí M. cÖgvY Ki †h, = 1 4
ev, nq|
ev, a3 + 3a =
cÖ`Ë dvsk‡bi †iÄ = .
3a3 + 9a = 8 (†`Lv‡bv n‡jv)
M. cÖ`Ë dvskb, y = (x) = ln(x 4) M. Abykxjbx- 9.2 c„ôv-192, D`vniY-10 bs
dvskbwUi †jLwPÎ A¼‡bi Rb¨ x I y Gi `ªóe¨|
gvb¸‡jvi ZvwjKv ˆZwi Kwi : cÖkœ-36 hw` a > 0 Ges x = + Ges a = nq Z‡e,
x 4 4.5 5 6 7 8 10
K. mgvavb Ki : log10 = 2 2
y 0.693 0 0.693 1.09 1.39 1.79
L. hw` a b = c Zvn‡j †`LvI †h, x 3cx
2 2 3 3
2a = 0 4
M. cÖgvY Ki : + = 4
36bs cª‡kœi mgvavb
K. log10 = 2
ev, = 102 [ logax = b n‡j x = ab]
ev, 98 + = 100
ev, = 2
ev, x2 12x + 36 = 4 [eM© K‡i]
ev, x2 12x + 32 = 0
g‡b Kwi, QK KvM‡Ri XOX eivei x-Aÿ, YOY ev, x(x 8) 4(x 8) = 0
(x 4) (x 8) = 0
eivei y Aÿ Ges O g~jwe›`y| x-A‡ÿ cÖwZ
x = 4 A_ev 8
¶z`ªZg 2 eM© = 1 GKK Ges y A‡ÿ cÖwZ
wb‡Y©q mgvavb, x = 4 A_ev 8
beg-`kg †kÖwY : D”PZi MwYZ 396
L. †`Iqv Av‡Q, a2 b2 = c3 Ges x = GLb, QK KvM‡Ri XOX eivei X- Aÿ, YOY
evgcÿ = x 3cx 2a
3
eivei Y-Aÿ Ges O g~jwe›`y|
= + 3.c 2a Dfq A‡ÿ ÿz`ªZg e‡M©i cÖwZ evûi
ˆ`N©¨‡K GKK a‡i we›`y¸‡jv ¯’vcb Kwi
= + 3..
+ 3.c 2a
Ges †hvM Kwi|
= a + b + 3. . x + a b 3cx 2a
= 2a + 3 .x 3cx 2a = 3cx 3cx = 0 = Wvbcÿ
(†`Lv‡bv n‡jv)
x3 3cx 2a = 0
M. cÖgvY Ki‡Z n‡e, + = +
evgcÿ = +
= + =. +
= + = = Wvbcÿ
+ = (cÖgvwYZ)
cÖkœ-37 GKwU jMvwi`wgK mgxKiY|
K. cÖ`Ë mgxKiYwU‡K x PjK msewjZ
GKwU exRMvwYwZK wØNvZ
mgxKi‡Yi Av`k©iƒ‡c cÖKvk Ki| 2 Aw¼Z †jLwU X- Aÿ‡K x = 16 Ges
L. ÔK' n‡Z cÖvß wØNvZ x = 06 we›`y‡Z †Q` K‡i‡Q|
mgxKibwUi g~‡ji cÖK…wZ wb‡Y©q mgvavb : x = 06, 16
wbY©q Ki Ges †jLwP‡Îi M. †`Iqv Av‡Q, a3 x b5x = a5 + x b3x
mvnv‡h¨ mgvavb Ki| 4 ev, [Dfqcÿ‡K a3 x. b3x Øviv fvM K‡i]
M. hw` a3 x b5x = a5 + x b3x nq Z‡e †`LvI ev, b 5x 3x
=a5+x3+x
†h, ev, b = a2 + 2x
2x