cÖvBgvwi-MvwYwZK hyw³ †jKPvi wkU 16
Lecture
16
Lecture Content
jMvwi`g (Logarithm)
Basic Discussion
jMvwi`g
cÖv_wgK Z_¨:
me©cÖ_g ¯‹Uj¨v‡Ûi MwYZwe` ÔRb †bwcqviÕ (1550-1617) jMvwi`g Avwe®‹vi K‡ib|
ïay abvZ¥K msL¨vi jMvwi`g Av‡Q| k~b¨ Ges FYvZ¥K msL¨vi jMvwi`g †bB|
hw` ax = M nq Z‡e x †K M Gi a wfwËK jMvwi`g ev ms‡ÿ‡c jM ejv nq| jMvwi`‡gi cÖZxK e¨envi K‡i †jLv nq: LogaM = x
LogaM †K a wfwËK jM ‘M’ cov nq|
e¨envwiK †ÿ‡Î jMvwi`‡gi wfwË mvaviYZ 10 aiv nq| 10 wfwËK jMvwi`g‡K mvaviY jMvwi`g e‡j| GB †ÿ‡Î wfwË Dn¨ ivLv
nq A_©vr log10M †evSv‡Z logM †jLv nq|
* jMvwi`‡gi cÖeZ©b K‡ibÑ Rb †bwcqvi
cÖ‡qvRbxq m~Îvewj:
1. loga(MN) = logaM + logaN (A_©vr ¸Y _vK‡j †hvM Ges fvM _vK‡j we‡qvM Ki‡Z nq)
M
2. loga N = logaM – logaN (A_©vr fvM _vK‡j we‡qvM Ki‡Z nq)
3. logaMn = n logaM (wfwËg~‡ji Dci wfwË, Avevi wfwË Gi Dci cvIqvi _vK‡j cvIqviwU ïiæ‡Z e‡m) †hgb: loga105 = 5
loga10
4. loga1 = 0 (†h‡Kv‡bv wfwËg~‡ji Dci wfwË 1 n‡j Zvi DËi 0 nq)
5. logaa = 1 A_©vr log1010 = 1 (wfwËg~j Ges wfwË wg‡j †M‡j Zvi gvb memgq 1 nq)
6. logaa2 = 2 A_©vr logxx4 = 4 (A_©vr KL‡bv log Gi wfwËg~j I wfwË hw` mgvb nq Zvn‡j wfwËg~j Ges wfwË Df‡q D‡V hvq
Ges wfwËi Dci †h cvIqvi _v‡K, ZvB DËi wjL‡Z nq)
7. loga + logb + logc = log (abc) (log Kgb †bqvi mgq †hvM _vK‡j ¸Y)
8. loga – logb = logb (log Kgb †bqvi mgq we‡qvM _vK‡j fvM nq Ges cÖ_gwU Dc‡i e‡m)
a
117
†jKPvi wkU 16 cÖvBgvwi-MvwYwZK hyw³
9. logay = x n‡j ax = y (m~ÎwU me †_‡K ¸iæZ¡c~Y©)
e¨vL¨v: (†Kv‡bv cvIqvi = †Kv‡bv gvb †`qv _vK‡j log Zz‡j w`‡q H cvIqvi I gvbwU ¯’vb e`j K‡i A_©vr cvIqvi Gi RvqMvq
gvbwU Ges gvb Gi RvqMvq cvIqvi hvq) A_©vr logax = b n‡j ab = x wjLv hvq| fv‡jvfv‡e Av‡iKwU †`Lyb:
†jKPvi
16 logx4 = 2 n‡j x2 = 4
log b x logx
10. logax = = , logab logbc = logac, a log b = b , logam = logbm logab
a
log b a loga
Teacher’s Discussion
1. 32 Gi 2 wfwËK jMvwi`g KZ? 9. log 12 = KZ?
12
[cÖv_wgK mnKvix wkÿK wb‡qvM cixÿv (1g ch©vq)Ñ2022; cÖv_wgK 1 1
mnKvix wkÿK wb‡qvM cixÿv (3q ch©vq): 19] K. 3 L. 6
K. 3 L. 4 1 1
M. 5 N. 6 DËi: M M. 2 N. 5 DËi: M
2. log 2 =
8
KZ? [cÖv_wgK mnKvix wkÿK wb‡qvM (4_© ch©vq): 19] 2
10. log2 6 + log2 3
= KZ?
1 2 1
K. 1 L. 2 M. 3 N. 3 DËi: N K. 0 L. 2
3. log x = 3 n‡j x = KZ? M. 1 N. 3 DËi: M
5
[cÖv_wgK mnKvix wkÿK wb‡qvM cixÿv (4_© ch©vq): 19] 11. log2 5 20 = KZ?
K. 375 L. 120 K. 400 L. 10
M. 125 N. 225 DËi: M M. 2 N. 2 5 DËi: M
4. log 8 =
2
KZ? 1
12. log2 = KZ?
K. 4 L. 3 64
M. 2 N. 1 DËi: L 1
K. – 3 L. – 6
1
5. log = KZ? 1
232 M. 6 N. 6 DËi: K
1
K. 25 L. – 5 1
13. logx8 = – 2 n‡j, x = KZ? [38Zg wewmGm]
1 1
M. 5 N. –
5
DËi: L K. 2 L. 2
6. log
1
= KZ? M. 2 2 N. 4 DËi: M
3 2 324
14. logx2 = – 2 n‡j, x Gi gvbÑ
3 1
K. 162 2 L. 4 [37Zg wewmGm]
1 4 9
M. N. – 4 DËi: N K. 9 L. 4
162 2
7. 5 5 Gi 5 wfwËK jM KZ? 3 2
M. 2 N. 3
DËi: K
2
K. 5 L. 3 1
15. loga 2 = 6 n‡j, a = KZ?
3
M. 2 N. 4 DËi: M K. 2 L. 0
3 M. 6 N. 8 DËi: N
8. log
5
5= KZ?
16. log10(0.001) = KZ?
1 1
K. 3 L. 2 K. – 2 L. – 3
1 1 1 1
M. 4 N. 5 DËi: K M. 2 N. 3 DËi: L
118
cÖvBgvwi-MvwYwZK hyw³ †jKPvi wkU 16
17. log2 5 400 = x n‡j, x Gi gvb wbY©q Ki| 20. log a b log b c log c a Gi gvb KZ?
K. 400 L. 10 K. 1 L. 2
M. 4 N. 2 5 DËi: M M. 6 N. 8 DËi: N
Lecture
18. logx324 = 4 nq, Z‡e x = KZ? log 27 + log8 – log 512 16
21. log1.5
= KZ?
K. 3 2 L. 2 3 1 3 3
K. 2 L. 4 M. 2 N. 10 DËi: M
M. 5 2 N. 2 5 DËi: K
19. 400 Gi log4 n‡j wfwËK KZ? 1
22. log 8 x = 3
3
K. 10 L. 20 K. 25 L. 32
M. 2 N. 2 5 DËi: N M. 34 N. 22 DËi: L
Student’s Practice
1. 2log 5 + log 36 – log 9 =? [44Zg wewmGm] 8. log 3 81 = KZ? (36Zg wewmGm)
10 10 10
K. 2 L. 100 K. 4 L. 27 3
M. 37 N. 4.6 DËi: K 1
M. 8 N. 8 DËi: M
2. hw` log10x = –1 nq, Zvn‡j wb‡Pi †KvbwU x Gi gvb?
[44Zg wewmGm]
9. log3 (19) Gi gvb- (35Zg wewmGm)
K. 0.1 L. 0.01 K. 2 L. – 2
M. 3 N. – 3 DËi: L
1
M. 10000 N. 0.001 DËi: K 10. log x = 1, log y = 2 Ges log z = 3 n‡j, log x3y2
3 5
a a a a z ( )
3. 2log2 + log2 =? [43Zg wewmGm] Gi gvb KZ? (35Zg wewmGm)
K. – 8 L. 2 K. 1 L. 2
M. 15 N. 10 DËi: M M. 4 N. 5 DËi: M
4. log2 log e e2 =? [41Zg wewmGm] 11. log2 (321 ) Gi gvb Ñ (31Zg wewmGm)
K. – 2 L. – 1 1
K. 25 L. – 5
M. 1 N. 2 DËi: N
1 –1
5. †Kvb k‡Z© logaa = 1? (40Zg wewmGm) M. 5 N. 5 DËi: L
K. a > 0, a 1 L. a 0, a > 1 12. loga mn = KZ? () (30Zg wewmGm)
M. a > 0, 1 = 1 N. a 1, 1 < 0 DËi: K K. logam – logan L. logam + logan
1 M. logam × logan N. †Kv‡bvwUB bq DËi: K
6. logx(32) = – n‡j, x Gi gvb- (37Zg wewmGm)
2 1 1 1
4 9 13. log (abc) + log (abc) + log (abc) = KZ?
a b c
K. 9 L. 4
K. 0 L. 1
3 2 1 1
M. N. DËi: K M. 2 N. 3 DËi: L
2 3
1 1 1
7. logx (18) = – 2 n‡j x = KZ? (38Zg wewmGm) mgvavb: log (abc) + log (abc) + log (abc)
a b c
K. 2 2 L. 2 = logabca + logabcb + logabcc
M. 2 N. 4 DËi: K = logabcabc = 1
119
†jKPvi wkU 16 cÖvBgvwi-MvwYwZK hyw³
mgvavb:
14. log5( 3 5) ( 5) = KZ?
1 1
1 log ( 3 5) ( 5) = log 53.52
K. 1 L. 5
5 5
†jKPvi
1 + 12 2 + 3
16 5 6 = log 53 = log 5 6
M. 6 N. 3 DËi: M 5 5
5
5 5 5
= log 56 = log 5 = .1 =
5 6 5 6 6
1. log82 = KZ? 6. log4256 = KZ?
K. 1
1
L. 2 K. 1 L. 2
M. 3 N. 4
2 1
M. 3 N. 3 7. 24 5 Gi 5 wfwËK jM KZ?
1 5 3
2. log 9 = KZ? K. 2 L. 2
3
K. 2 L. – 2 4
M. 2
1
N. 2
M. 3 N. – 3
3. log 8 = KZ? 8. logx18 = – 2 n‡j, x = KZ?
2
K. 4 L. 3 K. 2 L. 2
M. 2 N. 1 M. 2 2 N. 4
1
4. log
3 2 324
= KZ? 9. log 3 81 KZ?
K. 162 2 L. 4 K. 4 L. 27 3
1 1
M. N. – 4 M. 8 N. 8
162 2
1 10. log216 Gi gvb KZ?
5. log
a
2=
6
n‡j, a = KZ?
K. 5 L. 3
K. 2 L. 0
1
M. 6 N. 8 M. 4 N. 4
120