0% found this document useful (0 votes)
4 views20 pages

PDF

The document discusses chemical kinetics, focusing on the rates of reaction and the factors affecting them. It includes examples of reactions, their rate equations, and calculations related to concentration changes over time. Additionally, it addresses the relationship between concentration and reaction rate, providing various scenarios and their corresponding calculations.
Copyright
© All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as PDF, TXT or read online on Scribd
0% found this document useful (0 votes)
4 views20 pages

PDF

The document discusses chemical kinetics, focusing on the rates of reaction and the factors affecting them. It includes examples of reactions, their rate equations, and calculations related to concentration changes over time. Additionally, it addresses the relationship between concentration and reaction rate, providing various scenarios and their corresponding calculations.
Copyright
© All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as PDF, TXT or read online on Scribd

pd,l ridhkh

11
C H E M I C A L K I N E T I C S

m%;sls%hd iS>%;djh

m%;sl%shdjl iS>%;djh hkq l=ula o?

............................................................................................................................................................................................

............................................................................................................................................................................................

ld,hg tÈßj m%;sl%shl fyda M, j, ujq, m%udK fyda idkaøK úp,kh ±lafjk m%ia;drhl wkql%uKfhka
m%;sl%shdfõ iS>%;djh ,efí'
m%;sl%shdjl iS>%;djh i,ld n,k ld, iSudjlg wod,j uOHl fõ.hla (𝐚) f,i fyda i,ld n,k fudfyd;la
i`oyd fudfyd;l § iS>%;djh (𝐛 , 𝐜) f,i ,nd.; yel'

m%;sl%shl iEoSfï iy jehùfï iS>;


% djh
aA+bB cC+dD

−∆𝐜𝐀 ∆𝐜𝐂
A ys idkaøKh fjkiaùfï iS>%;dj = C ys idkaøKh fjkiaùfï iS>%;dj =
∆𝐭 ∆𝐭
−∆𝐜𝐁 ∆𝐜𝐃
B ys idkaøKh fjkiaùfï iS>%;dj = D ys idkaøKh fjkiaùfï iS>%;dj =
∆𝐭 ∆𝐭

´kE u ridhksl l%shdj,shl m%udKfha isÿ jk fjki Ok rdYshla f,i i,lk neúka m%;sl%shl m%udKfha isÿ jk
fjkila i`oyd >DK ,l=K Ndú; lrhs'
m%;sl%shdjlg wod, tla tla ix>gl jehùfï yd iE§fï iS>%;djhka w;r wkqmd;h tu ix>gl j,
iafgdhslsfhdñ;sl wkqmd;hg iudk fõ'
fok ,o m%;sl%shdjl § tla tla m%;sls%hlh bj;a jk fyda tla tla M,h iEfok iS>%; d tlsfklg iudk fkdfõ' fï
ksid m%;sl%shdfõ iS>%;djh .Kkfha § my; l%ufõoh [Link] lrhs'
𝟏 ∆𝐜𝐀 𝟏 ∆𝐜𝐁 𝟏 ∆𝐜𝐂 𝟏 ∆𝐜𝐃
∴ m%;sl%shdjl iS>%;djh = − = − = =
𝐚 ∆𝐭 𝐛 ∆𝐭 𝐜 ∆𝐭 𝐝 ∆𝐭

idudkHfhka m%;sl%shd iS>%;djh mol dm−3 min−1 , mol dm−3 s −1 jeks tall j,ska bÈßm;a lrk w;r, jdhquh
moaO;s i`oyd Pa min−1 , Pa s −1 jeks tall o Ndú;d lrhs'

01
WodyrK .eg¨

1. 0.4 mol dm−3 wdrïNl idkaøKhlska A mj;sk moaO;shla 500 K g r;a lrk úg my; ±lafjk mßÈ m%;sl%shd ùu
wrUhs' ñks;a;= 5 lska ksÍlaIKh lsÍfï § moaO;sfha A ys idkaøKh 0.2 mol dm−3 f,i ,enqKs'

2 A (aq) → B (aq) + 3 C (aq)

i. A jeh ùfï, B yd C iE§fï iS>%;djhka mol dm−3 min−1 tallfhka .Kkh lrkak'
ii. m%;sl%shdfõ iS>%;djh fldmuK o?

2. 5 x 104 Pa wdrïNl mSvkhlska A mj;sk moaO;shlg uq`M mSvkh 1 x 105 Pa jk f;la B jdhqj tl;= lrhs' wk;=rej
fuu jdhQka my; ±lafjk mßÈ m%;sl%shd lrùug i,iajk w;r ñks;a;= 2lg miq moaO;sfha uq`M mSvkh 1.4 x 105 Pa
fõ'
A (g) + 2B (g) → 2C (g) + 3D (g)

i. ñks;a;= 2 g miq moaO;sfha tla tla ix>glfha mSvkhka .Kkh lrkak'


ii. A yd B jeh ùfï, C yd D iE§fï iS>%;djhka Pa min−1 tallfhka .Kkh lrkak'
iii. m%;sl%shdfõ iS>%;djh fldmuK o?

3. 127 ℃ ys mj;sk 2 dm3 n`ÿkl 4 x 104 Pa wdrïNl mSvkhlska X mj;sk moaO;shlg S kï >k W;afm%arlh fh§fï
§ my;ska ±lafjk wdldrfha m%;sl%shdjla werUqK's uq`M mSvkh 1 x 105 Pa jk úg .;ù we;s ld,h ñks;a;= 10 ls'

X (g) → 2Q (g) + R (g) + T (s)

i. ñks;a;= 10 g miq moaO;sfha tla tla jdhqfõ wdxYsl mSvkhka .Kkh lrkak'
ii. m%;sl%shdfõ iS>%;djh Pa min−1 tallfhka .Kkh lrkak'

4. 0.2 mol dm−3 idkaøKhlska hq;a A ødjKhlska 50 cm3 m%udKhla iu`. 0.4 mol dm−3 idkaøKhlska hq;a B
ødjKhlska 50 cm3 m%udKhla tljr ñY% lr my; m%;sl%shdj ùug i,iajhs' m%;sl%shdj iïmQ¾Kfhka wjika ùug
ñks;a;= 4 la .;úh'

A (aq) + 2B(aq) → C (aq) + 3D (aq)

i. wjika moaO;sfha tla tla ix>gl j, idkaøKhka .Kkh lrkak'


ii. A, B jeh ùfï, C yd D iE§fï i>%;djhka mol dm−3 min−1 tallfhka .Kkh lrkak'
iii. m%;sl%shdfõ iS>%;djh fldmuK o?

02
m%;sls%hdjl iS>%;djh flfrys n,mdk idOl

1. idkaøKh 3. fN!;sl iajNdjh 5. W;afm%arl ,laIK


2. WIaK;ajh 4. mSvkh 6. mj;akd ødjlh

m%;sl%shdjl iS>%;djh flfrys idkaøKfha n,mEu

fndfyda m%;sl%shdj, iS>%;djh tys m%;sl%shl j, idkaøKh jeä lsÍfï § jeä jk w;r we;eï m%;sl%shd j, iS>%;djh
m%;sl%shl j, idkaøKfhka iajdhla; fõ' hï m%;sl%shdjl m%;sl%shl idkaøKh iy iS>%;djh w;r iïnkaO;djh
iS>%;d kshuh ^iS>%;d iólrKh& u`.ska m%ldY l< yel.

iS>%;d kshuh/ iS>%;d iólrKh/ iS>%;d m%ldYkh

ridhksl m%;sl%shdjl iS>%;dj, m%;sl%shl j, ujq,sl idkaøK hï n,hlg kexùula weiqfrka m%ldY lrkakd jQ
iólrKh iS>%;d kshuh f,i y`ÿkajhs' fuu n,h wod, m%;sl%shlfha fm< f,i y`ÿkajhs .
m%;sl%shdjl iS>%;dj flfrys m%;sl%shlj, idkaøK n,mEu ta ta m%;sl%shlg wod< fm< u`.ska fmkakqï lrhs'

Wod -
A + B → C hk m%;sl%shdj i,luq ,

∴ iS>%;djh = k [𝐀] 𝐱 [𝐁]𝐲 x - A g idfmalaIj m%;sl%shdfõ fm<


y - B g idfmalaIj m%;sl%shdfõ fm<
x + y = m%;sl%shdfõ iuia; fm<

fuys k hkq iS>%;d ksh;h jk w;r th WIAK;ajh yd m%;sl%shdfõ ud¾.h ^hdka;%Kh& u; muKla fjkia jk
m%;sl%shdjg wdfõKsl ksh;hls' k ys tall m%;sl%shdfõ iuia; fm< u; ;SrKh fõ'

𝐒𝐏𝐄𝐂𝐈𝐀𝐋 POINTS

i,ld n,k m%;sl%shdjl iuia; fm< wkqj Y=kH fm<, m<uq fm< yd fojk fm< jYfhka úIh ks¾foaYh ;=< m%;sl%shd
j¾.SlrKh lrhs' (kuq;a, fm< Nd. ixLHdjla jk fyda 2 g jeä jk m%;sl%shd iajNdjfha we;')

𝐒𝐏𝐄𝐂𝐈𝐀𝐋 POINTS

03
Y+kH fm< m%;l
s s%hd

A → B hk m%;sl%shdfõ Ag idfmalaI fm< Y=kH nj i,luq ,


ta wkqj,
R = k [A]0 ∴R=k

tkï m%;sl%shdfõ iS>%;djh A ys idkaøKfhka iajdhla; jk w;r, tys w.h iS>%;d ksh;hg iudk fõ'

m%ia;dßl ksrEmK -

m<uq fm< m%;sls%hd

A → B hk m%;sl%shdfõ Ag idfmalaI fm< 1 nj i,luq,


ta wkqj,
R = k [A]1
∴ R = k [A]

tkï m%;sl%shdfõ iS>%;djh A ys idkaøKhg wkqf,dauj iudkqmd;sl fõ'


m<uq fm< m%;sl%shdjl fõ. ksh;hlg we;af;a ld, tallhla (s-1) mu‚' Bg idkaøK tall ke;' tu ksid m<uq
fm< m%;sl%shdjl k ys ixLHd;aul w.h, idkaøKh ksfhdackh jk tall j,ska iajdhla; fõ' ld,fha tall iu`.
muKla th fjkia fõ'

m%ia;dßl ksrEmK -

R = k [A]

𝑦 = 𝑚 𝑥

04
4
fojk fm< m%;l
s s%hd
A → B hk m%;sl%shdfõ Ag idfmalaI fm< 2 nj i,luq ,
ta wkqj,
R = k [A]2

tkï m%;sl%shdfõ iS>%;djh A ys idkaøKfha j¾.hg wkqf,dauj iudkqmd;sl fõ'

m%ia;dßl ksrEmK -

𝐒𝐏𝐄𝐂𝐈𝐀𝐋 POINTS
by; m%ia;dr j,g wu;rj iS>%;d iólrKhg ,>q fh§fuka ,nd .kakd m%ia;dr o jk w;r tu m%ia;drj,
wkql%uKh u`.ska fm< ,efí'

R = k [A]n i`oyd ,>q fha§fuka ,


log R = n log [A] + log k

y m x + c

log R

wkql%uKh = fm<
log k

log [A]

m%ia;dßl ksrEmK idrdxYh -

05
5
m%[Link] mrSlaIK weiqßka fm< fiùu'

WodyrK .eg¨

X (aq) + Y (aq) + Z (aq) 2A (g) + B (aq) hk m%;sl%shdfõ tla tla m%;sl%shlg wod, fm< fiùug my;
mÍlaIKh isÿ lrk ,§'

0.5 mol dm-3 0.5 mol dm-3 0.5 mol dm-3 c,h (cm3) A (g) 25 cm3 /iaùug
3 3 3
X (cm ) Y (cm ) Z (cm ) .;jk ld,h (s)
10 10 5 25 95.5

10 20 5 15 47.8

20 20 5 5 12.4

20 15 10 5 16.1

10 15 15 10 t1

i. iEu mshjrlu c,h fh§fï wruqK myokak'

ii. X , Y iy Z idfmalaI fm< fidhkak'

2000A/L
5Br― (aq) + BrO3− (aq) + 6H+ (aq) 3 Br2 (aq) + 3H2O (l)

hk m%;sl%shdfõ iS>%;djh " iS>%;djh 𝛼 [ Br― (aq) ]x [BrO3− (aq)]y [H+ (aq)]z f,i m%ldY l< yel' fuys [ Br― (aq) ] ,
[BrO3− (aq)] , [H+ (aq)] hkq ms<sfj,ska iS>%;djh uksk wjia:dfõ § m%;sl%shd ñY%Kfha wka;¾.; Br― (aq) , BrO3− (aq)
iy H+ (aq) whk j, idkaøKhka fõ' 1 , 2 iy 3 ;Srej, ms<sfj,ska olajd we;s Br― (aq) , BrO− +
3 (aq) iy H (aq)

whk idkaøKhka ys § ^ § we;s WIaK;ajhl § & m%;sl%shd ñY%Kfhys talSh mßudjla ;=, talSh ld,hl § W;amdokh jk
Br2 (aq) m%udKh my; j.=fõ 4 jeks ;Srefõ olajd we;'

06
6
1 2 3 4
Br (aq) / mol dm―3

BrO3− (aq) / mol dm―3 H (aq) / mol dm―3
+ W;amdokh jQ Br2
(aq) / mol dm―3 S―1
0.010 0.200 0.200 2.40 x 10―6
0.040 0.200 0.200 9.60 x 10―6
0.020 0.400 0.200 9.60 x 10―6
0.020 0.400 0.100 2.40 x 10―6

by; i`oyka m%ldYkfhys olajd we;s x , y yd z ys [Link] .Kkh lrkak' .Kkhg wjYH ish¨ mshjr ±laúh hq;=h'

2007 A/L
wdï,sl KMnO4 iy Tlai,sla wï,h (H2C2O4 ) w;r m%;sl%shdfõ pd,l úoHd;aul mrdñ;s ks¾Kh lsÍu i`oyd isÿ lrk ,o
mÍlaIKhl § " ixjD; n`ÿka ;=, m%;sldrl my; j.=fõ fmkajd we;s mßÈ ñY% lrk ,§' fuu mÍlaIKhka 50℃ § isÿ
lrk ,o w;r " m%;sldrl ñY% lr m<uq ñks;a;= 2 ;=< msg jQ CO2 mßudj 25℃ § yd 1 atm mSvkhl § uksk ,§' 1 - 3
olajd n`ÿka ;=< m%;sl%shd tlu pH [Link] § isÿl, w;r " 4 jk n`ÿk ;=, m%;sl%shdj fjkia pH [Link] § (1.3) isÿ l, nj
i,lkak' ,nd.;a mdGdxl my; j.=fõ olajd we;' (pH w.h 1 hkq 0.1 M H + idkaøKhhs' pH 1.3 hkq, 0.05M H +
idkaøKhhs')

n`ÿka ñY% lrk ,o ødjK


pH CO2 mßudj / cm3
wxlh KMnO4 H2C2O4
1 0.01 mol dm―3 ; 50.0 cm3 0.01 mol dm―3 ; 50.0 cm3 1.0 9.5

2 0.02 mol dm―3 ; 75.0 cm3 0.02 mol dm―3 ; 25.0 cm3 1.0 29.0

3 0.01 mol dm―3 ; 50.0 cm3 0.02 mol dm―3 ; 50.0 cm3 1.0 19.5

4 0.01 mol dm―3 ; 50.0 cm3 0.01 mol dm―3 ; 50.0 cm3 1.3 10.0

i. KMnO4 iy H2C2O4 w;r isÿjk fuu m%;sl%shdj i`oyd ;=,s; whksl iólrKh ,shkak'
+
ii. MnO4− , C2O2−
4 iy H whk j, idkaøK mo wkqidrfhka (i) ys Tn ,shQ m%;sl%shdfõ fõ.h i`oyd m%ldYkhla by;

j.=fõ § we;s o;a; Ndú;fhka jHq;amkak lrkak'


iii. n`ÿfka wxl 4 i`oyd 0.020 mol dm―3 ; KMnO4 ødjK 50 cm3 Ndú;d lf<a kï m%;sl%shd fõ.h lS .=Khlska jeäfõ
±hs wfmdaykh lrkak'

1992 A/L
2B (aq) + 3C (aq) D (s) + E (aq) + F (aq) hk m%;sl%shdfõ iS>%;djh D (s) l=vd yd ksh; m%udKhla iE§ug
.;jk ld,h uekSfuka msßlaik ,§' B wvx.= ødjKhla iy C wvx.= ødjKhla Wmfhda.S lr .ksñka ksh; WIaK;ajfha
§ lrk ,o fï wOHhkfhka ,enqKq o;a; my; olajd we;'

B wvx.= ødjKh / ml C wvx.= ødjKh / ml c,h / ml ld,h / s


15.0 25.0 10.0 18.0
20.0 25.0 5.0 10.1
25.0 8.0 17.0 7.6
25.0 2.0 23.0 30.2

fuu m%;sl%shdjg wod, iS>%;d kshuh fufia ,súh yel' iS>%;dj 𝛂 [B (aq)]x x [C (aq)]y by; o;a; Wmfhda.S lr .ksñka
X iy Y .Kkh lrkak'

07
7
1983A/L
0.1 M H2O2 , 0.005 M Na2S2O3 , 1 M KI , 1 M H2SO4 , c,h iy msIaGh Ndú;fhka 300 K WIaK;ajfha§ m%;sl%shd ñY%K
lsym
s hla j.=fõ olajd we;s whqre idok ,§' ta ta ñY%K j,ska ks,a j¾Kh we;s ùug .; jQ ld,h uksk ,§' ,nd.;a
[Link] j.=fõ § we;'

m%;sl%shd 0.1 M H2O2 0.005 M 1 M H2SO4 1 M KI ks,a j¾Kh


c,h mßudj msIaGh ìxÿ
ñY%K mßudj Na2S2O3 mßudj mßudj we;s ùug .;
cm3 ixLHdj
jQ ld,h / s
wxlh cm3 mßudj / cm3 cm3 cm3
1 5.0 10.0 0.0 10.0 25.0 2 12

2 4.0 10.0 1.0 10.0 25.0 2 15

3 3.0 10.0 2.0 10.0 25.0 2 21

4 2.0 10.0 3.0 10.0 25.0 2 31

5 1.0 10.0 4.0 10.0 25.0 2 60

fuu ;;a;aj hgf;a whãka ksoyia jk m%;sl%shdfõ fõ.h (R) , R α [H2O2]n hk iïnkaO;djfhka fokq ,nhs' fuys [H2O2]
hkq yhsârcka fmfrdlaihsâ idkaøKh fõ'

i. wï, udOHfha § KI iu. H2O2 m%;sl%shd ùfuka whãka ksoyia ùu i`oyd ;=,s; iólrKhla ,shkak'
ii. by; i`oyka o;a;hka [Link] n ys w.h ks¾Kh lrkak'
iii. fuu mÍlaIK j,§ ks,a j¾Kh laIKslj we;s fkdù hïlsis ld,hla .; jQ miq we;s fõ' fuu ksÍlaIKh myod fokak'
iv. WIaK;ajh 300 K § ñY%K wxl (3) ;mamr 15l ld, wka;rhlg miq ks,a j¾Kh we;s lf<ah' tlu m%;sl%shd ñY%K
wxl (3) i`oyd fjkia WIaK;ajhka ys§ ksÍlaIKh lrk ,o ld, fjki myod fokak'

1986A/L
idkaøKh ,Sgrhg ujq, 0.160la jQ Na2S2O3 iy ,Sgrhg ujq, 3.0la jQ HCl c,Sh ødjK Ndú;d lr 300K § m%;sl%shd ñY%K
lsym
s hla idok ,§' ta ta ñY%Kfha iïmQ¾K mßudj ksh; [Link] f.k tau msKsi c,h tl;= lrk ,§' ta ta ñY%Kfha b;d
l=vd ksh; i,a*¾ m%udKhla we;s ùug .;a ld,h uksk ,§' tys m%;sM, my; j.=fõ olajd we;'

m%;sl%shd Na2S2O3 HCl mßudj c,h mßudj ld,h / s


ñY%Kh 3 cm 3
mßudj / cm3 cm

1 12 5 13 21
2 15 5 10 16.6
3 20 5 5 12.5
4 25 5 0 10.0
5 25 4 1 10.1
6 25 3 2 10.2
7 25 2 3 10.1

ñY%Kfha we;s wï, idkaøKh ksh; jk úg Na2S2O3 yd HCl w;r m%;sl%shdfõ fõ.h,

fõ.h 𝛂 [Na2S2O3]m hkqfjka o


ñY%Kfha ;fhdai,af*aÜ idkaøKh ksh; jk úg by; m%;sl%shdfõ fõ.h,

fõ.h 𝛂 [HCl]n hkqfjkao ,nd § we;'


fuys [Na2S2O3] iy [HCl] hkq tajdfha idkaøKh fõ' j.=fõ § we;s o;a; u; m iy n j, [Link] ks¾Kh lrkak'

08
8
w¾O wdhq ld,h ቀt1⁄ ቁ
2

i,ld n,k m%;sl%shdjl i,ld n,k m%;sl%shlhl idkaøKh tys wdrïNl [Link] isg w¾Ohla olajd wvq ùug .;jk
ld,h hs'

1. Y=kH fm< m%;sl%shdjl w¾O wdhq ld,h

𝑪𝒐
𝒕𝟏⁄ = k = iS>%;d ksh;h
𝟐 𝟐𝒌

tu ksid Y=kH fm< m%;sl%shdjl w¾O wdhq ld,h wdrïNl m%;sl%shl idkaøKhg wkqf,dauj iudkqmd;sl fõ'

2. m<uq fm< m%;sl%shdjl w¾O wdhq ld,h

𝟎.𝟔𝟗𝟑
𝒕𝟏⁄ = k = iS>%;d ksh;h
𝟐 𝒌

tu ksid m<uq fm< m%;sl%shdjl w¾O wdhq ld,h Bg wod< ksh;hls' th m%;sl%shl idkaøKfhka iajdhla; fõ'

3. fojk fm< m%;sl%shdjl w¾O wdhq ld,h

𝟏
𝒕𝟏⁄ ∝
𝟐 𝑪𝒐

tkï fojk fm< m%;sl%shdjl w¾O wdhq ld,h wdrïNl m%;sl%shl idkaøKhg m%;sf,dauj iudkqmd;sl fõ'

09
9
ix>Ügk jdoh

m%;sl%shdjla isÿ ùug kï m%;sl%shl wKq úiska ;Dma; l< hq;= idOl my; mßÈ fõ'

1. ix>Ügk isÿ jk mßÈ wKq tlsfkl yuq úh hq;= h'


2. m%;sls%hl M, njg mßj¾;kh lsÍug wjYH nkaOk ì`oSu yd nkaOk ;ekSu isÿ lsÍug Wmldß jk ÈYdk;shlska
hqla;j wKq ix>Ügkh úh hq;= h'
3. tla;rd Yla;s ndOlhla blaujd hEug ;rï m%udKj;a Yla;shlska hqla;j wKq ix>Ügkh úh hq;= h' Bg wjYH
wju Yla;sh m%;sls%hdfõ ils%hk Yla;sh hkqfjka ye`Èkafõ'

ix>Ügk ÈYdk;sh

m%;sl%shdjl § wKq tlsfkl iu`. ix>Ügkh jk kuq;a ta ix>Ügkj,ska fndfyduhla m%;sls%hl wxY=kaf.a we;s
nkaOk ì`o fyda ÿ¾j, lr fyda kj nkaOk we;s lsÍug ys;lr fkdfõ' tneúka, wjYH M,h iE§ug kï m%;sls%hl
wKq .eáh hq;af;a WÑ; ÈYdk;shlska hq;=j h'

Wod - i)
2 BrNO (g) Br2 (g) + 2 NO (g)

wKqj, fm<.eiau:

Br mrudKq folg tlsfkl


iuÕ m%;sls%hd l< yels w;r
NO wKqjlg fjka úh yels h'

wKqj, fm<.eiau:

Br mrudKq WÑ; f,i


osYdk; ù ke;'

Wod - ii)
CH2 = CH2 (g) + HCl (g) CH3CH2Cl (g)

ys;lrnj Tõ ke; ke; ke;

10
ils%hk Yla;sh (Ea )

il%shk Yla;sh hkq M, ksmoùu i`oyd ix>Ügkh jk wKq j,g ;sìh hq;= wju Yla;sh hs'
fõ. ix>Ügk wdlD;shg wkqj fï Yla;sh iemfhkafka wKqj, pd,l Yla;sfhks' wKq ix>Ügkh ùfï § pd,l
Yla;sh" úNj Yla;sh njg mßj¾;kh jk w;r th nkaOk ì`o fy<d mrudKq m%;sixúOdkh lrhs'
m%;sls%hl wKq ksheÈhl wKql pd,l Yla;sj,g fnda,aÜiaudka jHdma;shla we;'
ta w;ßka il%shk Yla;shg jvd jeä Yla;shlska hq;a m%;sls%hl wKqj,g muKla m%;sls%hd lr M, iE§ug yelshdj
we;'
ils%hk Yla;sh, ì`ojeàug Ndck jk ridhksl nkaOkj, iajNdjh u; /`§ mj;sk w;r th m%;sls%hlj, yd
M,j, tka;e,amsj,ska iajdhla; fõ'

Wod -
𝐀𝐁 + 𝐂 → 𝐀 + 𝐁𝐂 (∆𝐇 < 𝟎) 𝐏𝐐 + 𝐑 → 𝐏 + 𝐐𝐑 (∆𝐇 > 𝟎)

fuys A --- B --- C yd P --- Q --- R hkq ta ta m%;sl%shd j, il%sh ixlS¾Khka (wia:dhS wKql fmdl=re) fõ' fuys wdhq
ld,h b;d wvq jk neúka laIKslj M, fyda m%;sl%shl njg ì`o jeàu isÿ fõ'

iM, ix>Ügk

ix>Ügk jdofha tk lreKq wkqj fmkS hkafka ish¨ ix>Ügk M, we;s fkdlrk njhs' wjYH M,h iE§ug kï m%;sls%hl
wKq WÑ; ÈYdk;shlska hq;=j .eáh hq;= w;r, tajdfha Yla;sh m%;sl%shdfõ il%shk Yla;sh blaujd ;sìh hq;= h' tn`ÿ
ix>Ügk iM, ix>Ügk hkqfjka ye`Èkafõ'
iM, ix>Ügk ixLHdj uq`M ix>Ügk ixLHdjg iudkqmd;sl jk w;r iM, ix>Ügk ixLHdfõ jeä ùu;a
iu`. m%;sls%hd iS>%;dj jeä fõ'

m%;sls%hd iS>%;djh i|yd úúO idOl j, n,mEu ix>Ügk jdohg wkqj meyeÈ,s lsÍu

1. idkaøKh
idkaøKh jeä lsÍfï § talSh mßudjla ;=< we;s m%;sls%hl wKq .Kk jeä fõ' túg tall ld,hla ;=< isÿjk
iuia; .egqï .Kk jeä ùfuka iiïNdù f,i iM, .egqï iS>%;djh o by< hhs' fuys m%;sM,hla f,i m%;sls%hd
iS>%;djh o by< hhs'

2. mSvkh
jdhquh moaO;shl we;s jdhqjla mSvkh jeä ùfï § P = cRT wkqj, tys idkaøKh by< hhs' túg by; lS mßÈ
m%;sls%hd iS>%;djh by< hhs'

11
3. WIaK;ajh
WIaK;ajh jeä lsÍfï § ´kEu m%;sls%hdjl iS>%;djh jeä fõ'
Bg fya;=j WIaK;jh jeä lSÍfï §,
① m%;sls%hl wKqj, p,s; fõ.h jeä jk ksid tall ld,hla ;=< isÿjk .egqï .Kk jeä fõ' túg iiïNdù
f,i iM, .egqï .Kk o by< [Link] m%;sls%hd iS>%;djh jeä fõ'

② isÿjk .egqï i|yd iyNd.S jk m%;sls%hl wKqj, Yla;sh o by< neúka tajdg ils%hk Yla;sh wNsnjd
hdug we;s wjia:dj by< hhs' túg m%;sls%hd iS>%;djh o by< hhs'

4. fN!;sl iajNdjh
m%;sls%hl wKqj, .egqï isÿúh yels mDIaG j¾.M,h jeäjk úg m%;sls%hd iS>%;djh jeä fõ'

5. ødjlfha iajNdjh
ÿiai%dù;djfhka by< ødjlj, wKqj, p,k fõ.hka wvqjk neúka .egqï iS>%;djh wvq ùu ksid m%;sls%hd
iS>%;djh o wvq fõ'

6. W;afm%arl
W;afm%arlhla hkq,
Y=oaO ridhksl úm¾hdihlg Ndckh fkdfjñka m%;sl%shdjl fõ.h jeä lrk øjHhls'
th W;afm%aß; fkd jQ m%;sl%shdfõ fifuka isÿ jk fõ. ks¾K mshjr u`.yßñka m%;sl%shdjg wvq il%shk Yla;sfhka
hq;a úl,am ud¾.hla imhñka (m%;sl%shdfõ il%shk Yla;sh wvq fkdlrhs) l%shd;aul jk w;r" tkhska ta WIaK;ajfha
§ u jeä m%;sl%shd iS>%;djla olajhs'
iucd;Sh yd úIucd;Sh hkqfjka uQ,l
s jYfhka W;afm%arl foj¾.hls'
idudkHfhka W;afm%arl ndysr øjH fõ' tfy;a" iuyr úg m%;sl%shdfõ § iEfok M,hlg W;afm%arlhla f,i l%shd
l< yels h' tjekaklg iajhx W;afm%arlhla hehs lshkq ,nk w;r" tu ixisoaêh iajhx W;afm%arKh f,i ye`Èkafõ'
W;afm%arl fhoSu u`.ska m%;sl%shdjl ;dm ridhksl o;a;, iu;=,;
s ;d ksh; fjkia fkdfõ' m%;sl%shdfõ iS>%;dj, iS>%;d
ksh;h iy hdka;%Kh muKla fjkia fõ'
W;afm%arlhla iys;j isÿ jk m%;sl%shdjl § we;eï úg m%;sl%shlj, idKaøKfha jeä ùu m%;sl%shd fõ.h jeä
fkdlsÍug bv we;'
ksoiqkla f,i" ødjK udOHfha by< idkaøKhlska hq;a m%;sl%shl iys;j isÿ jk m%;sl%shdjla u" ishqïj l=vq lrk
,o >k W;afm%arlhl w,am m%udKhla fhdod isÿ lrk úg W;afm%arl mDIaGh iïmQ¾Kfhka u m%;sl%shl wxY=j,ska
jeiS hhs' fuúg W;afm%arlh tys Wmßu YlH;djfhka l%shd;aul fjñka mj;sk neúka ødjK idkaøKh ;jÿrg;a
jeä lsÍu m%;sl%shd fõ.h flfrys n,mEula fkd lrhs'

𝐒𝐏𝐄𝐂𝐈𝐀𝐋 POINTS

12
m%;sls%hd hdka;%Kh

´kE u ridhksl m%;sl%shdjl § nkaOk ì`§u yd kj nkaOk iE§u isÿfjhs'


idudkHfhka nkaOk ì`§u, ;ekSu yd m%;sixúOdkh ùu ixlS¾K jk w;r ;ks mshjrlska isÿ ùug ;rï ir,
fkdfõ'
tla mshjrlska muKla isÿ jk ridhksl m%;sl%shdjla ;ks mshjr m%;sls%hdjla fyj;a uQ,sl m%;sl%shdjla hkqfjka
ye`Èkafõ'
mshjr follska fyda jeä .Kklska wkql%ñlj isÿ jk ridhksl m%;sl%shdjla nyq mshjr m%;sl%shdjla fyj;a ixlS¾K
m%;sl%shdjla hkqfjka ye`Èkafõ'
nyq mshjr m%;sl%shdjla isÿ jk mshjr wkql%uhg m%;sl%shd hka;%Kh hehs lshkq ,efí' hka;%Khl tla tla mshjr
uQ,sl m%;sl%shdjla fõ'
nyq mshjr m%;sls%hdjl,
tla mshrjl § iE§ miq mshjrl § jeh jk úfYaIhla w;rueÈhla kï fõ'
tla mshjrl § Ndú;d ù miq mshjrl § mqk¾ckkh jk úfYaIhla W;afm%arlhla kï fõ'
´kE u m%;sl%shdjl hdka;%Kh mÍlaIKd;aulj ks¾Kh l< hq;= h'

m%;sls%hdjl wKql;djh yd fm<

m%;sl%shdj isÿ ùug wjYH m%;sl%shlfha$m%;sl%shlj, wju wKq" mrudKq fyda whk ixLHdj f,i uQ,l
s m%;sl%shdjl
wKql;dj w¾: oelafõ'
th m%;sl%shdjg wod< ridhksl iólrKfha m%;sl%shlj, iafgdhslsfhdñ;sl ix.=Klj, ftlHhg iudk h'
wKql;dj hkq ffioaOdka;sl ixl,amhls' th Y+kH" RK" [Link]" wkka; fyda l,ams; úh fkdyelsh'
uQ,l
s m%;sl%shdjl wKql;djh, m%;sl%shd fm<g iudk fõ'
nyq mshjr m%;sl%shdjl fõ.h ks¾Kh lrkafka fifuka u isÿ jk mshjrhss' th fõ. ks¾K mshjr fõ'

uQ,sl m%;sl%shd i`oyd WodyrK -

1. wï,-Niau m%;sl%shd fndfyda úg isÿjkafka ;ks mshjrlsks'

H3O+ (aq) + NH3 (aq) → H2O (l) + NH4+ (aq)

2. N2O4 ys úfhdackh nkaOk ì`§fï ;ks mshjrls'

N2O4 → 2 NO2

3.

13
nyq mshjr m%;sl%shd i`oyd WodyrK -

1. O3 j, ú>gkh

1 mshjr : O3 (g) → O2 (g) + O (g)


2 mshjr : O3 (g) + O (g) → 2O2 (g)
iuia; m%;sl%shdj : 2O3 (g) → 3O2 (g)

2. I − yuqfõ H2O2 j, ú>gkh

1 mshjr : H2O2 (aq) + I − (aq) → IO− (aq) + H2O (l)


2 mshjr : H2O2 (aq) + IO− (aq) → I − (aq) + H2O (l) + O2 (g)
iuia; m%;sl%shdj : 2H2O2 (aq) → 2H2O (l) + O2 (g)

3.

hdka;%Kh weiqßka m%;sl%shdjl fõ. kshuh ks¾Kh lsÍu

nyq mshjr m%;sls%hdjl, w;rueÈ fyda W;afm%arl, iuia; m%;sls%hd fõ. kshufhys we;=<;a fkdfõ'

WodyrK .eg¨

1) 2A(g) + B(g) D(g) + 2E(g) hk m%;sls%hdj my; mshjr fol Tiafia isÿ fõ'
A(g) + B(g) D(g) + X(g) (fiñka)
X(g) + A(g) 2E(g) (fõ.fhka)
m%;sls%hdjg wod< iS>%;d iólrKh jHq;amkak lrkak'

14
2) P(g) + 3Q (g) R (g) + 2S(g) hk m%;sls%hdj my; mshjr fol Tiafia isÿ fõ'
P(g) + 2Q (g) A(g) + S(g) (fiñka)
A(g) + Q (g) R (g) + S(g) (fõ.fhka)
m%;sls%hdjg wod< iS>%;d iólrKh jHq;amkak lrkak'

3) 2A(g) + B(g) C(g) hk m%;sls%hdj my; wdldrfha hdka;%Khlska isÿjk nj i,ld m%;sls%hdjg wod< iS>%;d
iólrKh fokak'
A(g) + B(g) X(g) (fõ.fhka)
A(g) + X(g) C(g) (fiñka)

4) H2(g) + I2(g) 2HI(g) hk m%;sls%hdj my; wdldrfha hdka;%Khlska isÿjk nj i,ld m%;sls%hdjg wod< iS>%;d
iólrKh fokak'
I2(g) 2I(g) (fõ.fhka)
2I(g) + H2(g) 2HI(g) (fiñka)

15
ñY% .eg¨

1) 3A (g) + B (g) D (g) + 2C (g) hk m%;sl%shdj my; mßÈ mshjr 2 lska isÿ fõ'
A (g) + B (g) D (g) + X (g) ^fiñka& ∆H = (—)
X (g) + 2A (g) 2C (g) ^fõ.fhka& ∆H = (—)

i. m%;sl%shdjg iS>%;d iólrKh fokak'


ii. fuu mshjrhka iqÿiq Yla;s uÜgï igykl we`o olajkak'
iii. Q (s) kï W;afm%arlh fh¥ úg fuys hdka;%Khg my; mßÈ fjkia fõ'

Q (s) + B (g) R (g) ^fiñka& ∆H = (—)


R (g) + 3A (g) D (g) + 2C (g) + Q (s) ^fõ.fhka& ∆H = (—)

fuu f;dr;=re u; m%;sl%shdjg kj iS>%;d iólrKh ,shd olajd ta weiqßka wod, f;dr;=re by; Yla;s uÜgï igyfkau
we`o olajkak'

2) 2NO(g) + O2(g) 2NO2(g) ; ∆H < 0 hk m%;sls%hdj i|yd my; hdka;%Kg fhdackd lr we;' iuia; m%;sls%hdfõ
2
fõ. m%ldYkh R = K[NO2(g) ] [O2(g) ] f,i olajd we;'

I. mshjr – NO(g) + O2(g) NO3(g) fõ.fhka isÿfõ' idkaøKfha iu;=,s;;d ksh;h K c fõ'
II. mshjr – NO3(g) + NO(g) 2NO2(g) fifuka isÿfõ' iS>%;d ksh;h K 2 fõ'

i. m%;sls%hdfõ hdka;%Kh § we;s fõ. m%ldYkh yd tlÕjk nj ikd: lrkak' (hdka;%Kh weiqßka § we;s fõ.
m%ldYkh ,[Link]')
ii. by; m%;sls%hdj i|yd Yla;s me;slv w|skak' I mshjfrys yd 2 mshjfrys ixl%uK wjia:d ms<sfj<ska TS – I yd
TS – II f,iska olajkak'
iii. moaO;sh ;=< [NO(g) ], [NO3(g) ] iy [NO2 ] idkaøK ld,h;a iuÕ úp,kh jk wdldrh m%id:dßlj lgq igyka
lrkak'
iv. tla;rd wjia:djl § by; m%;sls%hdfõ wdrïNl iS>%;djh 6.4 × 10−3 moldm−3 s −1 fõ' tu wjia:dfõ § NO(g) yd
O2(g) j, idkaøK ms<sfj<ska 0.4 moldm−3 yd 0.2 moldm−3 úh' m%;sls%hdfõ iS>%;d ksh;h fidhkak'

16
Pat Paper Structured Essay

2015A/L

a) wdrïNl iS>%;d uekSfuka my; m%;sl%shdfõ pd,lh wOHhkh l< yel'

A (aq) + 5B (aq) + 6C (aq) 3D (aq) + 3E (aq)


A , B iy C ys wdrïNl idkaøKh fjkia lrñka § we;s WIaK;ajhl § isÿ lrk ,o mÍlaIK y;rl my; j.=fõ
úia;r lr we;' ld,h ( t/s ) iu. A ys idkaøKfha fjki [∆A]0 uek we;'

mÍlaIKh [A]0 [B]0 [C]0 [∆A]0 t/s wdrïNl iS>%;dj

mol dm―3 mol dm―3 mol dm―3 mol dm―3 (R) / mol dm―3 S―1

1 0.2 0.2 0.2 0.040 50 R1 = _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

2 0.4 0.2 0.2 0.096 60 R2 = _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

3 0.4 0.4 0.2 0.128 40 R3 = _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

4 0.2 0.2 0.4 0.080 25 R4 = _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

i. wdrïNl iS>%;djhka R1 , R2 , R3 iy R4 .Kkh lr j.=j iïmQ¾K lrkak'

ii. A , B iy C hk tla tla m%;sl%shlhg idfmalaIj fm< ms<sfj,ska a , b iy c f,i yd fõ. ksh;h k f,i o f.k
a , b iy c .Kkh lr" tu [Link] Ndú;fhka m%;sl%shdj i`oyd fõ. m%ldYkh ,shd olajkak'

iii. m%;sl%shdfõ iïu; fm< i`oyka lrkak'

iv. m%;sl%shdfõ fõ. ksh;h k .Kkh lrkak'

17
b)
I.
i. ;j;a mÍlaIKhl § idkaøKh [A]0 = 1.0 x 10―3 mol dm―3 , [B]0 = 1.0 mol dm―3 iy [C]0 = 2.0 mol dm―3

fõ kï " m%;sl%shdj i`oyd fõ. m%ldYkh" fõ.h (Rate) = k1[A]1 f,i ±laúh yels nj fmkajkak' ^ k1 hkq
fuu ;;a;ajh hgf;a § m%;sl%shdfõ fõ. ksh;h fõ'&

ii. by; I ys i`oyka m%ldYkh jHq;amkak lsÍfï§ Ndú;d l< Wml,amk^h& i`oyka lrkak'

II. by; (b) (i) mÍlaIKfha § A ys idkaøKh [A] ld,h (t) iu`. my; olajd we;s iólrKhg wkqj fjkia fõ'
2.303 log[A] = - k’t + 2.303 log [A]0 ([A]0 hkq A ys wdrïNl idkaøKh fõ')
m%;sl%shdfõ w¾O cSj ld,h (t ½ ) , 0.693 / k’ [Link] fokq ,nk nj fmkajd " by; (a) (iv) iy (b) (i) ys o;a;
Ndú; fldg t ½ .Kkh lrkak'

2016 A/L
a) 227℃ ys oS A jdhqfjka ujq, 0.010 la f¾pkh lrk ,o 1.0 dm3 ixjD; oDV Ndckhla ;=< >k W;afm%arlhl
iaj,am m%udKhla yuqfõ ;enQ úg th my; ±lafjk wdldrhg úfhdackh fõ'
A (g) B (g) + C (g)
A (g) ys idkaøKh ld,h;a iu. uksk ,§' m%;sM, my; ±lafjk m%ia:drfha fmkajd we;'

18
i. m%;sl%shdfõ fm< iy iS>%;d ksh;h ms<sj,ska a iy k f,i .ksñka by; m%;sl%shdj i`oyd iS>%;d m%ldYkh ,shkak'

ii. fya;= olajñka a ys w.h kS¾Kh lrkak'

iii. 227℃ ys § iS>%;d ksh;h k .Kkh lrkak'

iv. wdrïNfha § mej;s A (g) ys m%udKfhka wvla úfhdackh ù we;s úg Ndckh ;=< mSvkh .Kkh lrkak'
W;afm%arlfhys mßudj fkdi,ld yeßh yels nj Wml,am kh lrkak'

19
b) >k W;afm%arlhla yuqfõ X jdhqj my; ±lafjk ridhksl iólrKh wkqj úfhdackh fõ'
W;afm%arlh
X (g) 2Y (g) + Z (g)

f¾pkh lrk ,o Ndckhla ;=<g X jdhqfjka ujq, 1.0 la we;=<;a lrk ,§' jdhqfõ wdrïNl mßudj V0 f,i uek
we;' W;afm%arlfhka l=vd m%udKhla ^ mßudj fkdi,ld yeßh yel & we;=<;a lsÍfuka m%;sl%shdj wdrïN lrk ,§'
W;afm%arKh lrk ,o m%;sl%shdfõ iS>%;d ksh;h k1 iy X g idfmalaIj m%;sl%shdfõ fm< b fõ' m%;sl%shdfõ wdrïNl
iS>%;djh R0 f,i uek we;' Ndckh m%idrKh ùug bv yeÍfuka moaO;sfha mSvk ksh; [Link] mj;ajd .kakd ,§'
moaO;sfha WIaK;ajh o ksh; [Link] mj;ajd .kakd ,§'

I. b , k1 iy V0 mo wkqidrfhka R0 i`oyd m%ldYkhla ,shkak'

II. X (g) ys 50% l m%udKhla jeh jQ úg m%;sl%shdj isÿjk Ndckfha mßudj fo.=K jQ nj iy m%;sl%shdfõ iS>%;djh
0.25 R0 jQ nj ksÍlaIKh lrk ,§' m%;sl%shdfõ fm< b .Kkh lrkak'

20

You might also like