Òsányìn: Orixá das Folhas e Magia
Òsányìn: Orixá das Folhas e Magia
Kosi ewé
Kosi Orixá
Sumário
Pág 1 – Òsányìn no Candomblé
Pág 2 – Òsányìn na África
Pág 3 – Asà Òsányìn Sasányìn ou Sassanha
Pág 4 – Erú, o Escravo
Òsányìn é chamado de Bàbá Ewe, que significa Pai das Folhas, aprendi na minha trajetória no
Candomblé que Òsányìn é o Òrìṣà que possui o segredo do Àṣẹ das folhas.
Certa vez Orunmila pediu a Òsányìn que pegasse um determinado espaço de terra e que
transformasse ali em uma terra fértil.
E assim, plantou todas as ervas sagradas. E não deixava ninguém se aproximar ou mexer nas
plantas, e explicava que determinada planta servia para curar certos tipos de doenças, da mesma
forma que outras levariam à morte, venenos perigosos.
Desse modo as pessoas aprendiam, respeitava e admiravam as plantas.
Apenas uma pessoa tinha a confiança total de Òsányìn e não apenas isso, também conhecia todo
os segredos e as magias da natureza. Seu nome é Aroni.
Aroni é o Guardião dos Segredos, É também um guardião das Floresta, Castiga aqueles que
Entram nas Floresta para fazer Bagunça.
Certa vez, o Rei Ṣàngó ordenou que Ọyá fizesse uma ventania e levasse as folhas sagradas até ele.
Òsányìn não permitiu que isso acontecesse e parou aquele vendaval.
Ṣàngó reconheceu a vitória a Òsányìn, reconheceu que é um grande feiticeiro.
Òsányìn decidiu por vontade própria distribuir as folhas para todos os Òrìṣà, sendo que o segredo
do àṣẹ das folhas somente ele saberia despertar a magia, o encantamento, o ofo.
Candomblé é muito vasto, com diversas versões dos Itan, também se conta que para cada Òrìṣà
ter sua folha isso ocorreu de forma mais agressiva, onde Ọyá chegou com seus ventos e derrubou
a Cabaça de Òsányìn no chão e ali cada Òrìṣà foi pegando sua folha e da mesma forma tendo que
recorrer ao Bàbá Ewe, Òsányìn para despertar àṣẹ das folhas.
Deste modo, ficou pertencente o Boldo (Ewe Bàbá) à Òṣáàlà, a folha de batata doce
(Kunkundunkun) à Òṣùmàrè, a vassourinha doce (Semi-Semi) à Ọ̀ ṣun e assim ocorreu para todos.
1
André T' Òsùmàrè
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
2
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
São nomes dados ao ritual onde se cantam Ófòs para Òsányìn, para retirar a energia vital das folhas e
extrair o seu sangue (sumo), Sangue de origem vegetal.
Uma saudação muito usada é:
Àsà o erú ejé (que quer dizer: assim seja, o escravo vai funcionar)
A palavra escravo acaba se tornando bastante forte se levar ao pé da letra, porém esta expressão escravo
está ligada as folhas substitutas, vamos observar a explicação a seguir.
3
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Erú, o escravo.
Apesar do ranço histórico que essa palavra carrega o termo “escravo” é amplamente utilizado na
cultura africana. As ewé érú são conhecidas como folhas escravas ou substitutas. Nesse caso a
conotação não é pejorativa, mas sim que essa folha está intimamente ligada a principal, são
parentes.
Outra possível tradução é “escravo das feiticeiras”. Estamos falando de Eleyé, as Senhoras do
Pássaro, ao qual Òsányìn está ligado. Eyé é a ave que está subordinada a Òsányìn, a ele conta tudo.
Eyé também presta serviços as Iya Mí, dizem que as mesmas se transformam em um. O opéré é
uma ave, relacionada ao mito de Òsányìn, voa alto, mas sempre retorna para o seu senhor,
pousando em sua ferramenta ou se aninhando dentro da cabaça (ado). Logo é seu escravo, mesmo
sendo livre.
4
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
ADÚRÀ
ADÚRÀ
5
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Oríkì Òsányìn
Agbénigi, òròmodìe abìji
Ṣónṣó Eṣinṣin abedọ
kínníkínni; Osanyin a ri ibi ri
ọhun.
Bi Eledumare.
Alaṣẹ Ewé. Osanyin!
Nibo ni, Orunmilá nlọ́ ti ko mú Eṣu dani.
Nibo ni, Orunmilá nlọ́ ti ko mú Osanyin dani.
Aroni Ẹlẹsẹ kon Ṣoṣo.
Babá ni alaṣẹ ewe fun Orunmilá ati gbogbo awon
okanlenigba imalẹ.́ Aképè nigbà òràn kò sun wòn Ẹlẹsẹ
kon jù elésè méjì lọ. A niyi kaye bi Eledumare
Agba Àṣẹ Oogun ta giẹ-giẹ
Aroni ẹlẹsẹ kon ti o gba olokunrun kalẹ́.
Bi Eni gbe omodé. Arọ obi-oko lielie.
Ewe o, ewe o, ewe o! A npé o, wa jẹ́ wa
ooo. Omo awo ni nṣé Oogun. Osanyin wa
jẹ́ wá.
Agbenigi, o pintinho que possui cloaca pontuda, a mosca que possui fígado de tamanho ínfimo.
Ossaim, que vê aqui a acolá, como Eledumare.
O portador do axé das folhas.
Ossain. Para onde vai Orumilá, que não leve consigo Exú?
Para onde vai Orunmilá, que não leve consigo Ossain?
O aleijado, que possui uma única perna.
O pai, senhor do axé das folhas, perante Orunmilá e as duzentas e uma divindades.
Aquele que é chamado quando as coisas não vão bem.
Ele, que tem uma única perna, é melhor do que aquele que têm as duas.
É respeitado em toda parte, assim como Eledumare.
Com o axé da magia e da medicina, mostra-se com firmeza.
O aleijado, que possui uma única perna e que, ainda assim, salva o doente com a mesma facilidade
com que alguém segura um recém-nascido.
O aleijado que possui pênis forte.
Para ele, todas as folhas tem finalidade mágica e medicinal.
Ó folha! Ó folha! Ó folha!
O chamamos no sul, Ele
responde no norte.
Ele, que é louvado e respeitado por toda parte.;
Estamos chamando por você. Venha nos atender.
É o filho do AWO que pratica medicina e magia. Ossain,
venha nos ouvir!
6
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Iba Òsányìn
Iba oni ewe
Agbenegi, ewè gbogbo Kiki Oogun
Agbenigi, Òròmodìe abidi ṣonṣo,
Esinsin abedo kinni kínni,
Koogo egbo ro irin
Aroni ja koto di gun moya
O gbaṣọ Òkùnrin ta gie gie
O l'oso mo Olókunrìn l'òrun
O gbaṣọ Òkùnrin ta gie gie
Abanija ma jebi eni
O siso arun Lara Òkùnrin
Eegun nlá a yido fun
Ewe Lowo
Ewe Lenu
Ko sohun to o lee se
Gbogbo Ara Kiki Oogun
Ko Sohun to o lee se
A le pa le ji
Ọkọ o mi
A le ji le pa
O foogun baku ja
Ekun tii so Oogun loya
O bum u, o bum we
Ko lounje méjì bi o sataare
O so igba ewe dokan
Gbogbo ara kiki Oogun
Okunrin nlá ti i fi gbo le
foogun Okunrin a fewe
soun gbogbo to wuu Àse.
7
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
8
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
9
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Ata
Pimenta
10
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Apákò
Bambu
Òrìṣà: Oyá
11
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Ipẹ̀sán
Bilreiro/Carrapeteira
Òrìṣà: Xangô
Elementos: fogo/masculino/gùn
12
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Àgbàdó
Milho
13
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Ẹkikà
Cajazeira
Elemento: Gún
Interdito
dos filhos de Ogum e Oxósse
CANTIGA:
Òsányìn, feche o caminho para que as pessoas tolas, vazias e estúpidas, que
roubam e são violentas não nos alcance.
Òsányìn, feche o caminho para que as pessoas tolas, vazias e estúpidas, que
roubam e são violentas não nos alcance .Òsányìn, feche o caminho para que as
pessoas tolas, vazias e estúpidas, que roubam e são violentas não nos alcance.
Cajazeira, folha da Cajazeira, eu pretendo defender-me
Òsányìn, feche o caminho para que as pessoas tolas, vazias e estúpidas, que
roubam e são violentas não nos alcance.
14
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Tètèrègún
Cana-de-Macaco
Domi pá
Tètèrègún ojo domi pá o
Tètèrègún ojo
15
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Bàbá
Tapete-de-Oxalá
Òrìṣà: Oxalá
Elementos: Ar feminino, Eró
16
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Ọgbọ́
Rama de Leite
17
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Semi-Semi
Vassourinha doce
Òrìṣà: Oxum
Elementos: Água, Feminino, Eró
Bọ ti semim-semim
Bọ ti l’oyin l’oyin
Agbè eyé àlukò
Igi àgbá t’awo mi
18
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Òrìṣà: Oxum
Elementos: água, feminino/èrò
19
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Ọ̀dúndún
Saião
Òrìṣà: Oxalá
Elementos: água/feminino/èrò
20
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Abamoda
Folha da Fortuna
21
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Àtòri
Òrìṣà: Oxaguian
22
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Àgbaó
Imbaúba
Ta wa ni bá ni ba àgbaó
Ta wa ni ba
Àgbaó
Imbaúba nos ilumina para encontramos o que está escondido
Imbaúba ilumina as buscas
Ilumina o que está escondido
23
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé
24
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Etiponlá
Erva Tostão
A fí pa burúrú, A fí pa burúrú
Etiponlá wa fi pá burúrú
Ita owo, ita ọmọ
Etiponlá wa fi pá burúrú
25
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Iyá
Capeba
Òrìṣà: Yemanjá
Elementos: água/feminino/èrò
Ewé ìyá
Ewé ìyá
Ori rere
Fún mi ni Yemọja
Folha da Mãe Yemanjá
Folha da Mãe Yemanjá
Dê para mim uma cabeça boa E honesta
Para que eu possa ter bem-estar e prosperidade
26
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Kúnkúndùnkú
Batata doce
Òrìṣà: Oxumarê
Elementos: água/feminino/èrò
Cantigas:
27
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Akòko
Acocô
28
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Apáòká
Jaqueira
Iyami, Xangô
Elementos: Fogo, masculino, Gún
29
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Rìnrìn
Alfavaquinha de Cobra
Rinrin là gbéṣè
Wa gbéjẹ ni kí wa gbẹ̀ṣẹ hu bọ̀
Rinrin là gbéṣè
30
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé-ida-Òrìṣà
31
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Ìrókò
Iroco
Iroko Ke Sole
Erọ́ Iroko Ke So Erọ́
32
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Ewé Àwúrepẹ́pẹ́
Botão de Ouro
Ewé ayọ̀
Ewé ayọ̀
Àwúrepẹ́pẹ́
Ìfẹ́ ire ko ma yọ̀
33
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Outras Sassanhas
Iyìn Rinrin Àtòri ó Oriri é Forte como um Àtòri
Iyìn Rinrin Àtòri Valorizamos Oriri Como a um Àtòri
Ba iyin se imalẹ Glorificamos o Grande Espírito
Ba iyin se mo barí barọ Que Abençoa e protege nossas cabeças
Báísà ba Bàbá Sorun Pai dos Orixás, Pai do Céu infinito
Oju àlà fori kan A Pimenta não é mais forte que o Alá
Iyìn Rinrin Àtòri Valorizamos Oriri Como um Àtòri
Bàbá ko' yé tún Pai que faz o mundo Continuamente
Iyìn Rinrin Àtòri Valorizamos Oriri Como um Àtòri
Bàbá ko' yé tún Pai que faz o mundo Continuamente
Ajale o
34
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Woromoba Woromoba
maa gbowo o fun mi wa Traga sempre dinheiro pra mim
Woromoba Woromoba
35
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
36
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Xa Ore Pepe
Ope Li Ope Lepe
Xa Ore Pepe
Ope Li Ope Lepe Xangô
Ayra Punjefé
Ingaradá
Ayra Punjefé
Ingaradá
Mo Funrá, Mo Fun jé
Mo Funrá
In Ofá gogo
É n a kaxa Golona
É n a kaxa Golona
Peregum kibikan
É n a kaxa Golona Agé
É n a kaxa Golexin
É n a kaxa Golexin
Afoma kibikan
É n a kaxa Golẹṣin Agẹ
37
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Gbogbo iro
Erun efun a xen xen
Gbogbo Akí kán
Gbogbo iro
Já Kó Sain iwo
Gbogbo iro Itá Exe
Gbogbo iro
Já Kó Sain Iwo
Gbogbo iro Eji Exe
Biribiri bí ti màrìwò jé òsányìn wálé màrìwò Na escuridão Mariwo traz luz mariwo
Biribiri bí tí màrìwò Deixe Ossaim ir para casa na escuridão
Bá wa t’órò wa se màrìwò Mariwo traz luz mariwo ajude-nos com nossos projetos
38
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Outras Folhas
Quebra Pedra (EWÉ BÍYEMI)
Orixás: Omolú
Elementos: terra/feminino/gùn
39
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Sabugueiro (ÀTÒRÌNÀ)
Orixás: Omolú
Elementos: fogo/masculino/gùn
40
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Taioba (BÀLÁ)
Orixás: Oxum e Nanã
Elementos: água/feminino/gùn
Jenipapo (BUJÈ)
Orixás: Omolú
Elementos: terra/masculino/èrò
Carrapicho (DÁGUNRÓ)
Orixás: Exú, Ogum, Oxóssi, Ossain, Oxum
Elementos: terra/feminino/gùn
Alfavaca (EFÍNFÍN)
Orixás: Exú (a roxa), Xangô, Omolú e Oxalá
Elementos: terra/masculino/gùn
41
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Maravilha (ÈKÈLÈYÍ)
Orixás: Oyá e Yewá
Elementos: ar/feminino/èrò
Maricotinha (ETÍTÁRÉ)
Orixás: Iemonjá
Elementos: água/feminino/èrò
42
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Alecrim (EWÉRÉ)
Orixás: Oxóssi e Oxalá
Elementos: ar/masculino/èrò
Corredeira (FALÁKALÁ)
Orixás: Exú
Elementos: fogo/masculino/gùn
Salvia (IKIRIWÍ)
Orixás: Oxalá
Elementos: ar/masculino/èrò
43
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Gameleira Branca
Orixás: Iroko/Tempo, Xangô e Oxalá
Elementos: fogo/masculino/gùn
Pitanga (ÍTÀ)
Orixás: Oxum
Elementos: água/feminino/èrò
Oxibatá (ÒSÍBÀTÀ)
Orixás: Oxalá e Iemonjá (branca), Oxum (amarelo), Oyá, Obá e Yewá (rosa), Nanã (lilás)
Elementos: água/feminino/èrò
Arnica (TAMANDÍ)
Orixás: Nanã
Elementos: água/feminino/gùn
44
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Colônia (TÓTÓ)
Orixás: Oxum, Oxalá, Ogum, Oxóssi e Iemonjá
Elementos: terra/masculino/èrò
Amendoeira
Orixás: Oxalá
Elementos: ar/feminino/èrò
Assa Peixe
Orixás: Oxum
Elementos: terra/masculino/gùn
Camboatá
Orixás: Oyá, Xangô, Iemonjá (Iamacimalé)
Elementos: ar/feminino/gùn
Canela de Velho
Orixás: omolú
Elementos: terra/masculino/èrò
Carobinha
Orixás: Ossain e Omolú
Elementos: terra/masculino/èrò
Costela de Adão
Orixás: Ogum (Ogunjá)
Elementos: terra/feminino/èrò
Espinheira Santa
Orixás: Oxóssi e Oxalá Elementos:
ar/masculino/èrò
45
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Jaborandi
Orixás: Oyá e Xangô
Elementos: fogo/feminino/gùn
Manacá
Orixás: Nanã
Elementos: terra/feminino/èrò
Manjerona
Orixás: Xangô
Elementos: terra/feminino/gùn
Nega Mina
Orixás: Xangô
Elementos: fogo/masculino/èrò
Quaresmeira
Orixás: Nanã
Perpétua (ÈKÈLEGBARA)
Orixás: Exú
Elementos: fogo/masculino/gùn
Cansanção (ÈSÌSÌ)
Orixás: Exú
Elementos: fogo/feminino/gùn
Patchouli
Orixás: Exú e Oxum
Elementos: água/feminino/gùn
46
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Aridan (ÀRÌDAN)
Orixás: Ossain
Elementos: terra/masculino/gùn
Bem-Me-Quer (BÁNJÓKÓ)
Orixás: Oxum
Elementos: água/feminino/èrò
Sapoti (NEKIGBÉ)
Orixás: Ibeji
Elementos: fogo/masculino/gùn
Poejo
Orixás: Oxum e Ibeji
Elementos: água/feminino/èrò
Noz Moscada
Orixás: Oxalá
Elementos: Ar/feminino/èrò
47
🌿 Òsónyìn - Ewe 🌿
Pixurim
Orixás: Oxalá
Elementos: ar/masculino/gùn
Picão (ABÉRÉ)
Orixás: Exú (em pó ou para feitiços) e Oxum
Elementos: terra/masculino/gùn
Cambará (ÁBITÓLÁ)
Orixás: Exú e Xangô
Elementos: fogo/feminino/gùn
Fedegoso (ÀGBÒLÀ)
Orixás: Exú, Oyá e Omolú
Elementos: fogo/feminino/gùn
Coqueiro (ÀGBON)
Orixás: Ogum, Oxóssi, Iemonjá e Oxalá
Elementos: ar/masculino/èrò
(ÀJÀGBAÓ) Tamarindo
Orixás: Xangô e Oxalá
Elementos: ar/masculino/èrò
(ÀGBÀ) Romã
Orixás: Xangô e Ogum
Elementos: fogo/masculino/gùn
48