Các phép toán đối với ma trận

Các phép biến đổi sơ cấp

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

ĐẠI SỐ TUYẾN TÍNH

MA TRẬN - ĐỊNH THỨC

HỆ PHƯƠNG TRÌNH TUYẾN
TÍNH

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Các phép toán đối với ma trận
Các phép biến đổi sơ cấp

1 CÁC PHÉP TOÁN ĐỐI VỚI MA TRẬN

2 CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI SƠ CẤP

Tìm hạng của ma trận
Tính định thức
Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Các phép toán đối với ma trận
Các phép biến đổi sơ cấp

1 CÁC PHÉP TOÁN ĐỐI VỚI MA TRẬN

2 CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI SƠ CẤP

Tìm hạng của ma trận
Tính định thức
Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Các phép toán đối với ma trận
Các phép biến đổi sơ cấp

BÀI TẬP 1
−1 1

· ¸ · ¸
−1 2 −1 2 3
Cho A = ,B=  2 1  và C = . Hãy
3 1 0 1 4
−2 3
thực hiện các phép toán sau (nếu có): AB , B A , BC , C B , B +C ,
B + 2C T

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Các phép toán đối với ma trận
Các phép biến đổi sơ cấp

BÀI TẬP 2
· ¸
−1 2
Tìm ma trận X thỏa AX + 2B = X B + 3A T với A = và
2 3
· ¸
2 −1
B= .
3 0
 31 1 
 10 10 
Đ/A: X = 
 

 13 25 
10 10

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Các phép toán đối với ma trận
Các phép biến đổi sơ cấp

BÀI TẬP 3
· ¸
1 0
Tìm ma trận A sao cho A 3 = .
−7 8
· ¸
1 0
Đ/A: A =
−1 2

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Các phép toán đối với ma trận
Các phép biến đổi sơ cấp

BÀI TẬP 4
Tìm lũy thừa bậc n của các ma trận sau.
· ¸
a 0
• A=
0 b
· ¸
1 a
• B=
0 1
· ¸
b a
• C=
0 b
· ¸
1 1
• D=
1 1

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Các phép toán đối với ma trận
Các phép biến đổi sơ cấp

BÀI TẬP 5
· ¸
1 2
Cho A = và f (x) = x 2 − x + 1. Tính f (A).
−2 1

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Các phép toán đối với ma trận
Các phép biến đổi sơ cấp

BÀI TẬP 6
· ¸
1 −1
Cho A = và f (x) = x 2 − 6x + 8. Tính f (A) và A 2022 .
3 5

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

1 CÁC PHÉP TOÁN ĐỐI VỚI MA TRẬN

2 CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI SƠ CẤP

Tìm hạng của ma trận
Tính định thức
Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BIẾN ĐỔI SƠ CẤP THEO HÀNG

◦ Nhân một hàng với một số α ̸= 0

h i → αh i , α ̸= 0.

◦ Nhân β vào h j rồi cộng vào h i

h i → h i + βh j , ∀β.

◦ Đổi chỗ 2 hàng

hi ↔ h j .

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

Ví dụ:
1 −1 2 0 1 −1 2 0
   
h 2 →3h 2
◦ 3 −2 4 1 −−−−−→ 9 −6 12 3
5 −1 0 6 5 −1 0 6

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

Ví dụ:
1 −1 2 0 1 −1 2 0
   
h 2 →3h 2
◦ 3
 −2 4 1 −−−−−→ 9 −6 12 3
5 −1 0 6 5 −1 0 6
1 −1 2 0 1 −1 2 0
   
h 3 →h 3 −5h 1
◦ 3
 −2 4 1 −−−−−−−−→ 3 −2
  4 1
5 −1 0 6 0 4 −10 6

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

Ví dụ:
1 −1 2 0 1 −1 2 0
   
h 2 →3h 2
◦ 3
 −2 4 1 −−−−−→ 9 −6 12 3
5 −1 0 6 5 −1 0 6
1 −1 2 0 1 −1 2 0
   
h 3 →h 3 −5h 1
◦ 3
 −2 4 1 −−−−−−−−→ 3 −2 4 1
5 −1 0 6 0 4 −10 6
1 −1 2 0 5 −1 0 6
   
h 1 ↔h 3
◦ 3
 −2 4 1 −−−−→ 3 −2 4 1
5 −1 0 6 1 −1 2 0

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BIẾN ĐỔI SƠ CẤP THEO CỘT

◦ c i → αc i , α ̸= 0.
◦ c i → c i + βc j , ∀β.
◦ ci ↔ c j .

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

MA TRẬN BẬC THANG

Ma trận bậc thang là ma trận thỏa:

• Hàng toàn số 0 (nếu có thì nằm dưới).
• Phần tử cơ sở hàng dưới nằm bên phải phần tử cơ sở hàng
trên. (phần tử cơ sở của một hàng là phần tử khác 0 đầu tiên
của hàng đó)
5 −1 0 6 5 −1 0
   

Ví dụ: 0 0 4 1, 0 0 4
0 0 0 2 0 0 0

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

TÌM HẠNG CỦA MA TRẬN A

Bước 1.
bđsc theo hàng
A −−−−−−−−−−−→ dạng bậc thang
bđsc theo cột

Bước 2. r (A) = số hàng khác 0 của ma trận bậc thang.

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 7
Tìm hạng của các ma trận sau:
0 1 3 4
 

(a) A= 2 5 −1 3
−1 2 1 3
1 2 −1 1
 

(b) B = 3 1 −2 4 
−1 3 0 −2
 
−1 2 1 2
−3 6 3 6
(c) C =
 
−2 4 2 4

1 −2 −1 −2
1 1 −1
 

(d) D = 2 3 1
3 5 m
TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022
 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

ĐỊNH THỨC CỦA MA TRẬN VUÔNG

h i =αh i
• Nếu A −−−−−→ B thì |B | = α|A|.
h i =h i +βh j
• Nếu A −−−−−−−−→ B thì |B | = |A|.
h i ↔h j
• Nếu A −−−−→ B thì |B | = −|A|.

(Tương tự cho bđsc theo cột)

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

TÍNH ĐỊNH THỨC CỦA MA TRẬN VUÔNG

Bước 1.
bđsc theo hàng
A −−−−−−−−−−−→ dạng tam giác trên
bđsc theo cột

Bước 2. det(A) = tích các phần tử trên đường chéo (của dạng
tam giác trên).

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 8
Tính định thức của ma trận
 
3 4 1 −1
4 1 0 3
A=
 
2 3 −1 −4

6 4 0 3

Đ/A: det(A) = 53

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 9
Giải phương trình ¯ ¯
¯2 3 1 1 ¯¯
¯
¯3 2 1 4 ¯¯
¯ = −3.
¯
¯1 0 −1 1¯
¯
¯ ¯
¯−1 1 2 x¯

Đ/A: x = −10

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

MA TRẬN NGHỊCH ĐẢO

Ma trận vuông A gọi là khả nghịch nếu tồn tại ma trận B sao cho

AB = B A = I .

Khi đó, B được gọi là nghich đảo của A , kí hiệu là A −1 .

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

TÌM MA TRẬN NGHỊCH ĐẢO

bđsc theo hàng

(A|I ) −−−−−−−−−−−→ (I |A −1 )

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 10
1 2 −1
 

Dùng biến đổi sơ cấp tìm ma trận nghịch đảo của A = 3 7 −4
4 9 −6

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 11
3 2 1
 

Tìm ma trận X thỏa A(X − B T ) = 2X + A , với A = 2 7 3 và

3 7 7
1 −1 0
 

B= 2
 1 4 .
−1 4 2

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 12
−1 2 −1
 

Tìm ma trận X thỏa X A + 2B = 2X + 3I , với A =  2 3 −3 và

5 12 −8
2 −1 1
 

B= 3
 0 2.
−1 1 3

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 13
 
1 1 2 1
2 1 5 3
Tìm m để ma trận sau khả nghịch A = 
 
5 0 7 m

−1 2 3 −3

Đ/A: m ̸= 9

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

GIẢI HỆ PHƯƠNG TRÌNH TUYẾN TÍNH

AX = b, A ∈ M m×n

(m phương trình, n biến)

bđsc theo hàng

(A|b) −−−−−−−−−−−→ dạng bậc thang.

• r (A) < r (A|b): hệ vô nghiệm.

• r (A) = r (A|b) = r : hệ có nghiệm
◦ r = n : duy nhất một nghiệm.
◦ r < n : vô số nghiệm.

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 14
Tìm
 tất cả các giá trị m để hệ phương trình sau vô nghiệm

 x + y + z + t = 1

 2x + 3y + 4z − t = 3
.

 3x + y + 2z + 5t = 2

 4x + 6y + 3z + mt = 1
14
Đ/A: m =
3

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 15
Giải
 hệ phương trình sau với tham số thực m

 x + y + z + t = 1

 2x + y + 3z − t = 2
.

 3x + 4y + 2z = 6

 −2x − y + mt = m −1

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 16
Tìm

m để hệ phương trình sau có nghiệm duy nhất
 2x 1 + 3x 2 + x3 + 4x 4 = 0
x1 − x2 + mx 4 = 2 .
 2
−2x 1 + mx 2 + x3 + 4x 4 = m

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 17
Giải
 hệ phương trình sau

 x1 + x2 + x3 − x4 = 2

 2x
1 + x2 + 3x 3 = 1
.

 3x 1 + 4x 2 + 2x 3 − 2x 4 = 5

 2x
1 + 3x 2 + x3 − x4 = 3

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 18
Giải

hệ phương trình sau
 x1 + 2x 2 + x3 + 2x 4 = 0
2x 1 + 4x 2 + x3 + 3x 4 = 0 .

3x 1 + 6x 2 + x3 + 4x 4 = 0

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

GIẢI HỆ PHƯƠNG TRÌNH TUYẾN TÍNH

AX = 0, A ∈ Mn

(n phương trình, n biến)

◦ r (A) = n : duy nhất một nghiệm X = 0 (nghiệm tầm thường).

−→ det(A) ̸= 0
◦ r (A) < n : vô số nghiệm: có nghiệm khác 0 (nghiệm không tầm
thường).
−→ det(A) = 0

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022

 Tìm hạng của ma trận
Các phép toán đối với ma trận Tính định thức
Các phép biến đổi sơ cấp Tìm ma trận nghịch đảo
Giải hệ phương trình tuyến tính

BÀI TẬP 19

 x1 + 2x 2 + x3 = 0
Tìm m để hệ phương trình 2x 1 + x2 + 3x 3 = 0 có

3x 1 + 3x 2 + mx 3 = 0
nghiệm không tầm thường.

TRẦN THỊ NGỌC HUYỀN Ngày 29 tháng 9 năm 2022