INTEGRAL
B. Integral Tertentu
Integral tertentu digunakan dalam melakukan integral pada interval-interval tertentu. Pada
integral tertentu faktor C diabaikan.
Rumus Integral Tertentu
b
b
Notasi : a f ( x ) dx = F ( x )
a
= F (b) − F (a ) ; a = batas bawah; b = batas atas
Sifat integral tertentu :
b a
1.
a
f ( x)dx = − f ( x)dx
b
b c b
2.
a
f ( x)dx =
a
f ( x)dx + f ( x)dx ; a c b
c
a
3. f ( x)dx = 0
a
Contoh :
4
4
(3x + 2 x)dx = x 3 + x 2 = ( 43 + 42 ) – ( 13 + 12 ) = 80 – 2 = 78
2
1
1
LKPD 3 : Konsep Integral Tertentu
1. Hitunglah nilai dari integral-integral tertentu berikut :
16 2
a. x dx f. x( x − 1)( x − 2)dx
1
0
4 3
1
b. 3 dx g. (4t 3 − 3t 2 + 2t )dt
1 x 1
3 a
c. (12 x − 8 x + 1)dx
2
h. ( x 2 − 2 x + 4)dx
2 0
2 t
d. (8 x
3
− 12 x 2 )dx i. (4 x 3 + 12x 2 − 4 x)dx
−2 0
2 1
1
e. ( x 2 − )dx j. ( t − 1) 2 dt
1 x2 0
C. Integral dengan substitusi
Misalkan f(x) adalah fungsi yang mempunyai turunan, maka
1
( f ( x)) df ( x) = n + 1 ( f ( x)) + C , atau
n n +1
1 n +1
u du = n + 1 u + C , n -1
n
1
Contoh : Integralkan
a. (2 x − 3) 4 dx
1
Jawab : Misalkan u = 2x – 3 du = 2 dx atau dx = du
2
1
Sehingga : (2 x − 3) 4 dx = u 4 . du
2
1 1
= . u5 + C
2 5
1
= (2 x − 3) 5 + C
10
1
Atau (2 x − 3) 4 dx = (2 x − 3) 4 d (2 x − 3)
2
1
= (2 x − 3) 5 + C
10
b. x ( x 3 − 2) 4 dx
2
1
Jawab : Misalkan u = x3 – 2 du = 3x2 dx atau x2 dx = du
3
Sehingga : x ( x 3 − 2) 4 dx = (x 3 − 2) 4 x 2 dx
2
1
= u 4 . du
3
1 5
= u +C
15
1 3
= ( x − 2) 5 + C
15
Atau x 2 ( x 3 − 2) 4 dx = (x 3 − 2) 4 x 2 dx
1
3
= ( x 3 − 2) 4 d ( x 3 − 2)
1 3
= ( x − 2) 5 + C
15
x +1
1
c.
0
(x
+ 2 x +2
6) 2
dx
Jawab: Misalkan u = x2 + 2x + 6 du = 2x + 2 dx
1
du = 2(x+1) dx atau (x+1) dx = du
2
x +1
1 1
1 1
Sehingga: 0 ( x 2 + 2 x + 6)2 dx = 0 u 2 2 du
1
1 −2
2 0
= u du
1
= − u −1 10
2
1 1
= − 1
2 x + 2x + 6
2 0
1 1 1
= − ( − )
2 9 6
1
=
36
2
2
d. sin 3 x cos xdx
0
Jawab : Misalkan u = sin x du = cos x dx
2 2
Sehingga : sin x cos xdx = u 3 du
3
0 0
1 4
= u 2
0
4
1
= (sin x) 4 2
0
4
1
= (1 − 0)
4
1
=
4
LKPD 4 : Integral dengan Substitusi
1. Tentukan Integral tak tentu berikut :
a. (4 x + 5) 6 dx f. 2 x 2 (1 − 4 x 3 ) 5 dx
10 x
b. (1 − 3 x) −3 dx g. (x 2
+ 1) 5
dx
2 6x 2
c. (2 x − 1) 2 dx h. 4
(3x 3 − 1) 3
dx
( x + 2) 3
d. 3
2 x − 4dx i. x
dx
1 1
e. 10 x(8 x 2 − 1) 4 dx j. (4 + ) − 2 ( 2 )dx
x x
2. Tentukan integral tak tentu berikut ini :
a. sin 6 x cos xdx d. x sin( 4 x 2 + )dx
sin x x sin x 2 + 1
b. cos2 xdx e. x2 +1
dx
c. tan 3 x sec 2 xdx f. x
2
sin( x 3 + 2) cos9 ( x 3 + 2)dx
3. Tentukan integral-integral tentu berikut ini.
2
x
a. 2 dx c. cos4 x sin xdx
0
( x + 9) 2
0
3 2
cos x 1 1
b. 2 dx d. (1 + ) 2 ( 2 )dx
sin x 1
x x
4
3
SOAL-SOAL ULANGAN
INTEGRAL TERTENTU DAN INTEGRAL DENGAN SUBSTITUSI
PILIHLAH JAWABAN YANG TEPAT ! ( Lengkap dengan cara penyelesaiannya )
6x 2
3 7. (1 + x 3 ) 2 dx = ...
1. (2x − 3x + 4x 3 )dx =....
2
1 −1
0
A. +C D. +C
A. 27 C. 63 E. 123 1+ x 3
1 + x3
B. 45 D. 81 2 −1
B. +C E. +C
1+ x 3
2(1 + x 3 )
2
−2
2. (x + 3)(2x − 1)dx = ....
0
C.
1 + x3
+C
32 28
A. C. 10 E. − 2
3 3 x2
32 28
8. 1 (1 + 3x 3 ) 2 dx = ....
B. − D.
3 3 15 7
a A. D.
( x − 1)dx = 0 , maka a adalah …
3. Bila 400 200
11 3
0 B. E.
1 300 100
A. C. 2 E. 4 7
2 C.
1 300
B. 1 D. 2
2
p
9. Nilai dari
(2 cos x − 3 sin x)dx = ...
4. Jika (1 + 2x)dx = 2 p ,
1
maka nilai p 2
A. -5 C. -1 E. 2
dapat diambil …. B. -3 D. 0
A. 1 C. 3 E. 5
B. 2 D. 4 2
10. Nilai cos
0
1 − sin x dx = ... .
9
5. (2x − 1) xdx =.... A.
2
C.
2
E.
1
4 3 5 5
2 4 1 3
A. 156 C. 156 E. 156 B. D.
15 15 3 8
1 1
B. 156 D. 156
15 5
6. 2x 2 + x 2 dx = ....
3
2
A. (2 + x 2 ) 2 + C SELAMAT MENGERJAKAN
3
2 SEMOGA BERHASIL
3
B. (2 + x 2 ) 3 + C
2
1
1
C. − (2 + x ) + C
2 2
2
2
2
D. − (2 + x 2 ) 3 + C
3
2
3
E. − (2 + x 2 ) 3 + C
2