Demam & Ruam
Pendahuluan
Morbili Roseola
Merupakan gejala yang sering
dikeluhkan oleh orang tua pasien
Derajat beratnya penyakit bervariasi
: Scarlett fever Meningococcemia
self limiting disease -- life-
threatening
Apabila salah dugaan pada awal
pemeriksaan bisa berakibat fatal: HFMD (Flu
Kawasaki Disease
Singapore)
- pasien dan komunitas
Etiologi
Mycoplasma
Penyakit infeksi :
Virus:
Rickettsia :
Classic viral exanthema:
Measles, Rubella, Bukan Penyakit infeksi :
Varicella Zoster Virus (VZV)
Parvovirus, Roseola
Alergi : Makanan, obat, toxin,
(HHV 6 dan HHV 7) “serum sickness”
Virus lain: HSV, EBV, HBV,
Enterovirus, Dengue
Belum jelas penyebab: Kawasaki
disease
Bacteria:
Scarlet fever, Meningococcemia,
typhoid
Staphylococcal infection (sepsis,
toxic shock syndrome)
Diagnosis Banding Demam & Ruam
Viruses Bacteria Other
Maculo/papular Measles, rubella, GABHS Rickettsia
HHV-6, Dengue (scarlet fever)
EBV, HBV, HIV, Salmonella, Lyme,
enterovirus Mycoplasma
pneumoniae
Vesicular, bullous VZV, HSV, Echovirus Impetigo (GAS)
Coxsackievirus A, B
(HFMD)
Petechial Hemorrhagic fever, Sepsis ([Link], Rickettsia
CMV, EBV, VZV [Link],Hib)
enterovirus Rat bite fever
Diffuse Dengue GABHS C. albicans
erythroderma (scarlet fever)
TSS
Morbili (Measles/Rubeola)
Gambaran klinis
Masa inkubasi:: 10-12 hari
Tiga stadium : prodromal – erupsi - konvalesens
Stadium Prodromal: 3-5 hari
3 C (coryza, conjunctivitis , cough), Fever, Koplick’s spots
Hubungan timbulnya ruam dengan demam sewaktu
demam tinggi
Stadium erupsi Ruam khas:
- Ruam makulo-papular eritrematosus
- bersifat konfluens-menyeluruh
- Mulai dari belakang telinga (kepala) badan dan lengan
atas tungkai bawah selama 3 hari seluruh tubuh
Morbili
Komplikasi:
Otitis media akut (10-15%)
Pneumonia interstitialis (50-75% dg kelainan
radiologis)
Mokarditis and perikarditis
Encefalitis (1/1000 kasus) 7-10 hari setelah timbul
ruam
(1/3 meninggal, 1/3 cacat, 1/3 sembuh sempurna)
Subacute sclerosis panencephalitis (SSPE)
(0.2-2 /100’000 infeksi virus morbili, rata-ratainkubasi 7
thn)
CFR hampir 100% setelah 6 – 9 bulan
Roseola (Exanthema Subitum)
Bayi dan anak 6-36 bulan GEJALA
(umumnya 6-24 bulan) Demam tinggi dengan suhu >39°C selama 3–5 hari
Batuk
Viral HHV (Human
Pilek
Herpes Virus)-6 dan HHV-7
Sakit tenggorokan
Menular melalui droplet Nafsu makan menurun
Masa inkubasi: 1-2 minggu Kelenjar getah bening di leher membesar
Diare
Kelopak mata membengkak
Muncul ruam pada kulit (eksantema subitum)
setelah demam mereda
Roseola (Exanthema Subitum)
Ruam : truncal lengan dan
leher bias sampai kepala
Tidak gatal
Self limiting
Scarlet fever - Scarlatina
Gambaran klinis Ruam - khas
Eritroderma difus (red sandpaper)
Onset akut mendadak
Ruam timbul dalam waktu < 2 hari
Demam tinggi
setelah onset gejala awal
Nyeri tenggorokan
Ruam konfluens sekitar dagu dan dahi,
Kadang-kadang nyeri perut
circumoral palor (pucat sekitar mulut)
Faringitis, umumnya berat
Muncul juga di telapak tangan dan kaki
Pembesaran kelenjar getah
bening
Scarlet fever - Scarlatina
Pada lidah ada selaput tebal warna
putin,
(white strawberry tongue)
Setelah beberapa hari selaput
mengelupas, tinggal tonjolan papila
(red strawberry tongue)
Pintpoint petechiae in the flexures
produce a linear purpuric pattern
(pathognomonic) = Pastia’s line
Setelah 1 minggu ruam mengalami
deskuamasi di lengan dan kaki
Meningococcemia
Etiologi : Neisseria meningitidis
(meningokokus)
Manifestasi klinis :
Demam akut, mendadak tinggi
Manifestasi perdarahan : petekie, purpura (fulminan)
Cepat progresif menjadi berat
meningitis, sepsis, syok septik
Varicella /chickenpox
Gambaran klinis
Prodromal:1-2 hari,demam ringan
Perkembangan dari papula eritromatosus
Vesikel Pustula Krusta
Penyebaran ruam dari badan ke muka
leher dan axtremitas
Pruritus +++
Selaput lendir mukosa dapat terkena
Spesifik: pada satu waktu tertentu
terdapat berbagai macam ruam
Varicella /chickenpox
Komplikasi
Superinfections
Pneumonia (Jarang pada anak, mortalitas
- locally with S. aureus or GABHS :
tinggi pada pasien dengan cellulitis
immunocompromised) - systemic with GABHS :
sepsis, necrotizing fasciitis,
Cerebellar ataxia (1/4000 in <15 y)
Streptococcal Toxic Shock Syndrome
(7-10 hari setelah timbul, prognosis baik) Reye syndrome
Transvere myelitis, Guillain-Barre sy.
vomitus persisten, penurunan
kesadaran, liver failure.
Hemorrhagic varicella : trombositopenia Associated with salicylate-containing
products
Avoid aspirin in varicella !!!
Hand-foot-mouth Disease
Etiologi :
- coxackie virus type 16 (A 16) >>
- enterovirus 71 ensefalitis
- lain-lain: A5, A7, A9, A10, B2, B5
Demam, nyeri tenggorok, salivasi
Self-limiting, terapi simptomatik
KAWASAKI disease
First described in 1967 Diagnosis: fever lasting more than 5 days, plus
Incidence: 67 cases /100’000 in Japan 4 of the following 5 criteria (other illnesses with
similar clinical signs must be excluded):
5.6 cases/100’000 in the USA [Link] rash
85% in children < 5 years (peak 18-24 mo) [Link] conjunctival injection
[Link] or more of the following mucous
-- Rarely occurs in adolescent, adults or membrane changes:
children < 6 mo - Diffuse injection of oral and pharyngeal mucosa
- Erythema or fissuring of the lips
- Strawberry tongue
M/F ratio 1.4:1
4. Acute, nonpurulent cervical
Etiology: UKNOWN lymphadenopathy (one lymph node must be
>1.5 cm)
Pathophysiology: « Superantigen theory » 5. One or more of the following extremity changes:
causing an intense vasculitis - Erythema of palms and/or soles
- Indurative edema of hands and/or feet
- Membranous desquamation of the fingertips
KAWASAKI
disease
Erythema of palms Indurative edema
and/ or soles of hands and/or
feet
Polymorphous
rash
Membranous desquamation of
the fingertips
Erythema or fissuring
Bilateral conjunctival of the lips
injection
nonpurulent cervical
Strawberry tongue lymphadenopathy
Tatalaksana KD
Aspirin
- anti-inflamasi (dosis tinggi)
Dosis 80-100 mg/kg/hari dalam4 dosis (fase akut) dikombinasi dengan IVIG. Durasi pemberian aspirin bervariasi. Sebagian institusi
menurunkan dosis aspirin jika pasien tidak demam selama 48-72 jam. Institusi lain melanjutkan aspirin dosis tinggi sampai hari sakit ke-
14 dan ≥48-72 jam setelah demam turun.
- anti-platelet (dosis rendah) Saat aspirin dosis tinggi dihentikan
Dosis 3-5 mg/kg/ hari dan diberikan sampai pasien tidak me- nunjukkan tanda perubahan arteri koroner pada minggu ke-6 sampai
ke-8 setelah awitan penyakit. Jika pasien ditemukan memiliki abnormalitas koroner, maka aspirin diteruskan sampai waktu yang tidak
ditentukan.
IVIG
Peran IVIG dengan dosis 2 g/kg dalam infus tunggal bersamaan dengan aspirin. Jika mungkin, IVIG paling baik diberikan dalam 7 hari
pertama.
Kortikosteroid
Meskipun kortikosteroid berperan dalam vaksulitis lain, penggunaan pada KD masih meragukan. Saat ini, pemberian steroid dibatasi
untuk anak yang masih mengalami demam dan inflamasi akut setelah pemberian ≥2 infus IVIG.
Regimen yang digunakan adalah metilprednisolon intravena 30 mg/kg selama 2-3 jam, diberikan satu kali sehari selama 1-3 hari.