RPP Pembelajaran Basa Rinengga VIII
RPP Pembelajaran Basa Rinengga VIII
A. Kompetensi Inti
1. Menghargai dan menghayati ajaran agama yang dianutnya
2. Menghargai dan menghayati perilaku jujur, disiplin, tanggungjawab, peduli (toleransi,
gotong royong), santun, percaya diri, dalam berinteraksi secara efektif dengan lingkungan
sosial dan alam dalam jangkauan pergaulan dan keberadaannya.
3. Memahami pengetahuan (faktual, konseptual, danprosedural) berdasarkan rasa ingin tahunya
tentang ilmu pengetahuan, teknologi, seni, budaya terkait fenomena dan kejadian tampak
mata.
4. Mencoba, mengolah, dan menyaji dalam ranah konkret (menggunakan, mengurai, merangkai,
memodifikasi, dan membuat) dan ranah abstrak (menulis, membaca, menghitung,
menggambar, dan mengarang) sesuai dengan yang dipelajari di sekolah dan sumber lain yang
sama dalam sudut pandang/teori
B. Kompetensi Dasar dan Indikator Pencapaian Kompetensi
KOMPETENSI DASAR INDIKATOR
NO.
3.2 Memahami struktur dan unsur 3.2.1 Mengidentifikasi berbagai jenis
kebahasaan dalam teks sesuai ragam bahasa dalam teks.
ragam bahasa dan gaya 3.2.2 Mengidentifikasi berbagai jenis
berbahasa (basa rinengga gaya bahasa (basa rinengga
/lalongèt) /lalongèt) dalam teks.
3.2.3 Menganalisis struktur teks yang
memuat ragam bahasa dan gaya
bahasa (basa rinengga /lalongèt).
3.2.4 Menjelaskan makna paribasan/
parèbhȃsȃn yang terdapat dalam
teks.
D. Kegiatan Pembelajaran
Pertemuan I dan II
PENGORGANISASI
AN
KEGIATAN DESKRIPSI KEGIATAN
PESERTA
WAKTU
DIDIK
PENGORGANISASI
AN
KEGIATAN DESKRIPSI KEGIATAN
PESERTA
WAKTU
DIDIK
1. Materi fakta : teks yang mengandung ragam bahasa dan gaya bahasa, geguritan
“SEBAGEYAN”
2. Materi Konsep :
a. Ragam bahasa
b. Gaya bahasa (basa rinengga /lalongèt)
c. Jenis ragam bahasa
d. Jenis gaya bahasa (basa rinengga /lalongèt)
e. Makna paribasan/ parèbhȃsȃn dalam teks
3. Materi prinsip :
a. Untuk memahami ragam bahasa dalam teks, harus dapat mengidentifikasi jenis ragam bahasa
dalam teks.
b. Untuk memahami gaya bahasa (basa rinengga /lalongèt) dalam teks, harus dapat
mengidentifikasi jenis gaya bahasa(basa rinengga /lalongèt) dalam teks.
c. Untuk dapat mendeskripsikan isi suatu teks, harus dapat menjelaskan makna paribasan/
parèbhȃsȃn dalam teks.
4. Materi Prosedur:
a. Teknik membuat kalimat menggunakan gaya bahasa (basa rinengga /lalongèt)
b. Teknik membuat paragraf menggunakan kalimat yang memuat paribasan/ parèbhȃsȃn
c. Teknik membaca teks yang memuat paribasan/ parèbhȃsȃn.
F. Metode Pembelajaran
1. Pendekatan : Saintifik/Kontekstual
2. Model : Pembelajaran Berbasis Teks
Pembelajaran Langsung
3. Sintaks Pembelajaran:
a. Sintaks pembelajaran berbasis teks:
1) Membangun konteks
2) Pemodelan teks
3) Pemecahan masalah secara bersama
4) Pemecahan masalah secara individu
b. Sintaks pembelajaran langsung:
1) Menyampaikan tujuan
2) Demonstrasi/presentasi keterampilan
3) Pendampingan
4) Umpan balik pemahaman
5) Latihan lanjutan
G. KKM : 80
H. Alat/Media dan Sumber Pembelajaran
a. Alat/Media
1) LCD
2) Laptop
3) Tape recorder
4) Speaker
5) Papan permainan TTS
b. Sumber Belajar:
1) Kirtya Basa Kelas VIII
2) LKS
3) Mangunsuwito, S.A. [Link] Bahasa Jawa, Jawa-Indonesia. Bandung: CV.
YramaWidya.
4) Padmosoekotjo, S. 1960. Ngengrengan Kasusastran Djawi 1. Jogjakarta: Hien Hoo
Sing.
5) Majalah Jaya Baya
I. Penilaian
1. Sikap spiritual dan sosial
a. Teknik Penilaian : Observasi
b. Bentuk Instrumen : Lembar Observasi
c. Kisi-kisi:
2. Pengetahuan
Geguritan
SEBAGEYAN
Plataran kuburan
Ragam Basa
Ragam basa gegayutan karo basa mau apa, kepriye, sapa, kapan, lan ana ngendi basa mau
digunakake manut keperluane. Mula ragam basa kuwi bisa kapilah-pilah manut dhaerah utawa
wilayahe, situasine, lan panganggone. Ragam basa Jawa, yen dideleng saka wilayahe diarani
dhialek, tuladhane ing Jawa Timur, ana dhialek, Surabayan, Malangan, Bojonegoroan, lan
sapanunggalane. Yen dideleng saka kahanane bisa kapilah basa formal lan informal. Dideleng saka
panganggone, kapilah maneh manut kanggone lan sapa sing nganggo. Manut kanggone awujud basa
lisan lan basa tulis. Basa lisan digunakake kanggo sarana komunikasi lisan ing pasrawungan saben
dinane. Basa tulis saliyane kanggo komunikasi kanthi tulis, uga ngandharake idhe, panemu,
gagasan, lan pamikiran rupa gancaran utawa karya sastra. Dideleng saka sapa sing nganggo, ragam
basa gumantung marang tataran pendhidhikan, pakaryan, lan lingkungan minangka titikane saka
undha-usuk ing basa Jawa. Pranatane undha-usuk basa Jawa uga diarani unggah ungguh basa.
Basa Rinengga
RPP VIII BHS DAERAH Page 9
Basa rinengga salah sawijine lelewaning basa (gaya bahasa) asil kaprigelan olah basa minangka
sarana olah rasa, olah jiwa, lan olah karsa. Lelewaning basa bisa katitik saka pilihan tembung,
pangrakite ukara lan wacana, sing tundhone bisa ndadekake tambah endah, nges, lan mentes. Asile
bisa wujud crita- crita lisan sing isih lestari ing satengahe masyarakat Jawa lan tinggalan naskah-
naskah karya sastra. Teks-teks sastra mau bisa rupa tembang, serat, lan teks-teks gancaran liyane, sing
isine andharan ngenani maneka warna ilmu/kawruh. Basa rinengga iku basa kang direngga, rengga
tegese paes. Basa rinengga tegese basa sing dipaesi utawa dipacaki supaya luwih apik, endah, lan
ngresepake. Basa rinengga bisa ditrapake ana ing maneka warna ragam basa, gumantung karo
kaperluane. Lumrahe basa rinengga kuwi sing kerep digunakake ana ing karya sastra, antawacana ing
upacara adat, antawacana wayang lan kethoprak, sanadyan ing pasrawungan saben dina uga kala-kala
bisa ditemoni basa rinengga. Basa rinengga sing dadi underane rembug ing wulangan iki winates
paribasan, bebasan, pepindhan, lan saloka.
Carane macak utawa majang basa rinengga kang wigati ana werna loro
1. Migunakake undha usuke basa kang baku, jangkep, kang akeh nganggo basa krama alus.
2. Milih tembung-tembung kang dirasa luwih endah, kayata:
a. Tembung baku dudu tembung pacelathon
b. Tembung basa jawa deles, dudu tembung saka basa manca.
c. Tembung sopan dudu tembung lugu.
d. Tembung andhahan kang rimbage karasa endah.
e. Migunakake tembung-tembung kawi
1. Bebasan: unen-unen kang ajeg panganggone, duwe teges pepindhan, sing dipindhakake utawa
dibandhingake kahanan lan ulah-kridhane manungsa.
Tuladhane:
f. Nglungguhi klasa gumelar, tegese mung kari nemu penake.
RPP VIII BHS DAERAH Page 10
g. Suduk gunting tatu loro, tegese tumindak ora bener pisan, njalari kapitunan rong warna.
h. Nututi layangan pedhot, tegese mburu barang sepele sing asile ora sumbut karo rekasane.
2. Saloka: unen-unen kang ajeg panganggone, duwe teges pepindhan, sing dipindhakake utawa
dibandhingake wonge.
Tuladhane:
a. Asu belang kalung wang, tegese wong asor nanging sugih bandh donya.
b. Cebol nggayuh lintang, tegese wong sekeng/mlarat duwe gegayuhan sing mokal kasembadan.
c. Kacang ora ninggal lanjaran, tegese sipate anak ora beda adoh karo sipate wong tuwa.
3. Pepindhan: unen-unen sing duwe teges emper-emperan utawa irib-iriban, diumpamakake kanggo
mbangetake, lumrahe nganggo tembung lir, pindha, kadya, kaya, lan liya-liyane.
Tuladhane:
a. Ketiban ndaru, tegese beja banget.
b. Sumbare kaya bisa mutung wesi gligen, tegese kaya ora ana sing bisa ngalahake.
c. Srawunge kaya lenga karo banyu, tegese ora bisa rukun.
5. Wangsalan yaiku unen-unen kang ngemu teges badhean, kayadene cangkriman utawa tebakan.
Tembung wangsalan nunggal teges karo tembung wangsulan (jawaban). Ing sajrone wangsalan
ngemu unen-unen lan unen-unen mau mbutuhake wangsulan minangka batangane. Jenise
wangsalan ana 3.
a. Wangsalan Padinan. yaiku wangsalan kang dienggo nalika guneman saben dina.
Tuladha:
wah, sajake lagi nglapa muda (Degan : Dheg-dhegan)
b. Wangsalan kang rinacik ing ukara.
Tuladha:
RPP VIII BHS DAERAH Page 11
Balung klapa, ethok-ethok ora ngerti ( Bathok)
c. Wangsalan kang dumadi saka rong gatra.
Tuladha:
carang wreksa, wreksa wilis tanpa patra.
Ora gampang, wong urip ing alam donya.
(Carang wreksa : pang, wreksa wilis tanpa patra : wit kayu urip)
6. Tembung Saroja.
Tembung Saroja yaiku tembung loro utawa luwih sing padha utawa meh padha dienggo
bebarengan kanggo mbangetake surasane.
Tuladha:
Abang mbranang (abang banget), andhap asor (sopan banget), ajur mumur (ajur banget), gagah
prakosa (gagah banget).
b. Evaluasi Pengetahuan
CONTOH: LKS PENGETAHUAN
TES NON-OBJEKTIF
PENGETAHUAN RAGAM BAHASA DAN GAYA BAHASA
Kunci Jawaban:
b. Evalusai Keterampilan
CONTOH: LEMBAR PENILAIAN KETERAMPILAN
Cara bermain :
2. Diberikan satu lembar TTS dan juga dua lembar pertanyaan kepada setiap kelompok
yang isi dari pertanyaan TTS itu ialah mengenai Basa Rinengga.
4. Kelompok yang bisa menyelesaikan lebih cepat, mendapatkan tambahan nilai 5 poin.
6. Kelompok yang mendapatkan poin terbanyak akan menang, dengan mendapat reward
berupa nilai yang terbaik yaitu nilai A.