PARIKAN
PENGERTIAN
Parikan yaiku unen-unen rong gatra. Wanda pungkasan pedhotaning gatra kang kapisan
pocapane padha karo wanda pungkasan pedhotaning gatra kang kapindho. Gatra kang
kapisan minangka purwaka (kanggo narik kawigaten), dene karepe ana ing gatra kang
kapindho (minangka isi).
PAUGERAN
a. Cacahing wanda kapisan, kudu padha karo ukara kapindho
b. Ukara sing ngarep kanggo bebuka dene ukara sabanjure minangka isi
c. Tibaning ukara sing kapisan kudu padha karo ukara sing kapindho
d. Parikan bisa dumadi saka rong gatra utawa patang gatra
JINIS
Ing seni parikan ana rong jinis parikan yaiku:
a. Pitutur, yaiku parikan Jawa kang fungsine kanggo ngaturake pitutur awujud pitutur
utawa amanah.
b. Peseman, yaiku parikan basa Jawa kang fungsine kanggo gegojekan/guyonan
CONTOH
Parikan Pitutur
Parikan rong gatra
“Manuk emprit mencok pager
Mulang murid, murih pinter”
“Wajik klethik gula jawa
Kalah dhisik, ora papa”
“Wajik klethik, gula jawa
Luwih becik, sing prasaja”
“Tawon madu ngisep sekar
Calon guru, kudu sabar”
“Kembang menur ditandur ing pinggir sumur
Yen wes makmur aja lali mring sedulur”
“Semarang kaline banjir
Aja sumelang ora dipikir”
Parikan patang gatra
“Gunung Mrapi gunung Merbabu
Kali Praga agung banyune
Mangga sami greget sinau
Ngangsu kawruh akeh gunane”
“Kali Srayu ngidul iline
Kali Praga agung banyune
Ngangsu kawruh akeh gunane
Tumrap bangsa aku Ian kowe”
“Surakarta prenahe wetan
Surabaya rame kuthane
Aja padha kesed-kesedan
Lha yen kesed kapan pintere”
“Jangan kacang jangan kara
Kladuk uyah kurang gula
Piwelingku mring pra mudha
Aja wedi ing rekasa”
“Sega punar lawuh empal
Segane penganten anyar
Dadi murid aja nakal
Kudu ulah ati sabar”
“Bibi Surip tuku klobot
Pethuk encik tawa roti
Uwong urip pancen abot
Mulo becik ngati-ati”
Parikan Peseman
Parikan rong gatra
“Sepet sepet sawone mentah
Diempet empet, selak ora betah”
“Ono kodok ketatap koco
Yen wes mbadok, lali ro konco”
“Kutha Kendal Kaliwungu
Ajar kenal karo aku”
“Sayur asem ayam bakar
Lambene mesem atine ambyar”
“Lungo warung tuku jamu
Aku tresno marang sliramu”
“Ono kalen kecemplungan telek
Timbang balen mending golek”
Parikan patang gatra
“Dino Jumat dino Minggu
Lungo wedangan srawung kekancan
Rindune kumat pengen ketemu
Neng kok kelingan wes dadi mantan.”
“Kacang yo ketan
Nek dipangan yo gurih
Chat chatan yo pacaran
Gak dibales yo perih”
“Dolan Semarang
Pas tanggal limolas
Wis kadung sayang
Blas ora digagas”