INVERS DARI MATRIKS
TK13029
COMPUTATION II
1 0 0
Definisi 𝐼= 0
0
1 0
0 1
• Jika 𝐴 adalah matriks kuadrat (bujur sangkar), dan jika kita dapat mencari matriks 𝐵
sehingga 𝐴𝐵 = 𝐵𝐴 = 𝐼, maka 𝐴 dikatakan dapat dibalik (invertible) dan 𝐵 dinamakan
invers (inverse) dari 𝐴.
• Contoh: Apakah matriks berikut invertible ?
2 −5 3 5 1 2 3
• 𝐴= 𝐵=
−1 3 1 2 𝐴= 2 5 3
1 0 8
2 −5 3 5 1 0
• 𝐴𝐵 = = =𝐼 3 2 −1
−1 3 1 2 0 1
𝐵= 1 6 3
3 5 2 −5 1 0 2 −4 0
• 𝐵𝐴 = = =𝐼
1 2 −1 3 0 1 1 6 4
𝐷 = 2 4 −1
• Jika 𝐴 dapat dibalik maka inversnya dinotasikan −1 2 5
dengan symbol 𝐴−1
Mencari 𝐴−1, 𝐵 −1 , dan 𝐷−1 !
1. Metode Adjoin
Teorema & Definisi
• Teorema
• Jika 𝐴 adalah matriks yang dapat dibalik, maka
1
• 𝐴−1 = adj(𝐴)
det 𝐴
• Definisi:
Jika 𝐴 adalah matriks 𝑛 × 𝑛 dan 𝐶𝑖𝑗 adalah kofaktor 𝑎𝑖𝑗 , maka matriks
𝐶11 𝐶12 … 𝐶1𝑛
𝐶 𝐶22 … 𝐶2𝑛
𝐶 = 21
… … … …
𝐶𝑛1 𝐶𝑛2 … 𝐶𝑛𝑛
dinamakan matriks kofaktor 𝐴. Transpose matriks konfaktor 𝐴 dinamakan adjoin 𝑨 dan
dinyatakan dengan 𝐚𝐝𝐣(𝑨)
Minor dan Kofaktor
• Jika A adalah suatu matriks bujur sangkar, maka minor anggota aij
dinyatakan oleh Mij dan didefinisikan sebagai determinan sub-matriks
yang masih tersisa setelah baris ke-i dan kolom ke-j dihilangkan dari A.
1 2 3 1 2 3 1 2 3 2 3
𝐴= 2 5 3 M11 = 2 5 3 = 5 3 M12 = 2 5 3 = 1 8
1 0 8 1 0 8 0 8 1 0 8
• Bilangan (-1)i+jMij dinyatakan oleh Cij dan disebut kofaktor anggota aij.
C11 = (−1)1+1 . 𝑀11 = −1 2 5 3 + − + …
= 40
0 8 − + − …
2 3 + − + …
C12 = (−1)1+2 . 𝑀12 = −1 3
= −13 … … … …
1 8
Matriks Kofaktor: Contoh
Matriks Kofaktor (𝐶) untuk matriks 𝐴:
5 3 2 3 2 5
−
0 8 1 8 1 0
1 2 3
𝐴= 2 5 3 2 3 1 3 1 2 40 −13 −5
𝐶= − −
0 8 1 8 1 0 = −16 5 2
1 0 8
2 3 1 3 1 2 −9 3 1
−
5 3 2 3 2 5
Ekspansi Kofaktor
• Ekspansi Kofaktor sepanjang kolom ke j
• det 𝐴 = 𝑎1𝑗 𝐶1𝑗 + 𝑎2𝑗 𝐶2𝑗 + ⋯ + 𝑎𝑛𝑗 𝐶𝑛𝑗
• Ekspansi Kofaktor sepanjang baris ke i
• det 𝐴 = 𝑎𝑖1 𝐶𝑖1 + 𝑎𝑖2 𝐶𝑖2 + ⋯ + 𝑎𝑖𝑛 𝐶𝑖𝑛
Determinan dan Invers dari Matriks A
1 2 3 40 −13 −5 40 −16 −9
𝐴= 2 5 3 𝐶 = −16 5 2 adj 𝐴 = 𝐶 𝑇 = −13 5 3
1 0 8 −9 3 1 −5 2 1
1
Ekspansi kofaktor sepanjang baris ketiga! 𝐴−1 = adj(𝐴)
det 𝐴
det 𝐴 = 𝑎31 𝐶31 + 𝑎32 𝐶32 + 𝑎33 𝐶33 40 −16 −9
1
𝐴−1 = −13 5 3
(−1)
det 𝐴 = 1 −9 + 0 3 + 8 1 = −1 −5 2 1
−40 16 9
𝐴−1 = 13 −5 −3
5 −2 −1
2. Metode Eliminasi Gauss Jordan
Transformasi Elementer pada Baris Matriks
• Memperkalikan baris ke i dengan skalar ≠ 0, ditulis 𝐻𝑖(𝜆) (A)
3 1 4 3 1 4 3 1 4
• 𝐴= 2 1 1 maka 𝐻2 −2 𝐴 = −4 −2 −2 dan 𝐻3 1 𝐴 = 23 1 1
1
3 0 1 3 0 1 2 0
2 2
• Menambah baris ke i dengan kali baris ke j, ditulis 𝐻𝑖𝑗(𝜆) (𝐴)
3 1 4 3 1 4 3 1 4
• 𝐴= 2 1 1 maka 𝐻31 1 𝐴 = 2 1 1 dan 𝐻23 −1 𝐴 = −1 1 0
3 0 1 6 1 5 3 0 1
Gauss Jordan: Contoh
1 2 3 1 0 0
1 2 3 4. 𝑯𝟑(−𝟏) 0 1 −3 −2 1 0
𝐴= 2 5 3 0 0 1 5 −2 −1
1 0 8
5. 𝑯𝟐𝟑(𝟑)
1 2 0 −14 6 3
1 2 3 1 0 0 0 1 0 13 −5 −3
6. 𝑯𝟏𝟑(−𝟑)
2 5 3 0 1 0 0 0 1 5 −2 −1
1 0 8 0 0 1
1 0 0 −40 16 9
1 2 3 1 0 0 7. 𝑯𝟏𝟐(−𝟐) 0 1 0 13 −5 −3
1. 𝑯𝟐𝟏(−𝟐)
2. 𝑯𝟑𝟏(−𝟏)
0 1 −3 −2 1 0 0 0 1 5 −2 −1
0 −2 5 −1 0 1
−40 16 9
1 2 3 1 0 0 𝐴−1 = 13 −5 −3
3. 𝑯𝟑𝟐(𝟐) 0 1 −3 −2 1 0 5 −2 −1
0 0 −1 −5 2 1
3. Dekomposisi LU
Dekomposisi LU
• Faktorisasi matriks A ke dua macam matriks, yaitu matriks segitiga bawah
(L) dan matriks segitiga atas (U)
𝑙11 0 … 0
𝑙21 𝑙22 … 0
𝐿=
… … … …
𝑙𝑛1 𝑙𝑛2 … 𝑙𝑛𝑛
𝑢11 𝑢21 … 𝑢1𝑛
0 𝑢22 … 𝑢2𝑛
𝑈= … … … …
0 0 … 𝑢𝑛𝑛
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
• Mencari matriks elementer
𝐸𝑘 × ⋯ × 𝐸2 × 𝐸1 × 𝐴 = 𝑈,
dimana
𝐴 = 𝐸1−1 × 𝐸2−1 × ⋯ × 𝐸𝑘−1 × 𝑈,
sehingga
𝐿 = 𝐸1−1 × 𝐸2−1 × ⋯ × 𝐸𝑘−1 .
Konsep 1:
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
• Operasi reduksi baris pada matriks 𝑨 sampai membentuk matriks eselon
baris 𝑼
• Contoh 1:
2 6 2
𝐴 = −3 −8 0
4 9 2
1 3 1 𝟏/𝟐 0 0 2 6 2 1 3 1
1. 𝐻1(𝟏/𝟐) −3 −8 0 0 1 0 × −3 −8 0 = −3 −8 0
4 9 2 0 0 1 4 9 2 4 9 2
𝟏/𝟐 0 0 𝟐 0 0
𝐸1 = 0 1 0 𝐸1−1 = 0 1 0
0 0 1 0 0 1
Konsep 1:
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
• Operasi reduksi baris pada matriks 𝑨 sampai membentuk matriks eselon
baris 𝑼
• Contoh 1:
1 3 1
1. 𝐻1(𝟏/𝟐) −3 −8 0
4 9 2
1 3 1 1 0 0 1 3 1 1 3 1
2. 𝐻21(𝟑) 0 1 3 3 1 0 × −3 −8 0 = 0 1 3
4 9 2 0 0 1 4 9 2 4 9 2
1 0 0 1 0 0
𝐸2 = 𝟑 1 0 𝐸2−1 = −𝟑 1 0
0 0 1 0 0 1
Konsep 1:
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
• Operasi reduksi baris pada matriks 𝑨 sampai membentuk matriks eselon
baris 𝑼
• Contoh 1:
1 3 1
2. 𝐻21(𝟑) 0 1 3
4 9 2
1 3 1 1 0 0 1 3 1 1 3 1
3. 𝐻31(−𝟒) 0 1 3 0 1 0 × 0 1 3 = 0 1 3
0 −3 −2 −4 0 1 4 9 2 0 −3 −2
1 0 0 1 0 0
𝐸3 = 0 1 0 𝐸3−1 = 0 1 0
−𝟒 0 1 𝟒 0 1
Konsep 1:
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
• Operasi reduksi baris pada matriks 𝑨 sampai membentuk matriks eselon
baris 𝑼
• Contoh 1:
1 3 1
3. 𝐻31(−𝟒) 0 1 3
0 −3 −2
1 3 1 1 0 0 1 3 1 1 3 1
4. 𝐻32(𝟑) 0 1 3 0 1 0 × 0 1 3 = 0 1 3
0 0 7 0 3 1 0 −3 −2 0 0 7
1 0 0 1 0 0
𝐸4 = 0 1 0 𝐸4−1 = 0 1 0
0 𝟑 1 0 −𝟑 1
Konsep 1:
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
• Operasi reduksi baris pada matriks 𝑨 sampai membentuk matriks eselon
baris 𝑼
• Contoh 1:
1 3 1
4. 𝐻32(𝟑) 0 1 3
0 0 7
1 3 1 1 0 0 1 3 1 1 3 1
5. 𝐻3(𝟏/𝟕) 0 1 3 0 1 0 × 0 1 3 = 0 1 3
0 0 1 0 0 1/7 0 0 7 0 0 1
1 0 0 1 0 0
𝐸5 = 0 1 0 𝐸5−1 = 0 1 0
0 0 𝟏/𝟕 0 0 𝟕
Konsep 1:
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
1 3 1
5. 𝐻3(𝟏/𝟕) 0 1 3
0 0 1
maka:
1 3 1
𝑈= 0 1 3
0 0 1
dimana
𝐿 = 𝐸1−1 × 𝐸2−1 × 𝐸3−1 × 𝐸4−1 × 𝐸5−1
sehingga
2 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 2 0 0
𝐿= 0 1 0 × −3 1 0 × 0 1 0 × 0 1 0 × 0 1 0 = −3 1 0
0 0 1 0 0 1 4 0 1 0 −3 1 0 0 7 4 −3 7
Konsep 2:
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
• Operasi reduksi baris pada matriks 𝑨 sampai membentuk matriks eselon
baris 𝑼
• Contoh 1:
2 6 2 1 3 1 1 3 1
𝐴 = −3 −8 0 3. 𝐻31(−𝟒) 0 1 3 6. 𝐻3(𝟏/𝟕) 0 1 3
4 9 2 0 −3 −2 0 0 𝟏
𝟏 3 1 1 3 1 𝟏 𝟑 𝟏
1. 𝐻1(𝟏/𝟐) −3 −8 0 4. 0 𝟏 3 𝑼= 𝟎 𝟏 𝟑
4 9 2 0 −3 −2 𝟎 𝟎 𝟏
1 3 1 1 3 1 𝟐 𝟎 𝟎
2. 𝐻21(𝟑) 0 1 3 5. 𝐻32(𝟑) 0 1 3 𝑳 = −𝟑 𝟏 𝟎
4 9 2 0 0 7 𝟒 −𝟑 𝟕
Konsep 2:
Mencari Matriks 𝑳 dan 𝑼 dari Matriks 𝑨
• Contoh 2:
6 −2 0 1 −1/3 0 1 −1/3 0
𝐴= 9 −1 1 3. 𝐻31(−𝟑) 0 2 1 6. 0 1 1/2
3 7 5 0 8 5 0 0 𝟏
𝟏 −1/3 0 1 −1/3 0 𝟏 −𝟏/𝟑 𝟎
1. 𝐻1(𝟏/𝟔) 9 −1 1 4. 𝐻2(𝟏/𝟐) 0 𝟏 1/2 𝑼= 𝟎 𝟏 𝟏/𝟐
3 7 5 0 8 5 𝟎 𝟎 𝟏
1 −1/3 0 1 −1/3 0 𝟔 𝟎 𝟎
2. 𝐻21(−𝟗) 0 2 1 5. 𝐻32(−𝟖) 0 1 1/2 𝑳= 𝟗 𝟐 𝟎
3 7 5 0 0 1 𝟑 𝟖 𝟏
−𝟏
Mencari Inverse Matriks 𝑩 = 𝑨 dari Matriks
𝑳 dan 𝑼
𝐴𝐵 = 𝐼
𝑎11 𝑎12 … 𝑎1𝑛 𝑏11 𝑏12 … 𝑏1𝑛 1 0 … 0
𝑎21 𝑎22 … 𝑎2𝑛 𝑏21 𝑏22 … 𝑏2𝑛 0 1 … 0
… … … … × =
… … … … … … … …
𝑎𝑛1 𝑎𝑛2 … 𝑎𝑛𝑛 𝑏𝑛1 𝑏𝑛2 … 𝑏𝑛𝑛 0 0 … 1
First Column Second Column n-th Column
𝑎11 𝑎12 … 𝑎1𝑛 𝑏11 1 𝑎11 𝑎12 … 𝑎1𝑛 𝑏12 0 𝑎11 𝑎12 … 𝑎1𝑛 𝑏1𝑛 0
𝑎21 𝑎22 … 𝑎2𝑛 𝑏21 0 𝑎21 𝑎22 … 𝑎2𝑛 𝑏22 1 𝑎21 𝑎22 … 𝑎2𝑛 𝑏2𝑛 0
… … … … × = , … … … … × = ,… , … … … … × =
… … … … … …
𝑎𝑛1 𝑎𝑛2 … 𝑎𝑛𝑛 𝑏𝑛1 0 𝑎𝑛1 𝑎𝑛2 … 𝑎𝑛𝑛 𝑏𝑛2 0 𝑎𝑛1 𝑎𝑛2 … 𝑎𝑛𝑛 𝑏𝑛𝑛 1
𝑙11 0 … 0 𝑦11 1 𝑢11 𝑢21 … 𝑢1𝑛 𝑏11 𝑦11
First Column 𝑙21 𝑙22 … 0 𝑦21 0 0 𝑢22 … 𝑢2𝑛 𝑏21 𝑦21
… … … …
× … =
…
, … … … … × … = … ,
𝑙𝑛1 𝑙𝑛2 … 𝑙𝑛𝑛 𝑦𝑛1 0 0 0 … 𝑢𝑛𝑛 𝑏𝑛1 𝑦𝑛1
−𝟏
Mencari Inverse Matriks 𝑩 = 𝑨 dari Matriks
𝑳 dan 𝑼
Second Column 𝑙11 0 … 0 𝑦12 0 𝑢11 𝑢21 … 𝑢1𝑛 𝑏12 𝑦12
𝑙21 𝑙22 … 0 𝑦22 1 0 𝑢22 … 𝑢2𝑛 𝑏22 𝑦22
… … … …
× … =
…
, … … … … × … = … ,
𝑙𝑛1 𝑙𝑛2 … 𝑙𝑛𝑛 𝑦𝑛2 0 0 0 … 𝑢𝑛𝑛 𝑏𝑛2 𝑦𝑛2
n-th Column 𝑙11 0 … 0 𝑦1𝑛 0 𝑢11 𝑢21 … 𝑢1𝑛 𝑏1𝑛 𝑦1𝑛
𝑙21 𝑙22 … 0 𝑦2𝑛 0 0 𝑢22 … 𝑢2𝑛 𝑏2𝑛 𝑦2𝑛
× … = , … … … … × = …
… … … … … …
𝑙𝑛1 𝑙𝑛2 … 𝑙𝑛𝑛 𝑦𝑛𝑛 1 0 0 … 𝑢𝑛𝑛 𝑏𝑛𝑛 𝑦𝑛𝑛
−𝟏
Mencari Inverse Matriks 𝑩 = 𝑨 dari Matriks
𝑳 dan 𝑼
• Contoh:
2 6 2 1 3 1 2 0 0
𝐴 = −3 −8 0 𝑈= 0 1 3 𝐿 = −3 1 0
4 9 2 0 0 1 4 −3 7
Kolom 1
1a 2 0 0 𝑦11 1 2𝑦11 = 1
−3 1 0 × 𝑦21 = 0 −3𝑦11 + 𝑦21 = 0 𝑦11 = 1/2, 𝑦21 = 3/2, 𝑦31 = 5/14
4 −3 7 𝑦31 0 4𝑦11 − 3𝑦21 + 7𝑦31 = 0
1b 1 3 1 𝑏11 1/2 𝑏11 + 3𝑏21 + 𝑏31 = 1/2
𝒃𝟏𝟏 = −𝟖/𝟕, 𝒃𝟐𝟏 = 𝟑/𝟕, 𝒃𝟑𝟏 = 𝟓/𝟏𝟒
0 1 3 × 𝑏21 = 3/2 𝑏11 + 𝑏21 + 3𝑏31 = 3/2
0 0 1 𝑏31 5/14 𝑏11 + 3𝑏21 + 𝑏31 = 5/14
−𝟏
Mencari Inverse Matriks 𝑩 = 𝑨 dari Matriks
𝑳 dan 𝑼
• Contoh:
2a 2 0 0 𝑦12 0 2𝑦12 = 0
−3 1 0 × 𝑦22 = 1 −3𝑦12 + 𝑦22 = 1 𝑦12 = 0, 𝑦22 = 1, 𝑦32 = 3/7
4 −3 7 𝑦32 0 4𝑦12 − 3𝑦22 + 7𝑦32 = 0
2b 1 3 1 𝑏12 0 𝑏12 + 3𝑏22 + 𝑏32 = 0
𝒃𝟏𝟐 = 𝟑/𝟕, 𝒃𝟐𝟐 = −𝟐/𝟕, 𝒃𝟑𝟐 = 𝟑/𝟕
0 1 3 × 𝑏22 = 1 𝑏11 + 𝑏22 + 3𝑏32 = 1
0 0 1 𝑏32 3/7 𝑏11 + 3𝑏21 + 𝑏32 = 3/7
−𝟏
Mencari Inverse Matriks 𝑩 = 𝑨 dari Matriks
𝑳 dan 𝑼
• Contoh:
3a 2 0 0 𝑦13 0 2𝑦13 = 0
−3 1 0 × 𝑦23 = 0 −3𝑦13 + 𝑦23 = 0 𝑦13 = 0, 𝑦23 = 0, 𝑦33 = 1/7
4 −3 7 𝑦33 1 4𝑦13 − 3𝑦23 + 7𝑦33 = 1
3b 1 3 1 𝑏13 0 𝑏13 + 3𝑏23 + 𝑏33 = 0
𝒃𝟏𝟑 = 𝟖/𝟕, 𝒃𝟐𝟑 = −𝟑/𝟕, 𝒃𝟑𝟑 = 𝟏/𝟕
0 1 3 × 𝑏23 = 0 𝑏11 + 𝑏23 + 3𝑏33 = 0
0 0 1 𝑏33 1/7 𝑏11 + 3𝑏21 + 𝑏33 = 1/7
𝒃𝟏𝟏 = −𝟖/𝟕, 𝒃𝟐𝟏 = 𝟑/𝟕, 𝒃𝟑𝟏 = 𝟓/𝟏𝟒 −8/7 3/7 8/7
𝒃𝟏𝟐 = 𝟑/𝟕, 𝒃𝟐𝟐 = −𝟐/𝟕, 𝒃𝟑𝟐 = 𝟑/𝟕 𝐴−1 = 3/7 −2/7 −3/7
𝒃𝟏𝟑 = 𝟖/𝟕, 𝒃𝟐𝟑 = −𝟑/𝟕, 𝒃𝟑𝟑 = 𝟏/𝟕 5/14 3/7 1/7