Correction du TD3 – Analyse
Exercice 1 : Primitives
1.)
x4 − 1
2.) f (x) =
x3 − 5x + 2
On effectue la division euclidienne de x4 − 1 par x3 − 5x + 2 :
x4 − 1 = (x3 − 5x + 2)(x) + (5x2 − 2x − 1)
Donc :
5x2 − 2x − 1
f (x) = x +
x3 − 5x + 2
5x2 − 2x − 1
Il faut maintenant décomposer en éléments simples. On cherche les racines du déno-
x3 − 5x + 2
minateur x3 − 5x + 2 = 0. On teste x = 2 : 8 − 10 + 2 = 0, donc x − 2 est un facteur. Division
polynomiale :
x3 − 5x + 2 = (x − 2)(x2 + 2x − 1)
√
Les racines de x2 + 2x − 1 = 0 sont x = −1 ± 2 (réelles distinctes).
On cherche A, B, C tels que :
5x2 − 2x − 1 A Bx + C
2
= + 2
(x − 2)(x + 2x − 1) x − 2 x + 2x − 1
En réduisant au même dénominateur :
5x2 − 2x − 1 = A(x2 + 2x − 1) + (Bx + C)(x − 2)
15
Pour x = 2 : 20 − 4 − 1 = A(4 + 4 − 1) ⇒ 15 = 7A ⇒ A = 7
. On développe et on identifie les
coefficients :
15 2
5x2 − 2x − 1 = (x + 2x − 1) + Bx2 − 2Bx + Cx − 2C
7
15 2 30 15
= +B x + − 2B + C x + − − 2C
7 7 7
Par identification :
15
+ B = 5 ⇒ B = 5 − 15 = 20
7 7 7
30
7
− 2B + C = −2 ⇒ 30 7
− 40
7
+ C = −2 ⇒ − 10 7
+ C = −2 ⇒ C = −2 + 10
7
= − 47
15
− 7 − 2C = −1 (vérification) : − 15
7
+ 87 = − 77 = −1 ok.
1
Ainsi :
20
15/7 x − 74
f (x) = x + + 27
x − 2 x + 2x − 1
On intègre terme à terme :
20
x2 15 x − 74
Z Z
7
f (x) dx = + ln |x − 2| + dx
2 7 x2 + 2x − 1
Pour la dernière intégrale, on écrit :
20 4 10 24
x − = (2x + 2) −
7 7 7 7
Donc :
20
− 74
x
Z Z Z
7 10 2x + 2 24 dx
2
dx = 2
dx − 2
x + 2x − 1 7 x + 2x − 1 7 x + 2x − 1
Z
10 24 dx
= ln |x2 + 2x − 1| −
7 7 (x + 1)2 − 2
R du 1 u−a
√
On sait que u2 −a2
= 2a ln u+a + C, avec a = 2, u = x + 1 :
√
x+1− 2
Z
dx 1
= √ ln √ +C
(x + 1)2 − 2 2 2 x+1+ 2
Finalement :
√
x2 15 x+1− 2
Z
10 2 12
f (x) dx = + ln |x − 2| + ln |x + 2x − 1| − √ ln √ +C
2 7 7 7 2 x+1+ 2
√
3.) f (x) = x2 1 + x3
On remarque que d
dx
(1 + x3 ) = 3x2 . On a donc x2 = 1
3
· (1 + x3 )′ . Ainsi :
√ 1
x2 1 + x3 = · (1 + x3 )′ · (1 + x3 )1/2 .
3
Sous la forme 1
3
u′ (x) [u(x)]1/2 avec u(x) = 1 + x3 . La primitive de u′ · u1/2 est 23 u3/2 , donc :
Z √ 1 2 2
x2 1 + x3 dx = · (1 + x3 )3/2 + C = (1 + x3 )3/2 + C .
3 3 9
x2 + 1
4.) f (x) = √
x3 + 3x − 2
On remarque que d
dx
(x3 + 3x − 2) = 3x2 + 3 = 3(x2 + 1). Ainsi x2 + 1 = 13 (x3 + 3x − 2)′ . On a
donc :
x2 + 1 1
√ = · (x3 + 3x − 2)′ · (x3 + 3x − 2)−1/2 .
x3 + 3x − 2 3
Sous la forme 1
3
u′ (x) [u(x)]−1/2 avec u(x) = x3 + 3x − 2. La primitive de u′ · u−1/2 est 2u1/2 , donc :
x2 + 1 1 √ 2√ 3
Z
√ dx = · 2 x3 + 3x − 2 + C = x + 3x − 2 + C .
x3 + 3x − 2 3 3
2
x2 − 2x + 3
5.) f (x) =
(x − 1)2
On écrit x2 − 2x + 3 = (x − 1)2 + 2, donc :
2
f (x) = 1 +
(x − 1)2
Ainsi : Z Z Z
dx 2 2
f (x) dx = 1 dx + 2 2
=x− +C = x− +C .
(x − 1) x−1 x−1
Exercice 2 : Intégrales
1. Intégration par parties
R2 x
a.) I = 1 x ln x+1 dx
x
On pose u = ln x+1 , dv = xdx :
x2
1 1 1
du = − dx = dx, v=
x x+1 x(x + 1) 2
Alors : 2 Z 2
x2
x x
I= ln − dx
2 x+1 1 1 2(x + 1)
R2 x R2
dx = 12 1 1 − x+1 1
dx = 12 [x − ln(x + 1)]21
On calcule 1 2(x+1)
On obtient après simplification :
2 1 3 1
I = 2 ln − ln +
3 2 2 2
R e e(ln x)2
b.) J = 1 x2 dx
On pose t = ln x, dt = dx
x
, x = et , dx = et dt, donc :
1 1
t2 t
Z Z
J =e e dt = e t2 e−t dt
0 e2t 0
Deux intégrations par parties successives donnent :
Z
t2 e−t dt = −(t2 + 2t + 2)e−t + C
D’où : 1
J = e −(t2 + 2t + 2)e−t 0 = e −5e−1 + 2 = 2e − 5
2. Changement de variable
R2 √
a.) K = 1
x x − 1 dx avec t = x − 1, dt = dx, x = t + 1 :
1
1 √ 1
Z Z
3/2 1/2 2 2 2 2 16
K= (t + 1) t dt = (t +t )dt = t5/2 + t3/2 = + =
0 0 5 3 0 5 3 15
3
R1 √
b.) L = √ 2x dx avec t = 2x + 1, t2 = 2x + 1, 2x = t2 − 1, 2dx = 2t dt ⇒ dx = t dt :
0 2x+1
√ √ 3 √
t(1) 2 3 3
3 3 √
t −1
Z Z
2 t 1 2 2
L= · t dt = (t − 1)dt = −t = − 3− −1 =0+ =
t(0) t 1 3 1 3 3 3 3
R2 1 dx
c.) M = 1 x(1+ln x)
dx avec t = ln x, dt = x
:
Z ln 2
dt
M= = [ln |1 + t|]ln
0
2
= ln(1 + ln 2)
0 1+t
Exercice 3 : Limites de suites
n
1.) Un = n+2
→1
n2 +1 1
2.) Un = 4n2 +5
→ 4
q
√ 1+ 2
n2 +2 n2 1
3.) Un = 2n
= 2
→ 2
√ √
n2 +1− n2 +4 (n2 +1)−(n2 +4) −3√
4.) Un = 2
= √ √
2( n2 +1+ n2 +4)
= √
2( n2 +1+ n2 +4)
→0
Exercice 4 : Suite arithmétique
U4 = U0 + 4r = 5
U11 = U0 + 11r = 19
Soustrayant : 7r = 14 ⇒ r = 2
Puis U0 = 5 − 4 × 2 = −3.
Exercice 5 : Prix d’un article
1. Qn = Pn + k avec Pn = 0.4Pn−1 + 120.
Qn = 0.4Pn−1 + 120 + k = 0.4(Qn−1 − k) + 120 + k = 0.4Qn−1 + 120 + 0.6k.
Pour que (Qn ) soit géométrique, il faut 120 + 0.6k = 0 soit k = −200.
Alors Qn = 0.4Qn−1 .
2. Qn = (0.4)n Q0 = (0.4)n (P0 − 200).
Donc Pn = Qn − k = (0.4)n (P0 − 200) + 200.
3. Pour la stabilité, Pn = Pn−1 , soit P = 0.4P + 120 ⇒ 0.6P = 120 ⇒ P = 200.
Si P0 = 200, alors Pn = 200 pour tout n.
Exercice 6 : Comparaison de contrats
Contrat 1 : prime annuelle, suite arithmétique de raison 300.
Un = 2500 + (n − 1) × 300 (prime de la n-ième année).
(1)
Somme perçue après n ans : Sn = nk=1 Uk = n2 (2 × 2500 + (n − 1) × 300) = n2 (5000 + 300n − 300) =
P
n
2
(4700 + 300n).
Contrat 2 : prime semestrielle, raison 200.
Valeur du semestre k : 1000 + (k − 1) × 200.
4
Sur n ans, il y a 2n semestres.
Somme perçue après n ans :
2n 2n−1
X X (2n − 1)2n
Sn(2) = [1000+(k−1)×200] = 1000×2n+200 k = 2000n+200× = 2000n+200n(2n−1)
k=1 k=0
2
Sn(2) = 2000n + 400n2 − 200n = 400n2 + 1800n
(1) (2)
On compare Sn et Sn :
(1) (2)
Sn = 150n2 + 2350n, Sn = 400n2 + 1800n.
(2) (1)
Différence : Sn − Sn = 250n2 − 550n = 50n(5n − 11).
(1) (2) (2) (1)
Donc pour n ≤ 2, Sn ≥ Sn , pour n ≥ 3, Sn > Sn .
Exercice 7 : Suite récurrente linéaire d’ordre 2
1. Vn = Un+1 − Un
Vn+1 = Un+2 − Un+1 = 13 Un+1 + 23 Un − Un+1 = − 23 Un+1 + 32 Un = 23 (Un − Un+1 ) = − 32 Vn
Donc (Vn ) géométrique de raison − 23 , V0 = U1 − U0 = 1.
2. Wn = Un+1 + 23 Un
Wn+1 = Un+2 + 23 Un+1 = 13 Un+1 + 23 Un + 23 Un+1 = Un+1 + 23 Un = Wn
Donc (Wn ) constante, W0 = U1 + 23 U0 = 1.
3. On résout le système : ( n
Un+1 − Un = Vn = − 23
Un+1 + 32 Un = 1
n
En soustrayant : 1 + 23 Un = 1 − − 32
n
Soit 53 Un = 1 − − 32
n
Un = 35 1 − − 32 n
On vérifie que 1 = Wn et Vn = − 23 , donc Un = 53 (Wn − Vn ).
n
4. limn→∞ Un = 35 car − 32 → 0.
Exercice 8 : Suite récurrente
1. Par récurrence : U0√= 0 ≤ 4. √ √
Si Un ≤ 4, alors Un+1 √ = 3U n + 4 ≤ 3 × 4 + 4 = 16 = 4.
2. Un+1 −√Un = 3Un + 4 − Un .
Soit g(x) = 3x + 4 − x sur [0, 4].
g ′ (x) = 2√3x+4
3
− 1. En x = 4, g ′ (4) = 38 − 1 < 0 et g(0) = 2 > 0, g(4) = 0.
Comme Un ∈ [0, 4], on a g(Un ) ≥ 0 donc Un+1 ≥ Un et la croissance est stricte car g(x) = 0 seulement
en x = 4. √
3. Suite croissante majorée donc convergente. Soit ℓ la limite, ℓ = 3ℓ + 4 ⇒ ℓ2 = 3ℓ + 4 ⇒
ℓ2 − 3ℓ − 4 = 0 ⇒ ℓ = 4 ou ℓ = −1. Comme Un ≥ 0, ℓ = 4.
Exercice facultatif
1. Par récurrence : U0 ∈ [0, 1], et si 0 < Un ≤ 1, alors Un+1 = 12 Un + 14 Un2 > 0 et ≤ 1
2
+ 1
4
= 3
4
≤ 1.
5
2. Un+1 − Un = 12 Un + 14 Un2 − Un = − 21 Un + 14 Un2 = 41 Un (Un − 2).
Comme Un ≤ 1, Un − 2 < 0, donc Un+1 − Un ≤ 0 : la suite est décroissante. Minorée par 0, elle converge.
3. Soit ℓ la limite, ℓ = 12 ℓ + 14 ℓ2 ⇒ ℓ2 − 2ℓ = 0 ⇒ ℓ(ℓ − 2) = 0. Comme Un ∈ [0, 1], ℓ = 0.