Correction de l’exercice
Enoncé 2 : (6 points)
a) Déterminer un polynôme P du 3e degré, unitaire tel que :
P (0) = 0, P (1) = 1, P (2) = 2
Un polynôme unitaire de degré 3 s’écrit :
P (X) = X 3 + aX 2 + bX + c
On impose les conditions :
P (0) = 0 ⇒ c = 0
P (1) = 1 ⇒ 1 + a + b = 1 ⇒ a + b = 0 ⇒ b = −a
P (2) = 2 ⇒ 8 + 4a + 2b = 2
Substituons b = −a :
8 + 4a + 2(−a) = 8 + 4a − 2a = 8 + 2a = 2 ⇒ 2a = −6 ⇒ a = −3
Donc b = 3.
Ainsi :
P (X) = X 3 − 3X 2 + 3X
Vérification :
P (0) = 0
P (1) = 1 − 3 + 3 = 1
P (2) = 8 − 12 + 6 = 2
b) Étude de la suite (Un ) définie par :
(
U0 = α
∀n ∈ N, Un+1 = P (Un )
On a P (X) = X 3 − 3X 2 + 3X = (X − 1)3 + 1.
1
Donc :
Un+1 = (Un − 1)3 + 1
Posons Vn = Un − 1. Alors :
Vn+1 = Un+1 − 1 = (Un − 1)3 = Vn3
Ainsi : n n
Vn = (V0 )3 = (α − 1)3
n
Un = Vn + 1 = 1 + (α − 1)3
Étude selon α ∈ R :
n
— Si |α − 1| < 1, alors limn→+∞ (α − 1)3 = 0, donc limn→+∞ Un = 1.
— Si |α − 1| = 1 :
— Si α = 2, Un = 2 constante.
— Si α = 0, Un = 0 constante.
— Si α = 1, Un = 1 constante.
— Si |α − 1| > 1 :
— Si α > 2, Un → +∞.
— Si α < 0, Un → −∞.
Résumé :
— Pour α ∈ [0, 2], limn→+∞ Un = 1 (avec cas constants pour α = 0, 1, 2).
— Pour α < 0, limn→+∞ Un = −∞.
— Pour α > 2, limn→+∞ Un = +∞.
Enoncé 3 (4 points)
1) Urne avec 4 boules "1" et 6 boules "5"
Le nombre total de tirages simultanés de 2 boules parmi 10 est :
10
= 45
2
— Événement A : « tirer deux boules portant le chiffre 1 »
4
2 6 2
P (A) = 10 = =
2
45 15
— Événement B : « tirer deux boules portant le chiffre 5 »
6
2 15 1
P (B) = 10 = =
2
45 3
2
— Événement C : « tirer deux boules portant des chiffres différents
»
4 6
1 × 1 24 8
P (C) = 10
= =
2
45 15
Vérification :
2 1 8 2 5 8
P (A) + P (B) + P (C) = + + = + + =1
15 3 15 15 15 15
2) Urne avec a boules "1" et b boules "5" (a + b = 10, 1 ≤
a ≤ 9, 1 ≤ b ≤ 9)
Soit X la variable aléatoire égale au total des points marqués sur les deux
boules tirées.
a) Loi de probabilité de X
Les valeurs possibles de X :
— X = 2 (deux boules "1")
— X = 6 (une boule "1" et une boule "5")
— X = 10 (deux boules "5")
Avec b = 10 − a :
a
2 a(a − 1)/2 a(a − 1)
P (X = 2) = 10 =
=
2
45 90
a b
1 1 a(10 − a)
P (X = 6) = 10
=
2
45
b
2 (10 − a)(9 − a)/2 (10 − a)(9 − a)
P (X = 10) = 10 =
=
2
45 90
X 2 6 10
a(a − 1) a(10 − a) (10 − a)(9 − a)
P (X)
90 45 90
3
b) Espérance mathématique E(X)
E(X) = 2 · P (X = 2) + 6 · P (X = 6) + 10 · P (X = 10)
a(a − 1) a(10 − a) (10 − a)(9 − a)
=2· +6· + 10 ·
90 45 90
a(a − 1) 6a(10 − a) (10 − a)(9 − a)
= + +
45 45 9
1
= [a(a − 1) + 6a(10 − a) + 5(10 − a)(9 − a)]
45
1 2
a − a + 60a − 6a2 + 5(90 − 19a + a2 )
=
45
1 2
a − a + 60a − 6a2 + 450 − 95a + 5a2
=
45
1 2
(a − 6a2 + 5a2 ) + (−a + 60a − 95a) + 450
=
45
1 2
= 0a − 36a + 450
45
−36a + 450 4
= = − a + 10
45 5
4
E(X) = 10 − a
5
c) Valeurs de a telles que 6 < E(X) < 8
4
6 < 10 − a < 8
5
Résolution :
— 10 − 45 a > 6 ⇒ − 54 a > −4 ⇒ 54 a < 4 ⇒ a < 5
— 10 − 45 a < 8 ⇒ − 54 a < −2 ⇒ 54 a > 2 ⇒ a > 5
2 = 2.5
2.5 < a < 5
Comme a est un entier entre 1 et 9 :
a = 3 et a = 4
Vérification :
4 38
— Pour a = 3 : E(X) = 10 − 5 ×3= 5 = 7.6
4 34
— Pour a = 4 : E(X) = 10 − 5 ×4= 5 = 6.8
4
Enoncé 1 : (3,5 points)
Pour n ∈ N, soit la fonction Fn de R dans R définie par
Z t
Fn (t) = xn e−x dx
0
i) Calculer F0 (t) et I0 = limt→+∞ F0 (t)
Pour n = 0 : Z t Z t
0 −x
F0 (t) = x e dx = e−x dx
0 0
Une primitive de e−x est −e−x , donc :
t
F0 (t) = −e−x 0 = −e−t − (−e0 ) = −e−t + 1
Ainsi :
F0 (t) = 1 − e−t
Limite quand t → +∞ :
lim F0 (t) = lim (1 − e−t ) = 1 − 0 = 1
t→+∞ t→+∞
Donc :
I0 = 1
ii) Exprimer Fn (t) en fonction de Fn−1 (t)
Pour n ≥ 1 : Z t
Fn (t) = xn e−x dx
0
Intégration par parties :
u = xn ⇒ du = nxn−1 dx
dv = e−x dx ⇒ v = −e−x
Z t
n −x t
Fn (t) = −x e 0
+ nxn−1 e−x dx
0
Z t
n −t
= −t e + n xn−1 e−x dx
0
= nFn−1 (t) − tn e−t
Ainsi :
Fn (t) = nFn−1 (t) − tn e−t
5
iii) Démontrer par récurrence que ∀n ∈ N∗ : In = limt→+∞ Fn (t)
existe et In = nIn−1
Initialisation (n=1) :
F1 (t) = 1 · F0 (t) − te−t = F0 (t) − te−t
lim F1 (t) = lim F0 (t) − lim te−t = 1 − 0 = 1
t→+∞ t→+∞ t→+∞
Donc I1 = 1 et I1 = 1 · I0 .
Hérédité : Supposons que pour un n ≥ 1 fixé, In = limt→+∞ Fn (t) existe
et In = nIn−1 .
Montrons que In+1 existe et In+1 = (n + 1)In .
D’après (ii) :
Fn+1 (t) = (n + 1)Fn (t) − tn+1 e−t
lim Fn+1 (t) = (n + 1) lim Fn (t) − lim tn+1 e−t = (n + 1)In − 0
t→+∞ t→+∞ t→+∞
Donc In+1 = (n + 1)In .
Conclusion : Par récurrence, pour tout n ∈ N∗ , In = limt→+∞ Fn (t) existe
et In = nIn−1 .
iv) Calculer I6
On a la relation :
In = nIn−1 avec I0 = 1
Ainsi :
I1 = 1 · I0 = 1
I2 = 2 · I1 = 2
I3 = 3 · I2 = 6
I4 = 4 · I3 = 24
I5 = 5 · I4 = 120
I6 = 6 · I5 = 720
On reconnaît :
In = n!
Donc :
I6 = 6! = 720