Jordanisation 11
Jordanisation 11
SOLUTION :
1. Le calcul donne
0 1 0 1 0 1
0 2 0 1 * 1 0 +
B 1 2 1 1 C B 0 C B 1 C
B
rg (A 2I) = rg @ C = 2 et ker (A B C
2I) = @ A ; @ B C
0 4 0 2 A 1 0 A
2 6 2 3 0 2
0 1 0 1 0 1 0 1
0 2 0 1 * 1 0 1 +
B 0 0 0 0 C B C B C B C
2
rg (A 2I) = rg @B C = 1 et ker (A 2I)2 = B 0 C ; B 1 C ; B 0 C
0 4 0 2 A @ 1 A @ 0 A @ 0 A
0 2 0 1 0 2 0
0 1 0 1
1 2 0 1 * 1 +
B 1 3 1 1 C B 0 C
rg (A 3I) = rg B
@ 0
C = 3 et ker (A 3I) = B C
4 1 2 A @ 2 A
2 6 2 2 1
0 1
2 1 0 0
B 0 2 0 0 C
La réduite de Jordan de A est B
JA = @ C ( à l’ordre près )
0 0 2 0 A
0 0 0 3
3 2
Pour la base, on a : R4 = ker (A 2I) ker (A 3I) = ker (A 2I) ker (A 3I)
2
ker (A 2I) = ker (A 2I) he1 i
0 1 0 1
* 0 1 +
B 1 C B 0 C
ker (A 2I) = f0g (A 2I) e1 = B C B
@ 0 A;@ 1
C
A
2 0
et ker (A 3I) = h(1; 0; 2; 1)i
8 0 1 01 0 1 0 19
>
> 0 1 1 1 >
>
< B 1 C B 0 C B 0 C B C=
B = V1 = B C ; V2 = B C ; V3 = B C ; V4 = B 0 C
> @ 0 A @ 0 A @ 1 A @ 2 A>
>
: >
;
2 0 0 1
2. Systèmes di¤érentiels :
(a)
1
On a : 0 10 1 0 1
e2t te2t 0 0 c1 c1 e2t + tc2 e2t
B 0 e2t 0 0 C B c2 C B c2 e2t C
etJ :C = B
@ 0
CB C=B C
0 e2t 0 A @ c3 A @ c3 e2t A
0 0 0 e3t c4 c4 e3t
Ce qui donne
D’autre part ;
0 1 0 1 1
0
1 0 0
B 0 C B 0 C B e2t C
b (t) = te3t B C 2t B
@ 2 A+e @
C = te3t :V4 + e2t (V3 V2 ) =) P 1 :b = B C
1 A @ e2t A
1 0 te3t
Ainsi
1 0 0 t2 1
t 2
B 1 C B t C
C 0 (t) B
= @ C B
=) C (t) = @ C
1 A t A
t t2
2
et
t2 t2 3t
Xp = e2t V1 + ( t) V2 + (t) V3 + e V4
2 2
(b) Résoudre X 0 = A 1 X
la solution est donnée par
4
X
1 1 1
Xh = etA :C = etA (c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c4 V4 ) = ci etA Vi
i=1
et 8 1 1 1 1
< AV1 = 2V1 =) A V1 = 2 V1 =) V1 2 ker A 2I
1 1 1 1 1 2
AV2 = V1 + 2V2 =) A V2 = 2 V2 4 V1 =) V2 2 ker A :::(a verif ier!)
: 2
AV4 = 3V4 =) A 1 V4 = 13 V4 =) V4 2 ker A 1 13 I
Ainsi
1 1 1
Xh = e 2 t c1 V1 + c2 I + t A 1
I V2 + c3 V3 + e 3 (c4 V4 )
2
1 1 1
= e2t c1 c2 t V1 + c2 V2 + c3 V3 + e 3 t c4 V4
4
0 1
1 1
B 1 1 C
J =B
@
C; B = fV1 ; V2 ; V3 ; V4 g :
1 0 A
3
1. On pose M = f (A) ; avec f (X) = (X + 3)(X 1)2 + 2
(a) Calculer : f (J) , la réduite de Jordan de f (J) et une matrice de Jordanisation Q de f (J)
(b) Déduire la réduite de Jordan de M
(c) Donner en fonction des Vi ; une base de Jordan de M
2. Résoudre les les systèmes di¤érentiels suivants :
X0 = AX + b; b = et V3 + V4
X0 = MX + ; = e2t V2 + V3
2
SOLUTION :
1
1. Soit P une matrice de Jordanisation de A;on a : J = P AP
(a) Le calcul donne :
0 10 12 0 1 0 1
4 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 2 0 4 0
B 0 4 1 0 C B 0 C B 0 C B 0 C
B
f (J) = @ CB 0 0 1 C + 2B 0 1 0 C=B 0 2 0 C
0 0 4 0 A@ 0 0 0 0 A @ 0 0 1 0 A @ 0 0 2 0 A
0 0 0 0 0 0 0 4 0 0 0 1 0 0 0 2
0 0 0 1
(b) On a :
1 1 1 2 1 2
J + 3I = P AP + 3P P =P (A + 3I) P et (J I) = P (A I) P
2 1 2
=) (J + 3I) (J I) + 2I = P (A + 3I) (A I) + 2I P
=) f (J) = P 1 M P
=) M est semblable a f (J) et donc JM = Jf (J)
(c) On a
1 1 1
f (J) = P MP et Jf (J) = Q f (J) Q =) JM = (P Q) :M: (P Q)
P Q est une matrice de Jordanisation de M et
0 10 1 0 1
4 0 0 0
B V1 V 2 V3 V 4 C B 0 0 1 0 C B V4 C
PQ = @ B C B C = B 4V1 V3 V2 C
A@ 0 1 0 0 A @ A
0 0 0 1
D’où
BM = fU1 = 4V1 ; U2 = V3 ; U3 = V2 ; U4 = V4 g
2. Soient les systèmes :
X0 = AX + b; b = et V3 + V4
X0 = MX + ; = e2t V2 + V3
On a : 0 1 9
1 1 >
> 8
B C >
> V1 2 ker (A I)
J =B
1 1 C >
> >
>
@ 1 A = <
V2 2 ker (A I)
2
et (A I) V2 = V1
alors 3
3 >
> >
> V 2 ker (A I) et (A I) V3 = V2
>
> : 3
>
> V4 2 ker (A + 3I)
;
et B = fV1 ; V2 ; V3 ; V4 g
3
(a)
Xh = P:etJ :C
t2
= et c1 + tc2 + c3 V1 + (c2 + tc3 ) V2 + (c3 ) V3 + e 3t
[c4 V4 ]
2
et
t2
C 0 (t) = P:e tJ
:P 1
b = V3 tV2 + V1 + e3t V4
2
+
t2 t3 1
C (t) = tV3 V2 + V1 + e3t V4
2 6 3
D’où
t3 t t2 1
Xp = P:etJ :C (t) = e V1 + et V2 + tet V3 + e6t V4
6 2 3
(b) On a : 0 1
2 1 8
B 0 2 C < V1 ; V2 ; V4 2 ker (M 2I)
JM =B
@
C
A 2
2 =) V 2 ker (M 2I)
: 3
2 et (M 2I) V3 = 4V1
et BM = f4V1 ; V3 ; V2 ; V4 g
Par suite
1
Xp = Q:etJM :C (t) = V1 + te2t V2 V3
2
Méthode 2 : Par la base de Jordan de A :
1)2 +2I ]
Xh = etM :C = etM (c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c4 V4 ) = et[(A+3)(A (c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c4 V4 )
2
= e2t et(A+3I)(A I) (c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c4 V4 )
X1 n
t n 2n
= e2t (A + 3I) (A I) (c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c4 V4 )
n=0
n!
h i
2t 2
= e c1 V1 + c2 V2 + c3 + c3 t (A + 3I) (A I) V3 + c4 V4
2
= e2t [c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c3 t (A + 3I) V1 + c4 V4 ] car (A I) V3 = V1
= e2t [c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c3 4tV1 + c4 V4 ] car V1 est un vecteur propre
= e2t [(c1 + 4tc3 ) V1 + c2 V2 + c3 V3 + c4 V4 ]
EXERCICE 3 Soit A 2 M4 (R) dont la réduite de Jordan est une matrice de Jordanisation sont :
0 1 0 1
2 1 0 1 0 1
B 2 1 C B 0 1 0 0 C
JA = B
@
C;
A P =B @ 1
C
2 1 1 1 A
1 1 1 0 0
4
SOLUTION
1. Soit la matrice M = A3 2A + 3I
3
(a) Le polynôme caractéristique de M est : PM (X) = (X 7) (X 2)
de plus : 8k 2 N on a :
k k k
ker (M 7I) = ker (A 2I) A2 + 2A + 2I = ker (A 2I) car A2 + 2A + 2I est inversible
k k k k
ker (M 2I) = ker (A I) A2 + A I = ker (A I)
Par suite 0 1
7 1
B 7 1 C
JM = B
@
C
A
7
2
(b) Pour la base :
3 2
ker (M 7I) = ker (M 7I) *hV3 = e3 i +
2 2
ker (M 7I) = ker (M 7I) (M 7I) e3 = A + 2A + 2I (A 2I) e3 = 6V1 + 10V2
| {z }
* V2 +
2 2 2
ker (M 7I) = f0g (M 7I) e3 = A2 + 2A + 2I (A 2I) e3 = 100:V1
| {z }
V1
Ainsi 0 1
0 10 0 1
B 0 10 0 0 C
Q=B
@ 100
C
16 1 1 A
100 16 0 0
2. Soit la matrice N = A3 3A2 + 3I
Le polynôme caractéristique de N est :
3
PN (X) = (X + 1) (X 1)
et
2
N = (A 2I) (A + I) I = (A I) A2 2A 2I
X0 = AX
X = etN :C = etN (c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c4 V4 )
= e t :et(N +I) (c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 ) + et :et(N I)
(c4 vV4 )
t 2
= e c1 V1 + c2 V2 + c3 I + t (A + I) (A 2I) V3 + et (c4 :V4 )
t
= e ((c1 + c3 t (A + I)) V1 + c3 V3 + c2 V2 ) + et (c4 :V4 )
t
= e ((c1 + 3c3 t) V1 + c3 V3 + c2 V2 ) + et (c4 :V4 )
5
EXERCICE 4 Soit A 2 M4 (R) dont la réduite de Jordan est une matrice de Jordanisation sont :
0 1 0 1
2 1 0 0 0 1 0 1
B 0 2 0 0 C B 1 0 1 0 C
JA = B
@ 0
C; P =B C;
0 1 1 A @ 0 0 1 0 A
0 0 0 1 1 0 0 1
1. Calculer les suites un ; vn; wn et xn dé…nies par : Xn = A:Xn 1 + (v1 + 2n v2 + nv3 + v4 )
Xn = t (un ; vn ; wn ; xn ) et X0 2 R4
2. Calculer le terme général de la suite (Zn ) dé…nie par : Zn = M Zn 1 avec M = A2 3I
3. Déduire la réduite de Jordan de M ainsi qu’une base de Jordanisation
4. Résoudre les systèmes di¤érentiels :
a/ X 0 = AX + b; b (t) = (sin t) v1 + e2t v2 + (t:e t
cos t) v3
b/ X 0 = M 2 + M + I :X
Solution :
1. On a :
n
X1
1
Xn = AXn 1 + bn () Zn = J:Zn 1 +P bn = J n :Z0 + J kP 1
bn k; tel que Zn = P 1
Xn
k=0
et
0 10 1 0 1
2k k:2k 1 0 0 1 2k + k2n 1
n
X1 n
X1 n
X1
B 0 2k
0 0 C B 2n k C B 2n C
J kP 1
bn = B k 1 C B C= B C
k @ 0 0
k
( 1) k: ( 1) A@ n k A @ 2k ( 1)k 1 + n ( 1)k A
k=0 k=0 k k=0 k
0 0 0 ( 1) 1 ( 1)
0 nP1 nP1 1
2k + 2n 1 k
B C
B k=0 k=0 C 0 1
B nP1 C 2n n2n 2
+ n2 2n 2 1
B 2 n
1 C
B C B n2n C
= B
B nP1
k=0 C = ::: = B 1
C @ (n n n C
B 2 k 1
nP1
k C 2 ( 1) + n ( 1) + 1) A
B k ( 1) + n ( 1) C 1 n
B k=0 k=0 C 2 (1 ( 1) )
@ nP1
k
A
( 1)
k=0
Puis
1 n n 1 n
Xn = P:Zn = 2n n2n 2
+ n 2 2n 2
1 V1 +(n2n ) V2 + (n ( 1) + n ( 1) + 1) V3 + (1 ( 1) ) V4
2 2
Or
M = A2 3I = (A 2I) (A + 2I) + I = (A I) (A + I) 2I
Pn
k k
* Cnk (A + 2I) (A 2I)
k=0
n
M =
P
n
n k k k
Cnk ( 2) (A I) (A + I)
k=0
Ce qui donne
8
>
> M n V1 = V1
>
< M n V2 = I + Cn1 (A + 2I) (A 2I) V2 = V2 + n (A + 2I) V1 = V2 + 4nV1
n
> M n V3 = ( 2) V3
>
>
: M n V4 = ( 2)n I + C 1 ( 2)n 1 (A I) (A + I) V4 = ( 2)n V4 + ( 2)n 1 n (A n n
I) V3 = ( 2) V4 + ( 2) nV3
n
6
Par conséquent
4
X
Zn = M n Z0 = M n (c1 V1 + c2 V2 + c3 V3 + c4 V4 ) = ci M n Vi
i=1
n n n 1
= c1 V1 + c2 V2 + 4nc2 V1 + ( 2) c3 V3 + ( 2) c4 V4 + c4 ( 2) n ( 2) V3
n n 1 n
= (c1 + 4nc2 ) V1 + c2 V2 + ( 2) c3 + ( 2) nc4 ( 2) V3 + ( 2) c4 V4
On a :
Z Z
2t 2t it 2t 1 i+2
e sin tdt = Im e e dt =e Im eit =e 2t
Im (cos t + i sin t)
i 2 5
2t 1 2
= e cos t sin t
5 5
Z
t cos tdt = cos t + t sin t
Ce qui donne :
2t 1 2 t2
C (t) = e cos t sin t v1 + (t) v2 + (cos t + t sin t) v3
5 5 2
1 2 t2
Xp = cos t sin t + e2t v1 + (t) v2 + e t (cos t + t sin t) v3
5 5 2