Cultivo y Mantenimiento de Huertos Urbanos
Cultivo y Mantenimiento de Huertos Urbanos
La siembra y el trasplante
Programar los cultivos: policultivos y rotaciones
Mantener y mejorar la fertilidad.
LA SIEMBRA Y EL TRASPLANTE
1. INTRODUCCIÓN
2. LA SIEMBRA
2
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
3
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
• Los rabanitos, las espinacas, o las acelgas tienen una semilla grande y
germinan con facilidad y rápidamente, no requieren cuidados muy
continuados. Además, se siembran durante muchos meses al año y
completan su ciclo con relativa rapidez -a excepción de la acelga, que
puede llegar a ser incluso perenne- , con lo cual el trabajo de realizar el
plantel no compensa el ahorro de espacio y tiempo. Y el pequeño
tamaño de los rabanitos y las espinacas permite aprovechar espacios
vacíos en los recipientes, como veremos.
• Las zanahorias, a pesar de tener una germinación lenta y delicada,
soportan mal el trasplante. Otras raíces como los nabos, las chirivías o
las remolachas tampoco admiten bien el trasplante.
• Las leguminosas y las cucurbitáceas tienen una semilla grande que
germina fácilmente. Aunque podemos hacer también plantel, si
queremos aprovechar sus ventajas.
• El maíz se desarrolla con rapidez y tiene un sistema radicular muy
potente, con lo cual el plantel, si se realiza en recipientes relativamente
pequeños, se puede estresar fácilmente.
4
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
5
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
6
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
3. EL TRASPLANTE
7
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
4. VARIEDADES LOCALES
8
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
9
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
10
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
11
© Asociación Vida Sana
PROF DIST NÚM VIDA
NÚM AISLA AUTOIN
NOMBRE NOMBRE GERMINACIÓN SIEM SEPA FLOR MÍN MEDIA
SEMILL CICLO POLINIZACIÓN MIENTO COMPATI
ESPECIE CIENTÍFICO BRA RACIÓN PLAN SEMILLA
AS/GR (KM) BILIDAD
TEMP. DÍAS (cm) (cm) TIPO OTROS TAS (AÑOS)
Anual,bi Protandri
Acelga Beta vulgaris 8-20-30 4-10 60-90 2 20-30 Perfecta 6-10 Viento 2-5 6 Sí
anual a
Cynara Perenn
Alcachofa 5-20-35 20-30 5-10 60-80 Perfecta Alógama 6-12
scolymus e
Bianual,
Apium 1600- Protandri
Apio 5-20-30 10-20 0,5 15-25 perenn Perfecta 10 30% insectos 0,8 5
graveolens 2000 a
e
Anual, Autógama (7%
Solanum
Berenjena 15-25-35 5-10 190-250 0,5-1 45-60 perenn Perfecta 10 cruzamientos por 50-100 m 6
melongena
e abejas)
Autógama,
Cacahuet Arachis
Anual Perfecta ocasionalmente 0
e hypogea
abejas
Calabaza Cucurbita sp 15-35 4-7 3-8 1-2,5 90-120 anual Monoica 5-10 Insectos 0,8-1,6 6-7 Poca
Protandri
Cebolla Allium cepa 5-20-30 6-12 260 1 8-10 Bianual Perfecta 10-20 93% insectos 0,8-1,6 2-7 Poca
a
Pastinaca Protandri Alógama, 30%
Chirivía 5-25-35 21-35 190 1-2 8-15 Bianual Perfecta 10-20 0,5-1,6 1-2
sativa a insectos
Col china Brassica rapa 5-19-30 3-7 275 0,5 30-45 Bianual Perfecta 10-50 Insectos 0,8-1,6 3
Sí,
mayoría
Coles y Brassica
5-25-35 3-10 240-300 1 45-60 Bianual Perfecta 50 Abejas, moscas 0,8-1,5 4-5 de
coliflores oleracea
variedade
s
Autógama, 20%
Colinabo Brassica napus 5-20-30 3-10 150-300 1 15-20 Bianual Perfecta 50 1 4-5 No
insectos, viento
Brassica
Colirávano 7 3-10 260 1 15-20 Bianual Perfecta 50 Abejas, moscas 0,8-1,5 5 Sí
oleracea
Bianual,
Cichorium
Endívia 8-20-25 5-10 480-700 0,5-1 20-30 perenn Perfecta 10 Insectos 0,8 8 Sí
intybus
e
Autógama, 15%
Cichorium Anual,
Escarola 15-23-30 6-12 600 0,5 30 Perfecta cruzamientos por 10m 8
endivia bianual
insectos
Dioica,
Spinacia Anual,
Espinaca 5-18-30 7-10 80 1-2,5 7-20 alguna 10-20 Viento 3 3-4
oleracea bianual.
Perfecta
Autógama, 1-25%
Guisante Pisum sativum 5-18-30 7-10 4 2-2,5 2-7 Anual Perfecta 25-50 cruzamientos por 125m 3
insectos
13
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
14
© Asociación Vida Sana
En el cuadro de la figura 5 se encuentran las características de las especies
hortícolas que hay que tener en cuenta en la producción de semilla
(elaboración propia a partir de MIRANDA, M., 2001). Este es el significado de
algunos datos y términos:
16
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
Alcachofa Judía
Lechuga Guisante
Escarola Cacahuete
Coliflor Espinacas
Nabo Remolacha
Calabacín Patata
Pepino Pimiento
Melón Tomate
Cebolla Perejil
Puerro
Azafrán
17
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
Figura 8: Espiga y semillas de escarola. Hay que extraerlas fregando las flores
secas entre dos superficies duras.
18
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
19
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
20
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
21
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
Figura 14: Para guardar semilla hay que recolectar los frutos cuando ya están
maduros. Berenjena seleccionada para semilla, ya ha pasado el punto de
consumo, cuando el fruto es negro brillante.
22
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
23
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
Patata Raíz
Boniato
Primavera-verano-principios Judías
de otoño
24
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
25
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
Remolacha
Berenjena
Calabacín
Zanahoria
Calabaza
Albahaca
Espinaca
Guisante
Escarola
Lechuga
Pimiento
Rábano
Tomate
Cebolla
Borraja
Sandía
Acelga
Pepino
Puerro
Patata
Melón
Judía
Haba
Nabo
Apio
Col
Ajo
Acelga O C C C C C C
Ajo O C C X C X X X C C F X C F C
Albahaca O C C C C
Apio O C F C F X C F C F X
Berenjena C C O C C C C C C C C X C C C
Borraja C O C C
Calabacín O C C C C
Calabaza O C C C X
Cebolla C O C C X X F C F C C C F F
Col C X F C C C O C F C C F C F C F C F C C
Escarola C C C C O C C
Espinaca C C C F C O C C C C C C F C
Guisante X C X C C O X C C C F C X C C C F
Haba X C O C F X
Judía C X C F C C C X C C X X O C C F C X C X C C
Lechuga F C C C F F C C C C O C C F C F F C C F F
Melón C C C O
Nabo C C C O C X C
Patata X C C X F F C O X X C C X C
Pepino C C C X C F C F F F C X O C F X
Pimiento C F C F C C C C X O C C
Puerro X F C C C C C X X X F C C O X C C F
Rábano C C C F C C F X C C C X O C F
Remolacha C C F X C C F C O
Sandía C C C O
Tomate C F C F F C C C C F X X C C O F
Zanahoria C C X C F C F C F C F F F O
26
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
Figura 17: La Zinnia, rosa mística, atrae a muchos insectos útiles, también
fantásticas mariposas que no son plaga. Se cultiva bien en maceta y puede
asociarse, por proximidad, con hortalizas de verano.
27
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
28
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
Calendario de cultivos
Huerto “Cal Perot”
Agosto 2009- Abril 2011
A S ON D E F MA MJ J AS OND E F MA
Recipientes y cultivos
G Y L G
2
Mesa 1m
Sección 1
Puerro “felicity”
Sección 2
Lechuga “azúcar”
Etc...
Siembra en semillero
Cosecha
Producción de semilla
29
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
• Sustrato apropiado.
• Humedad regular.
• Policultivos y rotaciones.
• Laboreo del sustrato.
• Abonado.
Figura 21: Aparato que mide la conductividad del sustrato. Está calibrado para
dar tres medidas en relación al contenido de minerales: correcto – luz verde,
como en la imagen-, insuficiente – luz amarilla- y alto o excesivo – luz roja.
30
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
drenaje. Se trata, por tanto, de satisfacer las necesidades del cultivo teniendo
en cuenta unas pérdidas inevitables. En un pequeño huerto no profesional
seguiremos estas tres pautas:
• Calcular las dosis aproximadas de abonado para cada cultivo en función
del nitrógeno (N).
• Evitar en la medida de lo posible los excesos de abono nitrogenado.
Además de problemas de plagas, pueden causar fisiopatías como una
deficiente tuberización de las patatas, o una mala nodulación de las
raíces de las leguminosas (ver más abajo).
• Reconocer síntomas de carencias del N y de otros minerales, para
valorar la idoneidad del abono utilizado y contemplar la posibilidad de
realizar enmiendas o correcciones puntuales. En el siguiente capítulo
veremos los síntomas de las carencias minerales y algunas
posibilidades de correcciones orgánicas y minerales.
Calabacín
Zanahoria
Espinaca
Escarola
Lechuga
Pimiento
Bruselas
Cebolla
Rábano
Tomate
Sandía
Coliflor
Acelga
Col de
Patata
Pepino
Puerro
Melón
Nabo
Apio
Ajo
Col
N 1,94 20,6 2,07 7,1 4 1,95 3,06 3,56 21 1,22 3 1,64 3,33 2,1 7,5 1,67 4,16 2,75 1,92 2,75 2 2,27 1,76
P 15 3 12 20 20 15 8 5_ 5 4 8 6 5 3 25 10 6 2 4 8 20 5
31
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
32
© Asociación Vida Sana
Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos CAPÍTULO 7
33
© Asociación Vida Sana
CAPÍTULO 7 Curso online de Dinamización de Huertos Urbanos
BIBLIOGRAFÍA
• GARCÍA JIMÉNEZ, F.S. (2001). Ponencias del “Segon curs de recerca y
conservació de recursos genétics locals: conreus herbacis”. Escola
Agrària de Manresa.
• GUILLET, D., director (2006). “Semences de Kokopelli”. Editions La Voix
des Semences. [Link]
• MIRANDA, M. (2001). Ponencias del “Segon curs de recerca y
conservació de recursos genétics locals: conreus herbacis”. Escola
Agrária de Manresa.
• ROSELLÓ OLTRA, J. (2007). Ponencias de la Jornada Técnica en
Vallcebre “Organitzacó de l'espai i del temps”. Generalitat de Catalunya.
DARP. Oficina comarcal del Berguedà.
• SAÑA, J. (2004). Apuntes del “Curs sobre fertilitat I fertilització del sòl en
agricultura ecològica” (no editados). Escola Agrària de Manresa.
• TOLEDO, A. (2001). Ponencias del “Segon curs de recerca y
conservació de recursos genétics locals: conreus herbacis”. Escola
Agrária de Manresa.
• VALLÈS, J.M. (2007). “L'hort urbà. Manual de cultiu ecològic als balcons
I terrats”. Ediciones del Serbal. 240 p. Editado también en castellano.
34
© Asociación Vida Sana