PONTIFICIA UNIVERSIDAD CATÓLICA DEL PERÚ
ESTUDIOS GENERALES LETRAS
SEGUNDA PRUEBA PREPARATORIA DE QUECHUA
Prof. Pablo Carreño
RESPONDE LAS SIGUIENTES PREGUNTAS CON LA AYUDA DEL
DICCIONARIO Y TUS FICHAS. TIENES DOS HORAS.
1. Conjuga los siguientes verbos en presente, presente
progresivo, pasado y pasado progresivo (6 puntos)
thuniy ‘demoler’
thunikuy ‘derrumbarse’
thunichiy ‘mandar derribar’
2. Traduce el texto al castellano (14 puntos)
La ley de los Incas
Kay Peru llaqtanchikpi manam hukllachu ley kan. Wakin runakuna
gentil iniypi ininku; wakin Inkakunap iniyninta ininku; wakin mana
ininkuchu ni Inkakunap iniyninta ni gentilkunap iniynintapas.
Manañam Intitapas pensankuchu. Paykuna Intimanta aswan allin
kayta munanku. Paykuna aswan yachayniyuq kayta munanku.
Chayraykum kay Peru mundopi runakuna munayninta
rurakuchkanchik. Chayraykum Inkakuna mana sut’illan
lluqsimunchu, porque wakin runakuna contrapi kachkanku.
Envidioso kaspa, mana Inkakunap rikhurimunanta munakuchu.
Sichus rikhuriramunman Inkakuna hinaqa, Inkakuna supayniyta
apachiwasunman, porque paykunaqa manam ñuqanchikhinachu
karqanku iniyninpi. Paykunapqa leyninku karqan hukllam. Manam
achkhata karqankuchu. Kunan tiempoqa leykuna achkham.
Inkakunapqa kimsallam leyninkuqa karqan: “Ama suwa, ama llulla,
ama qilla”. Hina qampas kay.
huklla ‘uno solo’ munay ‘voluntad’
gentil ‘pagano, sin dios’ sut’illan ‘abiertamente’
iniy ‘creencia, fe; creer’ rikhurimuna ‘regreso’
wakin ‘algunos; otros’ sichus… hinaqa ‘si’
aswan allin ‘mejor’ rikhuriramunman
yachayniyuq ‘sabio’ ‘aparecieran’
chayrayku ‘por eso’ apachimuwasunman ‘nos
sacarían’
-hina ‘como’
Lima, 2 de junio de 2003.
Solucionario
Pte.
ñuqa thunini ñuqayku thuniyku
qam thuniyki qamkuna thuniykichik
pay thunin paykuna thuninku
ñuqanchik thuninchik
Pte. prog.
ñuqa thunichkani ñuqayku thunichkayku
qam thunichkayki qamkuna thunichkaykichik
pay thunichkan paykuna thunichkanku
ñuqanchik thunichkanchik
Pto.
ñuqa thunirqani ñuqayku thunirqayku
qam thunirqayki qamkuna thunirqaykichik
pay thunirqan paykuna thunirqanku
ñuqanchik thunirqanchik
Pto. prog.
ñuqa thunichkarqani ñuqayku thunichkarqayku
qam thunirchkaqayki qamkuna thunichkarqaykichik
pay thunichkarqan paykuna thunichkarqanku
ñuqanchik thunichkarqanchik
Etc.
La ley de los Incas
En nuestro país del Perú no hay una sola ley. Algunas personas creen
en la fe de los gentiles. Otros creen en la fe de los Incas. Otros no
creen ni en la fe de los gentiles ni en la fe de los Incas. Ya no piensan
en el Sol. Ellos quieren ser más que el Sol. Quieren ser más sabios.
Por eso en este mundo del Perú los hombres hacemos lo que
queremos. Por eso los Incas no salen abiertamente, porque algunas
personas están en su contra. Como son envidiosos, no quieren el
regreso de los Incas.
Si volvieran los Incas, tal vez ellos nos sacarían el demonio, porque
ellos no eran en sus creencias como nosotros. Ellos tenían una sola
ley; no tenían muchas. En esta época hay muchas leyes. Los Incas
solo tenían tres leyes: “No seas ladrón, no seas perezoso, no seas
mentiroso”. Así sé tú también.