POEMAS
EN K´ICHE
Y
ESPAÑOL
K’iche Español
RI TIJOB'AL LA ESCUELA
Tijob'al in kinb'ij chi awech Escuela yo te quiero decir
at sib'alaj utz' awilik que eres muy hermosa con
ruk' akayb'al sib'alaj Tus lindos colores
kchupchutik.. brillantes.
RI ME'S HERMOSA GATA
Je'lik me's Tus ojos verdes, Hermosa gata
ub'oqoch rex, jelik me's uxikin Tus orejas muy lindas
sib'alaj jelik xuquje' chutin at y también Pequeña
nuch'umil. eres mi estrella.
FLORES
KOTZ'IJ
Yo quiero decirles, que ustedes Son
In kinchawiwuk, at sib'alaj
muy grandes sus flores Yo las miro,
en nimak ru kotz'ij
ustedes son muy hermosas en mi
in kinwilo, at sib'alaj
casa Yo sonrió al verlas por eso Las
utz rilik pa nu wachoch in
quiero mucho.
kinkikotik xa rumal sib'alaj
katinwaj.
NU NAN MI MAMÁ
Sib'alaj kinmaltioxij nan Te doy muchas gracias Mamá
xa rumal in kinkikotik Yo me siento muy feliz
ku lawech pa nu wachoch Porque siempre estás en mi casa te
sib'alaj katinwaj nan. quiero mucho Mamá.
BOQOCH OJOS
Nu boqoch in kinmaltioxij Mis ojos, yo le doy
che ajaw pa ronojel taj Gracias a Dios
q'ij umal nu bococh, Todos los días por haberme
nu boqoch sib'alaj utz Dado unos ojos.
rilik pan u palajaj. Mis ojos se ven
Muy hermosos en mi cara.
K’iche Español
ATET AT NUUTEE' TU MI AMOR
Jar atet nuutee' ja chi we Tú, mi amor, eres como el
anin At jun utz laj kotz'i'j ja viento Eres una hermosa
qas Ki' ruxulaa'. flor para mí Dulce
Atet natyowi ja kikotemaal fragancia. Tú, mi alegría,
Chawe atet nuutee' nyawi Guatemala Contigo, mi
Nk'aslemaal. Chapan k'a jun amor, vivo En la vida.
q'iij ri' Qas nat kikoti, jabel Cuando llega un día Estoy
laj Ixoq qas nat nuwajob'eej, feliz, porque Mujer, estoy
La, la, la, la, la, la, la, la,. trabajando para ti, La, la,
la, la, la, la, la, la,.
JA KAAJ
CIELITO LINDO
Saq jar aa rub'oniil Kani' jun ruuk'aaj
Blanco es tu color Como un pedazo
kaxlanuway Ja toq nat nuutz'et Ja wanmo
de pan Cuando te miro Mi corazón
nuumaj kikoteem.
se alegra. En tu cielo vuelan pájaros
Ja chipaan ja kaaj neexik'ani chikopaa'
Grandes y pequeño Con tus nubes
Nimaq k'in taq no'y Ruuk'in ja suutz' saq
blancas Que van volando. A ti cielo
Ke jan xik'ani.
te digo porque Eres el espacio más
Chawatet suutz' nb'ijchawe piki Jar aatet
bonito Que cada persona posee
at rukajool naquun qas at ti utz Ke jar at
k'o chikikajol ja winaqii' ja kuk'aan
WAKAX LOLA LA VACA LOLA
Ri wakax Lola Ri wakax Lola La Vaca Lola, la Vaca Lola Tiene
k'o ujolom xuquje uje’ cabeza y tiene cola La Vaca Lola, la
y kub´an ¡muuuuuuuu! Vaca Lola Tiene cabeza y tiene cola Y
hace: ¡muuu!
Ri wakax Lola Ri wakax Lola La Vaca Lola, la Vaca Lola Tiene
k'o ujolom xuquje uje’ cabeza y tiene cola La Vaca Lola, la
y kub´an ¡muuuuuuuu! Vaca Lola Tiene cabeza y tiene cola Y
hace: ¡muuu!
K’iche Español
JUN AMOLO UNA MOSCA
JUN AMOLO TAK´AL Una mosca parada en la
CHO LE XAN,CHO LE XAN CHO LE pared, en la pared, en la pared
XAN JUN AMOLO TAK´AL Una mosca parada en la
CHO LE XAN,CHO LE XAN pared, en la pared, en la pared
CHO LE XAN Una mosca, una mosca, una
JUN AMOLO, JUN AMOLO mosca parada en la pared
JUN AMOLO TAK´AL Una mosca, una mosca, una
CHO LE XAN XUKUJE U KOJOM mosca parada en la pared y
RATZ´AYAK RE IXOK vestida de mujer
RI QATINAMIT IXIMULEW NUESTRO PAIS GUATEMALA
Tqab'ixaj qonojel rub'i' ri qatinamit ri Cantemos el nombre de nuestro
qatinamit rub'i', kaqulew, kojsamaj pueblo, nuestro territorio se llama
qonojel rik'in kikotemal tqatunu ronojel ri "Kaqchikel" trabajemos todos con
quchuq'a'. alegria, unamos todas nuestras
Kixampe iwonojel, chi ixoqi' chi achi'a' fuerzas Vengan mujeres y hombres,
kojb'ixan rik'in kikotemal (nkamulüx) cantemos con alegria. (bis) cantemos
tqab'ixaj qonojel rub'i' qatinamit, con alegria el nombre de nuestro
qatinamit röj kaqchikela'. (ka'ï' mul) territorio es nuestro pueblo
kojk'astäj qach'alal, kojsamaj qonojel kaqchikel. (dos veces)
tqakanoj ri utziläj k'aslen tqab'ixaj qonojel Levantémonos, trabajemos todos
rub'i' qatinamit, qatinamit. busquemos nuestra vida cantemos
todos el nombre de nuestro pueblo
nuestro pueblo.
K’iche Español
PA RU JOLOM YENUJ CHE CABEZA LLENA DE PÁJAROS
TZ'IKIN, RI RAQAN NUJONAQ LLENOS DE TIERRA LOS PIES
CHE ILEW. RI RU CH'AKUL NK'ATZIN EL CUERPO TIENE DE LEÑA,
CHE RI SI'. ADIVINA LO QUE ES.
R// EL ARBOL
NKIJ IJ CHU WA YIN YI B'IN ME DICEN QUE YO SOY UN RELOJ, PERO NO
RI RAMAJ MAJUNTA NQ'A', TENGO CUERDA
MAJUNTA RI WAQAN NI AGUJA NI MANOS.
RI YIN YI WIN RI RAMAJ. QUE ES.
R// EL GALLO
YIN YITIK PA ER, SETESIK UN EN EL CAMPO ME CRIÉ RODEANDO
JOLOM SAQ RU BONIL, DE VERDES LAZOS Y TÚ
RI UNQ'AQ RU BONIL XAR, LLORAS POR MÍ ME ESTÁS HACIENDO
YA TOQ' WO MA RI YIN PEDAZOS
SI RI YIT NKINAMUCH K'E QUPIB'AL.
R// LA CEBOLLA
MA YOJ SULONTA JUN YOJ K'OWA', SIEMPRE QUIETAS
PA QIJ YOJ WAR, CHAQ'A' SIEMPRE INQUIETAS,
YOJ K'ASTAJ PA YOJ DURMIENDO DE DÍAS Y DE NOCHE
CH'ICH'AN PA' CHIKAJ. DESPIERTAN.
R// LAS ESTRELLAS
NUM RA QAN CHIJATAQ NK'IS QA RI AK'AL SOY LARGO Y CUANDO LOS NIÑOS ME
UN AN RU TZAN, NTOK QA KO'OL. HACEN PUNTA HAGO MAS CHIQUITO
R// EL LAPIZ