AIMARA
tortuga ukat liebre ukanaka
Mä kutix mä liebre wali inamayaw utjäna, jupax urunakpachaw kunjams t’ijtxaspa
sasaw jach’añchasïna.
Jachʼa jachʼa tukuñap istʼasajj qarjataw uka tortugajj mä tʼijuñan atiptʼañapatak
chʼamañchtʼäna.
—Kuna larusiñas tortuga ukhamätaxa, jumax sawkasisktawa —sasawa liebrex
larusisaw säna.
—Liebre uñjañäni, t’ijtäw tukuyañkamaw arunakam imañama —sasawa tortugax
jaysäna.
Qhipürux quqa uywanakax t’ijtäw uñjiriw tantachasipxäna. Taqinipuniw uka
tortugax chiqpachapunit liebre ukar atipt’aspa uk uñjañ munapxäna.
Osojj akham sasaw tʼijuñ qalltäna:
—Jupanakan markapanxa, wakicht’atäxiwa, niyaw!
Liebrex jank’akiw nayrar jaltxatayna, t’ijtäna ukat nayrat sipans juk’amp jank’akiw
t’ijtäna. Ukatxa, qhipäx uñtasaxa, tortugax qalltañ chiqat mä qawqha kayunak
jayankxatap uñjäna.
—K’acha ukat ingenuo tortuga —sasawa liebrex amuyäna. ¿Kunatsa atiptʼasiñ
munpachäna, janitï atiptʼañatakejj chʼamanïkaspa ukhajja?
Uka liebrejj tʼijuñan atipjañap amuyasajja, chika thakin saytʼañwa amtäna, ukhamat
mä qoqa manqhan samartʼañataki. Uka quqan fresco ukat suma chʼiwipax wali
samarañänwa, ukatwa liebrex ikirïna.
Ukañkamax tortugax juk’at juk’at sarnaqaskakïnwa, ukampis janiw samart’askänti.
Jupajj jan aynachtʼañwa amtäna. Mä qhawqha tiempotjja, liebrerojj sumakiw ikiskir
jikjjatäna. ¡Uka tortugajj tʼijuñan atiptʼaskäna!
Kunapachatixa tortugaxa uka chiqaru jak’achasïna ukjaxa, quqa taypina taqpacha
uywanakaxa wali kusisita arnaqañ qalltapxäna. Uka arnaqasiñanakax liebreruw
sartayäna, jupax janiw nayranakap jach’añchañjamäkänti: tortugax línea de meta
uksa chiqancht’askäna ukat jupax t’ijtäwinx atipjawayxänwa.
QUECHUA
tortugawan liebrewan
Huk kutinmi huk ancha yanqa liebre karqan, payqa tukuy p’unchaymi yuyaykurqan
may usqhaylla phaway atisqanmanta.
Sayk’usqa sapa kuti alabakusqankunata uyarispan, chay tortugaqa desafiarqan
carrerapi atipanakunanpaq.
-Ima asichikuq tortugataq kanki, burlakuchkankichá, nispas liebreqa asikuspa
nisqa.
-Qhawarisun liebre, rimayniykikunata waqaychay carrera tukukunankama, nispas
kutichisqa tortugaqa.
Paqaristinmi sach’a-sach’a uywakuna huñunakurqanku chay carrerata
qhawanankupaq. Lliwmi qawayta munarqaku sichus chay tortuga chiqaptapuni
liebreta atipanmanchu icha manachu.
Osoqa qaparispanmi carrerata qallarisqa:
- ¡Markankupi, listoña, ña!
Liebreqa chayllam ñawpaqman saltarqa, kallparqa hinaspa kallparqa
ñawpaqmantaqa. Chaymanta, qhipaman qhawarispa, chay tortugaqa qallariymanta
iskay kimsa pasollapi kachkasqata rikusqa.
-Tortuga llampu hinaspa ingenua, nispas liebreqa yuyaykusqa. ¿Imanasqataq
atipanakuyta munanman, mana atipananpaq chansayuq kaptinqa?
Chay liebreqa carrerapi ganananta mana iskayrayaspanmi chawpi ñanpi sayayta
tantearurqa sachapa sikinpi samarinanpaq. Chay sachapa musuq hinaspa sumaq
llantuyninqa anchatam samaykachikuq, chaymi liebreqa puñururqa.
Chaykamataq tortugaqa pisi pisimanta purichkarqa, ichaqa mana samaspa. Payqa
decidisqañan kasharqan mana saqenanpaq. Pisi tiempollamantan liebreta thak
puñushaqta tarirqan. ¡Chay tortugaqa chay carrerapi atipachkasqa!
Chay tortuga chay dianaman asuykuptinsi, yunkapi llapa uywakuna kusikuymanta
qapariyta qallarisqaku. Chay qapariykunan liebreta rikch’arichirqan, payqa manan
ñawinta crédito nisqatapas atirqanchu: tortugaqa chimpasharqanmi tukukuyninta,
chaymi payqa carrerapi atipasqa.