ESCUELA SUPERIOR DE FORMACIÓN DE MAESTROS “MCAL ANDRÉS DE SANTA CRUZ Y
CALAHUMANA”
AYMARA ARU YATIQAWI THAKHI
GUIA DIDACTICA DE LENGUA ORIGINARIA
UNIDAD DE FORMACIÓN: TCLOA III
ESPECIALIDAD: ELECTRICIDAD ELECTRONICA
AÑO DE FORMACIÓN: TERCERO
DOCENTE: SONIA V. HUARINA QUISPE
LA PAZ – BOLIVIA
E.S.F.M. “Mcal Andrés de Santa Cruz y Calahumana” Guía Didáctica TCLOA III
UNIDAD TEMATICA AYMARA ARUNA QILLQA THAKHIPA (Estructura
oracional)
CONTENIDO Tama aruna thakhipa suti amuyuru phuqhanchiri
(Sujeto, objeto, verbo)
CAPACIDADES, HABILIDADES Y AYMARA ARUTA ARSUÑA. QILLQAÑÄNI,
CUALIDADES ARUSKIPT’AÑANI
LURÄWI – PRÁCTICA
ASKINJAMA ARST’AÑATAKIXA LUP’IWINAKA ULLART’AÑÄNI
KUNASA KAWKISA AKA JAKAWINXA TAQI KUNASA
PACHANIKIWA AYNIKIWA
WAYNA TAWAQUSAKIWA WAYNA, TAWAQU KANKAÑAXA
KUNASA JIKXATASIÑAXA CH’IWI URPUKIWA
PUSI LUP’IWINAKA QILLQAPXAÑÁNI
AKA JAMUQUNAKA UÑJAÑÄNI UKATXA ARUSKIPT’AÑÄNI
YATÏWI - TEORIA
TAMA ARUNAKA – ORACIONES. Amuyunakaxa aru phuqhatawa, kunsa mä jaqixa amuyi
ukanaka arsusi, ukhamasti aka amuyunakaxa thakhiparjama qillqañäni: suti, yänaka (utjirinaka)
aruchiri. (S.O.V.).
EJ. Nayaxa qhaturuwa sarasktha
S O V
Jumaxa qhaturuwa saraskta
S O V
Jupaxa qhaturuwa saraski
S O V
Jiwasaxa qhaturuwa sarasktana
S O V
SAWI AMUYUNAKA – Frases Oracionales
PÁ SAWI AMUYUNAKA
Frase nominal – sintagma nominal Sutinaka: Qala, qarwa uma, jaqi, yatichiri, yatiqiri,
iwija, etc.
Frase verbal – sintagma verbal. Aruchirinaka: Laruña, ikiña, saraña, thuqhuña,
yapuchaña, etc.
EJ. Awkijawa k’añasku puriyi
F.N. F.V.
KASTA AMUYUNAKA – CLASES DE ORACIONES
JASA AMUYU – Oraciones simples. Aka amuyuxa mä aruchiriniwa
EJ. Jupaxa markaru sari
Ej. Kamisaki, walikisktati?
Ej. Yatiqirinakaxa jach’a yatiqaña utaruwa sarasipki
PAYA AMUYUNI – Oraciones compuestas. Aka amuyuxa paya ukhamaraki walja
aruchirinakaniwa.
EJ. Timukuxa uñch’ukiski, anuxa ikiski
EJ. Jisk’a wawaxa ampara uñasiski, qarwaxa sayt’ata ikiski.
Ej. Phisijaxa wali manq’iriwa
Ej. Khá waynaxa thuqhuriwa saratayna
Ej. Jiwasaxa ch’uqi alañäni
Ej. Qharuruxa kullakajaxa yapuchiriwa sarani
Ej. Munatamaxa panqara alasiski
Ej. Waynaxa thuqhuskiwa
SUTIRU TUKXATAYIRI QHANANCHIRI (Complemento directo, indirecto
circunstancial)
EJ. Yatiqaña utana yatichirixa wawanakataki pankanaka wakiyaski
C.C. S CI CD V
P- Khitisa pankanaka wakiyaski? P. ¿Quién va preparar los textos?
R- yatichiri R. Maestro (S)
P- Khititakisa wakiyaski? P. ¿Para quién va preparar?
R- Wawanakataki R. para los niños (C I)
P- Kunsa wakiyaski? P. ¿Qué va preparar?
R- Pankanaka R. Textos (C D)
P- Khawkhansa wakiyaski? P. ¿Dónde va preparar?
R- Yatiqaña utana R. En la Unidad Educativa (C C)
1. Jupaxa yuqapataki mä k’añasku ali
2. Imillaxa jupatakiwa waka awati
YAQÄWI – VALORACIÓN
AKA JISKT’AWINAKARU JAYSAÑÄNI
1. ¿Jumaxa aymara amuyunaka thaqhiparjama qillqasktati?
R…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2. ¿Jumaxa suma aymara aru qillqaña yattati?
R…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. ¿Jichha pachaxa kunjamsa aymara aru apnaqasiski?
R…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
ACHUQAWI – PRODUCCIÓN
UÑJAÑÄNI AKA JAMUQU UKATXA PHISQHA AMUYUNAKA QILLQAÑÄNI (Observar la imagen,
luego escribir cinco oraciones)
AMUYUNAKA
1. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..