ESCUELA SUPERIOR DE FORMACIÓN DE MAESTROS “MCAL ANDRÉS DE
SANTA CRUZ Y CALAHUMANA”
AYMARA ARU YATIQAWI THAKHI
GUÍA DIDÁCTICA DE LA LENGUA AYMARA
UNIDAD DE FORMACIÓN: LENGUA ORIGINARIA AYMARA III
ESPECIALIDAD: ELECTRICIDAD ELECTRÓNICA
AÑO DE FORMACIÓN: TERCERO
DOCENTE: SONIA V. HUARINA QUISPE
LA PAZ – BOLIVIA
E.S.F.M. “Mcal Andrés de Santa Cruz y Calahumana” Guía Didáctica Lengua Originaria III
UNIDAD TEMATICA Prácticas culturales sociocomunitarias
CONTENIDO Markachirinakana chimpunakapa (Vestimenta -
isi, lengua – aru, ayllu)
CAPACIDAD, HABILIDADESY/O CUALIDADES Aymara aru arsuña, qillqañäni, aruskipt’añäni
LURÄWI – PRÁCTICA
Askinjama arst’añataqixa jamusiñanaka ullarañäni
Kunasa kunasa...pä ch’iyara Kunasa kunasa...phisnatsa
jilapxtwa uruxa aycha phisnakitwa, mä p’iyata mantasaxa
q’ipiripxtwa, arumakiwa pä p’iyata mistsuniritwa
samart’apxta.
Kunasa?........................................ Kunasa?..........................................
Kunasa kunasa...jani nayrasa Kunasa kunasa...wali thuqt’iri
nayranitwa walja tawaqutwa muytasa
chhiqhanakanitwa taqi chiqaru muytasakiwa, jach’a usuri
q’ipitätwa. uñjasxirita.
Kunsa.......................................... Kunasa.......................................
YAQHA JAMUSIÑANAKA QILLQANTAMA (Escribir otras adivinanzas)
YATÏWI – TEORIA
Ayllu - comunidad
CHACHA ISI = VESTIMENTA DEL VARÓN
---------------------------- ----------------------------- Abarca_________________
-------------------------------- ------------------------------- Sueter _________________
---------------------------------- ------------------------------- Chompa________________
WARMI ISI = VESTIMENTA DE LA MUJER
------------------------------------ -------------------------------------- Guantes_______________
------------------------------------ Faja___________________ --------------------------
------------------------------------ Gorra___________________ Vestido_________________
JISKT’AWINAKA
1. [Link] Jose kuna isisa akaxa? 2.P. Mama Maria kuna isisa akaxa?
R. Akaxa phulluwa R. Akaxa ___________________
3. P______________________________ 4. P____________________________
R______________________________ R_____________________________
5.P_____________________________ 6.P________________________________
R_____________________________ R________________________________
AYMARA ARU – LENGUA AYMARA
En el sistema fonológico del idioma aymara presenta 30 fonemas segméntales 26 consonantes, 3
vocales y un alargamiento vocálico (¨)
A CH CHH CH’ I J
a ch chh ch’ I j
K KH K’ L LL M
K kh k’ l ll m
N Ñ P PH P’ Q
n ñ p ph p’ q
QH Q’ R S T TH
qh q r s t th
T’ U W X Y (¨)
ARUNAKA YATIQAÑÄNI
Ch’ankha Qillqaña pirqa qillqaña panka
JICHHAXA YAQHA SUTINAKA YATXATAÑANI UKATA QILLQAPXAÑÄNI
1. Tiza ............................................ 2. Bolígrafo......................................... 3. Goma..................................
4. Regla.......................................... 5. Mochila.......................................... 6. Tajador..............................
7. Ventana..................................... 8. Miel................................................ [Link].............................
10. Comunidad............................... 11. Ciudad.......................................... 12. Barco...............................
13. Lago.......................................... [Link]........................................... 15. Bandera...........................
[Link]...................................... 17. Trueno.......................................... 18. Hielo................................
19. Humo........................................ [Link]............................................ 21. Brasa...............................
[Link] brava.................................. 23. Granizo......................................... [Link]............................
25. Oscuridad................................. 26. Nube ............................................ 27. Lluvia..............................
28. Arco iris...................................... 29. Helada.......................................... 30. Bosque............................
ACHUQAWI PRODUCCIÓN
1. Realizar un informe de las prácticas culturales de tu comunidad vivencias y
saberes: ayni, mink’a, tumpa, aruntawi, etc.