GUARANI ÑE’Ẽ
LENGUA, LITERATURA Y SUS TECNOLOGÍAS – NIVEL
MEDIO
Guaraní Ñe’ẽ Mokõiha
Nivelación-Retroalimentación
Mbo’ehao:
Temimbo’e: Arange: ....../...../..........
Mbo’ehára:
Mbo’esyry: Mokõiha
Hi’are: 4 aravo
Katupyryrã: Omombe’u hemimo’ã, hemiandu
Mbo’epyrã Aty: Ohaikuaa guaraníme
Mbo’epyrã: Tembi’u Paraguay
Jehechakuaarã:
➢ Oikuaa tembi’u Paraguáipegua.
➢ Ohechakuaa jehaipy jejaporã rupive tembi᾿u apo.
➢ Ohechakua oikuaaha tai ha ñe’ẽ hekópe ohaikuévo tembi’u apo rehegua .
Tembiaporã
1. Emoñe’ẽ mboyve
1. 1. Ejesareko ta’angáre ha eñamindu’u ko’ã porandúre:
*Mba’épa ojehecha ta’ãngápe, embohysýi herakuéra
*Re’úvapa tembi’u Paraguái, mavaitépa re’useve
*Rejapóvapa tembi’u Paraguái, máva nembo’e
2. Emoñe’ẽ aja
2.1. Emoñe’ẽ moñe’ẽrã hérava “Vori vori apo”, Graciela Martínez rembiapokue, upéi
ejapo tembiapo.
VORI VORI APO
Ñapu’ãke mitã
ñamoĩ ytaku,
ta’imimói avati,
morotĩva kena.
Topupu sapy'a,
jaisu'u, jaikuaa,
aníke ichipa.
Yvytu toipeju,
ñamokã, taipiru,
jajoso taiku'i
angu’ápe ojovái,
toiko ñembiso,
ñembiso jeguaka,
toĩmba hu'itĩ
yrupẽ jagueru,
ñambogua taipotĩ
rora topyta
vori ári ğuarã:
kambýre ja'u
mbarete tome’ẽ.
Hu'itĩ taijaty
vorirã memete,
kesu, avati,
ñandy ha juky.
Ryguasu rykuere
jaiporu jehe'a,
tahe’õ ha tahe.
Kuã apy tojuasa,
toikytĩ, tojopy
apu'a joaite,
mbaipýnteke ani
vorígui oikopa.
Ha pe amógotyove
Japepo topupu,
ryguasu tombojy.
Hu’ũmbávo ho'o
vori tajaity
topupu oñondive
tojypa pya'ete,
tovevúi, topu’ã,
tahaku, jaipeju.
Voríma ja'u,
ja’úke vori,
vorínteko he.
Asunción, 11 de diciembre de 1994
(De: Pedro Encina Ramos y Tatajyva, Las cien mejores poesías en guaraní, 2ª
ed., 1997)
.
2.2. Emyesakã ñe’ẽndy ojeipuruháicha moñe’ẽrãme:
*Mimói:
*Angu’a:
*Hu’itĩ:
*Mbaipy:
*Ñembiso:
*Yrupẽ:
2.3. Ehaiguy mbohovái oĩ porãva
a. Moñe’ẽrã “Vovi vori apo” ha’e:
* Ñoha’ãnga * Ñe’ẽpoty * Mombe’upy *Marandu
ã. Moñe’ẽrã oñe’ẽ:
* Tembi’u apóre * Vori vori apóre * Tembi’u Paraguái * Tavarandúre
ch. Moñe’ẽrã ojehai:
*Ava ñe’ẽme * Karai ñe’ẽme *Joparápe *Jehe’ápe
2.4. Emoñe’ẽ rire
2.5. Ejesareko mba᾿eichaitépa ojejapo vori vori he᾿iháicha ñe᾿ẽpotýpe:
Mba’e oñeikotevẽva
- Hu᾿itĩ
- kesu
- juky
- y
Mba’éichapa ojejapo
Emoĩ ne mba᾿yrúpe: hu᾿itĩ, kesu pehẽ, juky ha embojehe᾿a ojuehe, upéi emohe᾿õ
vevuimi ýpe, ikatu avei tembi᾿u rykuépe, embojehe᾿a porã jey ojuehe ha ejapo
apu᾿a᾿imimi, upe rire epoi tembi᾿úpe opupu michĩmi ojy haĝua ha oĩmbávo eguenohẽ
ha ikatúma ekaru.
Mba᾿éicha ojepuru
Vori vori re᾿uva᾿erã hakúre, ikatu eipytyvõ mandi᾿o rehe.
Nemandu’ákena:
Jehaipy apopyrã ningo moñe’ẽrã he’íva mba’éichapa ojejapo térã ojeporu peteĩ
mba’e, taha’e: tembi’u, pohã, tembiporu térã ñembosarái.
Oguereko ko’ã vore: Mba’e oñeikotevẽva, mba’éichapa ojejapo ha mba’éichapa
ojeporu.
2.6. Embohysýi “Tembi᾿u Paraguái” reikuaáva.
2.7. Eiporavo peteĩ tembi’u Paraguái re’usevéva, ha ehai jehaipy apopyrã.
Araduka purupyre:
(De: Pedro Encina Ramos y Tatajyva, Las cien mejores poesías en guaraní, 2ª
ed., 1997)
Ta’ãnga oñeguehẽ:
[Link]
61389880744745356%2F&psig=AOvVaw0WyQYxMvqGse3u-
DZhlh5G&ust=1615313333299000&source=images&cd=vfe&ved=0CAIQjRxqFwoTCJj
Su8aloe8CFQAAAAAdAAAAABAQ gui
Elaboradora Corregido Verificado Aprobado por
Lic. Elva Guerrero Lic. Gladys Alderete Lic. Blanca C. Méndez Lic. Mariano Lezcano