MEĐUNARODNI ISO

STANDARD 3058

Drugo izdanje
1998-03-15

Ispitivanje bez razaranja – Pomagala za vizuelnu

inspekciju – Selekcija niskouveličavajućih naprava

Non-destructive testing – Aids to visual inspection –

Selection of low-power magnifiers

Referentni broj
ISO 3058:1998(E)


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
Strana ii
ISO 3058:1998
-

Predgovor
ISO (Međunarodna organizacija za standardizaciju) je šriom svijeta rasprostranjena federacija
nacionalnih tijela za standarde (tijela ISO članica). Posao pripreme međunarodnih standarda se
normalno obavlja u tehničkim komitetima ISOa. Svako tijelo članice koje je zainteresovano za
predmet za koji je tehnički komitet ustanovljen ima pravo da bude predstavljena u tom komitetu.
Međunarodne organizacije, vladine i nevladine, zajedno sa ISO, također učestvuju u ovom poslu.
ISO blisko sarađuje sa Međunarodnom elektrotehničkom komicijom (IEC) na svim stvarima
elektrotehničke standardizacije.

Nacrti međunarodnih standarda prihvaćeni od tehničkih komiteta dostavljaju se tijelima članica radi
glasanja. Publikacija prihvaćena kao međunarodni standard zahtjeva odobrenje od najmanje 75 %
tijela članica koje glasaju.

Međunarodni standard ISO 3058 je pripremio Tehnički komitet ISO/TC 135, Ispitivanje bez razara-
nja, Podkomitet SC 2, Površinske metode.

Drugo izdanje poništava i zamjenjuje prvo izdanje (ISO 3058:1974), koje je tehnički revidirano.

Aneks A predstavlja integralni dio ovog međunarodnog standarda. Aneksi B i C su samo radi infor-
macije.

© ISO 1998

Sva prava zadržana. Ukoliko nije drugačije specificirano, nijedan dio ove publikacije ne može biti reprodukovan ili korišten u bilo kakvom
obliku ili na bilo koji način, elektronski ili mehanički, uključujući fotokopiranje i mikrofilm, bez pismene dozvole izdavača.

Međunarodna organizacija za standardizaciju

Poštanski fah 56 • CH-1211 Ženeva 20 • Šajcarska
Internet central@[Link]
X.400 c=ch; a=400net; p= iso; o= isocs; s= central
Štampano u Švajcarskoj


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
 Strana iii
ISO 3058:1998
-

Uvod

Iskustvo je pokazalo da je nedostatak poznavanja principa na kojim se zasnivaju performansa,

selekcija i upotreba niskouveličavajućih naprava uzrok značajnog gubitka u vremenu i naporu i
primjetno je štetno za efikasnost vizuelne inspekcije.

Namjena ovog međunarodnog standarda je da obezbjedi opšte smjernice za izbor niskouveličava-

jućih naprava koje se koriste u ispitivanju metalnih i drugih površina radi detekcije prisustva
nesavršenosti ili ocjene stanja površine i teksture.

Kad je potrebno, termini posebnog značaja u kontekstu ovog dokumenta su definisani u aneksu A.


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
Strana iv
ISO 3058:1998
-

(Prazna strana)


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
 Strana 1
ISO 3058:1998
-

Ispitivanje bez razaranja – Pomagala za vizuelnu inspekciju –

Selekcija niskouveličavajućih naprava

1 Područje primjene
1.1 Ovaj međunarodni standard specificira karakteristike sljedećih tipova niskouveličavajućih nap-
rava i daje preporuke za njihov izbor za inspekciju površina.

- Jednoelementne uveličavajuće naprave uveličanja tipično do x4 (Tip A).

- Multielementne uveličavajuće naprave uveličanja tipično do x10 (Tip B).
- Dvosistemske uveličavajuće naprave uveličanja tipično do x15 (Tip C), kategorizirana kako
slijedi:
a) binokularna (= dvogledi), normalno sa dugim radnim rastojanjem (Tip C.1);
b) biokularna1), uključujući ona dorađena sa blendama ili drugim dodacima za kvazistereo-
skopski vid (Tip C.2)
- Uveličavajuće naprave sa konkavnim ogledalima sa prednjepovršinskim reflektorima i
uveličanjem tipično do x6 (Tip D)

1.2 Ovaj međunarodni standard ne bavi se:

- časovničarskim lupama i naočarima;

- jednoelementnim, uveličavajućim napravama sa sferičnim ili cilindričnim sočivom kod kojih
se bilo sočivo ili stativ sočiva oslanja na površinu ispitivananog predmeta (ovo uključuje
uveličava-juće naprave opremljene bilo kakvim oblikom graduisanih skala u svrhu mjerenja);
- plastične sočivne kese, punjene tečnošću;
- uveličavajuće naprave namjenjene za ispitivanje unutrašnjih površina.

2 Opis tipova
2.1 U svim tipovima uveličavajuće naprave može biti inkorporiran iluminator u stativ sočiva ili
stalak.

Stalak može da poprimi oblik distancera, tronošca, stuba ili drugog podupirača.

2.2 Uveličavajuće naprave oblika “lupe za čitanje”, tip A, će normalno biti ručno držane. Tip A i B
mogu uzeti oblik ručnodržanih uveličavajućih naprava džepne veličine.

1)
Razlika između biokularnog pregleda i stereoskopskog pregleda je definisana u aneksu A.


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
Strana 2
ISO 3058:1998
-

2.3 Dvosistemske uveličavajuće naprave, Tip C.1, će normalno biti montirane na stalku, ali se
mogu s njega skinuti kad je pristup površini koja se ispituje težak. Tip C.2 je, ne može drugačije,
postavljen na stalku.

2.4 Tipovi C.1 i D obezbjeđuju uslove pregleda potrebne za binocularni vid, sa pratećim proširenim
vidnim poljem i dubinom fokusa. Upotreba tipa D će biti ograničena na male predmete.

3 Uveličanje

3.1 Uveličanje će biti formulisano u terminima linearnog uveličanja (vidi aneks A). Gdje je pogodno,
uveličavajuće naprave Tipa A i B će imati nominalno uveličanje permanentno označeno na stativu
sočiva.

3.2 U slučajevima gdje proizvođač uobičajeno ocjenjuje moć sočiva dioptrijom, ekvivalento linear-
no uveličanje će također biti označeno. Ako ovo nije praktično, ovo uveličanje će biti certificirano u
pismenoj izjavi.

4 Materijali
Ova sočiva će biti napravljena od optičkog stakla ili optički ekvivalentnog plastičnog materijala koji
je dimenzionalno stabilan i ne mijenja boju sa starošću.

5 Optičke i druge karakteristike

5.1 Sočiva će biti bez žila, pruga ili drugih proizvodnih defekata i također bitno bez distorzije i obo-
jenih rubova po čitavom vidnom području.

5.2 Stativi za uveličavajuća sočiva Tipa A, B i C će davati zadovoljavajuće optičke performanse i to

optočenje će obezbjediti slobodu kretanja da olakša ispitivanje čitave površine.

5.3 Fokusna dužina ili uveličanje, šta je pogodno, neće odstupati za više od 10 % od svoje nomi-
nalne vrijednosti.

6 Uslovi koji regulišu izbor uveličavajuće naprave

Ručno držane, jednoelementne ili multielementne uveličavajuće naprave koje imaju uveličanje od
x2 do x4 su adekvatne za široko područje industrijskih primjena. Koristi od lake manipulacije i
relativno nenapornog binokularnog (=sa oba oka) vida može neutralizirati pretpostavljene prednosti
višeg uveličanja, koje može biti iluzorno iz sljedećih razloga:

- više uveličanje povlači za sobom kraću udaljenost od oka do sočiva i kreće radno
rastojanje;


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
 Strana 3
ISO 3058:1998
-

- kratka radna rastojanja, gdje samo jedno oko može da se koristi, su razlog koji doprinosi
zamo-ru operatera;
- vidno polje je značajno smanjeno i stoga vrijeme inspekcije povećano;
- dubina fokusa je značajno manja i prostorne zavisnosti između različitih dijelova površine
pod inspekcijom postaju teške za ocjenu.

NAPOMENA – Skreće se pažnja na aneks B, u kom su date optimalne dimenzije sočiva koje pokrivaju opseg uveličanja
koji se obično koristi u vizuelnoj inspekciji. Aneks C daje neke napomene o upotrebi uveličavajućih naprava.

7 Osvjetljavanje

7.1 Opšte

Optimalni nivo osvjetljavanja za inspekcijsko uveličanje prvenstveno zavisi od sljedećih faktora:

- relativni položaj radnog komada, oka i svjetlosnog izvora, na primjer udobnost ili drugo
pristupa površini koja se ispituje;
- priroda i sposobnost refleksije površine;
- pravac osvjetljavanja, npr. upravan ili kos;
- prikupljanje svjetlosti i gubitak svjetlosti u optičkom(im) sistemu(ima).

7.2 Relativni položaj radnog komada

Idealno stanje, je ono u kom površine pod ispitivanjem, ili objekt, mogu da budu naginjani pod
svjetlošću tako da se omogući da budu ispitani iz više od jednog ugla i pod više od jednim inten-
zitetom osvjetljenja. Nasuprot tome, ako je sam radni komad nepokretan, i oko i svjetlosni izvor
moraju da mijenjaju svoje položaje.

7.3 Priroda i sposobnost refleksije površine

7.3.1 Dok inspekcija radi otkrivanja pukotine u čeličnom otkivku ili na naboranoj površini elektro-
lučnog zavara može da traži intenzitet osvjetljavanja od približno 5000 lx, pukotina na poliranoj
metalnoj površini može da bude detektovana na nivou intenziteta samo malo iznad onog ambijent-
nog osvjetljenja.

7.3.2 Stanje bez blijeska je važno i uveličavajuća sredstva Tipa A i također neka tipa B mogu da
budu opremljena difuznim ekranima da se redukuju oštre varijacije u intenzitetu osvjetljavanja.
Ponekad se zahtijevaju posebni iluminatori poboljšani difuzerima.

7.3.3 Gdje je moguće, drugi izvori oštrog kontrasta se također izbjegavaju radi minimiziranja
zamora oka, posebno u slučaju malih predmeta koji obično traže visoke intenzitete osvjetljavanja.
Zaštitnik oka oko sočiva će biti djelimično providan i oba i predmet i površina na koju se on
postavlja imaće približno isti stepen reflektivnosti.


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
Strana 4
ISO 3058:1998
-

7.4 Pravac osvjetljavanja

Kao i u slučaju intenziteta, pravac osvjetljavanja će biti diktiran reflektivnošću i zahtjevanom svrhom
ispitivanja. Osvjetljavanje će se prostirati do periferije vidnog polja i varijacija intenziteta od sredine
do spoljašnjih zona neće preći 3:1.

7.5 Prikupljanje svjetlosti i gubitak svjetlosti

7.5.1 Uveličavajuće naprave Tipa C.1 snabdjevene sa velikim sočivima objektiva prikupljaju svjet-
lost sa značajnom efikasnošću i zato su posebno korisna u situacijama gdje je slabo osvjetljavanje,
npr. terenski rad na relativno nepristupačnim lokacijama.

7.5.2 Gubitak svjetlosti u multielementnim sistemima može ponekad da bude smanjen upotrebom
obloženih sočiva.


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
 Strana 5
ISO 3058:1998
-

Aneks A
(normativan)

Glosar termina
biokularni pregled: Ime dato aranžmanu u kom je ista slika sa jednog sočiva objektiva prikazana
na dva okulara pomoću optičkog uređaja.

NAPOMENA – Ovaj termi ne treba brkati sa binokularnim pregledom

binokularni pregled: Opservacija vidnog polja sa oba oka simulatano, upotrebom bilo sočiva
većeg prečnika ili binokularnog mikroskopa, pri čemu svako oko prima jedinstvenu sliku odgovara-
juću svom položaju u odnosu na vidno polje.

dubina fokusa; dubina polja: Teoretska udaljenost do koje bilo ispitivano područje ili uveličavaju-
ća naprava mogu biti pomaknuti u pravcu gledanja bez promjene fokusa dobivene slike.

dioptrija: Jedinica koja se koristi da se izrazi moć prelamanja sočiva, zasnovana na osnovnoj jed-
načini prelamanja na sferičnoj površini.

NAPOMENA – Moć sočiva izražena u dioptrijama ne treba da se brka sa linearnim uveličanjem.

fokusna dužina: Rastojanje između optičkog centra sočiva i tačke slike (fokusa) za neki beskonač-
no udaljeni predmet.

fokus: Tačka u koju su paralelni zraci, npr. oni od udaljenog predmeta, padanjem na sočivo primo-
rani da konvergiraju nakon prelamanja.

linearno uveličanje ili moć uveličavanja: Povećanje vidljive veličine linearnih dimenzija posma-
tranog predmeta izraženo formulom:

gdje je:
ν udaljenost, u milimetrima, slike od sočiva;
u udaljenost, u milimetrima, predmeta od sočiva;
D udaljenost2), u milimetrima, normalnog ili korigovanog jasnog vida;
f fokusna dužina, u milimetrima, sočiva.

stereoskopski pregled: Sjedinjenje dvije monookularne slike u jednu sliku tako da se prenese
impresija vida po dubini.
NAPOMENA – Kvalitet stereoskopskog pregleda zavisi, između ostalog, od ravnosti ili drugo posmatrane površine ili
predmeta.

radno rastojanje: Udaljenost između niže površine sočiva najbliže predmetu i površine predmeta
pod inspekcijom.

2)
Ponekad standardizirana na 250 mm, ali za praktične srhe realističnija vrijednost je 350 mm.


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
Strana 6
ISO 3058:1998
-

Aneks B
(informativan)

Optimalne dimenzije sočiva

Sljedeća tabela daje optimalne dimenzije sočiva koja pokrivaju opseg uveličanja najčešće korište-
nog u vizuelnoj inspekciji.

Linearno uveličanje Prečnik sočiva Radno rastojanje

(vidno polje) (približno)
mm mm

x2 125 140
x4 65 62
x8 18 31
x10 14 25
x15 10 13
NAPOMENA – Gornje dimenzije su fizički međuzavisne i zbog toga nije moguće dobiti
uveličavajuću napravu za korištenje na radnom rastojanju značajno većem od onog navedenog u
tabeli.


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
 Strana 7
ISO 3058:1998
-

Aneks C
(informativan)

Napomene o upotrebi uveličavajućih naprava

C.1 Bez obzira na opseg odabranog uveličanja za posebnu svrhu, važno je obezbjediti da je
primjenjeno uveličanje kroz čitav proces inspekcije konzistentno sa onim specificiranim.

C.2 Gdje se traži brzina inspekcije i potrebno je manipulisati predmetom, poželjno je montirati
uveličavajuću napravu na stub snabdjeven sredstvom za podešavanje nivoa oka i lako manipulisa-
nje, na primjer kuglasti zglob ili rešetkasta zglobna kliješta. Alternativno, male predmete je najlakše
pregledati na stolu pod sočivom montiranim na distantnom komadu ili na tronožnom suportu u koji
je smješten iluminator.

C.3 U slučajevima gdje je pristup predmetu ili površini ograničen (kao u terenskom radu) i poseb-
no ako dobro osvjetljavanje nije raspoloživo, uveličavajuće naprave Tipa C.1 mogu biti korištene sa
preimućstvom.

C.4 Kada su brzina ispitivanja i dubina fokusa od sekundarne važnosti, može biti potrebno visoko
uveličanje kao što je x15. Za udoban pregled u takvim slučajevima, preporučuje se uveličavajuće
sredstvo Tipa C.2.

C.5 Moguće je modificirati optički sistem biokularne uveličavajuće naprave tako da proizvodi
kvazistereoskopsku sliku. U odnosu na stereoskopske uveličavajuće naprave, korisnik treba da se
uvjeri da osnovna svrha inspekcije opravdava izbor takve opreme.


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!
Strana 8
ISO 3058:1998
-

-
ICS 19.100

Ključne riječi: ispitivanja, ispitivanja bez razaranja, vizuelna inspekcija (ispitivanje), stanje površine, ispitna oprema,
uveličavajuće naprave, karakteristike.

Cijena zasnovana na 6 strana


Ovaj prevod međunarodnog standarda namjenjen je i koristi se isključivo za obuku IBR osoblja!