0% fanden dieses Dokument nützlich (0 Abstimmungen)
0 Ansichten36 Seiten

June

Das Dokument enthält eine Vielzahl von Themen und Artikeln, die sich mit verschiedenen Aspekten des Lebens und der Kultur befassen. Es wird unter anderem auf den Muttertag und andere gesellschaftliche Themen eingegangen. Die Struktur des Dokuments umfasst mehrere Abschnitte, die unterschiedliche Inhalte und Perspektiven präsentieren.

Hochgeladen von

gadhavishailesh26
Copyright
© All Rights Reserved
Wir nehmen die Rechte an Inhalten ernst. Wenn Sie vermuten, dass dies Ihr Inhalt ist, beanspruchen Sie ihn hier.
Verfügbare Formate
Als PDF, TXT herunterladen oder online auf Scribd lesen
0% fanden dieses Dokument nützlich (0 Abstimmungen)
0 Ansichten36 Seiten

June

Das Dokument enthält eine Vielzahl von Themen und Artikeln, die sich mit verschiedenen Aspekten des Lebens und der Kultur befassen. Es wird unter anderem auf den Muttertag und andere gesellschaftliche Themen eingegangen. Die Struktur des Dokuments umfasst mehrere Abschnitte, die unterschiedliche Inhalte und Perspektiven präsentieren.

Hochgeladen von

gadhavishailesh26
Copyright
© All Rights Reserved
Wir nehmen die Rechte an Inhalten ernst. Wenn Sie vermuten, dass dies Ihr Inhalt ist, beanspruchen Sie ihn hier.
Verfügbare Formate
Als PDF, TXT herunterladen oder online auf Scribd lesen

rh-rhÛp“Nf

Qpfysf rhÛpd„X$m âL$pi“


$S|>“-f026
hj® : 28 A„L$ : 6
km„N A„L$ : 656
ISSN 0976-9609-V Vidyanagar
s„Óu Qpfysf rhÛpd„X$m
Dh}i R>pep h‰c rhÛp“Nf-388 120
‘fpdi®“ õ’p‘“p hj® : 1945
cNuf’ b°ûcË$
k„‘p×L$ d„X$m
Apf. L¡$. dp„X$rgep · d“ujp fpW$p¡X$
cuMpcpC v$¡kpC · fpÆh ‘V¡$g
âL$piL$ âdyM D‘âdyM
X$p¸. A¡k. Æ. ‘V$¡g îu âepõhu“cpC bu.‘V$¡g îu d“ujcpC A¡k.‘V$¡g
dp“v¹ d„Óu, Qpfysf rhÛpd„X$m
h‰c rhÛp“Nf-388 120 AÝen dp“v¹ d„Óu
· îu cuMycpC bu. ‘V$¡g X$p¸. A¡k. Æ. ‘V$¡g
dyÖL$ dp“v¹ kld„ÓuAp¡
kuhuA¡d â¡k, h‰c rhÛp“Nf-388120 îu d¡lºg X$u. ‘V$¡g îu rhipg A¡Q. ‘V$¡g
h©rÑ AÞp¡ âh©rÑA¡ rhÛp“Nf“u rhcph“pÞp¡ d|s® L$fsy„ rhipm op“k„Ly$g
âp’rdL$ AÞp¡ dpÝerdL$ L$npA¡ NyS>fpsu s’p A„N°¡Æ dpÝeddp„ rinZ kyrh^pAp¡ · DÃQsf dpÝerdL$ rinZ k„Ly$g“p
rhop“, kpdpÞe, Áp©lrhop“ âhpl · DÃQ rinZ n¡Ó¡ rh“e“, hprZÄe, rhop“, Áp©lrhop“, e„Órhop“, BS>Þp¡fu
rhop“, Ap¥j^ rhop“, grgsL$gpAp¡ rQÓ, k„Nus, Þp©Ðe, ipfuqfL$ rinZ, Apeyrh®op“, bpep¸V$¸L¹$“p¸gp¸Æ, lp¡V$¡g d¡Þp¡S>d¡ÞV$,
Vy$qfTd V²$ph¡g“p Aæepk¾$dp¡Þp¡ Aphfu g¡su L$p¸g¡S> Ap¸a rbTÞp¡k A¡ÞX$ A¸X$rdr“õV²$¡i“, A„N°¡Æ cpjprinZ s’p ârinZ
ìehõ’p“u L$p¸g¡S> · A“yõ“psL$ L$npA¡ hprZÄe AÞp¡ ìehõ’p‘“, rhop“, Ap¥j^rhop“, Áp©lrhop“, BS>Þp¡fu, ×i®“ip”,
A„N°¡Æ ârinZ“p Aæepk¾$dp¡ · rhrh^ rhÛpipMpAp¡dp„ ìep‘L$ k„ip¡^““u kyrh^pAp¡ · L$gp, rhop“ AÞp¡
dp“hrhÛpAp¡“p rhdi®“u c|rdL$p fQu Ap‘sp„ ‘yõsL$p¡-kpdreL$ âL$pi“p¡ · rhÛpL$ue hpsphfZÞp¡ ^bL$sy„ fpMsu rhrh^
ìep¿ep“dpmpAp¡ · kS>®L$p¡, kpfõhsp¡, L$d®QpfuAp¡“p kÞdp““u Dˆ>hm ‘f„‘fp, fdsNds n¡Ó¡ fpóV²$ue õ‘^p®Ap¡“y„
eyhL$p¡ÞdyM Apep¡S>“ · âp’rdL$’u gC A“yõ“psL$ L$np“p„ rhÛp’} cpCbl¡“p¡ dpV$¡ R>pÓpgep¡, AÝep‘L$ r“hpkp¡ Ðp¡dS>
ApQpe® r“hpkp¡“u kyrh^pAp¡ · kss rhL$pk“u ‘f„‘fpdp„ h‰c rhÛp“Nf D‘fp„s Þe| h‰c rhÛp“Nf V$pD“iu‘dp„ rhrh^
Aæepk¾$dp¡hpmu rinZ k„õ’pAp¡“u õ’p‘“p ’su flu R>¡. · fpÄe“u â’d drlgp BS>Þp¡fu L$p¡g¡S>, kf×pf ‘V$¡g“p Æh“
AÞp¡ L$pe® dpV$¡ סi“u kh®â’d k„ip¡^“ k„õ’p Ðp¡dS> kdN° NyS>fpsdp„ A„N°¡Æ dpÝed“u õ“psL$ L$np“u ‘ÓL$pfÐh AÞp¡
kd|l dpÝedp¡“u L$p¡g¡S>, NyS>fps“u eyhpàp¡Y$uÞp¡ k“×u õp¡hpAp¡dp„ âh¡i Ap‘hp dpV$¡“u kuhuA¡d ApBA¡Ak ¡ A¡L¡$X¡$du
·L$pe×pip” AÞp¡ Þepeip”“u A“p¡Mu L$p¡g¡S> · B[ÞV$qfef qX$TpB“ AÞp¡ ApqL®$V$¡¼Qf“u õL|$g D‘fp„s apB“ ApV¹$k®“u qX$N°u
L$p¸g¡S>.
A„L$“u R|>V$L$ qL»$ds : ` 15/- fhp“Nu MQ® : ` 10/- hprj®L$ ghpS>d : ` 150/-
rhÛp’} ghpS>d : ` 100/- ApÆh“ ghpS>d : ` 1500/-

ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 1


h‰c rhÛp“Nf“p ApÛõ’p‘L$p¡ àp¥L$u A¡L$ cpCL$pL$pA¡ && âp’çe && Happy Mother's Day................3
k„L$g“ : A¡k.>Æ.‘V$¡$g (g¡ML $: ‘pr’®h “pZphV$u)
B.k. 1964dp„ Ap rhÛpL¡$ÞÖ D‘f’u A¡L$ kpdreL$
âL$pris ’pe S>¡dp„ kprlÐe AÞp¡ rinZ rhjeL$ && h¥ch AÞp¡ hpfkp¡ && .................................6
k„õL$pfgnu kpdN°u fS|> ’pe AÞp¡ DÃQ Aæepk ‘Û-rhcpN : cp¡Å¡ cNs
A’£ Aphsu qL$ip¡f-eyhpàp¡Y$u A¡’u gpcp[Þhs
&& “hp„ L$pìep¡ && .........................................7
’pe, rhÛp’}Ap¡ AÞp¡ AÝep‘L$p¡ ‘Z A¡dp„ kq¾$e bpby “peL$, r“Ly„$S> cË$,
fk g¡sp ’pe A¡hu d“ujp âNV$ L$fu lsu. ag ky^uf ‘V¡$g, i¥g¡i NY$hu
õhê‘ 19 “h¡çbf 1964“p fp¡S> "h‰c rhÛp“Nf’ && h¥ch AÞp¡ hpfkp¡ &&
‘prnL$“p¡ Apf„c ’ep¡. ‘R>u’u A¡ dprkL$ õhêàp¡ NÛ-rhcpN : “bmu kp^ysp.........................8
"rhÛp“Nf’ “pd¡ âNV$ ’sy„ fùpy„. &rh& “pd¡ qL$ip¡fgpg diê$hpmp

A¡“p¡ ÓuÅ¡ Ahspf ’ep¡ Ðepf’u àp|h® AÝen && gOyL$’p-1 && ""kpf¡ S>lp„ k¡ AÃR>p...''...............9
X$p¸.ku.A¡g.‘V$¡g“u r“kbs AÞp¡ Dv$pfsp“p am ‘u. A¡d. gyZpNqfep
õhêàp¡ Ðp¡ “h‘‰rhs ’ey„, AÞp¡ C.k.1999’u
&& gOy-grgs r“b„^ &&.................................10
r“erds‘Z¡ "rh-rhÛp“Nf’ A¡ “pd’u âL$pris fd¡i ‘V¡$g
’sy„ fùpy„ R>¡.
&& L¡$mhZu && S>¡hu L¡$mhZu, s¡h„y fpô²$ ..................11
d“kyM k‰p
rh-rhÛp“Nf [Link]. ecvm. net
‘f d|L$hpdp„ Aph¡ R>¡. סi-rhסi“p hpQL$p¡Þp¡ && bp¡^ L$’p —&& âk„N“u kpf‘$........................13
Dd¡i Å¡ju
ârscph S>Zphhp rh“„su.
&& lmhp¡ r“b„^ && b¡L$(N) Vy$ õL|$g.................14
õhprs d¡Y$

&& A¥rslprkL$$ && "NyS>fps“y„ Aârsd hph õ’p‘Ðe'..17


L¡$. ku. bpfp¡V

&& tQs“L$rZL$p && Shakespeare Quote.........27


Apf. L¡$. dp„X$rgep
Ap dpk“u rhQpf-L$rZL$p && N„°’phgp¡L$“ && “hp rhje“u “hsf L$’p
â¡d ‘v$“¡ ‘pdhp, sy„ d¡gu v$¡ d““u spZ; "kfp¡N¡V$'...................................................28
k„L$g“ : õhprstbvy$ dl¡sp (g¡ML $: fp^hÆ dp^X$)
cp¡Å¡ cNs L$l¡ Nyfyâsp‘¡ c[¼s R>¡ r“hp®Z.
d“ ! sy„ lÆ riMpdZ dp“. && rhÛph©Ñ —&& .................5, 8, 9, 16, 31, 32

2—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


&& âp’çe && ‘Z spfp¡ Ar^L$pf “’u.
Happy Mother's Day "d“¡ Qphu Ap‘. A¡ Of¡Zp» lº» L$p¡C Nfub
k„L$g“ : A¡k.Æ.‘V¡$g (g¡ML$ : ‘pr’®h “pZphV$u) ìe[¼s“¡ Ap‘u v$D.'
rhcp dpfu kpdy» Å¡C flu.
"rhcp gp¡L$f“u Qphu ¼ep» R$¡ ?'
A»v$f’u dpfp¡ ‘yÓ íepd Apìep¡ ‘à‘p
L$X$L$ iåv$dp» cph¡i bp¡ëep¡,
ApV$gp b^p L$v$u Nyõk¡ “’u ’sp L$¡d ApS>¡...?
rhcp bp¡gu "L$¡d ApS>¡ gp¡L$f“u Qphu“u
d¢ Ap»Mdp» Ap»ky kp’¡ L$ü»,y "spfu v$pv$u
sd“¡ S>ê$f ‘X$u.'
A“¡ dpfu dp» “u A¡L$ epv$, spfu dp»A¡ c»Npfdp»
A¡ spfp¡ rhje “’u. Qphu ¼ep» R$¡ ? h¡Qu “pMu. A¡ ‘Z dpfu õ‘ô$ “p lp¡hp R$sp».'
L$d¡ ApS>¡ khpf¡ AQp“L$ Aphp¡ Mfpb "‘Z ‘à‘p A¡ ’pmu,' "b¡V$p A¡ ’pmu, hpV$L$u
ìehlpf L$fhp“y» L$pfZ ? QdQu“p¡ Brslpk spf¡ ÅZhp¡ R$¡ ?'
"A¡ sy» kpfu fus¡ ÅZ¡ R$¡ rhcp. lº» Of“u "ApS>¡ sy» A“¡ dçdu dpfu kp’¡ Aphp¡.
“p“u bpbsdp» dp’y» dpfsp¡ “’u ‘Z S>¡ k|Q“p d¢ ApS>¡ dpf¡ Ap¡qak¡ “’u S>hy».'
Ap‘u lp¡e s¡“»y Dëg»O“ lº» Qgphu ‘Z g¡sp¡ “’u lº» íepd A“¡ rhcp“¡ gC Adpfp NpdX$p
s¡ sy» ÅZ¡ R$¡ R$sp» ‘Z s¢ ?' ‘Z s¡dp» iy» dp¡Vy$» sfa L$pfdp» ApNm hÝep¡.
Apc s|V$u ‘X$é»y L$¡ sd¡ sdpfu ‘Ð_u kp’¡ Aphy»
d¢ dpfp NpdX$p“p d»qv$f ‘pk¡ L$pf Ecu
hs®“ L$fp¡ R$p,¡ "rhcp bp¡gu, rhcp L$p¡C ìeqL$s
fpMu. A»v$f’u Ad¡ “uQ¡ Esep®. Ðep» ‘|Åfu ‘»X$ép
rhi¡“p¡ Brslpk Mbf “ lp¡e sp¡ Aep¡Áe ‘Ngp»
v$pv$p v$p¡X$sp Apìep, "Af¡ cuMp sy» ?' dpfu ‘Ð_u
“ g¡hp Å¡CA¡ sy» iy» ÅZ¡ R$¡, dpfu dp rhi¡ ?'
A“¡ dpfp¡ ‘yÓ íepd dpfu kpd¡ Å¡C füp..
s“¡ dpfu dp»“p õhN®õ’ ’ep ‘R$u lº» s¡“u
A¡L$ MNC“p¡ S>“fg d¡“¡S>f S>¡“p¡ drl“¡
‘usm“u ’pmu, hpV$L$p¡, A“¡ QdQu cp¡S>“ v$fçep“
‘Npf 4 gpM ê$r‘ep. s¡“¡ ‘|Åfu Ap fus¡ bp¡gph¡
hp‘fsp¡ lsp¡ A¡ Ndsy» “ lsy».
A¡ sp¡ rhcp L$¡ íepd“¡ Mbf S> “ lsu. lº»
sy» ¼epf“u d“¡ Ap ’pmu, hpV$L$u, QdQu ‘|Åfu“¡ ‘N¡ gpÁep¡. ‘|Åfu bp¡ëep,
c»Npfdp» Ap‘hp“u Æv$ ‘L$X$su lsu. spfp õhcph
"blº dp¡V$p¡ ìe[¼s ’C Nep¡ b¡V$p. d¢ L$üy»,
A“¡ “S>f âdpZ¡ dpfu dp»“u ’pmu A¡»W$u Np¡bphpmu
Ap b^y» Ap âcy A“¡ dpfu dp»“u L©$‘p kdÅ¡.'
’pmu, hpV$L$u L$¡ QdQu S> dpÓ lsp.
Ad¡ v$i®“ L$fhp d»qv$f“u A»v$f Nep. v$i®“
Ap bpbs¡ d¢ s“¡ Q¡shZu Ap‘u lsu. L$ep® ‘R$u ‘|ÅfuA¡ L$üy», "S>çep hNf S>hp“y» “’u.'
spf¡ S>¡ L$fhy» lp¡e s¡ L$fS>¡ ‘Z Ap ’pmu, hpV$L$p¡ ‘|Åfu ‘»X$ép v$pv$pA¡ ‘|R>¹ ey», "bp L$¡d kp’¡ “
L$¡ QdQu dpV$¡ L$p¡C r“Z®e g¡su “rl. Apìep ?'
R$sp» ‘Z s¢ A¡ ’pmu hpV$L$u A“¡ QdQu dpfu cu“u Ap»M Å¡C ‘»X$ép v$pv$p kdÆ
c»Npfhpmp“¡ h¡Qu “p¿ep ? Nep. A¡ bp¡ëep, "b¡V$p spfu dp»“u A»v$f NS>b“p¡
s“¡ dpfu dp»“u S>|“u Np¡bphpmu ’pmu ApÐdrhðpk lsp¡. cZu cg¡ Ap¡Ry$» lsu ‘Z spfp¡
‘k»v$ “ lp¡e sp¡ s¡“p ‘l¡f¡gp S>y“p„ Of¡Zp» D‘f DR$¡f hNf bp‘¡ NS>b“p¡ L$ep£, A¡hp¡ DR$¡f bp‘
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 3
lp¡e sp¡ ‘Z L$p¡C dp» “ L$fu iL$¡. "‘»X$épv$pv$p dpfp "‘»X$épv$pv$p A¡L$ L$pd L$fhp“y» R$¡. bp¡g b¡V$p, sy» ‘pR$p¡
‘qfhpf kpd¡ Å¡C bp¡ëep,' Ap cuMgp“y» kpQy» L$epf¡ v$¡Mphp“p¡.' "v$pv$p hjp£’u dpfu A¡L$ BÃR$p lsu
“pd cph¡i R$¡, ‘Z Npd ApMy» s¡“¡ cuMp¡ L$lu A¡ AQp“L$ ApS>¡ ‘|fu L$fhp“p¡ Ahkf dýep¡ R$¡.'
â¡d’u bp¡gphsy». L$pfZ Mbf R$.¡ .? "Ap d»qv$f“u R$Ó R$pepdp» sdpfu v$¡Mf¡M
"ip»spbp“p Of¡ ÓZ hMs Op¡qX$ep b»Opep. “uQ¡ lº» cÎep¡ lsp¡.'
‘Z L$p¡C ‘Z L$pfZ’u Ap bpmL$p¡“y» d©Ðey ’sy».' Ap b¡ Q¡L$ 2.5 gpM“p R$¡ A¡L$ d»qv$f“p¡
Qp¡’u hpf Ap cph¡i Apìep¡, Ðepf¡ s¡“u dp buÅ¡ sdpfp¡.
ip»spbpA¡ s¡“p gp»bp Apeyóe dpV$¡ Q»‘g ApMu
"Af¡ b¡V$p,'
tS>v$Nu “ ‘l¡fhp“u A“¡ b¡ hj® ‘p»Q Of¡ dp»Nu“¡
Mphp“u bp^p gu^u lsu. khpf¡ dp»Nu“¡ Mpe. "Af¡ v$pv$p lh¡ ANÐe“y» L$pd dpfu dp» S>¡
OZu hMs ‘¡V$ ‘|fsy» “ ‘Z dm¡. fpÓ¡ sp¡ A¡L$ ‘p»Q Of¡ dp»Nu“¡ dpfp dpV$¡ Mpsu A¡ ‘p»Q Of d“¡
kde Mp^p hNf M¢Qu g¡sp. b¡ hj® fp¡S> fp¡S> sd¡ bsphp¡.
L$p¡C“p Of¡ dp»Nhp Ecp fl¡hy» kl¡gy» “’u. dpfu kp’¡ L$pfdp» b¡ku Åh. ApS>¡ dpfu
A¡ ‘Z cuMgp“p gp»bp Apeyóe dpV$¡. dp»“y» kdpS> âÐe¡“y» F>Z Dspfhp“p¡ kde Apìep¡
D“pmp¡ lp¡e L$¡ riepmp¡, L$¡ ‘R$u Qp¡dpky, Myëgp R$.¡ dpfp D‘f“y» F>Z lº» kps S>Þd ky^u Dspfu iLy$»
‘N¡, cuMgp“p gp»bp Apeyóe dpV$¡ afsu A¡ dp»“y» s¡d “’u.'
õhà_ dpfu “S>f kpd¡ ‘|fy» ’ey». ‘»X$épv$pv$pA¡ ‘p»Q Of bspìep. A¡ v$f¡L$
’ey» A¡h»,y cuMgp¡ sp¡ bQu Nep¡ ‘Z A¡L$ hX$ugp¡“¡ ‘N¡ gpNu A¡L$ 2.5 gpM“p Q¡L$ v$f¡L$
hj®“p¡ s¡“¡ d|L$u“¡ s¡“p¡ bp‘ V|$»L$u budpfudp» õhN®õ’ ìe[¼s“¡ Ap‘u s¡d“p¡ qv$g’u d¢ Apcpf dpÞep¡.
’ep¡. ip»spbp D‘f Apc s|V$u ‘X$éy» R$sp» ‘Z s¡ fõspdp» ‘»X$ép v$pv$p L$l,¡ "b¡V$p, hpõshdp» gp¡L$p¡
rl»ds lpep® “rl. Npd“p„ OfL$pdp¡ L$f¡, ‘R$u M¡s- bpfdy» s¡fdy» A[õ’ rhkS>®“ dp-bp‘“p dp¡n dpV$¡
dS>|fu L$f¡, Ðepf¡ cph¡i“¡ Al] d»qv$fdp» hp»Qhp L$fsp lp¡e R$¡ ‘Z s¢ spfu dp “¡ ApS>¡ F>Zdy¼s
dpV$¡ dpfu ‘pk¡ d|L$u S>sp. L$fu R$¡ s¡“p¡ dp¡n “½$u R$¡. ^Þe R$¡. b¡V$p, spfp S>¡hp
Npd ApMp“p L$pd L$fu Al] Aph¡ Ðepf¡ k»sp“ v$f¡L$“p Of¡ ’Å¡.'
ip»spbp ’pL$¡gp lp¡e ‘Z d“dp» ×Y$ rhðpk lsp¡ d»qv$f¡ ‘»X$épv$pv$p“¡ Dspfu Ad¡ ‘pR$p Of
dpfp cph¡i“¡ dp¡V$p¡ kpl¡b b“phhp¡ R$¡. "ip»spbp“¡ sfa fhp“p ’ep. L$pfdp» kp¡‘p¡ ‘X$u Nep¡. L$p¡C ‘pk¡
lº» dpfu b¡“ S> dp“sp¡.' dpfu Ap»Mp¡dp»’u Arhfs bp¡ghp dpV$¡ iåv$p¡ “ lspp
Ap»ky hlu füp lsp. dpfp¡ ‘yÓ ‘Z v$pv$u“u hpsp¡
kp»cmu fX$u ‘X$ép¡. Ðep» íepd bp¡ëep¡ "‘à‘p ApS>¡ sd“¡
Mbf R$¡ Mother’s Day R$¡ ?'
dpfu ‘Ð_u rhcp lp’ Å¡X$u bp¡gu,
"cph¡i d“¡ dpa L$f. dp»“¡ kdS>hp dpV$¡ v$k "“p b¡V$p. dpbp‘“¡ Æhsp Cˆ>s’u
Ahspf Ap¡R$p ‘X$¡.' A¡ ‘Z fX$u ‘X$u A“¡ bp¡gu bp¡gphp¡, â¡d Ap‘p¡, kde Ap‘p¡, sp¡ fp¡S>
a¼s kp»cmu“¡ ApV$gy» vy$:M ’pe A¡ S>“¡spA¡ h¡W$ey» Mother’s Day A“¡ Father’s Day S> R$¡.
li¡ Ðepf¡ L$¡hy» vy$:M ’ey» li¡. cph¡i¡ Q¡L$byL$ L$pY$u, íepd dpfu kpd¡ Å¡sp¡ füp¡.'
4—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
Adpfp Of ‘pk¡ hpkZ“u vy$L$p“ ‘pk¡ Ap ’pmudp» fp¡S> S>dui. d»S>yf ?' cph¡i bp¡ëep¡,
rhcpA¡ L$pf Dcu fMphu A“¡ s¡ A»v$f NC ’p¡X$p "rhcp s“¡ spfu c|g kdÅC A¡ dpfp dpV$¡ OÏ»
kde ‘R$u A¡ blpf Aphu Ðepf¡ s¡“p lp’dp» dpfu R$.¡ sy» S>d¡ L$¡ lº» S>dy A¡ ANÐe“y» “’u. Aphu
dp» “p S>y“p ’pmu, hpV$L$u A“¡ QdQu lsp. Apv$i® L$p¡C ‘Z ìe[¼s lp¡e s¡“¡ Æhsp A“¡ s¡d“p
rhcpA¡ dpfp lp’dp„ dy¼sp bp¡gu "Ap vy$L$p“¡ d¢ Nep ‘R$u ‘Z Apv$f Ap‘hp¡ A¡ Ap‘Zu afS> b“¡
L$pg¡ S> h¡Ãep lsp ApS>¡ afu Mfuv$u gu^p. Å¡ Ap R$.¡ bpL$u rhcp â¡d“y» b»^“ A¡V$gy» ‘p½y$» lp¡hy»
’pmu“p¡ k¡V$ h¡QpC Nep¡ lp¡s sp¡ lº» dpfu Ås“¡ Å¡CA¡, L$¡ L$p¡C sp¡X$hp Aph¡ sp¡ A¡ ‘p¡s¡ S> s|V$u
ApMu tS>v$Nu dpa “ L$fs. cph¡i d“¡ dpa L$f. Åe.'
Ap ’pmu“u spL$ps kdS>hp dpV$¡ lº» “bmu A“¡
“p“u ‘X$u.' rhcp lº» dpa L$f“pf L$pZ
¡ ? d¢ sp¡ a¼s dp“v$¹ d„Óu
gpNZu“p k»b^p¡ L$¡V$gp KX$p lp¡e R$¡ s¡ kdÅhhp Qpfysf rhÛpd„X$m, h‰c rhÛp“Nf
âeÐ_ L$ep£, Qpg L$pfdp» b¡k. rhcp bp¡gu "b¡ky» ap¡“ (02692) 238400
‘Z A¡L$ ifs¡, dpfp ‘p‘p¡“p âperòsê$‘¡ lh¡’u lº» E-mail : sgpatel1948@[Link]

&& rhÛph©Ñ &&

kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“u A¡X$uApBV$u L$p¡g¡S> Üpfp c|s‘|h® rhÛp’}Ap¡ dpV$¡ hX$pv¡ $fp Mps¡
A¡ëeyd“u duV$“y» Apep¡S>“
kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“u Þe| hëgc rhÛp“Nf [õ’s A¡X$uApBV$u L$p¡g¡S> Üpfp hX$pv¡ $fp Mps¡ sp.25
A¡râg 2026“p fp¡S> c|s‘|h® rhÛp’}Ap¡“»y k»dg¡ “ ep¡Åey» lsy». Ap A¡ëeyd“u rdV$dp» rhrh^ A¡[ÞS>r“eqf»N
b°pÞQ“p c|s‘|h® rhÛp’}Ap¡A¡ lpS>fu Ap‘u lsu. kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“p âp¡hp¡õV$ (âp¡) (X$p¸.) BÞÖÆs
‘V$¡g Ap âk»N¡ Mpk D‘[õ’s füp lsp. s¡dZ¡ rhÛp’}Ap¡“¡ Aphp k»dg¡ “dp» blp¡mu k»¿epdp» lpS>f
fl¡hp Aplhp“ L$eȳ lsy». s¡dZ¡ A¡ ‘Z S>Zpìey» lsy» L$¡ c|s‘|h® rhÛp’}Ap¡ V²$¡r“»N, BÞV$“r® i‘, âp¡S>¡¼V$,
àg¡kd¡ÞV$ S>¡hu rhrh^ bpbsp¡dp» lpgdp» cZsp rhÛp’}Ap¡“¡ D‘ep¡Nu ’C iL$¡ R$¡.
A¡ëeyd“u L$pq¡X$®“¡V$f X$p.¸ lpqv®$L$ ipl“p S>Zpìep dyS>b Ap A¡ëeyd“u rdV$ v$frdep“ rhÛp’}Ap¡“p
BÞV$“®iu‘, âp¡S>¡¼V$, A¡¼k‘V®$ V$p¡L$, S>¡hu rhrh^ Bh¡ÞV¹$k“¡ âp¡Ðkpl“ Ap‘hp dpV$¡ BÞX$õV²$uT A“¡
eyr“hrk®V$u hÃQ¡ A¡dAp¡ey L$fhpdp» Apìep lsp. Ap A¡ëeyd“u rdV$dp» S>¡“u’ V$¡L$¹“p¡gp¡Æ, rihp kp¡gpf
A¡“Æ® s’p Apv$i¡ A¡[ÞS>r“eqf»N S>¡hu L$»‘“uAp¡ kp’¡ A¡dAp¡ey L$fhpdp» Apìep lsp. f¡“u B“p¡h¡i“
A¡gA¡g‘u Üpfp âp¡S>¡¼V$ dpV$¡ ê$r‘ep 8,40,000 S>¡hu fL$d“u dv$v$ ‘Z ÓZ hj® dpV$¡ Ål¡f L$fhpdp» Aphu
lsu.
Ap A¡ëeyd“u duV$ v$fçep“ A¡.X$[Link].V$u. râ[Þk‘pg X$p¸. rhipg rk»O, l¡X$ Ap¡a ^ qX$‘pV®$dÞ¡ V$
s’p A¡ëeyd“u L$p¡qX®$“¡V$k®¡ cpN gu^¡g lsp¡. kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“p â¡rkX$¡ÞV$ dp““ue îu cuMycpC ‘V$¡g¡
Ap A¡ëeyd“u duV$“p Apep¡S>“ bv$g A¡X$uApBV$u L$p¡g¡S>“¡ iyc¡ÃR$pAp¡ ‘pW$hu lsu.
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 5
&& h¥ch-hpfkp¡ : ‘Û rhcpN &&
d“ ! sy„ lÆ riMpdZ dp“
cp¡Å cNs

d“ ! sy„ lÆ riMpdZ dp“,


A¡L$ v$u Qpghy R>¡ kdip“.
gM Qp¡fpiudp„ Ahsep® “¡ Mfu s¢ cp¡Nhu MpZ;
A¡ sp¡ AhNyZ Aqs OZp¡, A¡L$ lqf cÄep rhZ lpZ. - 1
cS>“ L$fp¡ sp¡ ce dl¡, k„s iåv$ ^fÅ¡ L$p“;
Adfv$¡h“¡ Apfp^u g¡Å¡, kdS> kv$¹Nyfy“u ip“. -2
iyÙ rhQpfu“¡ QpgÅ¡ cpC ! fl¡hy„ ‘X$i¡ fp“;
d|hp ‘R>u “’u dpZhy,„ hp„k¡ kNp L$fi¡ õ“p“. -3
fpÅ ‘furns ‘prdep¡ cyh“‘rs cNhp“;
kps qv$hk kp„cþey„ A¡hy„ Np¡thv$ L¡$f„y op“. -4
â¡d ‘v$“¡ ‘pdhp, sy„ d¡gu v$¡ d““u spZ;
cp¡Å¡ cNs L$l¡ Nyfyâsp‘¡ c[¼s R>¡ r“hp®Z.
d“ ! sy„ lÆ riMpdZ dp“.

cp¡Å cNs L$epf¡L$ ip„s cph¡, ÅZ¡ L¡$ ^ufS>’u riMpdZ Ap‘sp lp¡e s¡d ‘Z S>Zpe R>¡.
s¡d“¡ QpbMp“p¡ k|f kfm D‘v$¡ipÐdL$ bÞep¡ R>¡. l¡ d“ ! sy„“¡ lº„ kpQu riMpdZ Ap‘y„ Ry>„ L¡$ Nyfy“¡
âsp‘¡, c[¼s“¡ dpN£ r“hp®Z ‘pdui. S>Þd ’ep¡ R>¡ A¡V$g¡ d©Ðey ’hp“y„ S> A¡L$ v$u kdip“ S>hp“y„ S>
R>¡. Ap gMQp¡fpiu“p a¡fpdp„ ‘X$h„y “ lp¡e sp¡ lqfcS>“ L$fu g¡. k„s iåv$ L$p“¡ ^fu, Adfv$¡h“u Apfp^“p
L$fu cS>“ L$fp¡. kv$¹Nyfy“u ip“ âdpZ¡ iyÙ rhQpf“¡ ApQfZ L$fp¡. Nd¡ Ðepf¡ d©Ðey“u fps ‘X$u S>i¡ “¡
dyhp ‘R>u L$p„C “’u. fpÅ ‘furns¡ kps qv$hk L$’p kp„cmu, Np¡thv$“y„ op“ ÅZu, cyh“‘rs cNhp““¡
âpá L$ep®, â¡d‘v$“¡ ‘pçep dpV¡$ l¡ d“ ! sy„ spfu spZp-hpZ R>p¡X$u v$¡ A“¡ c[¼s“¡ dpN£ Qpg¡.

""‘’ L$pd L$v$u dp¡V$p “’u lp¡sp L$pd sp¡ l»di


¡ p “p“p S> lp¡e R$¡
‘Z M|b â¡d’u A¡ L$pd L$fuA¡ A¡V$g¡ s¡ dp¡V$p b“¡ R$¡'' - d^f V$¡fk ¡ p

6—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


&& “hp„ L$pìep¡ && NTg
hX$gp¡ r“Ly$»S> cË$
bpby “peL$
â’d L$’p“¡ rhM¡fu b“ph¡ sy» M¡gp!
hmu kd¡V$u L$’p“L$ fQu v$¡ sy» d¡gp!
QpfL$p¡f d¡O bpf Mp„Np ’ep “¡ Apìep¡ afu’u A¡ V $g¡ ‘| R ¹ >ep» , khpg ‘| R $¡g p» ;
hX$gp“¡ ‘p“Mqfep¡ sph, sy» ‘Z kyZu iL$¡ spfp», S>hpb v$u^¡gp»!
A¡½¡$e L|„$‘m “’u aŸV$u L¡$ L¡$d L$fu khpep Nyfy“ ¡ v$p ¡Y$p dmu Nep» Q¡g p!
gu‰¡fp Aph¡ bv$gph ?..QpfL$p¡f d¡O bpf... bsph¡ v$pê$ sp¡ kdS>¡ v$fpM“p» h¡gp».
fp¡qS>„v$p X$pm X$pm L$p¡Qhsp L$pNX$p“¡ sfk“u gpS> bQphhp, d¢ kf T|L$phu“¡;
A¡e d|hp Oksp Åe Qp„Q, A^f âhpldp» bp¡mu âhplu ‘u^¡ gp!
A¡hp sp¡ ëlpe ëlpe DTfX$p, kdS>“¡ a¡ fhu “pM¡ rhV$»bZp“p¡ cpf!
L¡$d L$l¡ L$pmÅ“u ‘p¡’u“¡ hp„Q ! aŸg p¡ “ ¡ Å¡ J sp¡ gpN¡ ‘fpZ¡ EN¡g p» .
‘X$M“¡ p àlpX$ Df Ap¡Nmsp Åe ‘Z S>¡ spf¡ A¡ S> Xy$bpX$¡, “hy» “’u A¡dp»!
A¡“p sp¡ ApeM¡ Acph...QpfL$p¡f d¡O bpf.. OZp» R$¡ i” L$¡ S>¡“¡ kfpZ¡ h]^¡gp».
¼ep„ NC A¡ L$ped“u L$gfhsu Ly„$S>, AV$pfu ‘f’u ‘X$¡gu “S>f’u kdÅey»-
Ny„S> dOdOsu EX$u NC L$C ‘¡f ? L$¡ ÅZuÅ¡C AÅÎep» b“u Nep X$¡gp!
BÞÖ^“y“¡ ‘Z AL$mph¡ A¡hu âhpk ‘Ðe¡ b^p“¡ Mbf ‘X$u S>i¡ L$¡-
A¡ ‘pOX$uAp¡ bp„^u NC h¡f? kde“u bkdp» c|gpep» R$¡ õhà_“p» ’¡gp.
Tgdgsp Ty„X$ k„N T|g¡ ‘s„rNep“¡ DÅi“p¡ gNuf¡ M‘ “’u “l]sf sp¡,
L$l¡hy„ L$p„ “pM“¡ ‘X$ph?..QpfL$p¡f d¡O bpf... Al] lº» ‘mdp» Dspfy» âL$pi“p f¡gp!
h¡“¡rTep rhõV$p, Þeped»qv$f lp¡V$g“u ‘pR$m,
A¡-201, ‘pð®“p’ fp¡eg f¡rkX¡$Þku,
“d®v$p Qp¡L$X$u, cê$Q-392015, (dp¡) +91 99984 44338
dy. AX$pgS>, [Link]>.Np„^u“Nf, (dp¡) 9327084743 Bd¡Bg : [Link]
gNcN ky^u Nep ! (NTg) A¡L$buÅ“u
ky^uf ‘V¡$g$ i¥g¡i NY$hu
bsphhpdp„ AdufpC A¡ L $buÅ“u,
A¡L $p„ s fpMu l¡ dM¡ d S>N ky ^ u Nep,
R>su L$fu R>¡ NfubpC A¡L$buÅ“u.
V$dV$d v$uhp“y„ Åmhu TNdN ky^u Nep ! cyg u S>hpi¡ lfuapC A¡L $b uÅ“u,
gpÁey „ “l] AÅÎey „ dy g pL$psdp„ ‘R>u, hNpX$u Å¡CA¡ ifZpC A¡L$buÅ“u.
g¥ kp’dp„ ‘p¡sp“¡ A¡“p gN ky^u Nep ! “’u dmpey„ L$v$u Ad¡ L$p¡C S>ÁepA¡,
‘p„Mp¡ dmu “p A¡V$g¡ EX$u iL$pey„ “rl, dm¡ R>¡ S>¡ fus¡ ‘fR>pC A¡L$buÅ“u.
‘Z ‘pdhp ApL$pi“¡ A¡L$ MN ky^u Nep ! iê$ ’e¡gp¡ kde ‘|fp¡ ’C Nep¡ A¡dp„,
“ L$pd Aphu A^ufpC A¡L$buÅ“u.
‘pçep ‘qfQe A¡V$g¡ “MriM A¡d“p¡, A¡ L$pfZ¡ “hu KQpC d¡mhu “ iL$ep,
kyN„^ ’¥ cusf cþep, fNfN ky^u Nep ! kss r“lpm¡ R>¡ “uQpC A¡L$buÅ“u.
Aphu Nep¡ Ðep„ A„s lf AV$L$m“p¡ ‘Z "ky^uf' lÆ b“phsp fluA¡ “hu“ k„b„^p¡,
A„S>m“u R>p„V$u A„S>rg gNcN ky^u Nep ! lÆ A^|fu R>¡ cf‘pC A¡L$buÅ“u.
îu MuS>qX$ep âp’rdL$ ipmp, dy. MuS>qX$ep,
Email : sudhir12@[Link] sp.d¢v$fX$p Æ.Sy>“pNY$, ‘u“-362260
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 7
&& h¥ch-hpfkp¡ : NÛ rhcpN && kl“iugsp A“¡ buÅ kp’¡ dmu“¡ L$pd L$fhpdp„
“bmu kp^ysp gpNsu r“fl„L$pfsp“u EZ‘ lp¡e R>¡. s¡’u kd|l“y„
qL$ip¡fgpg diê$hpmp bm s¡Ap¡ r“dp®Z L$fu iL$sp “’u.
Ap “bmpC A“¡ L$pefsp kˆ>“p¡dp„’u v|$f
AkÐe, A“pQpf, vy$fpQpf hN¡f ¡“ p
’pe “l] Ðep„ ky^u kÐep, Atlkp hN¡f¡ dlp“
ApQf“pfpAp¡ âÐe¡ kl¡S> TuZhV$’u Å¡iy„ sp¡
NyZp¡ i[¼sê$‘ ’hp“¡ bv$g¡ s¡“p ApQpf“pf“¡
S>Zpi¡ L¡$ õhp’} A“¡ rhjeu dpZkp¡ A¡L$buÅ
rh‘rÑê$‘ ’C ‘X¡$ R>¡.
kp’¡ lmudmu“¡ L$pd L$fu iL¡$ R>¡; A¡L$buÅ ‘f
dyíL¡$gu Aphu ‘X¡$ sp¡ bQphu g¡hp b^p dpNp£ dpV¡$ lpg vy$ô$p¡“y„ A“¡ s¡d“u vy$ô$sp“y„
AS>dphu iL¡$ R>¡. ip¡^“ bpSy>A¡ fpMuA¡. “ AV$L$phu iL$uA¡ sp¡
cg¡, lpg A¡d“¡ Qfhp v$CA¡. ‘Z s¡ ‘l¡gp„
‘Z kp^yhr© Ñ“p, iyÙ Æh“ Npm“pfp
ìehlpf iyÙ fpMhp CÃR>“pf ApX$p¡iu‘pX$p¡iuAp¡
Qpf dpZkp¡ kpfy„ L$pd L$fhp dpV¡$ s¡d cmu iL$sp
c¡Np ’CA¡, ’p¡X$pdp„ ’p¡X$p rkÙp„sp¡“¡ bfpbf
“’u. buÅ dpZk“u iyqÙ“p¡ Apv$i® L$p„CL$ KQp¡
õhuL$pfu s¡ dyS>b ip¡^uA¡. A¡dp„’u AÞepe kpd¡
lp¡e sp¡ s¡“u kp’¡ e¡ aphsy„ “’u; S>fpL$ Ap¡R>p¡ lp¡e
gX$hp“u i[¼s ‘Z ‘¡v$p ’i¡.
‘Z âpdprZL$ lp¡e sp¡e s¡“u Å¡X¡$ ‘Z aphsy„ “’u.
s¡d“pdp„ kp^ysp lp¡e R>¡. ‘Z vy$ô$sp, ‘pM„X$, S|>W$
hN¡f¡ kpd¡ TOX$hp dpV¡$ gpNsp¡ ‘yfyjp’® ÐepN, "Af^u kv$u“u hpQ“epÓp'dp„’u kpcpf

—&& rhÛph©s &&


Np¡. Å¡. ipfv$pdqv$f, h‰c rhÛp“Nf
(1) NyS>fps kfL$pf Üpfp g¡hpdp» Aphsu ‘funp sp.30/01/2026“p fp¡S> âMfsp ip¡^ ‘funp-
2025dp„ 77 rhÛpr’®“uAp¡A¡ cpN gu^p¡. S>¡ ‘¥L$u dplu L$¡s“Ly$dpf ipl¡ 409dp¡ ¾$dp»L$ d¡mhu
1000/- ê$p. rióeh©rÑ dmhp‘pÓ ’i¡. NyS>fpsdp»’u 1000 rhÛpr’®“u d¡qfV$dp» ‘k»v$Nu ‘pdu lsu.
(f) NyS>fps kfL$pf Üpfp g¡hpdp» Aphsu ‘funp dpÝerdL$ rióeh©rÑ ‘funpdp„ h»riL$p lrksLy$dpf ‘pW$L$
213dp¡ ¾$dp»L$ âpá L$fu 1000/- ê$p. rióeh©rÑ d¡mhi¡. NyS>fpsdp»’u 1000 rhÛpr’®“u d¡qfV$dp»
‘k»v$Nu ‘pdu.
(3) NyS>fps kfL$pf Üpfp g¡hpdp» Aphsu “¡i“g duÞk L$d d¡qfV$ õL$pg ¡ fiu‘ ‘funp S>¡dp„ 27 rhÛpr’®“uAp¡A¡
cpN gu^p¡. q¾$ñp Afrh»v$L$y dpf kp¡g»L$u rS>ëgpdp» d¡qfV$dp» õ’p“ âpá L$eȳ R>¡. rhÛpr’®“u ^p¡fZ 9
’u 12 A¡d Ly$g Qpf hj® ky^u 48,000/- ê$p. rióeh©rÑ d¡mhi¡.

8—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


&& gOyL$’p && Q|¼ep¡ lsp¡. L$õbp“y„ Ap h¡S>g‘yf Npd A¡ ¾¡$Tdp„’u
""kpf¡ S>lp„ k¡ AÃR>p....'' bpL$ps L¡$hu fus¡ flu iL¡$ ? ‘p¡sp“u kõsp
‘u. A¡d. gyZpNqfep A“pS>“u vy$L$p“dp„ ‘p¡V£$bg V$[Link]. ‘f Æs¡i A“¡
s¡“p rdÓp¡ hëX®$ L$‘ d¡Q“u dp¡S> dpZu füp lsp.
d¡gp¡O¡gp¡ A“¡ apV$g¡ L$‘X¡$ khku L|$‘““p khku“p âgp‘’u d¡Q Å¡hpdp„ rhn¡‘ Ecp¡ ’hp’u
(fpi“) OJ g¡hp dpV¡$ lp’dp„ d¡guv$pV$ ’¡gu gC“¡ Æs¡i¡ D‘¡npcph¡ L$ü„,y ""ApS>¡ vy$L$p“ b„^ R>¡. lh¡
¼epf“p¡ vy$L$p““p ‘Nr’e¡ Ecp¡ lsp¡. ‘f„sy vy$L$p“v$pf L$pg¡ AphS>¡.''
Æs¡i“¡ A¡ sfa Ýep“ Ap‘hp“u aºfkv$ S> ¼ep„ ""i¡W$ kp'b, Ofdp„ Mphp v$pZp¡ “’u.
lsu ! ApS>¡ Apgp¡ sp¡ sdpfu d¡fbp“u.'' khkuA¡ L$pgphpgp
vy$óL$pm A“¡ v$pqfÖe“p b¡hX$p dpf’u khku L$ep®. s“¡ A¡L$hpf L$üy„“,¡ ApS>¡ vy$L$p“ b„^ A¡V$g¡
AL$pm¡ h©ÜÐh sfa ^L¡$gpC Nep¡ lp¡s. Qpf NpD b„^. cgpdpZk ApS>¡ hëX®$ L$‘“u k¡du apC“gdp„
D‘f“p ‘p¡sp“p Npd’u L$õbp“p Ap Npddp„ s¡ Mfp C[ÞX$ep Æsu Ney„. A¡“p d“dp„ ApS>¡ vy$L$p“ b„^.
b‘p¡f sX$L$p¡ dp’¡ gC“¡ Qpgu“¡ A“pS> g¡hp Apìep¡ s“¡ v$¡i“u V$ud ‘f Nh® “’u. ? Å, L$pg¡ AphS>¡''
lsp¡. ‘fk¡h¡ f¡bT¡b ’C EW$ép¡ lsp¡. s¡“y„ A^® Æs¡i¡ syÃR>L$pfcph¡ L$üy„.
c|¿ey„ ifuf ’pL$’u lp„au füy„ lsy„. fõspdp„ DX¡$g khku L$i„y kdÄep hNf lspi hv$“¡
^|m’u s¡“p v$uv$pf rcMpfu’u L$d “ lsp. v$epdZp vy$L$p““p ‘Nr’ep Esfu Nep¡.
AhpS>¡ s¡ ApÆÆ L$fu füp¡ lsp¡, ""i¡W$Æ, A“pS>
V$pCV$“-‘4, ku-402,
Ap‘u v$ep¡ sp¡ sdpfu d¡fbp“u. dpf¡ dp¡Xy„$ ’pe R>¡.'' qfgpeÞk dp¡g ‘pR>m, fpS>L$p¡V$-360001
q¾$L¡$V$“p¡ ¾¡$T v$¡i A“¡ vy$r“epcfdp„ R>hpC (dp¡) 7698160160
—&& rhÛph©s &&
Æ.S>¡.CÞõV$uV$é|V$ Ap¡a Apeyh£v$ õV$X$uT A“¡ fukQ® A¡k.Æ.‘V¡$g Apeyhv£ $ lp¡qõ‘V$g
A¡ÞX$ d¡V$f“uV$u lp¡d
sp. 20-3-26 A“¡ sp. 21-3-26 “p fp¡S> qÜv$uhkue ArMg cpfsue dlrj® QfL$ k„õL©$s
kdpfp¡l (“¡i“g L$p¡ÞafÞk) Apeyj d„Ópge“p„ NCISM AÝen X$p.¸ d“ujpb¡“ A“¡ MARBISM bp¡X®$“p
âdyM X$p.¸ dyL$y g ‘V¡$g kpl¡b s¡dS> NyS>fps fpÄe k„õL©$s bp¡X$® “p„ AÝenîu rldp„Äe ‘pguhpg kpl¡b
A“¡ kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“p âdyMîu dp““ue A¡[ÞS>r“ef cuMycpC ‘V¡$g kpl¡b D‘[õ’s füp lsp.
S>¡dp„ 250 gp¡L$p¡A¡ cpN gu^p¡ lsp¡. ârscpNuAp¡“¡ kqV®$qaL$V¡ $ õd©rsrQŒ s¡d“ “L$v$ C“pd âv$p“ L$fhpdp„
Apìey„. dlrj® QfL$ r“rd®s QfL$ k„rlsp ‘f âp¡.X$p¸.A¡k.L¡$.Mp„X¡$g, âp¡.X$p¸.îuhÐk, âp¡.X$p¸.dl¡i ìepk,
âp¡.X$p¸.A¡k. A¡“. Nyáp, âp¡.h¥Û s‘“Ly$dpf, âp¡.X$p¸.rls¡i ìepk, A“¡ âp¡.X$p¸.ArcÆs kfpa hN¡f¡ ârkÙ
h¥Ûp¡ Üpfp g¡L$Qf Ap‘hpdp„ Apìey„. s¡dS> Apeyh£v$“p rhrcß rhcpNp¡ Üpfp âv$i“® u A“¡ das r“v$p“ L¡$ç‘“y„
‘Z Apep¡S>“ L$fhpdp„ Apìey„.

ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 9


&& gOy-grgs r“b„^ && h©n dpZk“p ‘pfZp»’u Q¡l ky^u“p¡
A¡L$ h©n“y» rQ»s“ ..! k»Np’u R$¡. h©n L$¡ R$p¡X$ D‘f ’sp„ aŸgp¡ A¡ h©n“y»
lpõe R$¡.
fd¡i ‘V$¡g
h©n dfu“¡ dpZk dpV$¡ ar“®Qf b“¡ R$¡.
kpd¡ A¡L$ h©n Ecy» R$.¡ h©n ‘»MuAp¡“p¡ h©n dpZk“y» Of b“¡ R$¡. qfkp¡V®$dp» dpZk“¡ V²$u
V$lºL$p¡ kp»cm¡ R$¡ A“¡ Ap“»v$ A“ych¡ R$¡. h©n lpDkdp» fl¡hp“y» Nd¡ R$¡.
ApL$pidp» EX$sp» ‘»MuAp¡“¡ Å¡ep L$f¡ R$¡. h©n“¡ ‘Z h©n fZ“¡ ApNm h^sy» AV$L$phu iL$¡ R$¡.
ApL$pidp» ‘»Mu b“u EX$hp“y» d“ ’pe R$¡. h©n“y» A[õ’ bmsZ A¡V$g¡ L$p¡gkp¡. s¡ S>du“dp»
h©n lhp Å¡X$¡ k»hpv$ L$f¡ R$¡. A¡ k»hpv$ v$V$pC“¡ M“uS> L$p¡gkp¡ ‘Z b“u Åe R$¡. h©n“p
‘h“ b“u Åe R$!¡ ‘h“ h©n X$pmuAp¡“¡ lgphu aŸgp¡“p¡ f»N A¡ Ly$v$fsu f»N R$¡. sS>-h©n“u R$pg
"lp'-"“p'.. bp¡ghp“y» iuMh¡ R$¡. A¡V$g¡ sS>. h©n A“¡ R$p¡X$ Ap‘Z“¡ fkp¡C dpV$¡
dkpgp ‘Z ‘|fp ‘X$¡ R$¡. h©n L$v$u L$p¡C D‘f Nyõk¡
h©n L$pb®“ X$pep¡¼kpBX$ gC“¡ ‘Z kv$p ’sy» “’u! ‘Z®“p¡ rhrh^ ApL$pf bpmL$“¡ rQÓL$pd
gugy»R$d fl¡ R$¡. h©n A¡“p ‘X$p¡iu h©n kp’¡ L$v$u L$fsp iuMh¡ R$.¡ L$Y$ugudX$p¡ fkp¡C hOpfhp dpV$¡ L$pd
‘Z TOX$s»y “’u ! h©np¡ S>»Ngdp» lmdmu“¡ flu Aph¡ R$¡. L$¡V$gpL$ h©n ‘Z® Ap¥j^“u NfS> kpf¡ R$¡.
iL$¡ R$¡. dpZk“¡ Ap lmudmu“¡ fl¡hp“y» AphX$éy» A¡L$ NyfAy ¡ rióe“¡ L$l¡gy„ L¡$, S>„Ngdp„ ENsu v$f¡L$
“’u. h“õ‘rs Ap¥jr^ R>¡. h©n dp“h“¡ D‘L$pf L$fhp“y»
h©n “v$udp» sfsu “ph“¡ Å¡ep L$f¡ R$¡. h©n iuMh¡ R$.¡ kyMX$ h©n Ap‘Z“¡ kyN»^u b“hp“y»
“v$udp» ‘Z® M¡fhu ‘Z®“¡ ‘Z sfsp iuMh¡ R$¡ A“¡ iuMh¡ R$.¡ h©n Ap‘Z“¡ R$p»eX$p¡ A“¡ iusmsp
v|$..f ky^u v$qfep ky^u âhpk L$fhp“y» iuMh¡ R$¡. Ap‘¡ R$¡. h©n A¡ âpZhpeyAp¡“u Ly$v$fsu a¡¼V$fu R$¡.
h©n am-aŸg“u dpZk“¡ c¡V$ Ap‘¡ R$¡. h©n Ap‘Z“¡ âpZhpey sØ“ äudp» Ap‘¡ R$¡.
h©n ‘p¡sp“u X$pmuA¡ ‘»MuAp¡“¡ dpmp¡ b“phhp dpV$¡ A¡L$ h©n“p R$p»eX$pdp» b¡ku cfb‘p¡f¡ d¢ L$f¡gy» Ap
s¡“u ‘pk¡ L$pC¡ qL$»ds g¡sy» “’u! rQ»s“ R$¡. Mf¡Mf sp¡ h©n¡ L$f¡gp rQ»s““p¡ Ap
g¡M-A“yhpv$ R$¡ ! rQ»s“ L$gfh b“u Ap S>Nsdp»
h©n sp‘.. sX$L$p¡ A“¡ hfkpv$ kl“ L$fu“¡
kv$pe ‘X$Opsy» fl¡i¡ ! Aõsy !
dpZk“¡ dpV$¡ klpeL$ A»N b“¡ R$¡. h©n L$rh“¡
L$rhsp gMhp“u â¡fZp Ap‘¡ R$¡. h©n L$pNm b“u
Aæepk“u kpdN°u rhÛp’}Ap¡ dpV$¡ A“¡ AæepkyAp¡ fd¡i ‘V$¡g, "âp»S>g', 30, Ap“»v$hpV$uL$p kp¡kpeV$u,
dpV$¡ b“¡ R$¡. Å¡ L$p¡C bpmL$ L$pNm apX$¡ Ðepf¡ h©n“u kfv$pf ‘yg ‘pk¡, AX$pS>Z fp¡X$, kyfs-395 009
(dp¡.) 98251 00255 (sp. 27 dpQ® 2026)
Ap»Mdp» Ap»ky Aphu Åe R$!¡ !!

""h©n ¼epf¡e ‘p¡sp“u ipMpAp¡ ‘X$hp’u X$fsy» “’u.


L$pfZ L$¡ s¡ ÅZ¡ R$¡ L$¡ d|m dS>b|s R$¡.'' h©np¡ Ap‘Z“¡ Æhsp iuMh¡ R$¡

10—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


&& L¡$mhZu && k„L$y rQs A“¡ Ap¾$dL$ ‘Z b“u iL¡$ R>¡. A¡V$g¡
S>¡hu L¡$mhZu, s¡hy„ fpô²$ Apep¡rS>s eyÙp¡ L¡$hm dpZkÅsdp„ S> R>¡. Nygpdu
d“kyM k‰p L¡$ kpd°pÄehpv$ L¡$hm dpZkÅsdp„ S> R>¡. byÙ,
Ciy A“¡ Np„^u dpZkÅsdp„ ‘pL¡$ R>¡ A“¡ rlV$gf
Ap k©rô$dp„ gpMp¡ Æhp¡ R>¡. bpL$u“p L¡$ V²„‘ ‘Z dpZkÅsdp„ S> ‘pL¡$ R>¡. A¡V$g¡
Æhp¡dp„ spgud lp¡e R>¡. spgud AdyL$ L$pe® L$fhp“u cphiyqÙ“p¡ rhQpf dp“hÅs¡ k|ÿdsp’u A“¡
ndsp Ap‘¡ R>¡. k„fnZ, Mp¡fpL$ d¡mhhp¡, A¡L$ S> A“¡L$ k„v$c®dp„ L$ep£ R>¡. A¡dp„’u L¡$mhZufQ“p
L$pddp„ TX$‘ L¡$ ndsp h^pfhu hN¡f¡ spgud’u i¼e S>Þdu R>¡.
b“¡ R>¡. d“yóe Årsdp„ spgud ‘|fsu “’u NZpC.
A¡V$g¡ d“yóeÅs¡ L¡$mhZu“p¡ rhQpf L$ep£ R>¡. L¡$mhZu AiyÙ cphp¡ A“¡L$ âL$pf“p D‘Öhp¡ S>Þdph¡
Üpfp Æh“cphp¡ h^y “fhp A“¡ k|ÿd b“¡ R>¡. “f R>¡. A¡dp„’u fphZ A“¡ L„$k S>Þd¡ R>¡. v$„X$ Üpfp
A“¡ dpv$p lp¡h„y A“¡ ‘rs-‘Гu lp¡hy„ A¡dp„ dy¿e dpZkÅs¡ S>¡g“u fQ“p L$f¡gu R>¡. Aphu fQ“p
afL$ Æh“cphp¡“p¡ R>¡. ‘iy-‘nudp„ k„sp“ kp’¡“p¡ L¡$hm dpZk Åsdp„ S> R>¡. AÞe L$p¡C Æh-
k„b„^ DR>¡f 5|fsp¡ lp¡e R>¡. ‘R>u A¡“u õd©qs fl¡su âpZudp„ “’u. v$„X$’u dpZk“¡ dp‘dp„ fpMu iL$pe,
“’u. dp“hÅsdp„ k„sp“$ kp’¡“p¡ k„b„^ Æh“cf“p¡ ‘f„sy dpZk“y„ ‘qfhs®“ sp¡ ÅN°rs, ApÐdr“funZ
lp¡e R>¡. A¡V$g¡ L¡$ cphp¡“u iyqÙ ’pe A¡ dp“hÅs“y„ A“¡ k„L$ë‘ bm’u S> iL$e R>¡. A¡V$g¡ 2300 hj®
gÿe R>¡. cphp¡ õ’|mê$‘¡, AZOX$ê$‘¡ L¡$ rhL©$sê$‘¡ ‘l¡gp„ ’e¡gp dlp“ N°uL$tQsL$ àg¡V$p¡A¡ L$üy„ L¡$ "S>¡
‘Z lp¡e. A¡“¡ k„dprS>®s L$fu“¡ ìep‘L$ A“¡ â¡dde fpÄedp„ L¡$mhZu “bmu Ðep„ S>¡g“y„ âdpZ h^pf¡.'
L$fhp dpV¡$ dp“hÅs¡ L¡$mhZu“u fQ“p L$fu R>¡.
A¡V$g¡ L¡$mhZu“p¡ rhQpf v$f¡L$ fpô²¡$
Ndsy„ lp¡e A¡ dpZk klS>‘Z¡ L$f¡ R>¡.
L$pmÆ‘|hL® $ L$fhp¡ Å¡CA¡. Aæepk¾$dp¡ ‘|fp„ L$fphhp
‘f„sy Ndsy„ lp¡e A¡ rhh¡L$ceȳ R>¡ L¡$ “rl, klº dpV¡$
Cô$ R>¡ L¡$ “rl A¡ iuMhhp dpV¡$ L¡$mhZu R>¡. A“¡ ‘funp g¡hu A¡ L¡$mhZu“p¡ 40 V$L$p cpN R>¡.
dpZk 40 gpM ê$r‘ep“u NpX$u g¡ A¡ ‘|fsy„ “’u. bpL$u“p 60 V$L$p cpNdp„ rb“„Ns rhQpfi[¼s,
A¡“¡ V²$pqaL$“p r“edp¡ ‘pmu“¡ Qgph¡ s¡ ANÐe“y„ R>¡. ‘©Õ½$fZpÐdL$ byqÙ, k„h¡v$“iugsp A“¡ Þepe dpV$¡“p¡
^“‘rs“p “bufpAp¡ b¡apd NpX$u Qgphu“¡ A¡q¼kX$¡ÞV$ ApN°l h^¡ A¡ kOmy„ Aph¡ R>¡. Þepedp„’u S>
kS>£ R>¡, A¡ A^|fu L¡$mhZu R>¡. b„^sy p“p¡ ¿epg S>Þd¡ R>¡ A“¡ kp¥“u kdp“sp“p¡
lp’u“u õd©rs, L¡V$gp„L$ âpZu“u Q‘msp, ApN°l S>Þd¡ R>¡. k„hv¡ $“iugsp“p¡ rhL$pk ’pe sp¡
v$pX¡ $hp“u TX$‘, E^C“p “Nf“u fQ“p, A„^pfpdp„ dpZk ‘p¡sp“pdp„ A“¡ Ly$V$y„ bdp„ b„^pC “ fl¡sp„
Å¡C iL$hp“u iqL$s-A“¡L$ bpbsdp„ AÞe Æhp¡ ApMp fpô²$“¡ A“¡ kdN° rhð“¡ Qplu iL¡$ R>¡. A¡“u
dpZk L$fsp„ ApNm R>¡. ‘f„sy ‘©’½$fZpÐdL$ byqÙ, L$pmÆ g¡sp¡ ’pe R>¡. rb“„Ns rhQpfi[¼sdp„’u
ApÐd-r“funZ, Ås“y„ ‘qfhs®“, k„h¡v$“iugsp“p¡ ApÐd‘©’½$fZ A“¡ kp¥“p kyM“p¡ rhQpf i¼e b“¡
ìep‘, kp¦v$e®“p¡ A“yfpN dpZk“¡ dpZk b“ph¡ R>¡. ‘©’½$fZpÐdL$ byqÙ“p rhL$pkdp„’u “hp„ k„ip¡^“p¡
R>¡. sp¡ A¡“¡ A“yL|$m L¡$mhZufQ“p lp¡hu Å¡CA¡. i¼e b“¡ R>¡.
A^|fu L¡$ EgV$u L¡$mhZu’u d“yóe“p cphp¡ qhL©$s, ApS>¡ Ap‘Zp¡ cpf Aæepk¾$dp¡ A“¡
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 11
kyrh^pAp¡ D‘f dyL$pC Nep¡ R>¡. ‘qfZpd¡ rinZ“y„ A¡V$g¡ cpfsdp„ rinZ“¡ ìehõ’p L¡$ hluhV$
40 V$L$p L$pd ’pe R>¡. ‘qfZpd¡ õhp’}, k„Ly$rQs, ê$‘¡ Å¡hpe R>¡ s¡“¡ bv$g¡ NyZrhL$pk ê$‘¡ Å¡hpe s¡
T“|“u, A„^ph¡Nhpmp¡ “pNqfL$ dm¡ R>¡. A¡“p¡ AphíeL$sp R>¡. rinL$ spgud S>X$ Qp¡L$W„$y b“u NC
bv$gph sp¡ S> iL$e b“¡ Å¡ rinZ“p„ sdpd R>¡, v$¡Mph ‘|fsp¡ q¾$epL$p„X$ b“u NC R>¡. s¡dp„
A„Np¡$“u L$pmÆ g¡hpe. ‘qfhs®“ S>ê$fu R>¡. A¡L$ ×ô$p„s Ap„M DOpX¡$ s¡hy„ R>¡.
A¡V$g¡ âñ“p¡ âñ A¡ R>¡ L¡$ Þepe, kdp“sp, f0du kv$u“p âpf„c¡ äpÞk A“¡ S>d®“u hÃQ¡ eyÙ
b„^sy p, õhs„Ósp, kp¥“p kyM“p¡ rhQpf A¡ L¡$hm ’e¡gy„. äpÞk õhÃR>„v$u A“¡ rhgpku b“u Ne¡gy„.
iåv$p¡ flu Nep R>¡, A’p£ Nydphu b¡W$p R>¡, s¡“¡ afu S>d®“u riõsbÙ A“¡ fpô²$âd¡ u lsy„. äpÞk eyÙdp„
A’®‘|Z® iu fus¡ b“phhp ? A¡ Ðepf¡ S> i¼e lpeȳ. S>d®“u ÆÐey„. lpf“p¡ õhuL$pf L$fhp b„“¡
b“i¡ Äepf¡ Ap‘Zp rinL$p¡ ‘Npfv$pf dS|>f dV$u“¡ v$¡i“p k¡“p‘rsAp¡ k¡v $p““p d¡v$p“dp„ dþep.
fpô²$r“dp®Z“p A„Nê$‘ b“u“¡ L$pe® L$f¡. rinL$p¡“p„ Ap¥‘QpqfL$ rhr^Ap¡ ’C. ‘R>u S>d®“ k¡“p‘rsA¡
v$f¡L$ ‘Ngp„“u rhÛp’}“p rQÑ D‘f Akf ‘X$su V|$„ L$p hL$sìedp„ L$l¡gy„ A¡ l¥e¡ L$ps¡ fu fpMhp S>¡hy„ R>¡.
lp¡e R>¡. S>¡ NyZp¡ fpô²$“p rhL$pk A“¡ DÐL$j® dpV¡$ S>d®“ k¡“p‘rsA¡ L$l¡gy„ L¡$, "Al] äpÞk“p¡ k¡“p‘rs
S>ê$fu R>¡ A¡ NyZp¡“p rhL$pk dpV¡$ ‘p¡s¡ L$pe® L$fu füp¡ “’u lpep£ L¡$ S>d®“ k¡“p‘rs “’u ÆÐep¡. ‘f„sy
R>¡, A¡hp õhê$‘dp„ rinL$p¡ ‘p¡sp“u Ås“¡ Å¡sp Al] äpÞk“p¡ rinL$ lpep£ R>¡ A“¡ S>d®“u“p¡ rinL$
’pe. rinL$p¡ bv$gpi¡ sp¡ rinZ bv$gpi¡. dpÓ ÆÐep¡ R>¡. S>¡d“y„ L$pd dpf-L$p‘“y„ R>¡. A¡hp S>d®“
Ap¡fX$p, kyrh^pAp¡ L¡$ r“edp¡“u S>V$pTpm’u “rl. k¡“p‘rsA¡ rinL$“¡ Ap‘¡gu Ap cìe Apv$f-
A„S>rg R>¡.
cpfsdp„ op““u âq¾$ep AÐe„s dep®qv$s
b“u NC R>¡. õd©rs D‘f kOmp¡ cpf d|L$pC Nep¡ Ap‘Z¡ rinL$“p L$pe®“¡ Ap “S>f¡ Å¡Ciy„
R>¡. eyfp¡‘, Ad¡rfL$p, Å‘p“, õL¡$ÞX$u“¡rhe“ v$¡ip¡dp„ sp¡ Ap‘Zp„ r“Z®ep¡, Np¡W$hZp¡, L$pe®¾$dp¡, ‘ÙrsAp¡,
rinZ“p„ NyZpÐdL$ ‘qfZpdp¡ dmu i¼ep R>¡. L$pfZ kyrh^pAp¡ A„N¡ “h¡kf’u rhQpfsp ’Ciy„. fpô²¡$
L¡$ s¡ v$¡ip¡dp„ rinZ“u âep¡Niugsp S>mhpC R>¡. dlp“ b“hy„ lp¡e sp¡ A¡“p rinZ“¡ dlp“ b“phhy„
rinZ Apv$¡ip¡“„y Nygpd b“u “’u Ney„. qinZL$pe® Å¡CA¡. S>¡ rinZ A¡“p rhÛp’}Ap¡“¡ ApÐdk„ed,
Nsp“yNrsL$ Y$b¡ “’u Qpgsy„. A¡“y„ flõe rinZ“u S>hpbv$pfu A“¡ ìep‘L$ ×rô$L$p¡Z “’u iuMhu
õhpeÑsp R>¡. fpÄe“u d|W$udp„ rinZ k„L$p¡QpC “’u iL$sy„, A¡dp„ Nd¡ s¡V$gu sX$L$cX$L$ lp¡e sp¡ ‘Z
Ney„. õhpeÑsp lp¡e sp¡ S> âep¡Niugsp S>Þd¡ A“¡ r“f’®L$ R>¡. cpfsue rinZ“p¡ “hp¡ Ahspf L$fphhp
S>mhpe. âep¡Niugsp lp¡e sp¡ S> rinZ Æh„s A¡“p rinL$“p¡ A“¡ Adg õhê$‘“p¡ “hp¡ Ahspf
flu iL¡$. âõsys flu iL¡$. L$fphhp¡ A-r“hpe® R>¡.
ku-403, kyf¡g A¡‘pV®$d¡ÞV$,
S>Æk b„Ngp rhõspf, Adv$phpv$-380015

QpZ¼e-L$p¥qV$ëe A¡ â’d rinL$ lsp¡. ‘R>u A’®ip”u.

12—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


&& bp¡^ L$’p && ’p¡X$uhpfdp„ sp¡ Ap„Mp¡ kp¡Æ NC. bpbp“p
âk„N“u kpf‘$ dpsp-r‘sp AL$mphp gpÁep. Ap Å¡C ‘¡gp v$pv$p
bp¡ëep, "sd¡ OX$uL$ ip„rs fpMp¡. s¡“u Ap„Mdp„
Dd¡i Å¡ju
L$p¡gkp“u L$Zu ‘X¡$g R>¡. NpX$u Ecu fl¡ A¡V$g¡ lº„
Äepf¡ L$p¡gkp-‘pZu’u f¡gh¡“p A¡[ÞS>“ L$pY$u Ap‘y„.' Qpgsu NpX$uA¡ aŸg S>¡hu Ap„M“¡ L¡$d
v$p¡X$sp„ lsp Ðepf“u Ap OV$“p R>¡. Å¡hu.' ’p¡X$uhpf¡ Ly„$L$phph õV¡$i“¡ V²¡$C“ Ecu flu.
dpf¡ S>¡sgkf S>hp“y„ lsy„, A¡V$g¡ rQÑg ‘¡gp v$pv$pA¡ bpbp“p lp’ ‘L$X$u fpMhp L$üy„ “¡
õV¡$i“’u kp¡d“p’ d¡Cgdp„ b¡W$p¡. Ðepf¡ V²¡$C“ Ap¡R>u Ap„M“u ‘p„‘Z D’gphu kph TuZu L$Zu lsu s¡
lp¡hp“¡ L$pfZ¡ rNfv$u fl¡su. d“¡ sp¡ b¡khp“u S>Áep L$pY$u Ap‘u. ‘R>u L$üy„, ""Ap„M ‘f W$$„ X$y $„ ‘pZu R>p„V$p¡
dmu NC. ‘Z A¡L$ ‘p„kW$-rkÑ¡f hj®“p v$pv$p“¡ ldZp„ kpfy„ ’C S>i¡.'' bpbp“u Ap„M¡ ‘pZu
S>Áep dmu “l], Qp¡fZu, Tæcp¡, dp’¡ ‘pOX$u A“¡ R>p„V$e.y„ ’p¡X$uhpfdp„ sp¡ lsu A¡hu Ap„Mp¡ ’C NC.
Mc¡ ‘p¡V$Ly„$. ¼ep„e S>Áep “ lp¡hp’u “uQ¡ b¡ku Nep. fX$sp¡ bpbp¡ lkhp gpÁep¡ “¡ V²¡$C“ v$pX¡ $hp gpNu.
dpfu kpd¡“u kuV$ ‘f A¡L$ cZ¡gy„-NZ¡gy„ Ly$V$y„ b b¡Wy„$ v$pv$p“p dyM ‘f bpbp“y„ vy$:M v|$f L$ep®“p¡ Ap“„v$
lsy„. b¡ “p“p„ bpmL$p¡ k|sp lsp„. A¡L$ kps-ApW$ v$M
¡ psp¡ lsp¡. A“¡ bpb“u dp“p dyM ‘f v$pv$p“¡
hfk“p¡ bpbp¡ b¡W$p¡ lsp¡. bpmL$p¡“u dp b¡W$u b¡W$u b¡khp “ v$u^p“p¡ np¡c Ap„V$p dpfsp¡ lsp¡. s¡ZuA¡
Tp¡gp Mpsu lsu A“¡ r‘sp R>p‘y hp„Qsp lsp. v$pv$p“¡ kuV$ D‘f b¡khp L$üy„ ‘Z v$pv$p bp¡ëep,
kde khpf“p¡ lsp¡. gyZu^pf õV¡$i“ Aphsp bpfu ""dpf¡ sp¡ hqX$ep Esfu S>hp“y„ R>¡. ldZp„ õV¡$i“
‘pk¡ b¡W$¡ g dykpaf Ecp¡ ’ep¡. A¡V$g¡ s¡ S>Áep ‘f Aphu S>i¡. A¡V$g¡ Al]ep W$uL$ Ry>„'' ‘Z bpbp“p
Ap v$pv$p b¡khp Nep Ðep„ ‘¡gp bl¡“ bp¡ëep, ""Ðep„ r‘spA¡ M|b ApN°l L$fu kuV$ D‘f b¡kpep® A“¡
b¡ksp “l], dpf¡ Ap bpbp“¡ b¡kpX$hp¡ R>¡.''bpbp“¡ Apcpf dp“hp gpÁep. Ap’u v$pv$p bp¡ëep, "cpC,
bpfu ‘pk¡ b¡kpX$ép¡ A“¡ ’p¡X$u S>Áep ’C Ðep„ bl¡“¡ Apcpf dp“p¡ âcy“p¡ L¡$ d“¡ Ap„Mdp„ ‘X¡$g L$Ï„
g„bpìey„... L$pY$hp“u L$mp c¡V$ dmu, Ap Jdf¡ dpfu Ap„Mp¡“y„
“|f kl¡S>¡e Ap¡Ry>„ ’ey„ “’u, dp“hu“y„ vy$:M v|$f L$fu
gyZu^pf’u V²¡$C“ E‘X$ép“¡ v$kL¡ $ rdr“V$
iLy„$ Ry>„ A¡“p¡ d“¡ Ap“„v$ R>¡.''
’C li¡ Ðep„ bpfu ‘pk¡ b¡W¡$g bpbp¡ fX$hp gpÁep¡.
ApMp¡ Qp¡msp¡ Qp¡msp¡ Qukp¡ “pMsp¡ lsp¡. bl¡““u
KO EX$u NC. ‘|R>ey„, "iy„ ’ey„ ?' bpbpA¡ fX$sp ‘, b°û¡ðf “Nf, b°pûZ kp¡kpeV$u,
S>hpb Apàep¡, "dpfu Ap„Mdp„ L„$CL$ ‘X$éy„ R>¡.' Adf¡gu-365601, (dp¡) 9879566590

sdpfu Ås“¡ ip¡^hp“p¡ î¡›$ fõsp¡ A¡ R$¡ L$¡


sd¡ buÅ“u k¡hpdp» sdpfu Ås“¡ kdr‘®s L$fu v$p¡. - dlpÐdp Np»^u
buÅ“¡ dv$v$ L$fhu A¡ S> Ap‘Zu ‘p¡sp“u Ås“¡ dv$v$ L$fhp“p¡ fõsp¡ R$¡.

ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 13


&& lmhp¡ r“b„^ && ‘¡“ dpV$u b“u“¡ Ap¡V$gp “uQ¡ EX$su lp¡e.
b¡L$(N) Vy$ õL|$g ‘sfp“u õg¡V$ lp¡e “p“L$X$u. A¡dp» NrZs
cZph“pf kpl¡b i|Þe gMu Ap‘¡. (NrZs
õhprs d¡Y$
cZph“pf kpl¡b S> L$d¡ lp¡e, bl¡“ L$¡d “l]
A¡hp¡ ‘qfhs®“L$pfu khpg Ad“¡ A¡ hMs¡ k|Èep¡
h¡L$¡i“ ‘|f»y ’pe õL|$gp¡ afu iê$ ’hp“p¡ kde
“lp¡sp¡). A¡ Np¡mpL$pf ‘f ‘¡“’u buÆhpf ÓuÆhpf
Aph¡. A¡ qv$hkp¡dp» OZuhpf R$p‘pdp» NyS>fpsudp»
A¡d ANrZs hpf i|Þe gMhp“p¡. A¡“¡ O|»V$éy»
gM¡gp ÓZ A»NÆ °¡ iåv$p¡ kp’¡“u Ål¡fMbfp¡
L$l¡hpe. ‘¡“’u ’e¡gu Np¡m-Np¡m f¡MpAp¡ A¡L$buÅdp»
Aph¡, "b¡L$ Vy$ õL|$g...'. Ap Ål¡fMbfp¡“p¡ l¡sy
A¡L$pL$pf ’C Åe A¡V$gu b^u hpf O|»V$hp“p¡. A¡
rhÛp’}Ap¡ A“¡ hpguAp¡“¡ õL|$g¡ S>hp“p¡ kfkpdp“
kpl¡b ‘pk L$f¡ A¡ ‘R$u A¡ S> õg¡V$“u buÆ sfa
Mfuv$hp S>hp dpV$¡ â¡fZp Ap‘hp“p¡. õL|$g¡ sp¡ S>hy»
A¡L$X$p¡ gMu Ap‘¡. A¡“¡ ‘Z Apd S> O|»V$hp“p¡.
S> ‘X$¡. A¡ sp¡ Æh“ “pV$L$“p¡ ‘l¡gp¡ A»L$. bÅfdp»
kp’¡ b¡W$¡gp R$p¡L$fp L$¡ R$p¡L$fu“u kp’¡ gX$sp», Å¡ dpfp¡
vy$L$p“p¡dp» A»v$f-blpf b^¡ ÅsÅs“u õL|$gb¡Np¡
A¡L$X$p¡ spfp A¡L$X$p’u ÅX$p¡ A¡hu Av$¡MpC S>NpX$hp“u
gV$L$su lp¡e, hp¸V$f bp¸V$gp¡ gV$L$su lp¡e A“¡ bpmL$p¡
âp’rdL$ õsf“u lp¡riepfuAp¡ iuMsp» L$epf¡ “p“u
A“¡ hpguAp¡ A¡“¡ Å¡sp» Å¡sp» afsp» lp¡e. Ap‘Z¡
õg¡V$’u L$pmp ‘Õ’f“u dp¡V$u õg¡V$“p g¡hg¡ ‘lp¢Qu
A¡d“¡ Å¡sp» afsp» lp¡CA¡ “¡ afsp» afsp» ‘lp¢Qu
S>CA¡ A¡ Mbf ‘Z “ ‘X$.¡ A¡d S> âp’rdL$
S>hpe rhs¡gp hfkp¡“p» fõs¡. õg¡V$-‘¡“ A“¡
ipmp“y» cZsf ‘|fy» ’pe.
"QpgZ NpX$u'“u Qp¡‘X$u A“¡ "v$i¡ urlkpb' cf¡gu
Æh““u ‘l¡gu "r“ipm“u ’¡gu.' Ap‘Z¡ ‘p»Q lh¡ S>¡ Aph¡ õL|$g A¡“¡ dpÝerdL$ ipmp
hfk“y» "Y$byXy$»' lp¡CA¡ Ðepf¡ ‘l¡gu hpf r“ipm¡ L$l¡hpe. Apd sp¡ A¡ dp¡V$u r“ipm ‘Z ky^f¡gpAp¡
S>sp» lp¡CA¡ A“¡ s¡e AphXy$» “p“y» v$ãsf gC“¡! õL|$g bp¡g¡. Al] r“ipm“u ’¡gu“¡ v$ãsf L$l¡hpe.
“hp r“iprmep“¡ gp¡L$p¡ gpX$ L$f.¡ Ap‘Z“¡ d|L$hp A¡dp» NyS>fpsu, NrZs, rhop“ hN¡f¡“u Qp¡‘X$uAp¡
Aph“pf dp, dp¡V$ub¡“, ‘X$p¡iu“u A¡ S> r“ipmdp» A“¡ “p¡V$p¡ lp¡e. “p¡V$dp» gMhp ‘¡[Þkg lp¡e. õg¡V$“¡
ApNm cZsu R$p¡L$fuA¡ A¡ KQ¼ey» lp¡e. ’¡gudp» S>¡ W$L¡ $pZ¡ “p¡V$byL$, ‘¡““¡ bv$g¡ ‘¡[Þkg A“¡ ‘p¡sp“u
lp¡e s¡ gpL$X$p“u ‘psmu ä¡ddp» Np¡W$h¡gy» L$pmp f»N¡ X$åbu“¡ W$¡L$pZ¡ “p¡V$dp» gM¡gy» c|»khp fbf lp¡e A“¡
f»N¡gy» ‘psmy» ‘sfy.» A¡“¡ õg¡V$ L$lh¡ pe. A¡“p AX$^p ‘¡[Þkg“u AZu L$pY$hp k»Qp¡ lp¡e. ‘¡[Þkg, fbf,
cpNdp» ‘psmp krmep ‘f Np¡W$h¡gp dZL$p lp¡e. ‘¡[Þkg“¡ AZu L$pY$hp“p¡ k»Qp¡ A¡ b^y» d|L$hp“p
gpg L$¡ ^p¡mu ‘¡“ sp¡ R|$V$u S> ‘X$u lp¡e. kp’¡ ‘sfp“p, b¡W$p OpV$“p g»bQp¡fk X$åbp“¡ L$»‘pkbp¡¼k
‘p¡sp“u X$åbu lp¡e. “p“p¡ L$‘X$p“p¡ cu“p¡ L$V$L$p¡, L$l¡hpe. A¡“¡ MMX$phu iL$pe, ‘R$pX$u iL$pe A“¡
A¡“¡ õg¡V$ g|R$hp“y» ‘p¡sy» L$l¡hpe A¡“¡ “p“L$X$u DN° sL$fpfdp» kpd¡hpmp“¡ dpfu ‘Z iL$pe. A¡d sp¡
‘sfp“u X$åbudp» d|L$hp“y». A¡ kp¥’u h^y d|ëehp“. õg¡V$ ‘Z dpfpdpfudp» D‘ep¡Nu lr’epf Mfy». A¡L$
L$d¡ sp¡ L$¡ õg¡V$dp» gM¡gy» c|k
» hp dpV$¡. Æh“dp» dpÓ L$C fus¡ âep¡Åe A¡ Ad“¡ Mbf R$¡ ‘Z Ad¡
âp’rdL$ ipmp“p õsf ky^u S> Apd A¡L$ hpf “p“‘Z’u S> Arl»kp“p dpN¸® Qpg“pfp lp¡hp’u
gM¡gy» dpÓ ‘pZu’u c|»khp“u sL$p¡ dm¡ R$¡. rl»kp“u hpsp¡ ‘Z “ L$fuA¡. MMX$phhp’u ‘ssy»
gMhp’u byÌ$u ’C Ne¡gu ‘¡““u AZu qfk¡kdp» lp¡e sp¡ dpfhp ky^u iy» L$pd S>hy»? Ap D‘fp»s
r“ipm“p Ap¡V$gp“u ^pf¡ S> L$pY$hp“u. kp»S> ‘X$¡ A¡ cZhp“u Qp¡‘X$uAp¡ ‘Z lp¡e. A¡“¡ ‘pW$é‘yõsL$
14—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
L$l¡hpe. ‘Z bpmL$p¡ lÆ blº cÎep “ lp¡e A¡’u ’p¡X$p qv$hkdp» Qp¡‘X$uAp¡“p» ‘p“p» Myghp dp»X$¡.
A¡d“¡ ‘yõsL$ iåv$ “ AphX$¡. b^p Qp¡‘X$u S> Aphs¡ hj£ A¡ Qp¡‘X$uAp¡, k¡L$ÞX$l¡ÞX$dp»’u ’X®$lÞ¡ X$
bp¡g¡. b“u“¡ h¡Qpe A¡hu fl¡i¡ L$¡ “l] A¡“p¡ A¡ L$¡hp
Ap Qp¡‘X$uAp¡ b¡ fus“u Aph¡. “hu A“¡ cZ“pf“¡ ‘“pf¡ ‘X$u R$¡ A¡ ‘f Ap^pf.
k¡L$ÞX$lÞ¡ X$. “hu Qp¡‘X$u A¡V$g¡ “hu “½$p¡f. A¡“p Qp¡‘X$uAp¡ kp’¡ “p¡V$byL$p¡ lp¡e. NrZsrhop“
‘p“p» lÆ L$p¡fp kyNr» ^s lp¡e. bpC[ÞX$»N ‘pLy$» lp¡e. dpV$¡ ‘pL$p ‘y»W$p»“u, cpjpAp¡ dpV$¡ L$pQp ‘y»W$p“u. ìlpe
R$p‘Mp“p’u ku^u Qp¡‘X$uAp¡“u vy$L$p“¡ Aphu lp¡e. kp¡ ? NrZs rhop“ dpV$¡ sfa¡Zu hgZ L$¡d?
M|b ê$‘pmu gpN¡. A¡ b^u åeyV$u[¼h“p¡. buÆ S>hp v$p“¡ ¡... Brslpk Nhpl R$¡. cpjpAp¡“¡ l»d¡ip»
k¡L$ÞX$lÞ¡ X$ Qp¡‘X$uAp¡ Aph¡. k¡L$ÞX$l¡ÞX$ A¡V$g¡ L$pC¡ A¡ ‘p¡sp“p A[õsÐh dpV$¡ gX$h»y S> ‘X$éy» R$¡. V|$»L$dp»,
hp‘f¡gu. Aphu Qp¡‘X$uAp¡ ‘Z b¡ fus“u lp¡e: A¡L$ dp¡V$u r“ipm“p iê$Aps“p» hjp£dp» v$ãsf Aphy» lp¡e.
Ofdp» S> ‘f»‘fpNs fus¡ âpá ’su dp¡V$p cpCAp¡ OZp v$¼sf ‘Z bp¡g¡. V$pCdV$¡bg A“ykpf Ap b^y»
bl¡“p¡“u Qp¡‘X$uAp¡ A“¡ buÆ “p“p cpCbl¡“p¡ “ A¡L$ Mcp’¡gpdp» cfu“¡ KQL$u“¡ Qpgsp» r“ipm
lp¡e A¡hp bpmL$p¡A¡ Qp¡‘X$uAp¡“u vy$L$p“p¡dp» h¡Qu S>hp“y». Ap ’¡gp¡ L$p‘X$“p¡ lp¡e, f¡[¼T““p¡ lp¡e,
v$u^¡gu Qp¡‘X$uAp¡. Ap Qp¡‘X$uAp¡ “hu Qp¡‘X$uAp¡ L$“¡ hpk“p¡ ‘Z lp¡e. hp‘f“pf“p r‘spîu“u Apr’®L$
L$fsp» kõsu dm¡. A¡“p ‘p“p» L$p¡fp», kyN»r^s “ A“ykpf. Ap v$ãsf S>¡ hjp£ S>sp» õL|$gb¡N L$l¡hpey»
lp¡e. bpC[ÞX$»N Y$ugy» ‘X$u Ney» lp¡e. apV$¡gy» ‘Z lp¡C A¡dp» Qp¡‘X$uAp¡-“p¡V$p¡ kp’¡ “põsp“p¡ X$åbp¡, Ry$‘ph¡gu
iL$¡. A¡“p ‘f A¡“¡ ANpD hp‘f“pf“y» “pd, õL|$g“y» hpsp®“u, qaëd“p Nusp¡“u Qp¡‘X$uAp¡ ‘Z lp¡e.
“pd, hN® hN¡ gM¡gy» lp¡e. L$p¡C hpf aŸg S>¡h»y L$i»Ly $ aºÁNp, qV$L$qV$qL$ep, cdfX$p, L$p»L$pV¡ $u, L|$L$p S>¡hp fdL$X$p»
Qusf¡gy» lp¡e A“¡ “uQ¡ Nygpb gM¡g»y lp¡e. Ap ‘Z lp¡e. kp»S>¡ O¡f ‘pR$p Aph¡gp v$asfdp» ri»NQZp,
D‘fp»s Of, k|fS>, V$p¡‘u, ‘s»N“p» rQÓp¡ ‘Z Ap»bp¡rmep», fõs¡’u rhZ¡gp» L$p»L$fp-‘’fp ‘Z lp¡e.
kg¡bg lp¡C iL$¡. A¡ Qp¡‘X$u h‘fpep“u A¡ A¡“¡ Mc¡ JQL$u“¡ Qpghy» ‘X$¡. L$p¡C cpCb»^
r“ip“uAp¡. ‘Z Ap‘Z¡ Qp¡¿Mu L$ip rQsfpdZ kpeL$g gC“¡ Aphsp¡ lp¡e sp¡ A¡“u kpeL$g ‘f
rh“p“u Qp¡‘X$u g¡hp“u. ApNm“p D‘ep¡NL$sp®A¡ A¡ v$ãsf cfphu“¡ A¡ ‘X$u “ Åe A¡ dpV$¡ L$q¡ fef
Qp¡‘X$u cZu S> “’u A¡hu N¡fÞV$u ! kpQ¡kpQp ‘L$X$u“¡ Qpghy» ‘X$.¡ ‘¡gp¡ CÃR$¡ sp¡e kpeL$g cNphu
cZ“pfpA¡ A¡dp» guV$uAp¡ v$p¡fu lp¡e, ApBA¡d‘u “ iL$¡. cpCb»^“¡ cpfhplL$ b“phhp¡ A“¡ L$¡qfef
gM¡gy» lp¡e. NrZs“u Qp¡‘X$udp» õhpÝepe ‘p“p 26 ‘p¡s¡ ‘L$X$u fpMhy» A¡ DNsp fpS>L$pfZu“y» gnZ.
‘f“p v$pMgpAp¡“u bpS>ydp» gMu“¡ S>hpb ‘p“y» bl¡“‘ZuAp¡ kp’¡ v$asf“u Av$gpbv$gu L$fhu.
71, Qp¡’u guV$u A¡h»y dpN®v$i“® ‘Z L$fph¡. bpmL$“¡ Ap‘Zu kp’¡ Qpgsp Aphsp» L$p¡C rirnL$pA¡ O¡f
NrZs“u A¡hu k¡L$ÞX$l¡ÞX$ Qp¡‘X$uAp¡ blº Nd¡. s‘pkhp kp’¡ gu^¡gu r“b»^“u “p¡V$p¡“p¡ ’p¡L$X$p¡
bpmL$ A¡hu Qp¡‘X$u ‘k»v$ L$f¡. ‘à‘pîuAp¡ A¡ DW$phu gC“¡ Nyfyk¡hp L$fhu S>¡hp rhrh^ L$pdp¡ õL|$g¡
qfS>¡¼V$ L$f¡. b¡ ‘¡Y$uAp¡ hÃQ¡“p k»Oj®“y» A¡ ‘l¡gy» S>sp» A“¡ O¡f ‘pR$p S>sp» L$fu iL$pe.
‘Nr’ey». õL|$g M|g¡ A¡“¡ buS>¡ qv$hk¡ “hu Qp¡‘X$uAp¡ Apd S> ’p¡X$p hfk Åe. lh¡ Ap‘Z“¡
gph“pfpAp¡ ‘p¡sp“u åeyV$u[¼h“p¡“¡ ip¡Ap¸a L$f¡. sfyZphõ’pdp» klS> A¡hp OV$“p Op¡X$p“p¡ ’“N“pV$
k¡L$ÞX$lÞ¡ X$ Qp¡‘X$uAp¡“p dprgL$p¡ ‘p¡sp“u Qp¡‘X$u “¡ h]Tpsu ‘p»Mp¡“p¡ aX$aX$pV$ k»cmpsp¡ lp¡e. cZhp“y»
L$V¡ $gu Qp¡¿Mu R$¡ A¡“p¡ hË$ dpf¡. cZhp“y» iê$ ’pe. ApNm h^sy» lp¡e. v$ãsf h^pf¡ hS>“v$pf b“sy»
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 15
S>sy» lp¡e, X$püp ’C“¡ cZhp dp»X$ép» lp¡CA¡. R|$V$u Åe. Æh““p¡ A¡ kyMdeL$pm ‘|fp¡. lh¡“p¡
õL|$g¡’u Aphsp-S>sp» fõspdp» L$fsp»'sp» sp¡ap“p¡ “ kde KQy» cZhp“u dl¡“s L$fhpdp» rhsphhp“p¡
L$fsp» lp¡CA¡. L$v$pQ kpeL$g ‘f õL|$g¡ S>hp dmsy» R$,¡ ‘R$u L$¡qfef b“phhp“u R$¡ A¡hu Ap¡R$uhÑu
lp¡e. ‘Z lh¡ L$p¡C“¡ Å¡hp“p, L$pC¡ “¡ Ap‘Z“¡ A½$g Aphu NC lp¡e.
Å¡hX$phhp“p frkL$d^yf sp¡ap“p¡ iê$ ’hp dp»X$ep» sd¡ S>¡ gC“¡ L|$v$sp», v$p¡X$sp» õL|$g¡ S>sp»
lp¡e. ApX$u “S>f¡ Å¡C“¡ bl¡“‘Zu“p L$p“dp» lsp» A“¡ A¡d S> fMX$sp», A’X$psp» O¡f ‘pR$p»
Nyk‘ykp¡ ’hp dp»X$u lp¡e. Bipfp ‘Z ’sp lp¡e. ‘lp¢Qsp» lsp» s¡ MpMu, bv$pdu, fpMp¡X$u, L$pmp
v$asfdp» QZp, Ap»bp¡rmep, L$p»L$fp, “põsp“p X$åbp“¡ f»N“p¡ Mcp’¡gp¡ A’p®s v$ãsf A¡V$g¡ L$¡ Æh““p A¡
W$L¡ $pZ¡ L$p¡CA¡ Dsphm¡ gMu“¡ d|L$¡gu â¡dQuÌ$u lp¡C kyMde L$pm“u kp’u sdpfu õL|$gb¡N AÐepf¡ ¼ep»
iL$¡. b^p A¡hp “kubv$pf A“¡ kplrkL$ “ ‘Z R$?
¡ Ofdp» sp¡ “l] lp¡e. õdfZ“p ‘V$pfpdp» Mfu?
lp¡e. L$p¡C L$p¡Cdp» rQÌ$uAp¡ gMhp“¡ bv$g¡ cZhpdp»
Ýep“ Ap‘hp“y» X$lp‘Z lp¡e. õhprs d¡Y$, bu-1104, fÐ_pL$f A¡V$g¡f,
Ðep» sp¡ Aphu ‘lp¢Q¡ R$¡ëgp¡ qv$hk, rhv$pe Ap¡dL$pf¡ðf dlpv$¡h ‘pk¡, fpdv$¡h“Nf fp¡X$,
kdpf»c A“¡ õL|$g ‘|fu. õL|$g“p» v$asfp¡ S>¡“¡ lh¡ Å¡^‘yf Npd rhõspf, Adv$phpv$ 380015
Ap‘Z¡ b¡N L$l¡sp» iuMu Nep» lp¡CA¡, R$ë¡ g¡ R$¡ëg¡ (dp¡) 91-8980001904
A¡ D‘pX$sp» ifd Aphhp dp»X$u lp¡e A¡ Mf¡Mf email:swatejam@[Link]

&& rhÛph©Ñ &&


CÞvy$L$pL$p CàL$p¡hpgp L$p¡g¡S> Ap¸a apd®ku : i¥nrZL$, kp»õL©$rsL$ ¼gb, õ‘p¡V¹$k® ¼gb A“¡ SSIP Üpfp
X$p¡. l¡sp A¡d. L$pR$uep, îudsu ‘gL$ L$¡. ìepk, îu L©$Zpg A¡Q. kp¡g»L$u hN¡f¡A¡ sp. 24/04/2026 “p
fp¡S> fpÄe k»õ’pA¡ b¡Q 2022-23 dpV$¡ lpqv®$L$ A“¡ epv$Npf rhv$pe kdpfp¡l“y» Apep¡S>“ L$eȳ, S>¡ s¡d“p
i¥nrZL$ âhpk“u kam ‘|Zp®lrº s“p¡ A¡L$ dlÒh‘|Z® Ahkf lsp¡. L$pe®¾$d cph“pAp¡, L©$sosp A“¡ Ap“»v$’u
cf‘|f füp¡, S>¡dp» AÝep‘L$ d»X$m A“¡ S>yr“ef rhÛp’}Ap¡A¡ dmu“¡ rkr“ef rhÛp’}Ap¡“¡ lpqv®$L$ rhv$pe
Ap‘u. Ap âk»N¡ rhÛp’}Ap¡“p k»õ’pdp» rhsph¡gp hjp£“p A“ychp¡, rkqÙAp¡ A“¡ epv$Npf nZp¡“¡ DÅNf
L$fhpdp» Apìep. L$pe®¾$d“p¡ A¡L$ dlÒh‘|Z® cpN kÞdp“ A“¡ âdpZ‘Ó rhsfZ dpV$¡ kdr‘®s lsp¡, S>¡dp»
rhÛp’}Ap¡“¡ hj®cf“u s¡d“u kq¾$e cpNuv$pfu A“¡ “p¢^‘pÓ ep¡Nv$p“ bv$g dpÞesp Ap‘hpdp» Aphu.
A¡L$¡X$¡rd¼k (Mrs. Jinal N. Tandel/Mrs. Heta M. Kachhiya), L$ëQfg ¼gb (Mrs. Palak K.
Vyas), õ‘p¡V¹$k® ¼gb s¡dS> SSIP (Mr. Krunal H. Solanki), Üpfp rhÛp’}Ap¡“¡ i¥nrZL$, kl-
‘pW$é¾$d, fdsNds A“¡ “hu“ âh©rÑAp¡dp» v$ip®h¡g DÐL©$ô$ âv$i“® dpV$¡ âdpZ‘Óp¡ Ap‘hpdp» Apìep.
Ap kÞdp“ Üpfp k»õ’p“u khp¯Nu rhL$pk âÐe¡“u ârsbÙsp õ‘ô$ ’C A“¡ rhÛp’}Ap¡“¡ crhóedp» h^y
âNrs dpV$¡ âp¡Ðkpl“ dýey». cpN g¡“pfp 50 rhÛp’}Ap¡ A“¡ 13 rinL$pA ¡ ¡ cpN gu^p¡. rhv$pe kdpfp¡l
A»s¡ cphyL$ R$sp» Apipcep® dplp¡gdp» ‘|Z® ’ep¡, S>¡dp» b¡Q 2022-23“p rhÛp’}Ap¡“¡ s¡d“p Dˆ>hm
crhóe dpV$¡ iycL$pd“pAp¡ ‘pW$hhpdp» Aphu. Ap âk»N¡ dpÓ s¡d“u rkqÙAp¡“p¡ S> “l], ‘f»sy k»õ’p
kp’¡“p¡ As|V$ b»^ ‘Z h^y dS>b|s b“pìep¡, S>¡ v$fL¡ $ dpV$¡ epv$Npf b“u füp¡.

16—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


&& A¥rslprkL$ && h^y dpZkp¡ A¡L$ kp’¡ Esfu“¡ ‘p¡sp“u s©jp s©á
"NyS>fps“y„ Aârsd hph õ’p‘Ðe' L$fu iL¡$ s¡hp¡ L|$hp¡. A¡V$gy„ S> “l] ‘Z Ðep„“u
W„$X$L$dp„ b¡ku“¡ blpf“p sp‘-V$pY$L$¡ âhpk“p ’pL$dp„’u
L¡$. ku. bpfp¡V$ ’p¡X$uL$ rhîp[Þs d¡mhu iL¡$ A“¡ [¼h„rQs s¡“p
L$gp-õ’p‘Ðe“¡ r“lpmu Ap“„v$ âpá L$fu iL¡$ s¡hu
Nyá fpS>huAp¡“p ipk“L$pm“¡ âpQu“ A¡L$ rhriô$ S>Áep, A¡d L$l¡hy„ h^y ep¡Áe NZpi¡.
cpfs“p¡ s¡dS> dyOg (bpv$ipl iplS>lp„“p) Ap sb½¡$ âï“ A¡ ’pe L¡$ NyS>fpsdp„ Aphp„
ipk“L$pm“¡ dÝeL$pgu“ cpfs“p¡ kyhZ®eyN NZhpdp„ bp„^L$pd“p¡ âpf„c ¼epf’u ’ep¡ ? s¡ ‘f kl¡S>
Aph¡ R>¡. A¡ S> fus¡ NyS>fps“p kp¡g„L$u-hpO¡gp “S>f L$fu gCA¡.
L$pgu“ ipk“L$pm (C.k. 942 ’u 1304) “¡ ‘Z
NyS>fpsdp„ d¥ÓL$ L$pm (C.k.470 ’u
Ap v$fˆ>p¡ Ap‘hpdp„ Aph¡g R>¡. kpdpÞes: kyhZ®eyN
788) v$fçep“ kp¥ â’d hph kp¥fpô²$“u TugpZu
A¡V$g¡ kph®rÓL$ n¡Ó¡ rkqÙkcf kdeNpmp¡. A¡
(C.k.520) A“¡ d„Sy>îu (C.k.650)''1 b„^pC
×rô$A¡ d|ghsp„ NyS>fps“p Ap ipkL$p¡A¡ ‘Z A¡hu
lp¡hp“p¡ D‰¡M dm¡ R>¡, ‘f„sy s¡“¡ gNsu AÞe
rkqÙ lp„kg L$fu lsu. Ap âNrs A„sN®s Aphsu
rhNsp¡ D‘gå^ “’u. Apd d¥ÓL$L$pm’u S> NyS>fpsdp„
kp„õL©$rsL$ rkqÙAp¡ rhi¡j Ýep“pL$j®L$ S>ZpC R>¡.
b„^php iê$ ’e¡gp„, Aphp„ hph õ’p‘Ðep¡, kp¡g„L$u-
Ðepfbpv$ dyõgud ipk“L$pgu“ (C.k.1304 ’u
hpO¡gp L$pmdp„ ‘p¡sp“u khp£ÐL©$ô$ L$npA¡ ‘lp¢Ãep„
1760) NyS>fpsdp„ ‘Z Ap âh©rÑ ‘|h®hs¹ Qpgy
A“¡ Ðepfbpv$ dy[õgd ipk“L$pm v$fçep“ ‘Z
fl¡sp„, L$gph¥ch“p¡ S>¡ hpfkp¡ Ap‘Z“¡ dþep¡ s¡“¡
‘|h®hs¹ Qpgy S> füp„. dpV¡$ S> L¡$V$gpL$ rhÜp“p¡ s¡“¡
Å¡C“¡ ApS>¡ ‘Z v$¡i-rhv$¡i“p âhpkuAp¡ Arcc|s
‘yfpgep¡, dlpgep¡, v$¡hpgep¡, S>mpiep¡, v|$Np£ A“¡
’ep rh“p fl¡sp “’u. hpõshdp„ Aphp„ õ’p‘Ðep¡
DÛp“p¡“u dpaL$ “Nfue õ’p‘Ðe“p¡ A¡L$ cpN
’L$u S> Ap‘Zp NyS>fps“p¡ kp„õL©$rsL$ hpfkp¡ frmeps
NZph¡ R>¡. ‘pòpÐe L$gp rhh¡QL$ bS>£k A“¡
bÞep¡ R>¡.
L$p¡k¡Þk (Burges and Cousens) Ap k„v$c£ “p¢^¡
D‘fp¡¼s õ’p‘Ðe L$pdp¡ ‘¥L$u“p„ hph R>¡ L¡$, ""“pNqfL$ õ’p‘Ðedp„ hph“u fQ“p A¡L$
õ’p‘Ðep¡“y„ rhi¡js: NyS>fps A“¡ fpS>õ’p“dp„ rhriô$ âL$pf“u NZpe R>¡, A¡V$g„y S> “l] ‘Z s¡
Mpk dlÒh R>¡. Apd sp¡ s¡ A¡L$ S>mpie dpÓ R>¡, OZ¡ A„i¡ NyS>fps A“¡ fpS>õ’p“dp„ S> rhL$pk
‘f„sy A¡ D‘ep¡N D‘fp„s õ’p‘Ðe L$gp“p A¡L$ ‘pd¡g R>¡.'2 Ap rh^p““¡ s‘pksp„ S>Zphhy„ füy„
ApNhp A„N sfuL¡$ s¡“y„ ArõsÐh A“¡ dlÒh L¡$ NyS>fps A“¡ fpS>õ’p“ ‘pZu dpV$¡ M¢Q A“ychsp„
“p¢^‘pÓ NZu iL$pe s¡hy„ R>¡. A¡ k„Å¡Np¡dp„ Ap‘Z¡ fpÄep¡ R>¡. s¡’u Ðep„“p A„sqfepm A’hp Ål¡f
Ap ""hph'' iy„ R>¡ ? s¡ kdÆ gCA¡ "hph' iåv$ dpNp£ ‘f Aph¡gp„ õ’mp¡A¡ Aphp„ bp„^L$pdp¡ krhi¡j
hpõshdp„ k„õL©$s“p "hpr‘L$p' iåv$ ‘f’u Dsfu b“¡gp„ S>Zpe R>¡. v$p.s. âpQu“ kp¥fpô²$ (kyfpô²$)“¡
Apìep¡ R>¡. Ap õ’p‘Ðe L$pd A„N¡ kph kfm A“¡ fpô²$ue ^p¡fu dpN® kp’¡ Å¡X$sp, DÑfdp„ AZrlg‘yf-
kdÅe s¡hu ìep¿ep Ap‘sp„ L$l¡hy„ L¡$ ""hph A¡V$g¡ ‘pV$Z ’C“¡ T]TyhpX$p“p fõs¡ ^p„N^°p, dp¡fbu,
‘Nr’ep„hpmp¡ L|$hp¡'' ‘ep®á “’u. s¡’u hph“u kph Å¡X$uep, Åd“Nf A“¡ ÜpfL$p S>sp„ (A¡L$ dpN®),
kpdpÞe ‘qfcpjp Ap‘sp„ L$lu iL$pe L¡$ hph A¡V$g¡ Äepf¡ (buÅ dpN£) ^p¡mL$p ’C“¡ ^„^yL$p, hëgcu‘yf“¡
‘Nr’ep„“u dv$v$’u R>¡L$ S>mõsf ky^u A¡L$ L¡$ s¡’u fõs¡ âcpk ‘pV$Z, h¡fphm, ‘p¡fb„v$f A“¡ ÜpfL$p
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 17
S>sp„ fpô²$ue ^p¡fu dpN® ‘f c|sL$pm“u A¥rslprkL$ R>¡. NyS>fps“p âpQu“ ìep‘pf“p l¡sy dpV¡$ ^p¡fudpNp£
L$’“u L$l¡su qL„$dsu Ahi¡jp¡ ê$‘u hphp¡ “S>f¡ ‘X¡$ ‘f AdyL$ A„sf¡ S>mpiep¡ b„^psp„. kph®S>r“L$
R>¡.3 dpV¡$ S> ÅZusp rhÜp“ fГdZufph cudfph ‘fdp’® dpV¡$ s¡“y„ r“dp®Z ‘yÎe‘v$ ‘|h®^d® NZpsp¡''6
Å¡V¡$ s¡“¡ "NyS>fps“u Mpk rhi¡jsp'4 NZph¡ R>¡. Apd Å¡sp„ Aphu hphp¡ bp„^hp ‘pR>m“p¡
NyS>fpsdp„ dy¿eÐh¡ fpÅ-fpZuAp¡, î¡›$uAp¡, v$pspAp¡, Apie A“¡ s¡“u D‘ep¡rNsp kdÆ iL$pe s¡d R>¡.
dlpS>“p¡, ìep‘pfuAp¡ A“¡ ¼hrQs¹ hZTpfpAp¡ lh¡ s¡“u fQ“p ‘f Ýep“ Ap‘uA¡ ""A¡dp„ A¡hu
Üpfp Aphp„ bp„^L$pdp¡ L$fphhpdp„ Aph¡gp„ R>¡. S>¡“u fQ“p lp¡e R>¡ L¡$; g„bQp¡fk hph“p R>¡X¡$ L|$hp¡ lp¡e
‘pR>m dlv$¹A„i¡ s©jpsyf dpZk“u s©jp byTphu A“¡ A¡ L|$hp“u kpd¡“p R>¡X$¡ ’u ‘pZu“u k‘pV$u sfa
‘yÎe L$dpC g¡hp“p¡ Apie fl¡gp¡ Å¡hp dm¡ R>¡. Esfhp“p„ ‘Nr’ep„ lp¡e; S>¡’u A¡dp„ kl¡gpC’u
Ap^yr“L$ ‘qfâ¡ndp„ rhQpfuA¡ sp¡ Ap hph õ’p‘Ðep¡“¡ Esfu iL$pe''7 s¡“u rhi¡j kdS> Ap‘sp„ L$lu
Ap‘Z¡ S>m ìehõ’p‘““p„ DÐL©$ô$ Dv$plfZ sfuL¡$ iL$pe L¡$, ""S>¡ S>ÁepA¡ L|$hp¡ L$fhp“p¡ lp¡e s¡“p’u
NZphu iL$uA¡. rhð S>mk„L$V$ A“¡ ìehõ’p‘“ AdyL$ A„sf¡ S>du“ ‘f â’d A¡L$ ‘uqW$L$p bp„^hpdp„
n¡Ó¡ L$pd L$fsu Ap„sffpô²$ue k„õ’pAp¡A¡ Ap k„v$c£ Aph¡ R>¡. s¡“u A¡L$bpSy>A¡ Qp¡¼L$k L$v$“p ‘Nr’ep„“u
dpQ®-f002dp„ “¡^fg¡ÞX$“p X¡$“l¡N “Nf Mps¡ "hëX®$- kuX$uhpmu fQ“p L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. ¾$d¡¾$d¡ A¡
hp¸V$f ap¡fd' A„sNs® Apep¡Æs L$f¡g A¡L$ hëX®$ ‘Nr’ep„ ‘¡gp L|$hp“u A¡L$ v$uhpg“¡ R>¡v$¡ R>¡...
L$p¡ÞafÞkdp„ â[Link] b°ûcË$ (ApQpe®, A¡Q.L¡$. ‘pZu“u k‘pV$uA¡ ‘lp¢Qhp dpV¡$ ‘Nr’ep„ Dsf“pf
ApV®¹k âqsL©$rs, L$p¡ÞafÞk“p AÝen A“¡ friep“p hN®“¡ h^y îd “ ‘X¡$ A¡ dpV¡$ A„sf¡ A„sf¡ “p“p
‘|h®hX$p rdMpCg Np¡bp£Qp¡h“¡ c¡V$ ^fu“¡, NyS>fps¡ L$v$“p A“¡ hÃQ¡ hÃQ¡ dp¡V$p L$v$“p ‘X$’pf bp„^hpdp„
âpQu“L$pm’u S>m-ìehõ’p‘“ n¡Ó¡ v$pMh¡g kyT- Aph¡ R>¡. A¡ fus¡ hph“p L|$hp“¡ ‘lp¢Qhp ÓZ Qpf
byT“p¡ ¿epg Apàep¡ Ðepf¡ D‘[õ’s kh£ dlp“ycphp¡ ‘X$’pf’u “h “h ‘X$’pf ky^u“u ep¡S>“p L$fhpdp„
A¡ s¡“¡ spmuAp¡’u h^phu gu^p¡ lsp¡.5 A¡ v$ip®h¡ Aph¡ R>¡. Ap dy¿e ‘X$’pf“u b„“¡ bpSy>A¡ v$uhpg“¡
R>¡ L¡$ Ap hph õ’p‘Ðe“y„ dpÓ NyS>fps L¡$ cpfsdp„ AY¡$gu“¡ cuspõs„cp¡ (Ly$X$Qõ’„cp¡) s’p hQdp„ Ry>V$p
S> “l] ‘Z h¥rðL$ L$npA¡ ‘Z dlÒh‘|Z® õ’p“ N„cp¡ ‘f A¡L$ ‘R>u A¡L$ V¡$L$hg¡ dS>gp“u fQ“p
R>¡. Aphp h¥chu L$gphpfkp“¡ au gp¡L$dp“kdp„ L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. ‘X$’pf“u b„“¡ bpSy>A¡ v$uhpgp¡“¡
Æh„s L$fu g¡hp“u Ap‘Zu kp¥“u afS>“p cpNê$‘¡ Nhpn (Np¡Mgp) ep¡Æ“¡ s¡dp„ v$¡hv$¡huAp¡“p„ rië‘p¡
AÓ¡ A¡“u D‘ep¡rNsp, fQ“p, dlÑp, L$gph¥ch s¡dS> kyip¡c“p¡ hN¡f¡ dyL$hpdp„ Aph¡ R>¡. Apd
s¡dS> Brslpk“¡ gNsu ’p¡X$uL$ dprlsu d¡mhuiy„. L|$hp“p ‘pZu“u k‘pV$uA¡ ‘lp¢Qsp ky^udp„ hphdp„,
X$p¸.A¡Q.Æ.ip”u A“¡ âp.‘fuM hph“u ÓZ, ‘p„Q L¡$ kps dpm ky^u“u ep¡S>“p Ap‘p¡Ap‘
D‘ep¡rNsp k„v$c£ “p¢^¡ R>¡ L¡$ ""NyS>fps-fpS>õ’p““p¡ ’C Åe R>¡. õ’p‘Ðe“u ‘qfcpjpdp„ Ap dpm“¡
âv$¡i âpQu“ kde’u S> ìep‘pf-hprZÄe kp’¡ "L|$V$' L$l¡ R>¡ aŸV$“u v$uhpg“u Apk‘pk ANfsp¡ bÞ“¡
k„L$mpe¡g R>¡. (‘|h£ Äepf¡) dpg^pfu hZTpfp“u bpSy>A¡ L|$hpdp„ kl¡gpC’u Esfu iL$pe s¡ dpV¡$
‘p¡W$p¡ A¡L$ õ’m¡’u buS>¡ õ’m¡ r“f„sf õ’mp„sf vuhpgdp„ Óp„ku L¡$ hsy®mpL$pf kuX$u“u ep¡S>“p L$fhpdp„
L$fsu (A¡hp kde¡) h¡fp“ âv$¡idp„ (‘uhp dpV¡$) Aph¡ R>¡. L¡$V$guL$ hphp¡“u dÝedp„ L|$hp¡ fpMu“¡ s¡“u
duWy„$ ‘pZu dmu fl¡ s¡ dpV¡$ A“¡L$ r“S>®“ õ’mp¡A¡ ÓZ¡ bpSy>A¡ Esfu iL$pe A¡ âL$pf¡ ‘Nr’ep„“u
s¡dS> Npd“p Np¢v$f¡ W¡$fW¡$f hphp¡ b„^pe¡g dmu fl¡ fQ“p lp¡e A¡hp ‘Z v$pMgp Å¡hp dm¡ R>¡.''8
18—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
hph õ’p‘Ðe“u fQ“p“u dp¡V$pcpN“u îu Å¡V¡$“¡ dmsp¡ S> Arcâpe fS|> L$ep£ lsp¡. ‘f„sy
bpfuL$pC’u Å¡ep ‘R>u lh¡ Ap‘Z¡ s¡“p âQrgs s¡ ‘R>u cpfs kfL$pf“p ‘yfpsÒh Mpsp sfa’u
A¡hp rhrh^ âL$pfp¡ ‘f A¡L$ “S>f L$fuA¡, sp¡ Al] Mp¡v$L$pd A“¡ kdpfL$pd lp’ ^fpsp„ (1986),
S>Zpe R>¡ L¡$ ip”N„’p¡A¡ hph“p Ly$g Qpf âL$pf: hjp£’u L$pm“p A„^pfpdp„ v$V$pe¡gp Ap õ’p‘Ðe
“„v$p, cÖp, S>ep A“¡ rhS>ep NZpìep R>¡. Ap fГ“p L$gph¥ch“p dpÓ NyS>fps “rl ‘Z v$¡i-
sdpd âL$pfp¡“u ip”ue kdS> Ap‘sp„ “p¢^u iL$pe rhv$¡i“p A“¡L$ L$gpfrkL$p¡ A“¡ sS>op¡“¡ gpc
L¡$ ""A¡L$ dyM A“¡ ÓZ aŸV$“u hph“¡ "“„v$p' b¡ dyM dmhp ‘pçep¡ R>¡. ""‘Ð’fdp„ L„$X$pf¡g L$pìeL©$rs kdu
A“¡ b¡ V$““u hph“¡ "cÖp', ÓZ aŸV$ A“¡ ÓZ Ap õ’p‘Ðe fQ“p NyS>fps“u L$gprâesp A“¡
dyM“u hph“¡ "S>ep' s’p Qpf dyM A“¡ Qpf aŸV$ “u kp¦v$e® r“›$p“y„ Apb¡lŸb ârstbb ‘pX¡$ R>¡. Ap S>X$
hph“¡ "rhS>ep' L$l¡hpe R>¡. NyS>fpsdp„ Ap‘Z“¡ S>¡ ‘Õ’fp¡ Nfhp NyS>fpsuAp¡“u kp¦v$e-® T„M“p A“¡
âpQu“ hphp¡ Å¡hp dm¡ R>¡, s¡dp„“u dp¡V$p cpN“u d“yóe“u L$gp cph“p“p„ Æh„s âsuL$p¡ R>¡. Ap hph
A¡L$ dyM“u A’p®s¹ "“„v$p' âL$pf“u (qhi¡j) R>¡. Ap L$gpfrkL$p¡ A“¡ kp¦v$e®“p rS>opkyAp¡ dpV¡$“y„ A¡L$
hphdp„ L|$V$“u k„¿ep“y„ L$p¡C r“ròs ^p¡fZ füy„ “’u. A“y‘d s¡dS> “e“fçe L$gp^pd R>¡.''11 Ap hph
hmu L¡$V$g¡L$ õ’m¡ L$pV$MZ | p OpV$“u hph ‘Z Å¡hp ‘pV$Z (rS>.‘pV$Z) il¡f“u DÑf qv$ipA¡ b¡ qL$.du.
dm¡ R>¡. Aphu A¡L$ ky„v$f A“¡ Ag„L©$s hph kfõhsu “v$usV¡$ Aph¡g R>¡. s¡“u kdu‘¡ ‘pV$Z“p
dp¡X$pkpdp„ R>¡, ‘f„sy ip”p¡dp„ A¡“y„ rhi¡j rhhfZ âpQu“ vy$Np£ A“¡ klötgN smph“p Ag„L©$s R>sp„
Å¡hp dmsy„ “’u.''9 c‚ Ahõ’p ^fphsp Ahi¡jp¡ “S>f¡ ‘X¡$ R>¡. ""Ap
hph õ’p‘Ðe A„N¡ ApV$gu âp’rdL$ dprlsu hph NyS>fps“p Qp¥gy¼e (kp¡g„L$u)h„iu fpS>hu cudv$¡h
d¡mhu gu^p ‘R>u lh¡ NyS>fps“u L¡$V$guL$ âpQu“ â’d (C.k.1022)'' “u fpZu Dv$edrsA¡ b„^phu
s¡dS> âQrgs hphp¡“u QQp® lp’ ^fuiy„. A¡ ¾$ddp„ lp¡hp“p¡ D‰¡Mp¡ d¡ê$sy„NL©$s ("âb„^ tQspdZu' dp„’u
kp¥ â’d ‘pV$Z ([Link].) “u fpZL$u hph L¡$ fpZu“u dmu fl¡ R>¡. Ap hph“y„ bp„^L$pd ‘|h®-‘ròd
hph“p¡ ¿epg d¡mhuA¡. qv$ipdp„ rhõsf¡gy„ R>¡. s¡“p„ bp„^L$pd kde¡ s¡ Ly$g R>
L¡$ kps aŸV$ (dS>gp) ^fphsu lp¡hp“y„µ S>Zpe R>¡.
fpZu“u hph (‘pV$Z-DÑf NyS>fps) : NyS>fpsdp„
S>¡’u Ap‘Z¡ s¡“,¡ (õ’p‘Ðe L$gprhv$p¡“p rhhfZ
‘Õ’f“u L$gpÐdL$, Ag„L©$s A“¡ ky„v$f A¡hu S>¡ hphp¡
A“ykpf) cÖp âL$pf“u hph L$lu iL$uA¡. hs®dp“
S>mhpC flu R>¡ s¡dp„ kp¥ â’d Ap hph“p¡ D‰¡M
kde¡ Ap õ’m¡ QY$-Dsf“u kyNdsphpmp„ ‘Nr’ep„
L$fhp¡ füp¡. "NyS>fps“p¡ kp„õL©$rsL$ Brslpk' “pd“p
^fphsp âh¡i s¡“u b„“¡ bpSy>A¡ v$uhpgp¡ ip¡cpd„X$‘,
N°’„ “y„ g¡M“ L$fsu h¡mpA¡ rhÜp“ L¡$V$guL$ fГdZufph
L|$“u ‘pR>gu v$uhpg A“¡ Ly$g ‘p„Q aŸV$ S>mhpe¡g
cudfph Å¡V¡$A¡ s¡“u õ’m s‘pk L$fu“¡ (C.k.
Ahõ’pdp„ Å¡hp dm¡ R>¡. v$uhpgdp„ kps ‘X$’pf R>¡.
1945) “p¢^ d|L$u lsu L¡$ ""‘pV$Z“u Ap fpZuhph
v$uhpgdp„ “uQ¡’u D‘f sfa Å¡sp„ R> dS>gp ky^u
A¡L$ hMs“u cìe A“¡ kyv„ $f hph“p¡ “d|“p¡ li¡,
rhrh^ rië‘p¡“p¡ iZNpf “S>f¡ QY¡$ R>¡. A¡“p¡ â’d
‘Z ApS> sp¡ Ðep„ A¡L$ rhipm MpX$p¡ dpÓ R>¡''10
dS>gp¡ c‚ Ahõ’pdp„ R>¡. A¡“u Ly$g g„bpC
Ðepfbpv$ NyS>fps“p¡ dÝeL$pgu“ fpS>‘|s Brslpk''
gNcN 6‘ duV$f, ‘lp¡mpC f0 duV$f A“¡ JX$pC
(cpN-1-f) “pd“p¡ N°„’ gMsu h¡mpA¡ ÅZusp
28 duV$f S>¡V$gu R>¡. hph“u rië‘ kd©qÙdp„ i¥h,
g¡ML$ vy$Np®i„L$f ip”uA¡ ‘Z (1953dp„) Äepf¡
ip¼s, h¥óZh A“¡ dp“h“¡ gNsp„ rië‘p¡ “S>f¡
s¡“u õ’m ‘f“u dygpL$ps gu^u Ðepf¡ s¡dZ¡ ‘Z
‘X¡$ R>¡''.12
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 19
Ap hph“p c‚phi¡jp¡ Å¡sp„ s¡“u õ’p‘Ðe gC iL$pe s¡d “l] lp¡hp’u AÓ¡ k„rnádp„ hZ®“
L$gp“u kd©qÙ“p„ A¢^pZ dmu fl¡ R>¡. dp¡V$pcpN“p L$fhp“u fÅ gJ.
L$gp-rhh¡QL$p¡A¡ s¡“p„ cf‘¡V$ hMpZ L$ep® R>¡. fpZu“u hph“p„ L$¡$V$gp„L$ rië‘p¡ ‘¥L$u“y„ A¡L$
õ’p‘ÐeL$gp, rië‘L$gp A“¡ Mpk L$fu“¡ hph DÐL$©$ô$ rië‘ R>¡. kÛõ“p“p ”u“y„. Ap rië‘dp„
õ’p‘Ðe“p sS>op¡ ‘¥L$u“p L¡$V$gp„L$“¡ ds¡ ApN°p“p ‘p¡sp“u L$gp“p¡ q“Qp¡X$ Ap‘sp„ L$gpL$pf¡ (õ“p“’u)
spS>dl¡g S>¡h„y Apv$f‘pÓ õ’p“ ‘pV$Z“u Ap ‘fhpfu“¡ A¡L$ “hep¥h“p ‘p¡sp“p d¡O ip L¡$iL$gp‘“¡
fpZuhph“y„ ‘Z R>¡. Al]’u âpá ’sp„ rië‘p¡“y„ L$p¡fp¡ L$fhp d’su v$ip®hu R>¡. A¡ v$fçep“ Ap
L$p¡sfL$pd A˜ºs A“¡ DÑd âL$pf“y„ R>¡. A¡“p O“íepd (L$pmphpv$m S>¡hp) L¡$iL$gp‘dp„’u V$‘L$sp„
Tê$MpAp¡“p V¡$L$pdp„ ky„v$f “s®L$uAp¡, AàkfpAp¡ A“¡ S>mtbvy$Ap¡“¡ s©jpsyf QpsL$‘nu (hpv$mdp„’u V$‘L$sp„
v$h¡ v$¡huAp¡“p„ rië‘p¡ R>¡. Ap rië‘phi¡j“u kd©qÙ hjp® tbvy$Ap¡ kdÆ“¡) ‘p¡sp“u Qp„Qdp„ ‘L$X$u g¡hp
‘f’u A¡ NyS>fps“u khp£Ñd L$p¡sfZuhpmu hph Apsyf ’e¡g S>Zpe R>¡. Aphp buÅ-A¡L$ rië‘dp„
lp¡hp“y„ âNV$ ’pe R>¡.''13 A¡L$ “hep¥h“p ‘p¡sp“p A¡L$ lp’’L$u ‘h“’u kfL$u
fpZu“u hph“u Ap rië‘ kd©qÙ“u S>sp„ h”p¡ Üpfp ‘p¡sp“p„ ‘©›$ A„ND‘p„Np¡“¡ Y$p„L$hp
rhNsp¡dp„ Dsfu TuZhV$ceȳ Ahgp¡L$“ L$fuA¡ sp¡ h©’p âepk L$fsu v$ip®hu R>¡. Äepf¡ AÞe A¡L$
s¡“u rhi¡jspAp¡, bpfuL$pCAp¡ A“¡ M|buAp¡ kpa rië‘dp„ sp¡ L$gpL$pf¡ ‘p¡sp“u L$gp“p¡ î¡›$ âep¡N
S>ZpC Aph¡ R>¡. Al]“p L¡$V$gp„L$ rië‘p¡ Ýep“‘|h®L$ L$fsp„ ârsL$pfpÐdL$ fus¡ ’p¡X$pdp„ OÏ„ L$lu v$¡hp“u
A“¡ AnyÎZ Ahõ’pdp„ kQhpe¡gp„ Å¡hp dm¡ R>¡. ‘p¡sp“u rhriô$ AphX$s“p„ v$i®“ L$fpìep„ R>¡. A¡
Al]“p rië‘p¡dp„ rih-‘ph®su“p eyNg õhê$‘, rië‘“¡ Å¡ Ýep“’u Å¡hpdp„ L¡$ kdS>hpdp„ “ Aph¡
Cip“, NZ¡i“p„ rhrh^ õhê$‘p¡ s¡dS> ‘qfhpf sp¡ A¡“u dTp dfu Åe s¡d R>¡. A¡dp„ A¡L$ rhfqlsp
v$h¡ spAp¡“p h¥jZh k„âv$pe“p„ õhê$‘p¡dp„ hph“p “hep¥h“p ‘p¡sp“p rhv$¡iNpdu r‘ey“¡ epv$ L$fu“¡
ÓuÅ A“¡ Qp¡’p ‘X$’pfdp„ rhóÏ“p Qp¡huk A„NX$pC NC flu R>¡. A¡“u My‰u A“¡ dp„kg Å„O
Ahspfp¡“u d|rsAp¡ km„N ‘¡“gdp„ Np¡W$h¡gu Å¡hp ‘f A¡L$ “p“L$X$p¡ h©rjL$ bsphu“¡ L$gpL$pf Ap rië‘
dm¡ R>¡. kp’¡ v$iphspf“p„ rië‘p¡dp„ hfpl“u ’L$u s¡“u L$ë‘“pdp„“u eyhsu“p ifufdp„ L$pdv$¡h
ip”p¡¼s rh^p“hpmu d|rs, hpd“Æ“u rQÑpL$j®L$ Üpfp dpfhpdp„ Aphsp X„$M, s¡“¡ h]R>u S>¡hu L$pfdu
d|rs s¡dS> fpdbgfpd s’p byÙ A“¡ L$ëL$u h¡v$“p Ap‘sp lp¡e s¡d v$ip®ìey„ R>¡. Ap sdpd cphp¡
Ahspf“u Op¡X¡$ðpf ârsdpAp¡ A“p¡M„y ApL$j®Z Ap qië‘“p Ql¡fp ‘f V$p„L$u“¡ L$gpL$pf¡ lv$ L$fu “p„Mu
Ecy„ L$f¡ R>¡. D‘fp„s gÿdu“pfpeZ“u b¡W$¡ gu s¡dS> R>¡. Ap D‘fp„s “©Ðepf„c¡ ‘Ndp„ “y‘yf bp„^su ”u
Ec¡gu d|rsAp¡, kl”v$g‘Ú ^fphsp„ ‘Úpk“dp„ s¡“p L$y$v$fsu i©„Npf“¡ dyÁ^sp A“¡ q“v$p£j¡ sp Üpfp
b¡W¡$g dlpgÿdu“u DÐL©$ô$ ârsdpAp¡, D‘fp„s rhðê$‘ kÅhu“¡ Å¡“pfp“p Q¡s“ps„Ó“¡ õså^ L$fu v$¡su
rhóÏ“u ârsdp rhi¡j Ýep“ ApL$j£ s¡hu R>¡''14 S>Zpe R>¡. hmu ‘Óg¡M“u LÞep, v$‘®Zdp„ ‘p¡sp“y„
D‘fp¡¼s sdpd rië‘p¡“p Nhpn“u b„“¡ kp¦v$e® Å¡C“¡ hpfu S>su-lfMpsu kyL$Þep, A„S>“
bpSy>A¡ d|L$¡gp„ AàkfpAp¡“p„ rhrh^ ¾$uX$pd‚ rië‘p¡ igpL$p Üpfp ‘p¡sp“p L$dm S>¡hp “e“p¡dp„ kyfdp¡-
v$i¡ -rhv$¡i“p âhpkuAp¡“¡ d„ÓdyÁ^ L$fu“¡ buÆ S> L$pS>m Ap„S>su “hep¥h“p, hN¡f¡ sdpd rië‘p¡dp„
vy$r“epdp„ gC Åe s¡hp„ R>¡. Apdp„’u L¡$V$gp„L$ “pfu v$¡l“u L$d“uesp, dpv$L$sp, L$p¡dmsp, dyÁ^sp
rië‘p¡“y„ Apg¡M“ L$ep® rh“p s¡“u L$gp“p¡ fkpõhpv$ A“¡ A¡ b^p D‘fp„s Ql¡fp ‘f L„$X$pf¡gp cph Å¡C
20—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
L$pC¡ ‘Z âhpku cphrhcp¡f ’ep rh“p flu iL¡$ S> hph õ’p‘Ðep¡“p¡ k„rnádp„ Aæepk L$fuiy„. A¡
“l] A¡d S>Zpe R>¡. ¾$ddp„ ApNm h^sp„ Å¡C iL$pe L¡$ v$rnZ NyS>fpsdp„
Aphp„ ky„v$f “pfu rië‘p¡ D‘fp„s õs„cp¡ M¡X$p rS>‰p“p dy¿e“Nf ""“qX$epv$“u Xy$dfpg cpNp¡m-
s¡dS> v$uhpgp¡dp„ b“ph¡g ‘Z®Ly„$c, Adfh¡g, dp„ Aph¡g hph Qpf aŸV$ (dS>gp) ^fph¡ R>¡. s¡
õh[õsL$, L$urs®dyM A“¡ L$ë‘h©n“y„ rië‘p„L$“ ‘Z rkÙfpS>“u dpsp rd“mv$¡huA¡ rh.k.1152 (C.k.
Av$¹cys R>¡. âpQu“ cpfsue dlpL$pìep¡ (fpdpeZ- 1095)dp„ b„^phu lp¡hp“y„ d“pe R>¡. hmu L$‘X$h„S>“p
dlpcpfs)“p S>NârkÙ L$’prië‘p¡ S>¡hp„ L¡$ F>rjL$Þep sp¡fZ ‘pk¡ Ap¡g Ly„$X$ “ÆL$“u ÆZ®-rië‘p¡ ^fphsu
iLy„$sgp“p ‘yÓ cfs Üpfp tkl“p v$p„s NZhp“u s’p dp¡V$¡ cpN¡ v$V$pC Ne¡g hph rkÙfpS>¡ b„^phu
âh©rÑ v$ip®hsy„ rië‘ hN¡f¡ rkÙlõs L$gpL$pfp¡“p lp¡hp“y„ d“pe R>¡.''18
L$gph¥rhÝe A“¡ s¡d“¡ ‘p¡jsp fpÅ-fpZuAp¡“p L$gp A¡ S> fus¡ b“pkL$p„W$p rS>‰p“p A“¡
dd®osp, L$gpfrkL$sp“p„ DÐL©$ô$ Dv$plfZp¡ R>¡. dpV¡$ b“pk “v$u sV¡$ Aph¡g hpeX$ Npd“u hps ‘Z
S> Al]“p„ rië‘p¡“y„ bpfuL$pC’u L$f¡g L$p¡sfL$pd kp¡g„L$u L$pm“u R>¡. A¡ gNcN 120 aŸV$ gp„bu A“¡
rkÙlõs L$gpL$pf“u L$gprkqÙ“y„ kp¡‘p“ NZpe R>¡. ‘p„Q L$pW¡ $p“u R>¡. s¡dp„ “uQ¡ Dsfhp dpV¡$ km„N
kpQ¡ S> Ap fpZuhph ‘Õ’fdp„ L„$X$pf¡g dp“h ‘Nr’ep„ R>¡. hÃQ¡ hÃQ¡ v$f¡L$ L$p¡W¡$ ky„v$f õs„cp¡“p
kp¥v$e®“y„ dlpL$pìe R>¡.''15 ‘„.vy$.L¡$.ip”uA¡ ‘Z Ap V¡$L$p d|L$hpdp„ Aph¡gp R>¡. v$f¡L$ L$p„W$¡ b„“¡ bpSy>A¡
k„v$c£ “p¢Ýey„ R>¡ L¡$ Ap hph“u v$uhpgp¡“p s’p Np¡Mdp„ ky„v$f rië‘p¡ dyL$hpdp„ Aph¡gp R>¡. Al]
’p„cgpAp¡“p OZp ‘’fpAp¡ D‘pX$u S>hpdp„ Apìep A„^L$pkyf“p¡ h^ L$fsp rih“u A¡L$ kyv„ $f d|rs®
R>¡. L$“g® V$pX¡ $“p hZ®“ ‘f’u il¡fdp„ A¡L$ L|$hp¡ Aph¡gu R>¡.''19
bp„^hpdp„ Ap kpdp“ h‘fpep¡ lp¡hp“y„ S>Zpe R>¡.
s¡ ‘f’u s‘pk L$fsp„ il¡f“u A„v$f Aph¡g blpvy$f- Ap D‘fp„s A¡L$ ky„v$f hph kp¥fpô²$dp„
tkl“u (qÓL$d bpfp¡V$)“u hph bp„^hpdp„ Ap hY$hpZ il¡f“u dÝedp„ Aph¡g R>¡. Ap hph rhi¡
fpZuhph“p ‘’fpAp¡ h‘fpep R>¡ s¡d ÅZhp dþey„ v$s„ L$’p âQrgs R>¡ L¡$, hphdp„ ‘pZu “ Aphsp„ A¡L$
R>¡. Ap hph“u g„bpC A¡“p A“¡L$ ApfL$pAp¡ D‘f“y„ v$‘„ su“p¡ cp¡N Ap‘hpdp„ Aph¡gp¡, A¡ ‘R>u S> ‘pZu
L$p¡sfL$pd hN¡f¡“p¡ kdN°sep rhQpf L$fsp„ S>Zpe R>¡ Apìey„ lsy„. gp¡L$L$’p âdpZ¡ Ap hph hpO¡gp fpS>hu
L¡$ fpZuhph Äepf¡ Apbpv$ li¡ Ðepf¡ NyS>fpsdp„ L$Z®v$¡h“p d„Óu dp^h¡ b„^ph¡g d“pe R>¡. A¡dp„’u
A¡“p S>¡hu hph cpÁe¡ S> li¡.''16 A¡d gpÁep rh“p k„.1350 (C.k.1294)“p¡ g¡M dmu Apìep¡ R>¡.''20
fl¡sy„ “’u. ‘pV$Z Mps¡ Aph¡gu Ap hph A„N¡ D‘fp¡¼s ""g¡M D‘f’u “pNf oprs“p„ L$p¡C tk^y L¡$
ÅZusp ‘yfpsÒhqhv$¹ A“¡ [Link]“hrk®V$u, hX$p¡v$fp“p syjdp v$h¡ u“p¡ Ap hph kp’¡ L$p¡CL$ k„b^„ lp¡e s¡d
‘yfpsÒh rhcpN“p ‘|h® AÝen õh.X$p.¡ Apf.A¡“. S>Zpe R>¡. NyS>fps“u Ap A¡L$ DÑd hph R>¡. Ap
dl¡sp ‘Z S>Zph¡ R>¡ L¡$ ""kp¡g„L$uL$pgu“ hphp¡dp„ Ap hph“p L|$hp ‘f Tygsp¡ TfyMp¡ R>¡. s¡“p âh¡iÜpf’u
hph “„bf A¡L$ R>¡. Ap hph S>¡hu rië‘ kd©qÙ ApSy>bpSy>“u ÅmuAp¡dp„ ky„v$f “L$iuL$pd Å¡hp dm¡
A“¡ L$p¡sfL$pd cpfs“u (AÞe L$pC¡ ) hphdp„ cpÁe¡ R>¡. hph“p õs„c Qp¡fk OpV$“p R>¡. hph kps
S> Å¡hp dm¡ R>¡.''17 L$p¡W$p“u R>¡. hphdp„ rcspõs„cp¡ ‘Z Aph¡gp R>¡.
fpZu“u hph“p ApV$gp rhõs©s hZ®“ âh¡iÜpf“u ipMpAp¡ A“¡ Ap¡sf„Ndp„ v$h¡ v$¡huAp¡
‘R>u lh¡ kp¡gL„ $u hpO¡gpL$pgu“ NyS>fps“p„ AÞe s’p dp“hgugp“p L¡$V$gp„L$ rië‘p¡ L„$X$pfhpdp„ Aph¡g
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 21
R>¡. buÅ„ L¡$V$gp„L$ ky„v$f rië‘p¡ S>¡hp„ L¡$ kádps©L$p, r“v$£i L$fu v$u^¡g R>¡. dÝeL$pgu“ Brslpk“u ÅZL$pfu
“hN°l, v$iphspf, b°ûp, rih, rhóÏ hN¡f¡ ‘Z dpV¡$“u Ap^pfc|s kprlÐe kpdN°u kdp“ N°„’
AÓ¡ Å¡hp dm¡ R>¡''21 rdfps¡ A¡ldv$u' dp„ ‘Z Ap hph“p¡ D‰¡M Å¡hp
dm¡ R>¡.
hY$hpZ“u Ap hph A„N¡ îu A¡Q.Æ.ip”u
“p¢^¡ R>¡ L¡$ hY$hpZ“u N„Np A“¡ dp^phph s¡dS> bp„^L$pd“u ×rô$A¡ Å¡sp, Ap hph“y„
fpS>L$p¡V$ ‘pk¡“p k¡S>L$‘yf’u R> dpCg v|$f Aph¡gp bp„^L$pd il¡f“u õ’p‘“p ‘l¡gp„“„y S> R>¡. A¡“u
^p“v$g‘yfdp„ ‘Z ApS> âL$pf“u A¡L$ ky„v$f hph fQ“p ‘Ùrs A“¡ bp„^L$pd Å¡sp„ gpN¡ R>¡ L¡$ A¡“p¡
Aph¡gu Å¡hp dm¡ R>¡. dp^phph“p â’d aŸV$“¡ kde k„chs: C.k. 14du kv$u lp¡C iL¡$. A¡“u
k„g‚ A¡L$ ky„v$f sp¡fZ¡ Aph¡g R>¡. Ap sp¡fZ ‘f fQ“p tlvy$ bp„^L$pd ‘Ùrs“¡ h^y A“yL$| m R>¡. S>¡dp„
A“¡L$ v$h¡ v$¡huAp¡“p„ qië‘p¡ L„$X$pf¡gp R>¡. õs„cp¡“u hph“p¡ rhõspf Ap¡R>u S>Áep fp¡L¡$ R>¡. A¡V$gu
rifphV$udp„ L$urs®dMy p¡“u L$p¡sfZu R>¡. Ap hph L$Z® S>ÁepA¡ KXy$ bp„^L$pd L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. (Ap
hpO¡gp“p d„Óu dp^h¡, ‘p¡sp“p„ dpsp-r‘sp“p ANpD“u hphp¡) L$fsp„ kës“sL$pgu“ hph“u fQ“p
õdfZp’£ b„^phu lsu.''22 ‘rs S>fp Sy>v$u A“¡ rhi¡j kgpds R>¡. kës“s-
L$pgu“ hph bp„^“pfpAp¡A¡ ANpD“u hph“u
Apd kp¡g„L$u hpO¡gpL$pgu“ NyS>fps“u
“bmpCAp¡“p¡ ¿epg Aphu Nep¡ lp¡C s¡dZ¡ hph“y„
âpQu“ hph“¡ gNsu D‘fp¡¼s dprlsu d¡mhu gu^p
g„bpZ h^pey® A“¡ ¾$d¡ ¾$d¡ KX¡$ Esfhp S>hp“u
‘R>u, lh¡ NyS>fpsdp„ dy[õgd ipk“L$pm v$fçep“
ep¡S>“p L$fu. Ap ep¡S>“pdp„ s¡Ap¡ kp¥ â’d L|$hp¡
b„^pe¡gu hphp¡ ‘f ‘Z A¡L$ “S>f L$fuiy„. Ap
Mp¡vu g¡sp. ‘R>u AdyL$ KQpCA¡ ‘pZu“u k‘pV$u“u
kde“u hphp¡“u Mprkes sfa A„N|rgr“v$£i L$fsp„
“ÆL$“u R>¡‰pdp„ R>¡‰u S>¡ KQpC lp¡e “¡ Äep„’u
îu A¡Q.Æ.ip”u A“¡ îu [Link].‘fuM “p¢^¡ R>¡
‘pZu Aphsp„ bpSy>“p Ly„$X$dp„ k„N°lpe Ðep„’u âh¡i“y„
L¡$ kës“sL$pm“u hphp¡“p Apep¡S>“dp„ tlvy$ ip”p¡“p¡
A„sf “½$u L$fu hÃQ¡ Npmp fpMu Mp¡v$L$pd KXy„$
âcph S>ê$f R>¡. ‘Z s¡“u “L$g “’u.''23 A’p®s¹
Dspfsp S>sp. Aphp A¡L$ Npmp“y„ Mp¡v$L$pd ‘|fy„ ’sp„
Ap kde“p hph õ’p‘Ðedp„ s¡“„y dp¥rgL$ L$gp-
k‘pV$u S>du“ fpMu s¡“p ‘f bp„^L$pd L$fu g¡sp,
L$p¥ig kpa v$¡MpC Aph¡ R>¡.
‘R>u’u Y$p¡mphhpmy„ Mp¡v$L$pd L$fsp A“¡ ‘Nr’ep„
Ap k„v$c£¡ AÓ¡ kës“s kde“u L$¡$V$guL$ Np¡W$hsp, õs„cp¡ hN¡f¡ Å¡X$u v$¡sp. ApSy>bpSy>“u
Mpk hphp¡ A„N¡ QQp® L$fuiy„. cusp¡dp„ ‘Õ’fp¡ KX¡$ ky^u S>hp v$¡sp A“¡ V¡$L$p’u
dpsp chp“u“u hph (Adv$phpv$) : Adv$phpv$“p bfpbf S>L$X$u fpMsp. ‘qfZpd¡ hph“u g„bpC
Akpfhp rhõspfdp„ Aph¡g Ap hph kës“sL$pgu“ h^su ‘Z A¡ h^y V$L$pD A“¡ S>hp Aphhp“u
lp¡hp A„N¡ ’p¡X$uL$ i„L$p R>¡. L$¡$V$gpL$“¡ ds¡ Ap hps kfmsphpmu b“su. AX$pgS> A“¡ bpClfu“u
s¡ ‘|h¡£“u lp¡hu Å¡CA¡. L$gprhh¡QL$ bS>¥k“¡ ds¡ hphdp„ Ap kyrh^p h^y õ‘ô$ v$¡Mpe R>¡.''25
""A¡“u bp„^Zu lL$uL$sdp„ A¡ hMs“p ‘yfhpf L$f¡ R>¡ Apd d¥ÓL$ A“¡ Mpk L$fu“¡ kp¡g„L$u-
L$$¡ s¡ il¡f (Adv$phpv$) hksp„ ‘l¡gp„ bp„^¡g R>¡. hpO¡gpL$pgu“ hph-õ’p‘Ðe A“¡ dy[õgd (Mpk
A¡“y„ QY$pZ ku^y„ lp¡hp’u s¡“p„ ‘Nq’ep„ ku^p„ “ L$fu“¡ kës“s)L$pgu“ hph õ’p‘Ðe hÃQ¡ Ap
b“phsp„ ’p¡X$¡ R>¡V$¡ ’u L$p‘u“¡ ApX$p„ L$ep® R>¡.''24 Ap âL$pf“p¡ ’p¡X$p¡L$ a¡fapf lsp¡, S>¡ kde S>sp„ ’e¡gp
ds Üpfp qhÜp“ qhh¡QL$¡$ s¡“p fQ“pL$pm A„N¡ õ‘ô$ A“ychp¡“¡ Ap^pf¡ L$fhpdp„ Apìep¡ lp¡hp“y„ D‘fp¡¼s
22—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
rh^p“dp„’u õ‘ô$ S>ZpC Aph¡ R>¡. lh¡ ApV$gu R>¡ L¡$ Ðep„ Aphhp“p ÓZ fõsp li¡. AX$pgS>“u Ap
dprlsu d¡mhu gu^p ‘R>u Ap kde“u dy¿e hph hphdp„ hÃQ¡ 221/2 “p¡ d„X$‘ R>¡ s¡“p D‘f Oyd„ V$
AX$pgS>“u hph“p L$gp-õ’p‘Ðe s’p s¡“¡ gNsp„ lp¡hp“p¡ k„ch R>¡. d„X$‘“u bpSy>dp„“p Tê$MpAp¡ Ðep„
L¡$V$gp„L$ A¥rslprkL$ sÕep¡’u dprlsNpf ’CA¡. b¡ku“¡ Aphsp S>sp„ gp¡L$p¡“¡ r“lpmhp dpV¡$“u DÑd
AX$ pgS>“u hph (Adv$phpv$) : Ap hph bpfu S>¡hp R>¡. Ap hph Akp^pfZ ky„v$f fus¡
Adv$phpv$’u dl¡kpZp ([Link]>.) sfa S>hp“p iZNpf¡gu R>¡. hph“p Np¡M ‘Z L$p¡sfZuhpmp R>¡.
fpô²$ue ^p¡fu dpN® ‘f Adv$phpv$’u gNcN 18 A¡dp„ L„$CL$ A„i¡ sÐL$pgu“ kdpS> Æh““¡ fS|> L$f¡g
du.“p A„sf¡ Aph¡g R>¡. Adv$phpv$“u õ’p‘“p“p„ R>¡. “hN°l, ‘g„N, ‘pZu, L$dmpL©$rs hN¡f¡ tlvy$
kp¡ hj®“p Npmpdp„ Qpf cìe hphp¡“y„ r“dp®Z ’ey„ ârsL$p¡ A¡dp„ L$p¡sf¡gp„ R>¡. hph“u g„bpC 251 R>¡.
lsy.„ s¡dp„ AX$pgS>“u hph kp¥’u h^y âcphipmu R>¡X¡$ b„“¡ bpSy>A¡ Q¾$pL$pf kuX$uAp¡ R>¡, S>¡ R>¡L$ ‘pZu
A“¡ ky„v$f R>¡. Ap hphdp„ tlvy$ A“¡ dy[õgd ky^u gC Åe R>¡. A¡ ‘f’u ‘pZu“u k‘pV$u L$ep„
õ’p‘Ðe“u i¥guAp¡“p¡ b¡Å¡X$ kdÞhe ’e¡gp¡ R>¡. ky^u kpdpÞe‘Z¡ fl¡su li¡ A¡ ÅZu iL$pe R>¡.
AX$pgS>“u hph“p b°¡L$¡ V$ (õs„c“p V¡$L$p)’u kd°pV$ hph“p g¡Mdp„ S>Zpìep dyS>b Ap hph k„.1555
AL$bf A¡V$gp âcprhs ’e¡gp L¡$ as¡‘yf rk¾$udp„ (sp.16 ÅÞey.1499“p fp¡S>)dp„ kygsp“ dl„dv$$“p
‘Z Ap AX$pgS>“p bp„^L$pd“p “d|Þpp v$M ¡ pe R>¡ ! fpÄedp„ v$„X$plu“p hpO¡gp fpÅ dp¡L$gtkl“p h„iS>
AX$pgS>“u hph“u A„v$f rië‘L$gp“p„ ÅZ¡ D‘h“ huftkl“u ‘Гu ê$X$pv$¡huA¡ ‘p¡sp“p ‘rs“p ‘yÎep’£
R>¡. Ag„L©$s Ap¡Vgp, R>ÓuAp¡, Tê$MpAp¡, dl¡g“¡ L$fphu lsu. A¡“p r“dp®Z“y„ MQ® 5,00,111 V$L„ $p
ifdph¡ s¡hp L$p¡sfL$pdhpmp õs„cp¡, k¢L$X$p¡ lp’uAp¡, ’ey„ lsy.„ ''27 A¡hp¡ õ‘ô$$ D‰¡M (hph“p rigpg¡M-
A“¡ aŸg, ‘p“, ‘iy s’p ‘nu“p„ rië‘p¡hpmu Ap dp„’u) dmu fl¡ R>¡.
hps vy$r“ep“p õ’p‘Ðe“p¡ A¡L$ Ad|ëe MÅ“p¡ R>¡. Ap k„v$c£ AX$pgS>“u hphdp„ Aph¡gp
Ap hph“p ‘Õ’fp¡dp„ S>¡ k¡ÞX$õV$p“¡ (h‘fpe¡g) R>¡ D‘fp¡¼s rigpg¡M“p ïgp¡L$ “„.1‘ A“¡ 16dp„ Ap
s¡dp„ rië‘“u L$mp, AhL$pi“p¡ sL®$ A“¡ k©rô$“p rhhfZ L$pìepÐdL$ i¥gudp„ Ap‘¡g R>¡ S>¡ D5fp¡¼s
A’® rhi¡“u hpsp¡ L„$X$pf¡gu R>¡. Q¾$pL$pf kuX$uAp¡ rhhfZ“¡ dmsu Aphsu Ap^pfc|s dprlsu
^fphsu AX$pgS>“u hph ÓZ dyM ^fphsu S>ep Ap‘¡ R>¡.28
(âL$pf“u) hph R>¡. s¡“p L|$hp“p¡ ìepk kps duV$f AX$pgS>“u Ap hph“u fQ“p s’p õ’p‘Ðe
R>¡. s¡“p õs„c cÖL$ (Qp¡fk) ApL$pf“p R>¡. s¡ DÑf L$gp“u TuZhV$cfu rhNsp¡ Ap‘sp„ X$p.¡ A¡Q.Æ.ip”u
v$rnZ (L|$hp âh¡iÜpf) A“¡ ku^p “uQpZhpmu A“¡ X$p¡.[Link].‘fuM S>Zph¡ R>¡ L¡$ ""Ap hph“u
‘N’pf ^fph¡ R>¡. s¡“p dy¿e õ’‘rs dpf“ fQ“pdp„ kâdpZsp Aphhp“y„ L$pfZ A¡dp„ h‘fpe¡g
(îudpmu) lsp. âpQu“ cpfs“u õ’p‘Ðe i¥guAp¡“u õs„cp¡“u b¡kZu“p L$v$“y„ ‘v$ R>¡. A¡dp„ 1/2, 2,
A¡L$ TgL$ AX$pgS>dp„ Å¡hp dm¡ R>¡. Al]“p rië‘p¡ 3, 4, “u gpNZu“¡ Ap^pf¡ Apep¡S>“ ’e¡g R>¡.
NyáeyN“u epv$ A‘ph¡ R>¡. AX$pgS> sp¡ s¡“p¡ A¡L$ s¡“u M|bu A¡ R>¡ L¡$ c]sdp„ d|L¡$g ‘Õ’f ‘Z
‘X$Op¡ R>¡. s¡“¡ Å¡hp’u cpfs“y„ âpQu“ õ’p‘Ðe r“qòs õL¡$g“p A“¡ dp‘“p R>¡. S>¡’u ApMue
A“¡ L$mp L¡$hp„ KQu L$np“p„ li¡ s¡“p¡ ¿epg Aph¡ hph“u Apep¡S>““p A¡L$v$d ‘|Z® A“¡ kdpey¼s b“¡
R>¡.''26 Ap hphdp„ ÓZ bpSy>A¡ âh¡i A“¡ R>¡. hphdp„ S>¡“¡ aŸV$ L¡$ L$p¡W$p L$luA¡ R>uA¡ s¡“p¡ ¿epg
‘Nr’ep„“u ìehõ’p L$fhpdp„ Aph¡g R>¡. S>¡ v$ip®h¡ hphp¡dp„ fpMhpdp„ Aphsu Mpgu S>Np“p Ap^pf¡
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 23
NZpsp¡ lp¡e R>¡. hph“p dpm“p¡ Ap^pf s¡ L¡$V$guL$ “uQ¡ b„^ph¡g R>¡. s¡dp„ Ap‘hpdp„ Aph¡g Ap
EX$u Åe R>¡. s¡“p âdpZdp„ lp¡e R>¡ kës“sL$pm hph“p r“dp®spAp¡“u “pdphgu ‘f’u Ap L$pm“p
‘l¡gp„“u hphdp„ õhpcprhL$ (fus¡ S>) h^pf¡ dpm bp„^L$pd“p õ’‘rsAp¡ dp¡V¡$ cpN¡ tlvy$ lp¡hp rhi¡
fl¡sp, Äepf¡ Ap L$pmdp„ g„b âõspf h^pf¡ lp¡C A¡ k„cph“p fS|> L$fu iL$pe R>¡. Ap hph“u g„bpC
âdpZdp„ R>uR>fu A“¡ Ap¡R>p dpmhpmu b“¡ R>¡. 141/2 R>¡. A„v$f“p d„X$‘ 16 “p R>¡. Aô$L$p¡Z
R>sp„ Al] fQ“pdp„ kpfu A¡hu Qp¡¼kpC fMpep“¡ Ly$hp“p¡ Qp¡fk cpN f4 “p¡ R>¡. d„X$‘ KQp “’u.
L$pfZ¡ A¡ h^y kgpds flu R>¡. ‘Nr’ep„ Å¡X$su ’p„cgp kpv$p R>¡. v$f¡L$ M„X$dp„ d[õS>v$“u S>¡d Np¡M
h¡mpA¡ ‘Z ‘Nr’ep“p A„s-cpN“¡ ku^p¡ “ dyL¡$gp R>¡. hph L$p¡sfZ’u ‘|Z® R>¡. R>¡L$ ‘pZu ky^u
fpMsp„ Mp„Qphpmp¡ fp¿ep¡ R>¡. S>¡’u ^fsuL„$‘ L¡$ S>su b¡ “p“u Np¡m Q¾$pL$pf kuX$uAp¡ R>¡. b¡khp“y„
buÅ L$p¡C v$bpZ’u A¡L$ ‘Z cpN ApNm “ L$npk“ ky„v$f fus¡ L$p¡sf¡g R>¡. hph“p bp„^L$pd“u
Aphu iL¡$.''29 ep¡S>“pdp„ dy¿e (A¡L$d) ’p„cgp“u b¡kZu“p¡ rhõspf
Apd Ap hph khp¯N ky„v$f õ’p‘Ðe R>¡. A¡“p Ap^pf¡ f, 3, 4 “p NyZpL$pfdp„ S>Áep
L$gp“p¡ A¡V$gp¡ DÑd “d|“p¡ R>¡ L¡$ hph“p D‘fp¡¼s Mpgu fpMu R>¡. s¡’u s¡“p¡ õL¡$g Myb S> d“dp¡lL$
Arcg¡M“p ïgp¡L$ “„.11 A“¡ 1fdp„ L$rhA¡ ‘p¡sp“u b“¡ R>¡. hmu s¡“u KQpCdp„ ‘Z ApS> ‘v$“p¡
L$ë‘“p iqL$s“p¡ ‘qfQe Ap‘sp„ S>Zpìey„ R>¡ L¡$ NyZpL$pf D‘ep¡Ndp„ gu^p¡ R>¡ S>¡“p L$pfZ¡ kdN°
""Ap hph sp¡ qv$ìe dp“kfp¡hf L¡$ "õhN®N„Np' hph“y„ Apep¡S>“ kfm R>sp„ kâdpZ b“¡ R>¡.
R>¡ L¡$ L¥$gpk R>¡ ? v$¡hp„N“pAp¡’u Ar^r›$$s hpspe“p¡ ‘Nr’ep„“„y dp‘ ‘Z KQpCdp„ Ap ‘v$’u A^® A“¡
hX¡$ A¡ õhN® L¡$ v$¡hgp¡L$ lp¡hp“p¡ c°d Ecp¡ k‘pV$ R>¡. Apd Myb S> ìeh[õ’s fus¡ b„^pe¡g
L$f¡ R>¡.''30 Ap hph“¡ f.Æ.cp¡V¡$A¡ cÖp Ås“u hph L$lu
R>¡.''32
bpC lfu (v$ pvp$ lfu“u hph-Adv$phpv$):
AX$pgS>“u hph“u D‘fp¡¼s s’p rhõs©s dprlsu’u r“óL$j® : Apd, D5fp¡¼s sdpd hphp¡“u TuZhV$cfu
hpL¡$a ’ep ‘R>u lh¡ Ap ¾$ddp„ R>¡‰¡ Ap‘Z¡ bpC rhNsp¡ Å¡ep ‘R>u AQ|L$ ‘Z¡ A¡ r“óL$j® ‘f ‘lp¢Qu
lfuf“u hph“u QQp® L$fuiy„. iL$uA¡ R>uA¡ L¡$ âpQu“L$pm’u NyS>fps A“¡ fpS>õ’p“
dp„ b„^psu Aphsu Ap hphp¡, hpõshdp„ õ’p‘Ðe
""dpspchp“u hph’u ’p¡X¡$ v|$f v$pv$p lfu“u
L$gp“p DÐL©$ô$ “d|“pAp¡ sp¡ R>¡ S>, ‘f„sy s¡“u kp’¡
hph“¡ “pd¡ ÅZusu Ap hph Aph¡gu R>¡. dldyv$
kp’¡ S>m ìehõ’p‘“ A“¡ gp¡L$L$ëepZ“u cph“p
b¡NX$p“p A„s:‘yf“u khp®r^L$pqfZu lfuf “pd“u
s’p S>ê$fsd„v$p¡“u S>ê$fueps ‘yfu L$fu“¡ ‘yÎep¡‘prS>®s
bpCA¡ s¡ b„^pe¡gu R>¡. A¡hy„ A¡“p rigpg¡M ‘f
L$fhp“u NyS>fps“p v$p“huf A“¡ v$epmy v$pspAp¡“u
S>Zph¡g R>¡. Ap hph Adv$phpv$“ u Cip“¡
Dv$pÑ cph“p“p âsuL$ kdp“ ‘Z R>¡. hpõshdp„
C.k. 1556“p ‘p¡j kyv$ 13“¡ kp¡dhpf¡ (15
""hphp¡ v$rnZ NyS>fps rkhpe ApMpe NyS>fpsdp„
qX$k¡çbf 1499) lqf‘yfpdp„ 22,900/- dl¡d|v$u
b„^pe¡gu R>¡. Al] (NyS>fps) ’u iuMu“¡ fpS>õ’p“
(ê$r‘ep) MQ}“¡ b„^phu R>¡, A¡d ‘Z g¡Mdp„
A“¡ R>¡L$ qv$‰u ky^u Ap hphp¡ b“¡gu R>¡. ‘f„sy
S>Zpìey„ R>¡.''31
NyS>fps“u hphp¡“y„ õ’p‘Ðe ApMu vy$r“epdp„ ApV$gp
Ap hph k„v$c£ rhÜp“p¡ “p¢^¡ R>¡ L¡$, Ap rhL$rks ê$‘dp„ dpÓ NyS>fpsdp„ S> Å¡hp dm¡ R>¡.''33
hph tlvy$ õ’‘rsA¡ dykgdp“ Adgv$pf“u v$M ¡ f¡M A¡V$gy„ S> “rl ‘Z Ap hph“u fQ“p“p¡ S>“Æh“
24—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
‘f L¡$V$gp¡ KX$p¡ âcph R>¡, s¡ Ap‘Z“¡ NyS>fps- Å¡sp A¡d L$lu iL$pe L¡$ hph“u fQ“p A“¡
fpS>õ’p““u hZTpfu hph''“¡ gNsu âQrgs gp¡L$ õ’p‘Ðe L$gp A¡ NyS>fps“p S>“Æh“p¡ Np¥fhâv$,
L$’pAp¡“u gp¡L$râesp ‘f’u ÅZhp dm¡ R>¡. hph ArhcpÄe A“¡ ArhõdfZue A¡hp¡ A¡L$ Aârsd
dpV¡$ k„õL©$sdp„ h‘fpsp iåv$ sp‘u ‘f’u v$rnZ L$gph¥ch R>¡. S>¡“u ÅmhZu L$fhp“u Ap‘Zu
NyS>fps“p “Nf“y„, s¡dS> DÑf NyS>fps“p dl¡kpZp kh£“u afS> R>¡. AÓ¡ NyS>fps kfL$pf Äepf¡
s’p b“pkL$p„W$p Ɖp“p A“y¾$d¡ hp‘u (k„.hpr‘L$p) f006“p hj®“¡ âhpk“ hj® sfuL¡$ ES>hu flu R>¡.
A“¡ hph “pd“p„ Npdp¡“p “pcprc^p“ ‘f’u ‘Z Ðepf¡ Aphu ÅN©rs Ap‘Zp kp¥dp„ L¡$mhpe A¡hu
s¡“p S>“dp“k ‘f“p âcph“p¡ ¿epg Aphu Åe Aæe’®“p.
R>¡. lh¡ A¡L$ S>mpie L¡$ õ’p‘Ðe L$mp“p¡ “d|“p¡ NyS>fps“u AÞe hphp¡“u rS>‰phpf epv$u (36)
lp¡hp D‘fp„s Ap hphp¡ õ’pr“L$ gp¡L$p¡“u ^prd®L$- Adv$phpv$ : ^p¡mL$p“u hpv$ (^p¡mL$p), D^fp¡S>“u
kpdprS>L$ dpÞespAp¡ ‘f L¡$hp¡ âNpY$ âcph ^fph¡ hph (D^fp¡S>), X$Y$pZp“u hph (X$Y$pZp), ^„^yL$p“u
R>¡ s¡ Å¡CA¡, ""ApS>“u spfuMdp„ ‘Z AX$pgS>“u hph (^„^yL$p).
hph A¡L$ ^prd®L$ õ’m kp¥ â’d R>¡. ‘V¡$g kdpS>“p
M¡X$p : Ad©shrj®Zu hph (dl¡dv$phpv$), Ddf¡W$“u
gp¡L$p¡ Al] g‚ bpv$ sfs S> R>¡X$p R>p¡X$hp“u rhr^
hph (Ddf¡W$), bÓuk L$p¡W$p“u hph (L$‘X$h„S>),
dpV¡$ Aph¡ R>¡. A¡S> fus¡ W$pL$p¡f kdpS>“p gp¡L$p¡ ‘Z
hZTpfu hph A“¡ kp¡“f¡ u hph (bpgprk“p¡f),
Al] s¡d“u hpO¡ðfu dpsp (A„bpÆ)“u Apfp^“p
Mpfuhph (fpS>‘yf), hX$’g“u> hph, (L$W$gpg),
L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. S>¡ Al] A¡L$ Tê$Mpdp„ âõ’pr‘s
rilgp¡X$u hph (hkp¡).
R>¡. AX$pgS>“p Sy>v$p Sy>v$p Tê$MpAp¡ s’p qv$hpgp¡dp„
v$h¡ u A“¡ dpspÆ“p„ rhrh^ õhê$‘p¡ âõ’pr‘s R>¡. Åd“Nf : kdZp Npd“u hph (kdZp)
Apdp“p„ AdyL$ sp¡ OX$p A’hp rÓiym Üpfp S|>“pNY$ : AX$uQX$u hph A“¡ Np¡^p hph (>S|>“pNY$),
r“ê$‘pe¡g R>¡. k„sp“ âprá A“¡ kyMkd©qÙ dpV¡$ kp¡Y$Zu hph (dp„Nfp¡m), M¢Npf hph (ipl‘yf)
hph“u dygpL$ps AphíeL$ lp¡hp“u dpÞesp lpgdp„
‘pV$Z : Mpfu hph A“¡ rÓL$d bpfp¡V$“u hph
‘Z ×Y$ R>¡.''34 Ap‘Zp Ad|ëe hpfkp kdp“ Ap
(‘pV$Z).
hphp¡“u Ahv$ip Å¡C ìer’s ’sp Ap g¡ML¡$
ApNm õ‘ô$ iåv$p¡dp„ “p¡„Ýey„ R>¡ L¡$, ""kp¡mdu kv$u b“pkL$p„W$p : duW$u hph (‘pg“‘yf), fp¡lp¡“u hph
bpv$ eyfp¡r‘e“p¡“p Aphhp kp’¡ NyS>fps“p ìep‘pf (fplp¡-‘pg“‘yf)
DÛp¡N“¡ aV$L$p¡ ‘X$ép¡. Ðepfbpv$ dl¡dv$phpv$“p cph“Nf : lp’b“u hph (lp’b), kyv$p hph
cçdqfep L|$hp“¡ bpv$ L$fsp hphp¡“y„ r“dp®ZL$pe® (dlºhp), L$pd“p’“u hph (Op¡Op), v$pspf“u hph
AX$pgS> L¡$ ‘pV$Z“u hph L$np“y„ ¼epf¡e “ ’C (AhpqX$ep), ApZ„v$ hph$ (Np¡‘“p’)
i¼ey„. L¡$V$gpL$ L$mprhh¡QL$p¡“¡ ds¡ NyS>fps“y„ Ap hph dl¡kpZp : hpgd“u hph (hpgd), R>Ópg“u hph
õ’p‘Ðe A¡L$ ¼gprkL$g õ’p‘Ðe NZphy„ Å¡CA¡. (R>Ópg, dp¡Y¡$fp“u hph (dp¡Y¡$fp), dpgp cNs“u
Å¡L¡$ s¡“p sfa vy$r“ep A“¡ cpfsdp„’u rhi¡j Ýep“ hph (L$X$u).
“ M¢Qpey„ lp¡hp“y„ L$pfZ "eyfp¡k¡[ÞV²$L$' (eyfp¡r‘e“
kpbfL$p„W$p : Ap„L$p¡g“u hph (v$phX$), lp’fp¡g“u
×rô$L$p¡Z ^fphsp) gp¡L$p¡dp„ fl¡g tlvy$ õ’p‘Ðe
hph (lp’fp¡g), M¡X$bû ° p“u hph ‘fp¡ep“u hph
A„N¡“u kdS>“p¡ Acph ‘Z lp¡C iL¡$.''35 kdN°‘Z¡
A“¡ Aqv$s hph (M¡X$b°ûp), dp¡X$pkp“u hph
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 25
(dp¡X$pkp), bpeX$“u hph (bpeX$), ipdmpÆ“u 17. X$p¸. Np¡v$p“u A¡Q. Apf., kpbfL$p„W$p“p„ rië‘-
hph (ipdmpÆ) õ’p‘Ðep¡', 1980 ‘©. 221
18. X$p¸. ip”u A¡Q. Æ. "NyS>.“u âpQu“ hphp¡',
kyf¡ÞÖ“Nf : M¡fpmu“u hph (M¡fpmu), ^p„^g‘yf“u
"NyS>fps' v$u‘p¡Ðkhu A„L$, Np„^u“Nf, k„. f020
hph (k¡S>L$‘yf), T]TyhpX$p“u hph (T]TyhpX$p),
‘©.17.
dpÓu hph, (^p„N^°p), kpegp“u hph (kpegp).
19. ApQpe® “hu“Q„Ö, "NyS>.“p¡ kp¡gL„ $uL$pgu“ Crslpk',
hX$p¡v$fp : hfZpNpd“u hph (hfZp), “hgMu Adv$phpv$ 1973 ‘©. 444
hph (hX$p¡v$fp). 20. ApQpe® rN.h."NyS>.“p A¥rs. g¡Mp¡' cpN 3,
‘pv$“p¢^ : dy„bC 1942 ‘©. 254
1. v$k¡ pC l¡dp„N, NyS>fps“y„ õ’p‘Ðe cpN-1 qv$.cp.- 21. [Link] H., 'Archaeology of
Adv$phpv$-19 a¡b°y. 2006 ‘©.4 Guj.' Bombay 1941 pp - 71-72
2. Burgess J & Cousens H 'The 22. X$p¸.ipõÓu A¡Q. Æ. A“¡ ‘fuM [Link], ‘|hp£¼s
Architectural Antiquities of North ‘©.425
Gujarat', London, 1930, P. 162 23. X$p¸.ipõÓu A¡Q. Æ. A“¡ ‘fuM [Link].,
3. v$¡kpC i„cây kpv$ kp¥fpô²$“p¡ Crs.' S|>“pNY$, 1968 NyS>.“p¡ fp. A“¡ kp„.Brs.' N„°’-‘ 1977 ‘©.423
‘©. 261 24. Å¡V¡$.[Link]. "NyS>.“y„ ‘pV$“Nf Adv$phpv$', Adv$p.
4. Å¡V¡$ fГdZufph cudfph, "NyS>fps“p¡ kp„õL©$rsL$ 1929. ‘©.617.
Brslpk' cpN-1, Adv$phpv$-1945-‘©-119 25. X$p¸. ip”u A¡Q. Æ. ‘|hp£¼s N°’„ ‘©.421-422.
5. b°ûcË$ kycpj, ApQpe®, A¡Q. L¡$. ApV®$¹k 26. v$¡kpC l¡dp„N, ‘|hp£¼s, ‘©-4.
L$p¡gS¡ >, Adv$p.) ê$bê$ dygpL$ps. 27. Å¡V$¡ . ‘|hp£¼s ‘©.620-f1.
6. X$p.¸ ip”u A¡Q.Æ. A“¡ ‘fuM [Link]. NyS>fps“p¡ 28. X$p¸. bpfp¡V$ L¡$. ku., L$gp¡g A¥rs. ‘qfâ¡ÿedp„',
fpS>. kp„õL©$rsL$ Crs. cpN-4, Adv$phpv$-1976 Adv$phpv$ 1997 ‘©. 93
‘©. 422-23 29. X$p¸. ip”u A¡Q. Æ. ‘|hp¡®¼s ‘©. 424
7. A¡S>“ ‘©. 422-23 30. X$p¸. i¡gs cpfsu, âdyM“y„ âhQ“, NyS>.Brs.
8. A¡S>“ ‘©. 422 ‘rfjv$, 21 dy„. Ar^.L$pV¡ $p. (fpS>õ’p“)
9. A¡S>“ ‘©. 424 31. Å¡V$¡ . f.Æ., ‘|hp¡®¼s 618
10. Å¡V¡$ [Link]. ‘|hp£¼s. 119 32. X$p¸. ip”u A¡Q. Æ. ‘|hp¡®¼s ‘©. 423
11. X$p¸. kphrgep fpdcpC W$p., "NyS>fps“y„ b¡“dy“ 33. v$¡kpC l¡dp„N, ‘|hp£¼s.
õ’p‘Ðe-fpZuhph', ip¡^‘Ó, Adv$p-‘©©.1 34. A¡S>“.
12. A¡S>“ ‘©. f 35. A¡S>“.
13. ip”u A¡Q.Æ. ‘|hp£¼s, ‘©. 424. 36. âp¡.‘fdpf A¡d. S>¡. "s¡“p¡ kp„. A¥rs. hpfkp¡',
14. X$p¸.kphguep fp., ‘|hp¡®¼s ‘©.3 cph“Nf, 2000 ‘©.41-‘9
15. v$¡kpC Np¡rh„v$cpC lp’ucpC, L$X$u âp„s kh®k„N°l,
hX$p¡v$fp. 1921 ‘©-435
16. ip”u vy$Np®i„L$f L¡$, "A¥rslprkL$ k„ip¡^“', ‘|h® AÝen, Brslpk rhcpN,
Adv$phpv$ 1977, ‘©. 444 A¡g.X$[Link]®k¹ L$p¸gS¡ >, Adv$phpv$

26—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


&& tQs“ L$rZL$p$ && L¡$V$gpL$ ìe[¼sAp¡“u lÐep s¡ cpX|$su lÐepfpAp¡ Üpfp
Shakespeare Quote : L$fph¡ R>¡. d¡L$bu’ ‘p¡sp“p¡ Ýe¡e sp¡ rkÙ L$fu
g¡hpdp„ kam fl¡ R>¡. ‘f„sy Ðepfbpv$ A‘fp^
Apf. L¡$. dp„X$rgep bp¡^“u cph“p“¡ L$pfZ¡ s¡ klS> Æh“ Æhu iL$sp¡
“’u. s¡hu S> v$ip s¡“u ‘[Г g¡X$u d¡L$bu’“u ‘Z
"Tomorrow and tomorrow and tomorrow, ’pe R>¡. S>¡ ‘p¡sp“p ‘rs“¡ fpÅ b“hp dpV$¡“u
Creeps in this petty pace from day to day,
To the last syllable of recorded time; DíL¡$fZu L$fhp“u A¡L$ ‘Z sL$ Nydphsu “l]. g¡X$u
And all our yesterdays have lighted fools, d¡L$bu’ Arsie A‘fp^ bp¡^“u cph“p’u ‘uX$pC“¡
The way to dusty death. Out, out brief candles !
Life is but a walking shadow, a poor player Äepf¡ d©Ðey“¡ c¡V¡$ R>¡. Ðepf¡ d¡L$bu’ D‘fp¡¼s
That struts and frets his hour upon the stage, ‘„[¼sAp¡ bp¡g¡ R>¡.
And then is heard no more. It is a tale,
Told by an idiot, full of sound and fury, d¡L$bu’ Üpfp A¡L$p¡[¼s õhê$‘¡ bp¡gpe¡g
Signifying nothing." âõsys ‘„[¼sAp¡ A¡ v$ip®h¡ R>¡ L¡$ d¡L$bu’“¡ Æh““p„
(William Shaskespeare's Macbeth
A„rsd kÐe“y„ cp“ ’C Q|¼ey„ R>¡. dp“hu cg¡ Nd¡
Act:V Scene:V)
s¡d L$fu“¡ Nd¡ s¡ ‘v$ A’hp lp¡Øp¡ lp„kg L$fu g¡
rhrged i¡¼kr‘ef“u Qpf rhð rh¿eps ‘Z A¡L$ ‘R>u A¡L$ qv$hk s¡“p Æh“dp„’u kfL$sp
L$fyZp„rsL$pAp¡dp„“u A¡L$ L$fyZp„rsL$p R>¡. d¡L$bu’. Åe R>¡. A“¡ s¡“¡ ‘p¡sp“p Æh““u r“es ’e¡g
D‘fp¡L$s ‘„[¼sAp¡ d¡L$bu’“p„ ‘p„Qdp„ A„L$“p ‘p„Qdp„ A„rsd nZ kdn gphu“¡ d|L¡$ R>¡. Æh““p„ ‘fd
Öíedp„ “pV$L$“p “peL$ d¡L$bu’ Üpfp bp¡gpe¡g kÐe“p¡ s¡“¡ Al¡kpk ’pe R>¡. L¡$ Æh“ dpÓ A¡L$
A¡L$p¡[¼s“p„ A¡L$ cpN ê$‘¡ Å¡hp dm¡ R>¡. âõsys ‘X$R>pep¡ R>¡ S>¡“¡ L$p¡C ‘L$X$u iL$s„y “’u. A¡ dp“hu
L$fyZp„rsL$pdp„ Äepf¡ dp“hu Arkrds fpS>L$ue Å¡ ‘p¡sp“u NCL$pg-c|sL$pm sfa “S>f L$fi¡ sp¡
dlÒhL$p„np“p„ õhà“p¡ k¡hsp¡ lp¡e Ðepf¡ L¡$hp L¡$hp s¡“¡ kdÅi¡ L¡$ s¡Z¡ dpÓ dyMp®dukcf Æh“ S>
‘pihu L©$Ðep¡ L$fsp¡ lp¡e R>¡. s¡“p¡ “‚ rQspf Å¡hp Æìey R>¡. ‘p¡sp“p nZc„Nyf Æh“L$pm v$fçep“
dm¡ R>¡. d¡L$bu’ Apd sp¡ fpÅ X„$L$““p¡ Ars L$p¡C“u kpd¡ Al„L$pf L$fhp¡, L$pC¡ “¡ v$bX$phhp L$pC¡ “u
rhðpky ep¡Ùp¡ A“¡ dyÐkØu R>¡. ‘f„sy ÓZ X$pL$Z¡ kdn Æ lS|>fu L$fhu - Ap S> fus¡. Æh“ Æìep¡
L$f¡gu crhóehpZu L¡$ d¡L$bu’ õL$p¡V$g¡ÞX$“p¡ fpÅ R>¡ A“¡ Äepf¡ Ap kÐe“y„ cp“ ’pe Ðepf¡ Æh““p¡
b“i¡ d¡L$bu’“p¡ Æh“‘’ k„‘Z | ®s: bv$gu “pM¡ ‘X$v$p¡ ‘X$u S>hp“u nZ Aphu QyL$u lp¡e R>¡.
R>¡. NC L$pg“p¡ rhðpky kp’u crhóehpZu kp„cþep d¡L$bu’“¡ A„s¡ A¡ op“ ’C Ney„ R>¡ L¡$ d“yóe“y„
‘R>u X„$L$““u lÐep L$fu“¡ fpÅ L$C fus¡ b“u S>hy„ Æh“ L$p¡C dyMp®A¡ gM¡gu hpsp® S>¡hy„ lp¡e R>¡. S>¡dp„
s¡“p â‘„Q fQhpdp„ ‘X$u Åe R>¡. s¡“u ‘Гu g¡X$u Al„L$pf A“¡ bX$pC õhê$‘¡ Op¢OpV$ sp¡ Arsie lp¡e
d¡L$bu’ ‘rs“u AklS> dlÐhL$pn „ pAp¡dp„ bmspdp„ R>¡. ‘Z s¡“p¡ L$p¡C A’® lp¡sp¡ “’u.
Ou lp¡dhp“y„ L$pe® L$f¡ R>¡. d¡L$bu’“¡ tlkL$ A“¡
OpsL$u L©$Ðep¡ sfa v$p¡fu S>hpdp„ s¡“u ‘[Г g¡X$u âõsys ‘„[¼sAp¡ Üpfp “pV$éL$pf rhrged
d¡L$bu’“p¡ dp¡V$p¡ apmp¡ R>¡. i¡¼kr‘ef Æh““p„ A„rsd kÐe“¡ DÅNf L$f¡ R>¡
‘p¡sp“u b¡L$pby dlÒhL$p„npAp¡“¡ ‘pf ‘pX$hp L¡$ dp“hu“u sdpd cp¥rsL$ rkÙAp¡ hpõshdp„
s¡ A¡L$ ‘R>u A¡L$ lÐep L$fu“¡ fpÅ b“hp“y„ õhà“ rkqÙAp¡ “’u lp¡su L$pfZ L¡$ Aphu rkqÙAp¡ s¡“¡
rkÙ sp¡ L$f¡ R>¡ ‘Z s¡d L$fhpdp„ s¡ ‘p¡sp“p ‘p¡sp“p “¥rsL$ A^:‘s“ sfa v$p¡fu Åe R>¡ A“¡
A„s:L$fZ“u ‘Z ¾|$f lÐep L$f¡ R>¡. fpÅ X„$L$“, s¡“p A„s¡ qh“pi“¡ “p¡sf¡ R>¡.
b¡ A„N fnL$p¡“u lÐep s¡ ‘p¡s¡ L$f¡ R>¡ A“¡ AÞe (dp¡) 8320195282
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 27
&& N°„’phgp¡L$“$ && A¡“u kp’¡ ”u“p Ap„sfd““u hps gC“¡ Aph¡ R>¡.
“hu rhje“u “hsf L$’p "kfp¡N¡V$' AÓ¡ “p¢^hy„ Ndi¡ L¡$ ey.A¡k.’u âL$pris "NyS>fps
V$pCçk' dp„ Ap “hgL$’p ApS>’u A¡L$pv$ v$peL$p ‘|h£
k„L$g“ : õhprstbvy$ dl¡sp (g¡ML$ : fp^hÆ dp^X$)
âL$pris ’C lsu. Ðepf¡ rhje“p gu^¡ QQp®õ‘v$
flu lsu.
NyS>fpsu L$’p-kprlÐedp„ V|„$L$u hpsp® A“¡
“hgL$’p kp¥’u h^pf¡ h„Qpsy„ A¡hy„ gp¡L$cp¡Áe kprlÐe dpsp b“hy„ A¡ âÐe¡L$ ”u“p¡ S>ÞdrkÙ
õhê$‘ R>¡. s¡dp„ “hgL$’p A¡L$ A¡hy„ kprlÐe õhê$‘ Ar^L$pf R>¡. A¡ Þepe¡ Ly$v$fsu fus¡ ”u dpsp b“hp
R>¡ S>¡ Æhsp Æh““u h^y “ÆL$ füy„ R>¡. s¡’u knd lp¡e A’hp “ ‘Z lp¡e. s¡dS> L$p¡C
cphL$“¡ ‘p¡sp“u Ås kp’¡ L$“¡¼V$ L$f¡ R>¡. kpdprS>L$ rhV„$bZpAp¡“¡ L$pfZ¡ ‘Z ”u “uÆ
dps©Ðh ^pfZ “ L$fu iL¡$. Aphp k„Å¡Np¡dp„ A¡L$ ”u
hpsp® A¡ Örô$ R>¡ sp¡ “hgL$’p A¡ k©rô$ R>¡.
AÞe L$p¡C ”u“u L|$M cpX¡$ fpMu“¡ k„sp“ âpá L$fu
k„kpfrQÓ R>¡.
iL¡$... A¡hp kp„âs kde“u “hÅs rhjehõsy Ap
kprlÐedp„ “hgL$’p“y„ A¡L$ L$pe® Ap“„v$ “hgL$’pdp„ R>¡.
Ap‘hp“y„ R>¡. kp’¡ kdpS> Æh““y„ rQÓ fS|> L$fhp“y„
A¡L$hukdu kv$udp„ AÞe ”u“u L|$M cpX¡$
A’hp qv$ip-v$i“® L$fphhp“y„ ‘Z R>¡. kde“u kp’¡
gC dpsp ’hy„, b“hy„ A¡ hps gpNZu A“¡
bv$gpsp S>sp kdpS>“u spkuf A“¡ skhuf L$’pdp„
cphpÐdL$ fus¡ L¡$hp hdm Ecp L$f¡ R>¡. A¡“u hps
Tugpsu lp¡e R>¡. kdpS>“p sÐL$prg“ rQÓ kd¡s
Ap L$’pdp„ ky‘f¡ ¡ r“fy‘pe R>¡. ‘ròdu kprlÐedp„
kprlÐeL$pf L$ë‘“p“p “hp¡Þd¡j f„Np¡ Üpfp “h×rô$“y„
Ap rhje“¡ gC“¡ “hgL$’pAp¡ gMpe R>¡. ‘f„sy
‘Z Dd¡fZ L$fsp¡ lp¡e R>¡.
NyS>fpsu kprlÐedp„ îu dp^X$“u Ap “hgL$’p A¡“p„
kÅ®sp kprlÐedp„, kprlÐeL$pfp¡A¡ kpdprS>L$ rhje hõsy“¡ L$pfZ¡ rhi¡j Ýep“ M¢Q“pfu flu R>¡.
kdõepAp¡ A“¡ ‘qfhs®“p¡“¡ rhrh^ “hgL$’pAp¡dp„ ApS>¡ Äepf¡ sbubu rhop“ A“¡ qX$rS>V$g eyN’u
ârstbrbs L$ep® R>¡. s¡“p A¡L$ L$fsp A“¡L$ Dv$plfZ vy$r“ep “h‘qfhs®“ ‘pdu flu R>¡. Ðepf¡ dp“hu“u
kprlÐedp„ dm¡ R>¡. d|mc|s k„h¡v$“pAp¡ A¡L$gsp, dps©Ðh, Ly$Vy$„b“u
Ap Ap^yr“L$ kde“u A“¡L$rh^ kdõepAp¡ T„M“p S>¡hp A“¡L$ k„h¡v$“p¡ ”u“u “S>f¡ Ap “hg
‘¥L$u L|$M cpX¡$ fpMu dps©Ðh ^pfZ L$fhp“y„ hfv$p“ L$’pdp„ ìe¼s ’pe R>¡. S>¡“p¡ gp¡L$pg Np„^u“Nf R>¡.
A¡ buÆ sfa kÅ®su k„hv¡ $“iug kdõep NyS>fpsu Ap Ql¡fp hNf“y„ “Nf L$’pAp¡dp„ ‘Z blº Ap¡Ry>„
kprlÐedp„ gNcN “rlhs¹ TugpC R>¡. rhð kprlÐe- Tugpey„ R>¡. ‘p¡suL$u Ap¡mM hNf“y„, hk¡gy„ “¡
dp„ ‘Z Ap¡R>u L$’pAp¡ dm¡ R>¡. Ðepf¡ Ap hZõ‘i® hkph¡gy„ “Nf R>¡. kfL$pfu L$Q¡fuAp¡ A“¡ kfL$pfu
rhje“u A¡L$ rQÐL$pf L$’p "kfp¡N¡V$' dm¡ R>¡. dpZkp¡ S> hk¡ R>¡. A“¡ gp¡L$p¡ ‘Z kfL$pfu L$pd
NyS>fpsu kprlÐe n¡Ó¡ hpsp®L$pf, “hg kbb S> Aph¡ R>¡ !
L$’pL$pf A“¡ gp¡L$kprlÐeL$pf sfuL¡$ ÅZusp kS>®L$ Ap “Nfdp„ hksp¡, kfL$pfu “p¡L$fu L$fsp¡
fpOhÆ dp^X$“u "kfp¡NV¡ $' “hgL$’p dps©Ðh A“¡ L$’p“peL$ âL$pi A¡“u ‘frZs klL$d} ”u ip¡c“p

28—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


A“¡ ‘fv$i¡ ’u AQp“L$ Aphu QX$¡gu L$p¡g¡S> kde“u ’C Åe R>¡. ‘qf[õ’rs A¡ lv$¡ hZk¡ R>¡ L¡$ ip¡c“p
â¡qdL$p L$lp¡ L$¡$ kMu A„S>y“u kp’¡ k„b„^p¡“u N|Q„ “u A“¡ âL$pi“p¡ cph“pÐdL$ k„b„^ ‘Z “ô$ ’C Åe
L$’p“u kp’¡ kfp¡N¡V$ d^f“u k„hv¡ $“p Ap L$’pdp„ R>¡. âL$pi“p A„Sy> kp’¡“p h^sp S>sp k„b„^p¡ dpV¡$
ky‘¡f¡ hZpe¡gu R>¡. b¡-ÓZ hpf ip¡c“p Q¡sh¡ R>¡. R>¡‰¡ ‘p¡sp“u
A„Sy> Apd sp¡ hjp£ ‘l¡gp v$¡i R>p¡X$u kgpdsu “’u A“¡ ‘p¡sp“y„ dlÐh “’u füy.„ ..
‘fv$¡i S>C hku R>¡. rhÛp’}L$pm ‘|fp¡ ’sp„ âL$pi A¡V$g¡ Cóep®’u ip¡c“p AÞe õ’m¡ ‘p¡sp“u bv$gu
A“¡ A„Sy>“p d¥Óu“¡ â¡d‘|Z® k„b^„ p¡ ‘Z ^ud¡^ud¡ L$fphu Åe R>¡.
L$pm ‘kpf ’sp„ ^fbpC Åe R>¡, ‘Z A„S>y “p Æh“dp„ ‘p¡sp“u A¡L$gsp v|$f L$fhp v$ÑL$
‘fv$¡i Æh“’u A“¡ A¡“u kp„kpqfL$ D’g‘p’g’u bpmL$ g¡hp v$i¡ dp„ Aph¡gu A„S>y “p d“dp„ kfp¡Nku“y„
AÅZ A¡hp¡ L$’p“peL$ kfL$pfu “p¡L$fu L$fsp¡ A¡L$gp¡ rhQpfbuS> âL$pi S> d|L¡$ R>¡. A¡“u kp’¡ Ap^yr“L$
flu, g‚ L$fu W$fu W$pd ’hp“p k‘“p Å¡sp¡ lp¡e R>¡. sbubu rhop“¡ S>¡ lfZapm cfu R>¡.. S>¡dp„ d“
ip¡c“p“p„ d¥Óu‘|Z® k„b„^p¡“u lŸ„a’u A¡“p„ õdfZdp„ Qpl¡ s¡h„y bpmL$ g¡bp¡f¡V$fudp„ õ‘d® b¢L$’u L¡$ V¡$õV$
Ap“„v$ g¡sp¡ lp¡e R>¡. krQhpgedp„ ‘p¡sp“u kpd¡“p V$éyb b¡bu’u L¡$hu fus¡ S>Þdu iL¡$ R>¡ A¡ Ap^yr“L$
V¡$bg ‘f b¡ksu ip¡c“p kp’¡ b‘p¡f“u fuk¡kdp„ sbubu kdõepAp¡“p âñp¡“u hps ‘Z rhõs©sê$‘¡
S>dhy„, s¡“¡ kp„S>¡ bk õV¡$ÞX$ ‘f d|L$hp S>hy„... A¡ fpOhÆ dp^X$ QQ£¡ R>¡.
r“Ðe¾$d A¡“u klL$d}Ap¡“u “S>fdp„ ‘Z R>¡. A“¡
ÞeyT ‘¡‘fdp„ Ål¡fs’u dp„X$u“¡ L|$M cpX¡$
kpdpÞe ‘Z R>¡. Np„^u“Nf krQhpge, fõspAp¡,
Ap‘“pf v$„‘rÑ kp’¡ cphspg A“¡ g¡hX$ v$h¡ X$
bk, L¡$ÞV$u“, dp¡V$fbpCL$, funpAp¡ A“¡ qfk¡k“p
ky^u“u âL$pi A„Sy>“u kp’¡ fl¡ R>¡. kpd¡ ‘p¡sp“u
dplp¡g“u kp’¡ ip¡c“p A“¡ âL$pi“p¡ k„b„^ Qpg¡
NfubpC A“¡ dS>b|fu“¡ L$pfZ¡ L|$M cpX¡$ Ap‘“pf
R>¡. kdN° “hgL$’pdp„ ÓZ ‘pÓ dy¿e R>¡. buÅ
”u“p dp¢A¡ A“¡L$ kpdprS>L$ A“¡ L$p¥Vy$r„ bL$ âñp¡
AÞe ‘pÓp¡dp„ v$ep A“¡ Afthv$ R>¡. ip¡c“p, A„Sy>
g¡ML$ d|L¡$ R>¡. s¡ kpdprS>L$ k„h¡v$“ A“¡ ârsbÙsp“¡
A“¡ âL$pi“p d“p¡k„Qpg“p¡ gp^h’u rQrÓs ’ep
Op¡rjs L$f¡ R>¡.
R>¡. L$’p“p AÞe ‘pÓp¡dp„ ip¡c“p“u bl¡“‘Zu
h„v$“p, A„Sy>“p dpsp-r‘sp A“¡ cpCAp¡“u hps R>¡. A„Sy>“p rhQpfp¡ A“¡ d“p¡kQ„ pg“p¡dp„ ‘¡gu
S>¡dp„ L$’p“u dÝedp„ L|$M cpX¡$ Ap‘“pf L$‘g AÅZu ”u“u k„hv¡ $“iugsp A“¡ Ohpsu gpNZuAp¡“¡
Afthv$ A“¡ v$ep A“¡ A¡d“u cph“pAp¡ kS>®L¡$ hpQp Ap‘¡ R>¡. S>¡ Ap b¡ ”uAp¡ dpÓ “S>f“p A“¡
bM|bu kp’¡ ky‘f¡ ¡ ìe¼s L$fu R>¡. A¡“ApfApC Ql¡fp“p lphcph’u g¡ML¡$ ìe¼s L$fu R>¡. v$pMgp
A„Sy>“p ApL$[õdL$ ApNd“ A“¡ s¡ ‘Z ‘p¡sp“p sfuL¡$ A¡L$ hZ®“ Å¡CA¡: v$ep bfpbf kpd¡ S> Dcu
rdÓ âL$pi“u dv$v$’u v$ÑL$ bpmL$ g¡hp cpfs lsu. b„““¡ u “S>f kpdkpd¡ V$L$fpC, A’X$pC“¡
Aph¡gu A„Sy> ‘fv$¡idp„ fl¡su cpfsue ”u“y„ âsuL$ s¡dp„’u sZMp Tfu füp lsp. A¡L$ sZMp¡ ÅZ¡-
R>¡. s¡dp„ V¡$ç‘ffu lkbÞX$’u kfp¡Nku“u NZsfu“u AÅZ¡ A„S>y “p ‘f ‘X$ép¡. A„Sy> L$iy„ rhQpfsu flu
ApMu hps Aph¡ R>¡. âL$pi A„Sy>“u dpepÅmdp„ A“¡ s|V¡$gp L$pQ S>¡hu S>Õ’pb„^ nZp¡ ¼ep„ ky^u
g‘¡V$pC Åe R>¡. âL$pi“u vy$r“ep“u “ph lpgL$X$pg¡ L$ h¡frhM¡f ‘X$u flu. sp¡ S>¡ v$‘„ su L|$M cpX¡$ Ap‘hp

ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 29


s¥epf ’pe R>¡ s¡dp„ ‘rs Afthv$ S> ApNm R>¡. A“¡ ‘p¡sp“u L|$M¡ S>Þd¡g bpmL$ AÞe“¡ Ap‘u
‘Гu v$ep“u kldsu“y„ rhQpfsp¡ “’u. A„Sy> dpV¡$ v$h¡ p“y„ L$p¡C dpsp“¡ ‘pgh¡ ? A¡“p„ dps©Ðh“y„ iy„ ?
bpmL$ gphhp“u hps L$f¡ R>¡. s¡ Afthv$cpC A“¡ Aphp âí“p¡“u QQp® ‘Z kyr“ep¡rS>s‘Z¡ ’C R>¡.
v$ep“p Ofdp„ ’su QQp® A“¡ hÃQ¡“p k„hpv$dp„ ApS>L$pg ifuf“p A„Np¡ h¡Qu Apr’®L$ k„L$V$ v|$f L$fsp
v$ep“p d“dp„ k|ÿdcphp¡ âNV$ ’pe R>¡. v$ep“p¡ dS>b|f gp¡L$p¡ S>¡hu Ap hps R>¡.... dpsp“u L|$M
v$M¡ ph ê$‘, f„N âdpZ¡ A“¡ s„vy$fõsu âdpZ¡ ‘rs Apr’®L$ D‘pS>®“ dpV¡$ lp¡C iL¡$ ? Aphp khpgp¡“p
cphspg “½$u L$fhp“p¡ R>¡ A¡ hps’u d“dp„ “¡ S>hpb S>X$hp dyíL¡$g R>¡.... S>¡“y„ g¡ML¡$ DÑfv$preÐh
d“dp„ Ap¾$p¡i A“¡ qaV$L$pf A¡“¡ ‘p¡sp“p ‘rs âÐe¡ r“cpìey„ R>¡.
‘rsh°sp ”u“u “pfpS>Nu ky‘¡f¡ ìe¼s L$fu R>¡. cpfsue kdpS> A“¡ cpfs“u ‘fv$¡i S>C
kS>®L$“p¡ ‘fL$pep âh¡i“p¡ DÑd “d|“p¡ dm¡ R>¡. ‘ròddp„ S>C hksp„ gp¡L$p,¡ s¡d“p„ bpmL$“¡ Al]
‘yfyj A¡L$ ‘rs sfuL¡$ L¡$V$gp¡ k„Å¡Np¡“¡ Ap^u“ A“¡ lp¡õV¡$gdp„ cZphhp“¡ blp“¡ d|L$u S>sp„ A’hp
L¡$hu fus¡ NZsfubpS> R>¡.... A¡ Afthv$“p ‘pÓdp„ v$pv$p-v$pv$u “¡ Ðep„ gC S>sp„ ‘pk¡ A¡“ApfApC“u
fS|> ’pe R>¡. ‘Гu v$ep V|„$L$dp„ ‘Z kQp¡V$‘Z¡ L$l¡ dp“rkL$sp“u ^p¡fu “k g¡ML¡$ bfpbf ‘L$X$u R>¡.
R>¡ : "sdpf¡ S>¡ L$fhy„ lp¡e s¡ L$fp¡ ‘Z lº„ dpfy„ ApeMy„ ‘¥kp“p Å¡f¡ cpfsdp„ b^y„ S> Mfuv$u iL$pe R>¡...
AcX$phui “l] !' A¡hp ap„L$pdp„ Æhsp A¡“ApfApC ‘f, A¡“p v$„c
A¡L$ ‘rs-‘Гu“u L|$M cpX¡$ Ap‘hp cph- ‘f A“¡ A¡d“u õhp’®h©rÑ ‘f“u QQp®“¡ kprlÐe“u
spg L$fhp“u L¡$hu AphX$s ^fph¡ R>¡. s¡ Å¡C ‘Гu“¡ A¡fZ ‘f QY$phu R>¡.
A¡L$ nZ A¡“p dpV¡$ “afs ’C Åe R>¡. A“¡ A¡“p NyS>fpsu “hgL$’p A“¡ “hgL$’p n¡Ó¡ Ap
dpV¡$ kp¡v$p¡, ‘¡L¡$S> S>¡hp iåv$âep¡Np¡ L$fu g¡ML¡$ rhje ‘f Mpk L$iy„ gMpey„ “’u. A¡L$hukdu
dpZk“u, ‘rs“u k„h¡v$“iugsp D‘f bfpbf“p kv$udp„ kprlÐedp„ kfp¡Nku d^flŸX$ D‘f“p rhje-
âlpf L$ep® R>¡. A¡L$ ‘yfyj“u, ‘rs-‘Гu“p k„b^„ p¡ hõsy D‘f “hgL$’pAp¡ gMpe R>¡. hpsp®Ap¡ ‘Z
D‘f A“¡ õhp’} hs®Ï„L$ D‘f ‘Z âñp’® L$ep£ R>¡. gMpe R>¡. ‘Z NyS>fpsu kprlÐedp„ Ap lÆ
bpmL$“p S>Þd ‘R>u A¡ bpmL$ ¼ep„ Ney.„ .. QQp®“p¡ rhje R>¡.
A¡hp¡ khpg Ly$Vy„$buAp¡ L$fi¡ Ðepf¡ iy„ S>hpb Np„^u“Nf“p krQhpgedp„ Äep„ kfL$pfu
Ap‘hp¡ ? Aphp¡ ^pfv$pf khpg ‘Гu L$f¡ R>¡. “p¡L$fu A’£ Aph¡gp v$¡icf“p gp¡L$p¡“u ‘Qf„Nusp,
il¡f“u Qpgu S>¡hu kpdpÞe dpZk“u hõsudp„ b¡ fl¡ZuL$fZu, NyS>fpsu‘Ï„ S>mhpC fl¡ A¡hu cpjp,
”uAp¡ A“¡ b¡ ‘yfyjp¡“u “S>fp¡“y„ rdg“ A“¡ il¡fu f„N’u f„Npe¡gp gp¡L$p¡“u cpjp Ap ‘pÓp¡ bp¡g¡
k„hpv$dp„ g¡ML$“u g¡M“i¥gu“u Ly$“¡l sp¡ õ‘ô$ ’pe R>¡. g¡ML$ S>¡ âL$pf“y„ gp¡L$pg s¡ âL$pf“u cpjp
S> R>¡. ‘Z kp’¡ Ap^yr“L$ kdpS>“u kdõepAp¡ âep¡Æ R>¡. kpdpÞe bp¡gQpgdp„ h‘fpsp A„N°¡Æ
âÐe¡ g¡ML$“u r“õbs ‘Z õ‘ô$ ’pe R>¡. iåv$“p¡ D‘ep¡N R|>V$’u L$ep£ R>¡. NyX$dp¡r“¯N, NyX$“pCV$
dpsp“u L|$M“p¡ L$p¡C cph lp¡e iL¡$ ? L$p¡gb¡L$, dp¡bpCg“u f]N, d¡f¡S>, X$éyV$u...S>¡hp
âkh“u ‘uX$p sp¡ S>¡ cp¡Nh¡ s¡“¡ S> Mbf ‘X¡$... iåv$p¡ lh¡ kph kpdpÞe ’C Nep R>¡. sp¡ L¡$V$gpL$

30—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609


cpfT‰p, dplp¡g X|$kX|$k MpC, ky‘X$p^pf...“p¡ d“ A“¡ øv$e“u k|ÿdcph“p “hsf QY$ph A“¡
D‘ep¡N ’ep¡ R>¡. kpdprS>L$ rhjdsp“¡ A‘qfZs ”u“u A¡L$gsp
il¡fdp„ Ap^yr“L$ ‘qfh¡idp„ kÅ®e¡gu Ap Arcìe¼s L$fsu Ap “hgL$’p kp¥“¡ Ndi¡ A“¡
“hgL$’p Ap^yr“L$ kde“p Ap^yr“L$ dp“h“u “hgL$’pL$pf fpOhÆ dp^X$ “us “hu“ rhjep¡“u
AÐe„s ⡼V$uL$g A¡âp¡Q“u ^ud¡^ud¡ Ak„h¡v$“iug L$’phõsy gC“¡ Ap‘Zp kprlÐe“¡ h^y.... DÅNf
’C S>sp ”u-‘yfjy “u “p¡L$fudp„ NmpX|$b fl¡sp A“¡ L$f¡ A¡hu iycá R>pAp¡..
s¡“u kp’¡ kp’¡ cph“pÐdL$ k„b„^dp„ Æhsp ip¡c“p (âL$piL$ : Apf. Apf. i¡W$ Ly„$. fp¡eg A¡‘pV®$d¡ÞV$,
A“¡ âL$pi“u hps ‘Z g¡ML¡$ ky‘¡f¡ hZu gu^u R>¡. Mp“‘yf, Adv$phpv$.)
sp¡ buÆ bpSy> h„v$“p“u kpky S>¡ dp¡V$u Jdf“p lp¡hp„
R>sp„ ‘Z h„v$“p“u kMu A„Sy>“u h¡v$“p kdÆ iL¡$ 1/852‘ ^psuNfp õV²$uV$, “p“‘yfp,
kyfs-395001 (dp¡) 9898020082
R>¡. A¡ ‘Z ”u“p d““u S> hps R>¡. ‘rs“u kp’¡

&& rhÛph©Ñ &&


ApCõV$pf L$p¡gS¡ >dp» 194 rhÛp’}Ap¡“¡ 92 L$»‘“uAp¡dp» àg¡kd¡ÞV$
hëgc rhÛp“Nf [õ’s Qpfysf rhÛpd»X$m k»Qprgs A“¡ kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“u k»õ’p ApCõV$pf
Mps¡ A¡râg 2026 ky^udp» rhrh^ Ap¥Ûp¡rNL$ A¡L$dp¡ S>¡hp L$¡ ey“pBV$¡X$ ap¡õap¡fk, L$¡rdL$p¡ rhõV$p, ApfbuA¡k¡
A¡X¹$hpBTk®, L©$cL$p,¡ “¡fp¡g¡L$ ‘¡ÞV¹$k, ¼hp¡ÞV$d A¡riep, aºgfV$“ B[ÞX$ep, r‘fpdg A¡ÞV$fâpBT, A¡X$dpL®$
‘p¡guL$pV¡ ¹$k A“¡ apd®k“ apdp®dp» rhÛp’}Ap¡“¡ àg¡kd¡ÞV$ dýey» lsy». Ap A»sN®s àg¡kd¡ÞV$dp» fk ^fphsp
rhÛp’}- Ap¡“¡ hprj®L$ ^p¡fZ¡ kf¡fpi ê$.2.40 gpM’u ê$. 5.40 gpM ky^u“y» ‘¡L$¡S> Ap¡af L$fhpdp» Apìey»
lsy». ApCõV$pf k»õ’p“p râ[Þk‘pg X$p¸. A¡d.A¡d. fpS>“p S>Zpìep dyS>b ApCõV$pf k»õ’p ÆA¡kApC
ApfA¡a f¡qV$»Ndp» R$ë¡ gp» Qpf hj®’u NyS>fps fpÄe“u kdN° L$p¡gÅ ¡ ¡ ‘¥L$u apCh õV$pf rkqÙ kp’¡ â’d s¡dS>
dp“h k»kp^“ rhL$pk d»Ópge, “hu qv$ëlu Üpfp Apep¡rS>s “¡i“g f¡[ÞL$N» âq¾$epdp» ‘Z cpfs“u sdpd
L$p¡g¡Å¡ ‘¥L$u â’d 300 k»õ’pAp¡dp» AN°k ¡ f flu“¡ õ’p“ d¡mh¡g R$¡. Ap Np¥fhcfu rkqÙ k»õ’p“u
NyZhÑp“¡ âdprZs L$f¡ R$¡. i¥nrZL$ hj® v$fçep“ àg¡kd¡ÞV$ ‘p¡V$® ap¡rgep¡ A»sN®s rhrh^ Ap¥Ûp¡rNL$ A¡L$dp¡“¡
A“yê$‘ A¡hp» L$p¥iëekcf L$d®QpfuAp¡ s¥epf L$fhp dpV$¡ ApCõV$pf“p v$f¡L$ rhcpNp¡ Üpfp rhrh^ âh©rÑAp¡“y»
‘Z Apep¡S>“ L$fhpdp» Aph¡ R$¡. S>¡dp» rhÛp’}Ap¡“¡ BÞX$õV²$u“¡ A“yê$‘ BÞV$fìe| [õL$g, A¡çàgp¡eubuguV$u
[õL$g, [õL$g X$¡hg‘d¡ÞV$, A¡[àV$V$éyX$ V$¡õV$ s¡dS> N°‘y qX$õL$i““u k»õ’p“p AÝep‘L$p¡ Üpfp spgud Ap‘hpdp»
Aph¡ R$¡. Ap kp’¡ ApCõV$pf k»õ’p Mps¡ hs®dp“ hj£ àg¡kd¡ÞV$“¡ âp^pÞe Ap‘“pf rhÛp’}Ap¡ ‘¥L$u gNcN
85 V$L$p R$pÓp¡ àg¡kd¡ÞV$ d¡mhu Q|¼ep R$¡. k»õ’p“u Ap Np¥fhh»su rkqÙ bv$g râ[Þk‘pg X$p¸. A¡d.A¡d.
fpS> A“¡ L$p¡gS¡ > k»ep¡S>L$ X$p¸. ÆNf ‘V$¡g¡ rhcpNue hX$pAp¡ s¡dS> CÞX$õV²$uTdp» ‘k»v$Nu ‘pd¡g rhÛp’}Ap¡“¡
lpqv®$L$ Arc“»v$“ ‘pW$ìep lsp.

ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 31


&& rhÛph©Ñ && g¡“pfpAp¡“¡ [Link]“u l¡ÞX$rg»N âp¡rkS>f, L$ëQf
ApCõV$pf“p bpep¡V$L¡ $¹“p¡gp¡Æ âp¡Np° d Üpfp l¡ÞX¹$k- V$r¡ L$Þ¼k A“¡ dpB¾$p¡õL$p‘¡ u k»b»r^s âpep¡rNL$ spgud
Ap¡“ hL®$ip¡‘“y» Apep¡S>“ : Ap‘hpdp» Aphu lsu. [Link]“p D‘ep¡Np¡
S>¡dL$¡ rS>“¡qV$¼k, X$¡hg‘ d¡ÞV$g bpep¡gp¡Æ,
Qpfysf rhÛpd»X$m k»Qprgs A“¡ kuhuA¡d
Þeyfp¡bpep¡gp¡Æ A“¡ X²$N qX$õL$hfu n¡Óp¡dp» s¡“u
eyr“hrk®V$u“u k»õ’p ApCõV$pf“p bpep¡V$L¡ $“p¡gp¡Æ
dlÐhsp ‘f âL$pi ‘pX$hpdp» Apìep¡ lsp¡. Ap
rhcpN Üpfp 30 A¡râg 2026“p fp¡S> ""C.
elegans Life Cycle, Synch ronization, hL®$ip¡‘ A“ychu r“óZpsp¡ A“¡ a¡L$ëV$u“p dpN®v$i®“
and Applications'' rhje ‘f A¡L$ qv$hkue l¡W$m ep¡Åep¡ lsp¡. hL®$ip¡‘dp» cpN g¡“pfpAp¡A¡
l¡ÞX¹$k-Ap¡“ hL®$ip¡‘“y» Apep¡S>“ L$fhpdp» Apìey» kL$pfpÐdL$ ârskpv$ Apàep¡ lsp¡ A“¡ s¡d“p k»ip¡^“
lsy.» Ap hL®$ip¡‘“p¡ dy¿e DØ¡i rhÛp’}Ap¡ A“¡ L$p¥iëep¡dp» h©qÙ dpV$¡ Ap L$pe®¾$d“¡ D‘ep¡Nu NZpìep¡
k»ip¡^L$p¡“¡ dp¡X$g¡ Ap¡N¸®r“Td Caenorhabditis lsp¡. Ap hL®$ip¡‘“y» Apep¡S>“ bpep¡V$¡L¹$“p¡gp¡Æ
elegans rhj¡ âpep¡rNL$ op“ Ap‘hp“p¡ lsp¡. Ap rhcpN“p âp¡N°pd L$pA ¡ p¡qX®$“¡V$f X$p¸. r“ip v$rnZu
hL®$ip¡‘dp» õ“psL$, A“yõ“psL$ A“¡ ‘uA¡Q.X$u Üpfp L$fhpdp» Apìey» lsy». kdN° L$pe®¾$d v$fçep“
rhÛp’}Ap¡A¡ DÐkpl‘|hL® $ cpN gu^p¡ lsp¡. hL®$ip¡‘ râ[Þk‘pg X$p¸. A¡d. A¡d. fpS> s¡dS> L$pg¡ ¡S>
v$fçep“ s¡“p Æh“Q¾$, rk»¾$p¡“pBT¡i“ ‘ÙrsAp¡ k»ep¡S>L$ X$p¡. ÆNf ‘V$¡g“p¡ dlÐh‘|Z® klL$pf âpá
A“¡ rhrh^ bpep¡V$¡L$“¹ p¡gp¡ÆL$g A¡[àgL$¡iÞk A»N¡ ’ep¡ lsp¡. hL®$ip¡‘“u kam ‘|Z®sp bpv$ cpN g¡“pf
rhNshpf dpN®v $i ®“ Ap‘hpdp» Apìey» lsy». rhÛp’}Ap¡“¡ âdpZ‘Óp¡“y» rhsfZ L$fhpdp» Apìey»
""Learning by Doing'' ArcNd l¡W$m cpN lsy».

c|g ky^pf
([Link]Ûp“Nf A„L$-5 km„N A„L$-655 dp„ ‘p“p
“„. 7 ‘f R>‘pe¡g L$pìe ‘Zp£“¡ ‘yó‘p¡“y„ Nus Ry>„.
“u R>Ì$u ‘„[¼sdp„ cR>uS>„sy c]S> cuS>„sy s¡“u
S>ÁepA¡ c]S c]S> c]S>„sy„ s¡hy„ hp„Qhy„.)
dyÖZv$p¡j bv$g ndp epQ“p

32—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609

Das könnte Ihnen auch gefallen