rh-rhÛp“Nf
Qpfysf rhÛpd„X$m âL$pi“
$S|>“-f026
hj® : 28 A„L$ : 6
km„N A„L$ : 656
ISSN 0976-9609-V Vidyanagar
s„Óu Qpfysf rhÛpd„X$m
Dh}i R>pep h‰c rhÛp“Nf-388 120
‘fpdi®“ õ’p‘“p hj® : 1945
cNuf’ b°ûcË$
k„‘p×L$ d„X$m
Apf. L¡$. dp„X$rgep · d“ujp fpW$p¡X$
cuMpcpC v$¡kpC · fpÆh ‘V¡$g
âL$piL$ âdyM D‘âdyM
X$p¸. A¡k. Æ. ‘V$¡g îu âepõhu“cpC bu.‘V$¡g îu d“ujcpC A¡k.‘V$¡g
dp“v¹ d„Óu, Qpfysf rhÛpd„X$m
h‰c rhÛp“Nf-388 120 AÝen dp“v¹ d„Óu
· îu cuMycpC bu. ‘V$¡g X$p¸. A¡k. Æ. ‘V$¡g
dyÖL$ dp“v¹ kld„ÓuAp¡
kuhuA¡d â¡k, h‰c rhÛp“Nf-388120 îu d¡lºg X$u. ‘V$¡g îu rhipg A¡Q. ‘V$¡g
h©rÑ AÞp¡ âh©rÑA¡ rhÛp“Nf“u rhcph“pÞp¡ d|s® L$fsy„ rhipm op“k„Ly$g
âp’rdL$ AÞp¡ dpÝerdL$ L$npA¡ NyS>fpsu s’p A„N°¡Æ dpÝeddp„ rinZ kyrh^pAp¡ · DÃQsf dpÝerdL$ rinZ k„Ly$g“p
rhop“, kpdpÞe, Áp©lrhop“ âhpl · DÃQ rinZ n¡Ó¡ rh“e“, hprZÄe, rhop“, Áp©lrhop“, e„Órhop“, BS>Þp¡fu
rhop“, Ap¥j^ rhop“, grgsL$gpAp¡ rQÓ, k„Nus, Þp©Ðe, ipfuqfL$ rinZ, Apeyrh®op“, bpep¸V$¸L¹$“p¸gp¸Æ, lp¡V$¡g d¡Þp¡S>d¡ÞV$,
Vy$qfTd V²$ph¡g“p Aæepk¾$dp¡Þp¡ Aphfu g¡su L$p¸g¡S> Ap¸a rbTÞp¡k A¡ÞX$ A¸X$rdr“õV²$¡i“, A„N°¡Æ cpjprinZ s’p ârinZ
ìehõ’p“u L$p¸g¡S> · A“yõ“psL$ L$npA¡ hprZÄe AÞp¡ ìehõ’p‘“, rhop“, Ap¥j^rhop“, Áp©lrhop“, BS>Þp¡fu, ×i®“ip”,
A„N°¡Æ ârinZ“p Aæepk¾$dp¡ · rhrh^ rhÛpipMpAp¡dp„ ìep‘L$ k„ip¡^““u kyrh^pAp¡ · L$gp, rhop“ AÞp¡
dp“hrhÛpAp¡“p rhdi®“u c|rdL$p fQu Ap‘sp„ ‘yõsL$p¡-kpdreL$ âL$pi“p¡ · rhÛpL$ue hpsphfZÞp¡ ^bL$sy„ fpMsu rhrh^
ìep¿ep“dpmpAp¡ · kS>®L$p¡, kpfõhsp¡, L$d®QpfuAp¡“p kÞdp““u Dˆ>hm ‘f„‘fp, fdsNds n¡Ó¡ fpóV²$ue õ‘^p®Ap¡“y„
eyhL$p¡ÞdyM Apep¡S>“ · âp’rdL$’u gC A“yõ“psL$ L$np“p„ rhÛp’} cpCbl¡“p¡ dpV$¡ R>pÓpgep¡, AÝep‘L$ r“hpkp¡ Ðp¡dS>
ApQpe® r“hpkp¡“u kyrh^pAp¡ · kss rhL$pk“u ‘f„‘fpdp„ h‰c rhÛp“Nf D‘fp„s Þe| h‰c rhÛp“Nf V$pD“iu‘dp„ rhrh^
Aæepk¾$dp¡hpmu rinZ k„õ’pAp¡“u õ’p‘“p ’su flu R>¡. · fpÄe“u â’d drlgp BS>Þp¡fu L$p¡g¡S>, kf×pf ‘V$¡g“p Æh“
AÞp¡ L$pe® dpV$¡ סi“u kh®â’d k„ip¡^“ k„õ’p Ðp¡dS> kdN° NyS>fpsdp„ A„N°¡Æ dpÝed“u õ“psL$ L$np“u ‘ÓL$pfÐh AÞp¡
kd|l dpÝedp¡“u L$p¡g¡S>, NyS>fps“u eyhpàp¡Y$uÞp¡ k“×u õp¡hpAp¡dp„ âh¡i Ap‘hp dpV$¡“u kuhuA¡d ApBA¡Ak ¡ A¡L¡$X¡$du
·L$pe×pip” AÞp¡ Þepeip”“u A“p¡Mu L$p¡g¡S> · B[ÞV$qfef qX$TpB“ AÞp¡ ApqL®$V$¡¼Qf“u õL|$g D‘fp„s apB“ ApV¹$k®“u qX$N°u
L$p¸g¡S>.
A„L$“u R|>V$L$ qL»$ds : ` 15/- fhp“Nu MQ® : ` 10/- hprj®L$ ghpS>d : ` 150/-
rhÛp’} ghpS>d : ` 100/- ApÆh“ ghpS>d : ` 1500/-
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 1
h‰c rhÛp“Nf“p ApÛõ’p‘L$p¡ àp¥L$u A¡L$ cpCL$pL$pA¡ && âp’çe && Happy Mother's Day................3
k„L$g“ : A¡k.>Æ.‘V$¡$g (g¡ML $: ‘pr’®h “pZphV$u)
B.k. 1964dp„ Ap rhÛpL¡$ÞÖ D‘f’u A¡L$ kpdreL$
âL$pris ’pe S>¡dp„ kprlÐe AÞp¡ rinZ rhjeL$ && h¥ch AÞp¡ hpfkp¡ && .................................6
k„õL$pfgnu kpdN°u fS|> ’pe AÞp¡ DÃQ Aæepk ‘Û-rhcpN : cp¡Å¡ cNs
A’£ Aphsu qL$ip¡f-eyhpàp¡Y$u A¡’u gpcp[Þhs
&& “hp„ L$pìep¡ && .........................................7
’pe, rhÛp’}Ap¡ AÞp¡ AÝep‘L$p¡ ‘Z A¡dp„ kq¾$e bpby “peL$, r“Ly„$S> cË$,
fk g¡sp ’pe A¡hu d“ujp âNV$ L$fu lsu. ag ky^uf ‘V¡$g, i¥g¡i NY$hu
õhê‘ 19 “h¡çbf 1964“p fp¡S> "h‰c rhÛp“Nf’ && h¥ch AÞp¡ hpfkp¡ &&
‘prnL$“p¡ Apf„c ’ep¡. ‘R>u’u A¡ dprkL$ õhêàp¡ NÛ-rhcpN : “bmu kp^ysp.........................8
"rhÛp“Nf’ “pd¡ âNV$ ’sy„ fùpy„. &rh& “pd¡ qL$ip¡fgpg diê$hpmp
A¡“p¡ ÓuÅ¡ Ahspf ’ep¡ Ðepf’u àp|h® AÝen && gOyL$’p-1 && ""kpf¡ S>lp„ k¡ AÃR>p...''...............9
X$p¸.ku.A¡g.‘V$¡g“u r“kbs AÞp¡ Dv$pfsp“p am ‘u. A¡d. gyZpNqfep
õhêàp¡ Ðp¡ “h‘‰rhs ’ey„, AÞp¡ C.k.1999’u
&& gOy-grgs r“b„^ &&.................................10
r“erds‘Z¡ "rh-rhÛp“Nf’ A¡ “pd’u âL$pris fd¡i ‘V¡$g
’sy„ fùpy„ R>¡.
&& L¡$mhZu && S>¡hu L¡$mhZu, s¡h„y fpô²$ ..................11
d“kyM k‰p
rh-rhÛp“Nf [Link]. ecvm. net
‘f d|L$hpdp„ Aph¡ R>¡. סi-rhסi“p hpQL$p¡Þp¡ && bp¡^ L$’p —&& âk„N“u kpf‘$........................13
Dd¡i Å¡ju
ârscph S>Zphhp rh“„su.
&& lmhp¡ r“b„^ && b¡L$(N) Vy$ õL|$g.................14
õhprs d¡Y$
&& A¥rslprkL$$ && "NyS>fps“y„ Aârsd hph õ’p‘Ðe'..17
L¡$. ku. bpfp¡V
&& tQs“L$rZL$p && Shakespeare Quote.........27
Apf. L¡$. dp„X$rgep
Ap dpk“u rhQpf-L$rZL$p && N„°’phgp¡L$“ && “hp rhje“u “hsf L$’p
â¡d ‘v$“¡ ‘pdhp, sy„ d¡gu v$¡ d““u spZ; "kfp¡N¡V$'...................................................28
k„L$g“ : õhprstbvy$ dl¡sp (g¡ML $: fp^hÆ dp^X$)
cp¡Å¡ cNs L$l¡ Nyfyâsp‘¡ c[¼s R>¡ r“hp®Z.
d“ ! sy„ lÆ riMpdZ dp“. && rhÛph©Ñ —&& .................5, 8, 9, 16, 31, 32
2—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
&& âp’çe && ‘Z spfp¡ Ar^L$pf “’u.
Happy Mother's Day "d“¡ Qphu Ap‘. A¡ Of¡Zp» lº» L$p¡C Nfub
k„L$g“ : A¡k.Æ.‘V¡$g (g¡ML$ : ‘pr’®h “pZphV$u) ìe[¼s“¡ Ap‘u v$D.'
rhcp dpfu kpdy» Å¡C flu.
"rhcp gp¡L$f“u Qphu ¼ep» R$¡ ?'
A»v$f’u dpfp¡ ‘yÓ íepd Apìep¡ ‘à‘p
L$X$L$ iåv$dp» cph¡i bp¡ëep¡,
ApV$gp b^p L$v$u Nyõk¡ “’u ’sp L$¡d ApS>¡...?
rhcp bp¡gu "L$¡d ApS>¡ gp¡L$f“u Qphu“u
d¢ Ap»Mdp» Ap»ky kp’¡ L$ü»,y "spfu v$pv$u
sd“¡ S>ê$f ‘X$u.'
A“¡ dpfu dp» “u A¡L$ epv$, spfu dp»A¡ c»Npfdp»
A¡ spfp¡ rhje “’u. Qphu ¼ep» R$¡ ? h¡Qu “pMu. A¡ ‘Z dpfu õ‘ô$ “p lp¡hp R$sp».'
L$d¡ ApS>¡ khpf¡ AQp“L$ Aphp¡ Mfpb "‘Z ‘à‘p A¡ ’pmu,' "b¡V$p A¡ ’pmu, hpV$L$u
ìehlpf L$fhp“y» L$pfZ ? QdQu“p¡ Brslpk spf¡ ÅZhp¡ R$¡ ?'
"A¡ sy» kpfu fus¡ ÅZ¡ R$¡ rhcp. lº» Of“u "ApS>¡ sy» A“¡ dçdu dpfu kp’¡ Aphp¡.
“p“u bpbsdp» dp’y» dpfsp¡ “’u ‘Z S>¡ k|Q“p d¢ ApS>¡ dpf¡ Ap¡qak¡ “’u S>hy».'
Ap‘u lp¡e s¡“»y Dëg»O“ lº» Qgphu ‘Z g¡sp¡ “’u lº» íepd A“¡ rhcp“¡ gC Adpfp NpdX$p
s¡ sy» ÅZ¡ R$¡ R$sp» ‘Z s¢ ?' ‘Z s¡dp» iy» dp¡Vy$» sfa L$pfdp» ApNm hÝep¡.
Apc s|V$u ‘X$é»y L$¡ sd¡ sdpfu ‘Ð_u kp’¡ Aphy»
d¢ dpfp NpdX$p“p d»qv$f ‘pk¡ L$pf Ecu
hs®“ L$fp¡ R$p,¡ "rhcp bp¡gu, rhcp L$p¡C ìeqL$s
fpMu. A»v$f’u Ad¡ “uQ¡ Esep®. Ðep» ‘|Åfu ‘»X$ép
rhi¡“p¡ Brslpk Mbf “ lp¡e sp¡ Aep¡Áe ‘Ngp»
v$pv$p v$p¡X$sp Apìep, "Af¡ cuMp sy» ?' dpfu ‘Ð_u
“ g¡hp Å¡CA¡ sy» iy» ÅZ¡ R$¡, dpfu dp rhi¡ ?'
A“¡ dpfp¡ ‘yÓ íepd dpfu kpd¡ Å¡C füp..
s“¡ dpfu dp»“p õhN®õ’ ’ep ‘R$u lº» s¡“u
A¡L$ MNC“p¡ S>“fg d¡“¡S>f S>¡“p¡ drl“¡
‘usm“u ’pmu, hpV$L$p¡, A“¡ QdQu cp¡S>“ v$fçep“
‘Npf 4 gpM ê$r‘ep. s¡“¡ ‘|Åfu Ap fus¡ bp¡gph¡
hp‘fsp¡ lsp¡ A¡ Ndsy» “ lsy».
A¡ sp¡ rhcp L$¡ íepd“¡ Mbf S> “ lsu. lº»
sy» ¼epf“u d“¡ Ap ’pmu, hpV$L$u, QdQu ‘|Åfu“¡ ‘N¡ gpÁep¡. ‘|Åfu bp¡ëep,
c»Npfdp» Ap‘hp“u Æv$ ‘L$X$su lsu. spfp õhcph
"blº dp¡V$p¡ ìe[¼s ’C Nep¡ b¡V$p. d¢ L$üy»,
A“¡ “S>f âdpZ¡ dpfu dp»“u ’pmu A¡»W$u Np¡bphpmu
Ap b^y» Ap âcy A“¡ dpfu dp»“u L©$‘p kdÅ¡.'
’pmu, hpV$L$u L$¡ QdQu S> dpÓ lsp.
Ad¡ v$i®“ L$fhp d»qv$f“u A»v$f Nep. v$i®“
Ap bpbs¡ d¢ s“¡ Q¡shZu Ap‘u lsu. L$ep® ‘R$u ‘|ÅfuA¡ L$üy», "S>çep hNf S>hp“y» “’u.'
spf¡ S>¡ L$fhy» lp¡e s¡ L$fS>¡ ‘Z Ap ’pmu, hpV$L$p¡ ‘|Åfu ‘»X$ép v$pv$pA¡ ‘|R>¹ ey», "bp L$¡d kp’¡ “
L$¡ QdQu dpV$¡ L$p¡C r“Z®e g¡su “rl. Apìep ?'
R$sp» ‘Z s¢ A¡ ’pmu hpV$L$u A“¡ QdQu dpfu cu“u Ap»M Å¡C ‘»X$ép v$pv$p kdÆ
c»Npfhpmp“¡ h¡Qu “p¿ep ? Nep. A¡ bp¡ëep, "b¡V$p spfu dp»“u A»v$f NS>b“p¡
s“¡ dpfu dp»“u S>|“u Np¡bphpmu ’pmu ApÐdrhðpk lsp¡. cZu cg¡ Ap¡Ry$» lsu ‘Z spfp¡
‘k»v$ “ lp¡e sp¡ s¡“p ‘l¡f¡gp S>y“p„ Of¡Zp» D‘f DR$¡f hNf bp‘¡ NS>b“p¡ L$ep£, A¡hp¡ DR$¡f bp‘
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 3
lp¡e sp¡ ‘Z L$p¡C dp» “ L$fu iL$¡. "‘»X$épv$pv$p dpfp "‘»X$épv$pv$p A¡L$ L$pd L$fhp“y» R$¡. bp¡g b¡V$p, sy» ‘pR$p¡
‘qfhpf kpd¡ Å¡C bp¡ëep,' Ap cuMgp“y» kpQy» L$epf¡ v$¡Mphp“p¡.' "v$pv$p hjp£’u dpfu A¡L$ BÃR$p lsu
“pd cph¡i R$¡, ‘Z Npd ApMy» s¡“¡ cuMp¡ L$lu A¡ AQp“L$ ApS>¡ ‘|fu L$fhp“p¡ Ahkf dýep¡ R$¡.'
â¡d’u bp¡gphsy». L$pfZ Mbf R$.¡ .? "Ap d»qv$f“u R$Ó R$pepdp» sdpfu v$¡Mf¡M
"ip»spbp“p Of¡ ÓZ hMs Op¡qX$ep b»Opep. “uQ¡ lº» cÎep¡ lsp¡.'
‘Z L$p¡C ‘Z L$pfZ’u Ap bpmL$p¡“y» d©Ðey ’sy».' Ap b¡ Q¡L$ 2.5 gpM“p R$¡ A¡L$ d»qv$f“p¡
Qp¡’u hpf Ap cph¡i Apìep¡, Ðepf¡ s¡“u dp buÅ¡ sdpfp¡.
ip»spbpA¡ s¡“p gp»bp Apeyóe dpV$¡ Q»‘g ApMu
"Af¡ b¡V$p,'
tS>v$Nu “ ‘l¡fhp“u A“¡ b¡ hj® ‘p»Q Of¡ dp»Nu“¡
Mphp“u bp^p gu^u lsu. khpf¡ dp»Nu“¡ Mpe. "Af¡ v$pv$p lh¡ ANÐe“y» L$pd dpfu dp» S>¡
OZu hMs ‘¡V$ ‘|fsy» “ ‘Z dm¡. fpÓ¡ sp¡ A¡L$ ‘p»Q Of¡ dp»Nu“¡ dpfp dpV$¡ Mpsu A¡ ‘p»Q Of d“¡
kde Mp^p hNf M¢Qu g¡sp. b¡ hj® fp¡S> fp¡S> sd¡ bsphp¡.
L$p¡C“p Of¡ dp»Nhp Ecp fl¡hy» kl¡gy» “’u. dpfu kp’¡ L$pfdp» b¡ku Åh. ApS>¡ dpfu
A¡ ‘Z cuMgp“p gp»bp Apeyóe dpV$¡. dp»“y» kdpS> âÐe¡“y» F>Z Dspfhp“p¡ kde Apìep¡
D“pmp¡ lp¡e L$¡ riepmp¡, L$¡ ‘R$u Qp¡dpky, Myëgp R$.¡ dpfp D‘f“y» F>Z lº» kps S>Þd ky^u Dspfu iLy$»
‘N¡, cuMgp“p gp»bp Apeyóe dpV$¡ afsu A¡ dp»“y» s¡d “’u.'
õhà_ dpfu “S>f kpd¡ ‘|fy» ’ey». ‘»X$épv$pv$pA¡ ‘p»Q Of bspìep. A¡ v$f¡L$
’ey» A¡h»,y cuMgp¡ sp¡ bQu Nep¡ ‘Z A¡L$ hX$ugp¡“¡ ‘N¡ gpNu A¡L$ 2.5 gpM“p Q¡L$ v$f¡L$
hj®“p¡ s¡“¡ d|L$u“¡ s¡“p¡ bp‘ V|$»L$u budpfudp» õhN®õ’ ìe[¼s“¡ Ap‘u s¡d“p¡ qv$g’u d¢ Apcpf dpÞep¡.
’ep¡. ip»spbp D‘f Apc s|V$u ‘X$éy» R$sp» ‘Z s¡ fõspdp» ‘»X$ép v$pv$p L$l,¡ "b¡V$p, hpõshdp» gp¡L$p¡
rl»ds lpep® “rl. Npd“p„ OfL$pdp¡ L$f¡, ‘R$u M¡s- bpfdy» s¡fdy» A[õ’ rhkS>®“ dp-bp‘“p dp¡n dpV$¡
dS>|fu L$f¡, Ðepf¡ cph¡i“¡ Al] d»qv$fdp» hp»Qhp L$fsp lp¡e R$¡ ‘Z s¢ spfu dp “¡ ApS>¡ F>Zdy¼s
dpV$¡ dpfu ‘pk¡ d|L$u S>sp. L$fu R$¡ s¡“p¡ dp¡n “½$u R$¡. ^Þe R$¡. b¡V$p, spfp S>¡hp
Npd ApMp“p L$pd L$fu Al] Aph¡ Ðepf¡ k»sp“ v$f¡L$“p Of¡ ’Å¡.'
ip»spbp ’pL$¡gp lp¡e ‘Z d“dp» ×Y$ rhðpk lsp¡ d»qv$f¡ ‘»X$épv$pv$p“¡ Dspfu Ad¡ ‘pR$p Of
dpfp cph¡i“¡ dp¡V$p¡ kpl¡b b“phhp¡ R$¡. "ip»spbp“¡ sfa fhp“p ’ep. L$pfdp» kp¡‘p¡ ‘X$u Nep¡. L$p¡C ‘pk¡
lº» dpfu b¡“ S> dp“sp¡.' dpfu Ap»Mp¡dp»’u Arhfs bp¡ghp dpV$¡ iåv$p¡ “ lspp
Ap»ky hlu füp lsp. dpfp¡ ‘yÓ ‘Z v$pv$u“u hpsp¡
kp»cmu fX$u ‘X$ép¡. Ðep» íepd bp¡ëep¡ "‘à‘p ApS>¡ sd“¡
Mbf R$¡ Mother’s Day R$¡ ?'
dpfu ‘Ð_u rhcp lp’ Å¡X$u bp¡gu,
"cph¡i d“¡ dpa L$f. dp»“¡ kdS>hp dpV$¡ v$k "“p b¡V$p. dpbp‘“¡ Æhsp Cˆ>s’u
Ahspf Ap¡R$p ‘X$¡.' A¡ ‘Z fX$u ‘X$u A“¡ bp¡gu bp¡gphp¡, â¡d Ap‘p¡, kde Ap‘p¡, sp¡ fp¡S>
a¼s kp»cmu“¡ ApV$gy» vy$:M ’pe A¡ S>“¡spA¡ h¡W$ey» Mother’s Day A“¡ Father’s Day S> R$¡.
li¡ Ðepf¡ L$¡hy» vy$:M ’ey» li¡. cph¡i¡ Q¡L$byL$ L$pY$u, íepd dpfu kpd¡ Å¡sp¡ füp¡.'
4—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
Adpfp Of ‘pk¡ hpkZ“u vy$L$p“ ‘pk¡ Ap ’pmudp» fp¡S> S>dui. d»S>yf ?' cph¡i bp¡ëep¡,
rhcpA¡ L$pf Dcu fMphu A“¡ s¡ A»v$f NC ’p¡X$p "rhcp s“¡ spfu c|g kdÅC A¡ dpfp dpV$¡ OÏ»
kde ‘R$u A¡ blpf Aphu Ðepf¡ s¡“p lp’dp» dpfu R$.¡ sy» S>d¡ L$¡ lº» S>dy A¡ ANÐe“y» “’u. Aphu
dp» “p S>y“p ’pmu, hpV$L$u A“¡ QdQu lsp. Apv$i® L$p¡C ‘Z ìe[¼s lp¡e s¡“¡ Æhsp A“¡ s¡d“p
rhcpA¡ dpfp lp’dp„ dy¼sp bp¡gu "Ap vy$L$p“¡ d¢ Nep ‘R$u ‘Z Apv$f Ap‘hp¡ A¡ Ap‘Zu afS> b“¡
L$pg¡ S> h¡Ãep lsp ApS>¡ afu Mfuv$u gu^p. Å¡ Ap R$.¡ bpL$u rhcp â¡d“y» b»^“ A¡V$gy» ‘p½y$» lp¡hy»
’pmu“p¡ k¡V$ h¡QpC Nep¡ lp¡s sp¡ lº» dpfu Ås“¡ Å¡CA¡, L$¡ L$p¡C sp¡X$hp Aph¡ sp¡ A¡ ‘p¡s¡ S> s|V$u
ApMu tS>v$Nu dpa “ L$fs. cph¡i d“¡ dpa L$f. Åe.'
Ap ’pmu“u spL$ps kdS>hp dpV$¡ lº» “bmu A“¡
“p“u ‘X$u.' rhcp lº» dpa L$f“pf L$pZ
¡ ? d¢ sp¡ a¼s dp“v$¹ d„Óu
gpNZu“p k»b^p¡ L$¡V$gp KX$p lp¡e R$¡ s¡ kdÅhhp Qpfysf rhÛpd„X$m, h‰c rhÛp“Nf
âeÐ_ L$ep£, Qpg L$pfdp» b¡k. rhcp bp¡gu "b¡ky» ap¡“ (02692) 238400
‘Z A¡L$ ifs¡, dpfp ‘p‘p¡“p âperòsê$‘¡ lh¡’u lº» E-mail : sgpatel1948@[Link]
&& rhÛph©Ñ &&
kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“u A¡X$uApBV$u L$p¡g¡S> Üpfp c|s‘|h® rhÛp’}Ap¡ dpV$¡ hX$pv¡ $fp Mps¡
A¡ëeyd“u duV$“y» Apep¡S>“
kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“u Þe| hëgc rhÛp“Nf [õ’s A¡X$uApBV$u L$p¡g¡S> Üpfp hX$pv¡ $fp Mps¡ sp.25
A¡râg 2026“p fp¡S> c|s‘|h® rhÛp’}Ap¡“»y k»dg¡ “ ep¡Åey» lsy». Ap A¡ëeyd“u rdV$dp» rhrh^ A¡[ÞS>r“eqf»N
b°pÞQ“p c|s‘|h® rhÛp’}Ap¡A¡ lpS>fu Ap‘u lsu. kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“p âp¡hp¡õV$ (âp¡) (X$p¸.) BÞÖÆs
‘V$¡g Ap âk»N¡ Mpk D‘[õ’s füp lsp. s¡dZ¡ rhÛp’}Ap¡“¡ Aphp k»dg¡ “dp» blp¡mu k»¿epdp» lpS>f
fl¡hp Aplhp“ L$eȳ lsy». s¡dZ¡ A¡ ‘Z S>Zpìey» lsy» L$¡ c|s‘|h® rhÛp’}Ap¡ V²$¡r“»N, BÞV$“r® i‘, âp¡S>¡¼V$,
àg¡kd¡ÞV$ S>¡hu rhrh^ bpbsp¡dp» lpgdp» cZsp rhÛp’}Ap¡“¡ D‘ep¡Nu ’C iL$¡ R$¡.
A¡ëeyd“u L$pq¡X$®“¡V$f X$p.¸ lpqv®$L$ ipl“p S>Zpìep dyS>b Ap A¡ëeyd“u rdV$ v$frdep“ rhÛp’}Ap¡“p
BÞV$“®iu‘, âp¡S>¡¼V$, A¡¼k‘V®$ V$p¡L$, S>¡hu rhrh^ Bh¡ÞV¹$k“¡ âp¡Ðkpl“ Ap‘hp dpV$¡ BÞX$õV²$uT A“¡
eyr“hrk®V$u hÃQ¡ A¡dAp¡ey L$fhpdp» Apìep lsp. Ap A¡ëeyd“u rdV$dp» S>¡“u’ V$¡L$¹“p¡gp¡Æ, rihp kp¡gpf
A¡“Æ® s’p Apv$i¡ A¡[ÞS>r“eqf»N S>¡hu L$»‘“uAp¡ kp’¡ A¡dAp¡ey L$fhpdp» Apìep lsp. f¡“u B“p¡h¡i“
A¡gA¡g‘u Üpfp âp¡S>¡¼V$ dpV$¡ ê$r‘ep 8,40,000 S>¡hu fL$d“u dv$v$ ‘Z ÓZ hj® dpV$¡ Ål¡f L$fhpdp» Aphu
lsu.
Ap A¡ëeyd“u duV$ v$fçep“ A¡.X$[Link].V$u. râ[Þk‘pg X$p¸. rhipg rk»O, l¡X$ Ap¡a ^ qX$‘pV®$dÞ¡ V$
s’p A¡ëeyd“u L$p¡qX®$“¡V$k®¡ cpN gu^¡g lsp¡. kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“p â¡rkX$¡ÞV$ dp““ue îu cuMycpC ‘V$¡g¡
Ap A¡ëeyd“u duV$“p Apep¡S>“ bv$g A¡X$uApBV$u L$p¡g¡S>“¡ iyc¡ÃR$pAp¡ ‘pW$hu lsu.
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 5
&& h¥ch-hpfkp¡ : ‘Û rhcpN &&
d“ ! sy„ lÆ riMpdZ dp“
cp¡Å cNs
d“ ! sy„ lÆ riMpdZ dp“,
A¡L$ v$u Qpghy R>¡ kdip“.
gM Qp¡fpiudp„ Ahsep® “¡ Mfu s¢ cp¡Nhu MpZ;
A¡ sp¡ AhNyZ Aqs OZp¡, A¡L$ lqf cÄep rhZ lpZ. - 1
cS>“ L$fp¡ sp¡ ce dl¡, k„s iåv$ ^fÅ¡ L$p“;
Adfv$¡h“¡ Apfp^u g¡Å¡, kdS> kv$¹Nyfy“u ip“. -2
iyÙ rhQpfu“¡ QpgÅ¡ cpC ! fl¡hy„ ‘X$i¡ fp“;
d|hp ‘R>u “’u dpZhy,„ hp„k¡ kNp L$fi¡ õ“p“. -3
fpÅ ‘furns ‘prdep¡ cyh“‘rs cNhp“;
kps qv$hk kp„cþey„ A¡hy„ Np¡thv$ L¡$f„y op“. -4
â¡d ‘v$“¡ ‘pdhp, sy„ d¡gu v$¡ d““u spZ;
cp¡Å¡ cNs L$l¡ Nyfyâsp‘¡ c[¼s R>¡ r“hp®Z.
d“ ! sy„ lÆ riMpdZ dp“.
cp¡Å cNs L$epf¡L$ ip„s cph¡, ÅZ¡ L¡$ ^ufS>’u riMpdZ Ap‘sp lp¡e s¡d ‘Z S>Zpe R>¡.
s¡d“¡ QpbMp“p¡ k|f kfm D‘v$¡ipÐdL$ bÞep¡ R>¡. l¡ d“ ! sy„“¡ lº„ kpQu riMpdZ Ap‘y„ Ry>„ L¡$ Nyfy“¡
âsp‘¡, c[¼s“¡ dpN£ r“hp®Z ‘pdui. S>Þd ’ep¡ R>¡ A¡V$g¡ d©Ðey ’hp“y„ S> A¡L$ v$u kdip“ S>hp“y„ S>
R>¡. Ap gMQp¡fpiu“p a¡fpdp„ ‘X$h„y “ lp¡e sp¡ lqfcS>“ L$fu g¡. k„s iåv$ L$p“¡ ^fu, Adfv$¡h“u Apfp^“p
L$fu cS>“ L$fp¡. kv$¹Nyfy“u ip“ âdpZ¡ iyÙ rhQpf“¡ ApQfZ L$fp¡. Nd¡ Ðepf¡ d©Ðey“u fps ‘X$u S>i¡ “¡
dyhp ‘R>u L$p„C “’u. fpÅ ‘furns¡ kps qv$hk L$’p kp„cmu, Np¡thv$“y„ op“ ÅZu, cyh“‘rs cNhp““¡
âpá L$ep®, â¡d‘v$“¡ ‘pçep dpV¡$ l¡ d“ ! sy„ spfu spZp-hpZ R>p¡X$u v$¡ A“¡ c[¼s“¡ dpN£ Qpg¡.
""‘’ L$pd L$v$u dp¡V$p “’u lp¡sp L$pd sp¡ l»di
¡ p “p“p S> lp¡e R$¡
‘Z M|b â¡d’u A¡ L$pd L$fuA¡ A¡V$g¡ s¡ dp¡V$p b“¡ R$¡'' - d^f V$¡fk ¡ p
6—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
&& “hp„ L$pìep¡ && NTg
hX$gp¡ r“Ly$»S> cË$
bpby “peL$
â’d L$’p“¡ rhM¡fu b“ph¡ sy» M¡gp!
hmu kd¡V$u L$’p“L$ fQu v$¡ sy» d¡gp!
QpfL$p¡f d¡O bpf Mp„Np ’ep “¡ Apìep¡ afu’u A¡ V $g¡ ‘| R ¹ >ep» , khpg ‘| R $¡g p» ;
hX$gp“¡ ‘p“Mqfep¡ sph, sy» ‘Z kyZu iL$¡ spfp», S>hpb v$u^¡gp»!
A¡½¡$e L|„$‘m “’u aŸV$u L¡$ L¡$d L$fu khpep Nyfy“ ¡ v$p ¡Y$p dmu Nep» Q¡g p!
gu‰¡fp Aph¡ bv$gph ?..QpfL$p¡f d¡O bpf... bsph¡ v$pê$ sp¡ kdS>¡ v$fpM“p» h¡gp».
fp¡qS>„v$p X$pm X$pm L$p¡Qhsp L$pNX$p“¡ sfk“u gpS> bQphhp, d¢ kf T|L$phu“¡;
A¡e d|hp Oksp Åe Qp„Q, A^f âhpldp» bp¡mu âhplu ‘u^¡ gp!
A¡hp sp¡ ëlpe ëlpe DTfX$p, kdS>“¡ a¡ fhu “pM¡ rhV$»bZp“p¡ cpf!
L¡$d L$l¡ L$pmÅ“u ‘p¡’u“¡ hp„Q ! aŸg p¡ “ ¡ Å¡ J sp¡ gpN¡ ‘fpZ¡ EN¡g p» .
‘X$M“¡ p àlpX$ Df Ap¡Nmsp Åe ‘Z S>¡ spf¡ A¡ S> Xy$bpX$¡, “hy» “’u A¡dp»!
A¡“p sp¡ ApeM¡ Acph...QpfL$p¡f d¡O bpf.. OZp» R$¡ i” L$¡ S>¡“¡ kfpZ¡ h]^¡gp».
¼ep„ NC A¡ L$ped“u L$gfhsu Ly„$S>, AV$pfu ‘f’u ‘X$¡gu “S>f’u kdÅey»-
Ny„S> dOdOsu EX$u NC L$C ‘¡f ? L$¡ ÅZuÅ¡C AÅÎep» b“u Nep X$¡gp!
BÞÖ^“y“¡ ‘Z AL$mph¡ A¡hu âhpk ‘Ðe¡ b^p“¡ Mbf ‘X$u S>i¡ L$¡-
A¡ ‘pOX$uAp¡ bp„^u NC h¡f? kde“u bkdp» c|gpep» R$¡ õhà_“p» ’¡gp.
Tgdgsp Ty„X$ k„N T|g¡ ‘s„rNep“¡ DÅi“p¡ gNuf¡ M‘ “’u “l]sf sp¡,
L$l¡hy„ L$p„ “pM“¡ ‘X$ph?..QpfL$p¡f d¡O bpf... Al] lº» ‘mdp» Dspfy» âL$pi“p f¡gp!
h¡“¡rTep rhõV$p, Þeped»qv$f lp¡V$g“u ‘pR$m,
A¡-201, ‘pð®“p’ fp¡eg f¡rkX¡$Þku,
“d®v$p Qp¡L$X$u, cê$Q-392015, (dp¡) +91 99984 44338
dy. AX$pgS>, [Link]>.Np„^u“Nf, (dp¡) 9327084743 Bd¡Bg : [Link]
gNcN ky^u Nep ! (NTg) A¡L$buÅ“u
ky^uf ‘V¡$g$ i¥g¡i NY$hu
bsphhpdp„ AdufpC A¡ L $buÅ“u,
A¡L $p„ s fpMu l¡ dM¡ d S>N ky ^ u Nep,
R>su L$fu R>¡ NfubpC A¡L$buÅ“u.
V$dV$d v$uhp“y„ Åmhu TNdN ky^u Nep ! cyg u S>hpi¡ lfuapC A¡L $b uÅ“u,
gpÁey „ “l] AÅÎey „ dy g pL$psdp„ ‘R>u, hNpX$u Å¡CA¡ ifZpC A¡L$buÅ“u.
g¥ kp’dp„ ‘p¡sp“¡ A¡“p gN ky^u Nep ! “’u dmpey„ L$v$u Ad¡ L$p¡C S>ÁepA¡,
‘p„Mp¡ dmu “p A¡V$g¡ EX$u iL$pey„ “rl, dm¡ R>¡ S>¡ fus¡ ‘fR>pC A¡L$buÅ“u.
‘Z ‘pdhp ApL$pi“¡ A¡L$ MN ky^u Nep ! iê$ ’e¡gp¡ kde ‘|fp¡ ’C Nep¡ A¡dp„,
“ L$pd Aphu A^ufpC A¡L$buÅ“u.
‘pçep ‘qfQe A¡V$g¡ “MriM A¡d“p¡, A¡ L$pfZ¡ “hu KQpC d¡mhu “ iL$ep,
kyN„^ ’¥ cusf cþep, fNfN ky^u Nep ! kss r“lpm¡ R>¡ “uQpC A¡L$buÅ“u.
Aphu Nep¡ Ðep„ A„s lf AV$L$m“p¡ ‘Z "ky^uf' lÆ b“phsp fluA¡ “hu“ k„b„^p¡,
A„S>m“u R>p„V$u A„S>rg gNcN ky^u Nep ! lÆ A^|fu R>¡ cf‘pC A¡L$buÅ“u.
îu MuS>qX$ep âp’rdL$ ipmp, dy. MuS>qX$ep,
Email : sudhir12@[Link] sp.d¢v$fX$p Æ.Sy>“pNY$, ‘u“-362260
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 7
&& h¥ch-hpfkp¡ : NÛ rhcpN && kl“iugsp A“¡ buÅ kp’¡ dmu“¡ L$pd L$fhpdp„
“bmu kp^ysp gpNsu r“fl„L$pfsp“u EZ‘ lp¡e R>¡. s¡’u kd|l“y„
qL$ip¡fgpg diê$hpmp bm s¡Ap¡ r“dp®Z L$fu iL$sp “’u.
Ap “bmpC A“¡ L$pefsp kˆ>“p¡dp„’u v|$f
AkÐe, A“pQpf, vy$fpQpf hN¡f ¡“ p
’pe “l] Ðep„ ky^u kÐep, Atlkp hN¡f¡ dlp“
ApQf“pfpAp¡ âÐe¡ kl¡S> TuZhV$’u Å¡iy„ sp¡
NyZp¡ i[¼sê$‘ ’hp“¡ bv$g¡ s¡“p ApQpf“pf“¡
S>Zpi¡ L¡$ õhp’} A“¡ rhjeu dpZkp¡ A¡L$buÅ
rh‘rÑê$‘ ’C ‘X¡$ R>¡.
kp’¡ lmudmu“¡ L$pd L$fu iL¡$ R>¡; A¡L$buÅ ‘f
dyíL¡$gu Aphu ‘X¡$ sp¡ bQphu g¡hp b^p dpNp£ dpV¡$ lpg vy$ô$p¡“y„ A“¡ s¡d“u vy$ô$sp“y„
AS>dphu iL¡$ R>¡. ip¡^“ bpSy>A¡ fpMuA¡. “ AV$L$phu iL$uA¡ sp¡
cg¡, lpg A¡d“¡ Qfhp v$CA¡. ‘Z s¡ ‘l¡gp„
‘Z kp^yhr© Ñ“p, iyÙ Æh“ Npm“pfp
ìehlpf iyÙ fpMhp CÃR>“pf ApX$p¡iu‘pX$p¡iuAp¡
Qpf dpZkp¡ kpfy„ L$pd L$fhp dpV¡$ s¡d cmu iL$sp
c¡Np ’CA¡, ’p¡X$pdp„ ’p¡X$p rkÙp„sp¡“¡ bfpbf
“’u. buÅ dpZk“u iyqÙ“p¡ Apv$i® L$p„CL$ KQp¡
õhuL$pfu s¡ dyS>b ip¡^uA¡. A¡dp„’u AÞepe kpd¡
lp¡e sp¡ s¡“u kp’¡ e¡ aphsy„ “’u; S>fpL$ Ap¡R>p¡ lp¡e
gX$hp“u i[¼s ‘Z ‘¡v$p ’i¡.
‘Z âpdprZL$ lp¡e sp¡e s¡“u Å¡X¡$ ‘Z aphsy„ “’u.
s¡d“pdp„ kp^ysp lp¡e R>¡. ‘Z vy$ô$sp, ‘pM„X$, S|>W$
hN¡f¡ kpd¡ TOX$hp dpV¡$ gpNsp¡ ‘yfyjp’® ÐepN, "Af^u kv$u“u hpQ“epÓp'dp„’u kpcpf
—&& rhÛph©s &&
Np¡. Å¡. ipfv$pdqv$f, h‰c rhÛp“Nf
(1) NyS>fps kfL$pf Üpfp g¡hpdp» Aphsu ‘funp sp.30/01/2026“p fp¡S> âMfsp ip¡^ ‘funp-
2025dp„ 77 rhÛpr’®“uAp¡A¡ cpN gu^p¡. S>¡ ‘¥L$u dplu L$¡s“Ly$dpf ipl¡ 409dp¡ ¾$dp»L$ d¡mhu
1000/- ê$p. rióeh©rÑ dmhp‘pÓ ’i¡. NyS>fpsdp»’u 1000 rhÛpr’®“u d¡qfV$dp» ‘k»v$Nu ‘pdu lsu.
(f) NyS>fps kfL$pf Üpfp g¡hpdp» Aphsu ‘funp dpÝerdL$ rióeh©rÑ ‘funpdp„ h»riL$p lrksLy$dpf ‘pW$L$
213dp¡ ¾$dp»L$ âpá L$fu 1000/- ê$p. rióeh©rÑ d¡mhi¡. NyS>fpsdp»’u 1000 rhÛpr’®“u d¡qfV$dp»
‘k»v$Nu ‘pdu.
(3) NyS>fps kfL$pf Üpfp g¡hpdp» Aphsu “¡i“g duÞk L$d d¡qfV$ õL$pg ¡ fiu‘ ‘funp S>¡dp„ 27 rhÛpr’®“uAp¡A¡
cpN gu^p¡. q¾$ñp Afrh»v$L$y dpf kp¡g»L$u rS>ëgpdp» d¡qfV$dp» õ’p“ âpá L$eȳ R>¡. rhÛpr’®“u ^p¡fZ 9
’u 12 A¡d Ly$g Qpf hj® ky^u 48,000/- ê$p. rióeh©rÑ d¡mhi¡.
8—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
&& gOyL$’p && Q|¼ep¡ lsp¡. L$õbp“y„ Ap h¡S>g‘yf Npd A¡ ¾¡$Tdp„’u
""kpf¡ S>lp„ k¡ AÃR>p....'' bpL$ps L¡$hu fus¡ flu iL¡$ ? ‘p¡sp“u kõsp
‘u. A¡d. gyZpNqfep A“pS>“u vy$L$p“dp„ ‘p¡V£$bg V$[Link]. ‘f Æs¡i A“¡
s¡“p rdÓp¡ hëX®$ L$‘ d¡Q“u dp¡S> dpZu füp lsp.
d¡gp¡O¡gp¡ A“¡ apV$g¡ L$‘X¡$ khku L|$‘““p khku“p âgp‘’u d¡Q Å¡hpdp„ rhn¡‘ Ecp¡ ’hp’u
(fpi“) OJ g¡hp dpV¡$ lp’dp„ d¡guv$pV$ ’¡gu gC“¡ Æs¡i¡ D‘¡npcph¡ L$ü„,y ""ApS>¡ vy$L$p“ b„^ R>¡. lh¡
¼epf“p¡ vy$L$p““p ‘Nr’e¡ Ecp¡ lsp¡. ‘f„sy vy$L$p“v$pf L$pg¡ AphS>¡.''
Æs¡i“¡ A¡ sfa Ýep“ Ap‘hp“u aºfkv$ S> ¼ep„ ""i¡W$ kp'b, Ofdp„ Mphp v$pZp¡ “’u.
lsu ! ApS>¡ Apgp¡ sp¡ sdpfu d¡fbp“u.'' khkuA¡ L$pgphpgp
vy$óL$pm A“¡ v$pqfÖe“p b¡hX$p dpf’u khku L$ep®. s“¡ A¡L$hpf L$üy„“,¡ ApS>¡ vy$L$p“ b„^ A¡V$g¡
AL$pm¡ h©ÜÐh sfa ^L¡$gpC Nep¡ lp¡s. Qpf NpD b„^. cgpdpZk ApS>¡ hëX®$ L$‘“u k¡du apC“gdp„
D‘f“p ‘p¡sp“p Npd’u L$õbp“p Ap Npddp„ s¡ Mfp C[ÞX$ep Æsu Ney„. A¡“p d“dp„ ApS>¡ vy$L$p“ b„^.
b‘p¡f sX$L$p¡ dp’¡ gC“¡ Qpgu“¡ A“pS> g¡hp Apìep¡ s“¡ v$¡i“u V$ud ‘f Nh® “’u. ? Å, L$pg¡ AphS>¡''
lsp¡. ‘fk¡h¡ f¡bT¡b ’C EW$ép¡ lsp¡. s¡“y„ A^® Æs¡i¡ syÃR>L$pfcph¡ L$üy„.
c|¿ey„ ifuf ’pL$’u lp„au füy„ lsy„. fõspdp„ DX¡$g khku L$i„y kdÄep hNf lspi hv$“¡
^|m’u s¡“p v$uv$pf rcMpfu’u L$d “ lsp. v$epdZp vy$L$p““p ‘Nr’ep Esfu Nep¡.
AhpS>¡ s¡ ApÆÆ L$fu füp¡ lsp¡, ""i¡W$Æ, A“pS>
V$pCV$“-‘4, ku-402,
Ap‘u v$ep¡ sp¡ sdpfu d¡fbp“u. dpf¡ dp¡Xy„$ ’pe R>¡.'' qfgpeÞk dp¡g ‘pR>m, fpS>L$p¡V$-360001
q¾$L¡$V$“p¡ ¾¡$T v$¡i A“¡ vy$r“epcfdp„ R>hpC (dp¡) 7698160160
—&& rhÛph©s &&
Æ.S>¡.CÞõV$uV$é|V$ Ap¡a Apeyh£v$ õV$X$uT A“¡ fukQ® A¡k.Æ.‘V¡$g Apeyhv£ $ lp¡qõ‘V$g
A¡ÞX$ d¡V$f“uV$u lp¡d
sp. 20-3-26 A“¡ sp. 21-3-26 “p fp¡S> qÜv$uhkue ArMg cpfsue dlrj® QfL$ k„õL©$s
kdpfp¡l (“¡i“g L$p¡ÞafÞk) Apeyj d„Ópge“p„ NCISM AÝen X$p.¸ d“ujpb¡“ A“¡ MARBISM bp¡X®$“p
âdyM X$p.¸ dyL$y g ‘V¡$g kpl¡b s¡dS> NyS>fps fpÄe k„õL©$s bp¡X$® “p„ AÝenîu rldp„Äe ‘pguhpg kpl¡b
A“¡ kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“p âdyMîu dp““ue A¡[ÞS>r“ef cuMycpC ‘V¡$g kpl¡b D‘[õ’s füp lsp.
S>¡dp„ 250 gp¡L$p¡A¡ cpN gu^p¡ lsp¡. ârscpNuAp¡“¡ kqV®$qaL$V¡ $ õd©rsrQŒ s¡d“ “L$v$ C“pd âv$p“ L$fhpdp„
Apìey„. dlrj® QfL$ r“rd®s QfL$ k„rlsp ‘f âp¡.X$p¸.A¡k.L¡$.Mp„X¡$g, âp¡.X$p¸.îuhÐk, âp¡.X$p¸.dl¡i ìepk,
âp¡.X$p¸.A¡k. A¡“. Nyáp, âp¡.h¥Û s‘“Ly$dpf, âp¡.X$p¸.rls¡i ìepk, A“¡ âp¡.X$p¸.ArcÆs kfpa hN¡f¡ ârkÙ
h¥Ûp¡ Üpfp g¡L$Qf Ap‘hpdp„ Apìey„. s¡dS> Apeyh£v$“p rhrcß rhcpNp¡ Üpfp âv$i“® u A“¡ das r“v$p“ L¡$ç‘“y„
‘Z Apep¡S>“ L$fhpdp„ Apìey„.
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 9
&& gOy-grgs r“b„^ && h©n dpZk“p ‘pfZp»’u Q¡l ky^u“p¡
A¡L$ h©n“y» rQ»s“ ..! k»Np’u R$¡. h©n L$¡ R$p¡X$ D‘f ’sp„ aŸgp¡ A¡ h©n“y»
lpõe R$¡.
fd¡i ‘V$¡g
h©n dfu“¡ dpZk dpV$¡ ar“®Qf b“¡ R$¡.
kpd¡ A¡L$ h©n Ecy» R$.¡ h©n ‘»MuAp¡“p¡ h©n dpZk“y» Of b“¡ R$¡. qfkp¡V®$dp» dpZk“¡ V²$u
V$lºL$p¡ kp»cm¡ R$¡ A“¡ Ap“»v$ A“ych¡ R$¡. h©n lpDkdp» fl¡hp“y» Nd¡ R$¡.
ApL$pidp» EX$sp» ‘»MuAp¡“¡ Å¡ep L$f¡ R$¡. h©n“¡ ‘Z h©n fZ“¡ ApNm h^sy» AV$L$phu iL$¡ R$¡.
ApL$pidp» ‘»Mu b“u EX$hp“y» d“ ’pe R$¡. h©n“y» A[õ’ bmsZ A¡V$g¡ L$p¡gkp¡. s¡ S>du“dp»
h©n lhp Å¡X$¡ k»hpv$ L$f¡ R$¡. A¡ k»hpv$ v$V$pC“¡ M“uS> L$p¡gkp¡ ‘Z b“u Åe R$¡. h©n“p
‘h“ b“u Åe R$!¡ ‘h“ h©n X$pmuAp¡“¡ lgphu aŸgp¡“p¡ f»N A¡ Ly$v$fsu f»N R$¡. sS>-h©n“u R$pg
"lp'-"“p'.. bp¡ghp“y» iuMh¡ R$¡. A¡V$g¡ sS>. h©n A“¡ R$p¡X$ Ap‘Z“¡ fkp¡C dpV$¡
dkpgp ‘Z ‘|fp ‘X$¡ R$¡. h©n L$v$u L$p¡C D‘f Nyõk¡
h©n L$pb®“ X$pep¡¼kpBX$ gC“¡ ‘Z kv$p ’sy» “’u! ‘Z®“p¡ rhrh^ ApL$pf bpmL$“¡ rQÓL$pd
gugy»R$d fl¡ R$¡. h©n A¡“p ‘X$p¡iu h©n kp’¡ L$v$u L$fsp iuMh¡ R$.¡ L$Y$ugudX$p¡ fkp¡C hOpfhp dpV$¡ L$pd
‘Z TOX$s»y “’u ! h©np¡ S>»Ngdp» lmdmu“¡ flu Aph¡ R$¡. L$¡V$gpL$ h©n ‘Z® Ap¥j^“u NfS> kpf¡ R$¡.
iL$¡ R$¡. dpZk“¡ Ap lmudmu“¡ fl¡hp“y» AphX$éy» A¡L$ NyfAy ¡ rióe“¡ L$l¡gy„ L¡$, S>„Ngdp„ ENsu v$f¡L$
“’u. h“õ‘rs Ap¥jr^ R>¡. h©n dp“h“¡ D‘L$pf L$fhp“y»
h©n “v$udp» sfsu “ph“¡ Å¡ep L$f¡ R$¡. h©n iuMh¡ R$.¡ kyMX$ h©n Ap‘Z“¡ kyN»^u b“hp“y»
“v$udp» ‘Z® M¡fhu ‘Z®“¡ ‘Z sfsp iuMh¡ R$¡ A“¡ iuMh¡ R$.¡ h©n Ap‘Z“¡ R$p»eX$p¡ A“¡ iusmsp
v|$..f ky^u v$qfep ky^u âhpk L$fhp“y» iuMh¡ R$¡. Ap‘¡ R$¡. h©n A¡ âpZhpeyAp¡“u Ly$v$fsu a¡¼V$fu R$¡.
h©n am-aŸg“u dpZk“¡ c¡V$ Ap‘¡ R$¡. h©n Ap‘Z“¡ âpZhpey sØ“ äudp» Ap‘¡ R$¡.
h©n ‘p¡sp“u X$pmuA¡ ‘»MuAp¡“¡ dpmp¡ b“phhp dpV$¡ A¡L$ h©n“p R$p»eX$pdp» b¡ku cfb‘p¡f¡ d¢ L$f¡gy» Ap
s¡“u ‘pk¡ L$pC¡ qL$»ds g¡sy» “’u! rQ»s“ R$¡. Mf¡Mf sp¡ h©n¡ L$f¡gp rQ»s““p¡ Ap
g¡M-A“yhpv$ R$¡ ! rQ»s“ L$gfh b“u Ap S>Nsdp»
h©n sp‘.. sX$L$p¡ A“¡ hfkpv$ kl“ L$fu“¡
kv$pe ‘X$Opsy» fl¡i¡ ! Aõsy !
dpZk“¡ dpV$¡ klpeL$ A»N b“¡ R$¡. h©n L$rh“¡
L$rhsp gMhp“u â¡fZp Ap‘¡ R$¡. h©n L$pNm b“u
Aæepk“u kpdN°u rhÛp’}Ap¡ dpV$¡ A“¡ AæepkyAp¡ fd¡i ‘V$¡g, "âp»S>g', 30, Ap“»v$hpV$uL$p kp¡kpeV$u,
dpV$¡ b“¡ R$¡. Å¡ L$p¡C bpmL$ L$pNm apX$¡ Ðepf¡ h©n“u kfv$pf ‘yg ‘pk¡, AX$pS>Z fp¡X$, kyfs-395 009
(dp¡.) 98251 00255 (sp. 27 dpQ® 2026)
Ap»Mdp» Ap»ky Aphu Åe R$!¡ !!
""h©n ¼epf¡e ‘p¡sp“u ipMpAp¡ ‘X$hp’u X$fsy» “’u.
L$pfZ L$¡ s¡ ÅZ¡ R$¡ L$¡ d|m dS>b|s R$¡.'' h©np¡ Ap‘Z“¡ Æhsp iuMh¡ R$¡
10—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
&& L¡$mhZu && k„L$y rQs A“¡ Ap¾$dL$ ‘Z b“u iL¡$ R>¡. A¡V$g¡
S>¡hu L¡$mhZu, s¡hy„ fpô²$ Apep¡rS>s eyÙp¡ L¡$hm dpZkÅsdp„ S> R>¡. Nygpdu
d“kyM k‰p L¡$ kpd°pÄehpv$ L¡$hm dpZkÅsdp„ S> R>¡. byÙ,
Ciy A“¡ Np„^u dpZkÅsdp„ ‘pL¡$ R>¡ A“¡ rlV$gf
Ap k©rô$dp„ gpMp¡ Æhp¡ R>¡. bpL$u“p L¡$ V²„‘ ‘Z dpZkÅsdp„ S> ‘pL¡$ R>¡. A¡V$g¡
Æhp¡dp„ spgud lp¡e R>¡. spgud AdyL$ L$pe® L$fhp“u cphiyqÙ“p¡ rhQpf dp“hÅs¡ k|ÿdsp’u A“¡
ndsp Ap‘¡ R>¡. k„fnZ, Mp¡fpL$ d¡mhhp¡, A¡L$ S> A“¡L$ k„v$c®dp„ L$ep£ R>¡. A¡dp„’u L¡$mhZufQ“p
L$pddp„ TX$‘ L¡$ ndsp h^pfhu hN¡f¡ spgud’u i¼e S>Þdu R>¡.
b“¡ R>¡. d“yóe Årsdp„ spgud ‘|fsu “’u NZpC.
A¡V$g¡ d“yóeÅs¡ L¡$mhZu“p¡ rhQpf L$ep£ R>¡. L¡$mhZu AiyÙ cphp¡ A“¡L$ âL$pf“p D‘Öhp¡ S>Þdph¡
Üpfp Æh“cphp¡ h^y “fhp A“¡ k|ÿd b“¡ R>¡. “f R>¡. A¡dp„’u fphZ A“¡ L„$k S>Þd¡ R>¡. v$„X$ Üpfp
A“¡ dpv$p lp¡h„y A“¡ ‘rs-‘Гu lp¡hy„ A¡dp„ dy¿e dpZkÅs¡ S>¡g“u fQ“p L$f¡gu R>¡. Aphu fQ“p
afL$ Æh“cphp¡“p¡ R>¡. ‘iy-‘nudp„ k„sp“ kp’¡“p¡ L¡$hm dpZk Åsdp„ S> R>¡. AÞe L$p¡C Æh-
k„b„^ DR>¡f 5|fsp¡ lp¡e R>¡. ‘R>u A¡“u õd©qs fl¡su âpZudp„ “’u. v$„X$’u dpZk“¡ dp‘dp„ fpMu iL$pe,
“’u. dp“hÅsdp„ k„sp“$ kp’¡“p¡ k„b„^ Æh“cf“p¡ ‘f„sy dpZk“y„ ‘qfhs®“ sp¡ ÅN°rs, ApÐdr“funZ
lp¡e R>¡. A¡V$g¡ L¡$ cphp¡“u iyqÙ ’pe A¡ dp“hÅs“y„ A“¡ k„L$ë‘ bm’u S> iL$e R>¡. A¡V$g¡ 2300 hj®
gÿe R>¡. cphp¡ õ’|mê$‘¡, AZOX$ê$‘¡ L¡$ rhL©$sê$‘¡ ‘l¡gp„ ’e¡gp dlp“ N°uL$tQsL$ àg¡V$p¡A¡ L$üy„ L¡$ "S>¡
‘Z lp¡e. A¡“¡ k„dprS>®s L$fu“¡ ìep‘L$ A“¡ â¡dde fpÄedp„ L¡$mhZu “bmu Ðep„ S>¡g“y„ âdpZ h^pf¡.'
L$fhp dpV¡$ dp“hÅs¡ L¡$mhZu“u fQ“p L$fu R>¡.
A¡V$g¡ L¡$mhZu“p¡ rhQpf v$f¡L$ fpô²¡$
Ndsy„ lp¡e A¡ dpZk klS>‘Z¡ L$f¡ R>¡.
L$pmÆ‘|hL® $ L$fhp¡ Å¡CA¡. Aæepk¾$dp¡ ‘|fp„ L$fphhp
‘f„sy Ndsy„ lp¡e A¡ rhh¡L$ceȳ R>¡ L¡$ “rl, klº dpV¡$
Cô$ R>¡ L¡$ “rl A¡ iuMhhp dpV¡$ L¡$mhZu R>¡. A“¡ ‘funp g¡hu A¡ L¡$mhZu“p¡ 40 V$L$p cpN R>¡.
dpZk 40 gpM ê$r‘ep“u NpX$u g¡ A¡ ‘|fsy„ “’u. bpL$u“p 60 V$L$p cpNdp„ rb“„Ns rhQpfi[¼s,
A¡“¡ V²$pqaL$“p r“edp¡ ‘pmu“¡ Qgph¡ s¡ ANÐe“y„ R>¡. ‘©Õ½$fZpÐdL$ byqÙ, k„h¡v$“iugsp A“¡ Þepe dpV$¡“p¡
^“‘rs“p “bufpAp¡ b¡apd NpX$u Qgphu“¡ A¡q¼kX$¡ÞV$ ApN°l h^¡ A¡ kOmy„ Aph¡ R>¡. Þepedp„’u S>
kS>£ R>¡, A¡ A^|fu L¡$mhZu R>¡. b„^sy p“p¡ ¿epg S>Þd¡ R>¡ A“¡ kp¥“u kdp“sp“p¡
lp’u“u õd©rs, L¡V$gp„L$ âpZu“u Q‘msp, ApN°l S>Þd¡ R>¡. k„hv¡ $“iugsp“p¡ rhL$pk ’pe sp¡
v$pX¡ $hp“u TX$‘, E^C“p “Nf“u fQ“p, A„^pfpdp„ dpZk ‘p¡sp“pdp„ A“¡ Ly$V$y„ bdp„ b„^pC “ fl¡sp„
Å¡C iL$hp“u iqL$s-A“¡L$ bpbsdp„ AÞe Æhp¡ ApMp fpô²$“¡ A“¡ kdN° rhð“¡ Qplu iL¡$ R>¡. A¡“u
dpZk L$fsp„ ApNm R>¡. ‘f„sy ‘©’½$fZpÐdL$ byqÙ, L$pmÆ g¡sp¡ ’pe R>¡. rb“„Ns rhQpfi[¼sdp„’u
ApÐd-r“funZ, Ås“y„ ‘qfhs®“, k„h¡v$“iugsp“p¡ ApÐd‘©’½$fZ A“¡ kp¥“p kyM“p¡ rhQpf i¼e b“¡
ìep‘, kp¦v$e®“p¡ A“yfpN dpZk“¡ dpZk b“ph¡ R>¡. ‘©’½$fZpÐdL$ byqÙ“p rhL$pkdp„’u “hp„ k„ip¡^“p¡
R>¡. sp¡ A¡“¡ A“yL|$m L¡$mhZufQ“p lp¡hu Å¡CA¡. i¼e b“¡ R>¡.
A^|fu L¡$ EgV$u L¡$mhZu’u d“yóe“p cphp¡ qhL©$s, ApS>¡ Ap‘Zp¡ cpf Aæepk¾$dp¡ A“¡
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 11
kyrh^pAp¡ D‘f dyL$pC Nep¡ R>¡. ‘qfZpd¡ rinZ“y„ A¡V$g¡ cpfsdp„ rinZ“¡ ìehõ’p L¡$ hluhV$
40 V$L$p L$pd ’pe R>¡. ‘qfZpd¡ õhp’}, k„Ly$rQs, ê$‘¡ Å¡hpe R>¡ s¡“¡ bv$g¡ NyZrhL$pk ê$‘¡ Å¡hpe s¡
T“|“u, A„^ph¡Nhpmp¡ “pNqfL$ dm¡ R>¡. A¡“p¡ AphíeL$sp R>¡. rinL$ spgud S>X$ Qp¡L$W„$y b“u NC
bv$gph sp¡ S> iL$e b“¡ Å¡ rinZ“p„ sdpd R>¡, v$¡Mph ‘|fsp¡ q¾$epL$p„X$ b“u NC R>¡. s¡dp„
A„Np¡$“u L$pmÆ g¡hpe. ‘qfhs®“ S>ê$fu R>¡. A¡L$ ×ô$p„s Ap„M DOpX¡$ s¡hy„ R>¡.
A¡V$g¡ âñ“p¡ âñ A¡ R>¡ L¡$ Þepe, kdp“sp, f0du kv$u“p âpf„c¡ äpÞk A“¡ S>d®“u hÃQ¡ eyÙ
b„^sy p, õhs„Ósp, kp¥“p kyM“p¡ rhQpf A¡ L¡$hm ’e¡gy„. äpÞk õhÃR>„v$u A“¡ rhgpku b“u Ne¡gy„.
iåv$p¡ flu Nep R>¡, A’p£ Nydphu b¡W$p R>¡, s¡“¡ afu S>d®“u riõsbÙ A“¡ fpô²$âd¡ u lsy„. äpÞk eyÙdp„
A’®‘|Z® iu fus¡ b“phhp ? A¡ Ðepf¡ S> i¼e lpeȳ. S>d®“u ÆÐey„. lpf“p¡ õhuL$pf L$fhp b„“¡
b“i¡ Äepf¡ Ap‘Zp rinL$p¡ ‘Npfv$pf dS|>f dV$u“¡ v$¡i“p k¡“p‘rsAp¡ k¡v $p““p d¡v$p“dp„ dþep.
fpô²$r“dp®Z“p A„Nê$‘ b“u“¡ L$pe® L$f¡. rinL$p¡“p„ Ap¥‘QpqfL$ rhr^Ap¡ ’C. ‘R>u S>d®“ k¡“p‘rsA¡
v$f¡L$ ‘Ngp„“u rhÛp’}“p rQÑ D‘f Akf ‘X$su V|$„ L$p hL$sìedp„ L$l¡gy„ A¡ l¥e¡ L$ps¡ fu fpMhp S>¡hy„ R>¡.
lp¡e R>¡. S>¡ NyZp¡ fpô²$“p rhL$pk A“¡ DÐL$j® dpV¡$ S>d®“ k¡“p‘rsA¡ L$l¡gy„ L¡$, "Al] äpÞk“p¡ k¡“p‘rs
S>ê$fu R>¡ A¡ NyZp¡“p rhL$pk dpV¡$ ‘p¡s¡ L$pe® L$fu füp¡ “’u lpep£ L¡$ S>d®“ k¡“p‘rs “’u ÆÐep¡. ‘f„sy
R>¡, A¡hp õhê$‘dp„ rinL$p¡ ‘p¡sp“u Ås“¡ Å¡sp Al] äpÞk“p¡ rinL$ lpep£ R>¡ A“¡ S>d®“u“p¡ rinL$
’pe. rinL$p¡ bv$gpi¡ sp¡ rinZ bv$gpi¡. dpÓ ÆÐep¡ R>¡. S>¡d“y„ L$pd dpf-L$p‘“y„ R>¡. A¡hp S>d®“
Ap¡fX$p, kyrh^pAp¡ L¡$ r“edp¡“u S>V$pTpm’u “rl. k¡“p‘rsA¡ rinL$“¡ Ap‘¡gu Ap cìe Apv$f-
A„S>rg R>¡.
cpfsdp„ op““u âq¾$ep AÐe„s dep®qv$s
b“u NC R>¡. õd©rs D‘f kOmp¡ cpf d|L$pC Nep¡ Ap‘Z¡ rinL$“p L$pe®“¡ Ap “S>f¡ Å¡Ciy„
R>¡. eyfp¡‘, Ad¡rfL$p, Å‘p“, õL¡$ÞX$u“¡rhe“ v$¡ip¡dp„ sp¡ Ap‘Zp„ r“Z®ep¡, Np¡W$hZp¡, L$pe®¾$dp¡, ‘ÙrsAp¡,
rinZ“p„ NyZpÐdL$ ‘qfZpdp¡ dmu i¼ep R>¡. L$pfZ kyrh^pAp¡ A„N¡ “h¡kf’u rhQpfsp ’Ciy„. fpô²¡$
L¡$ s¡ v$¡ip¡dp„ rinZ“u âep¡Niugsp S>mhpC R>¡. dlp“ b“hy„ lp¡e sp¡ A¡“p rinZ“¡ dlp“ b“phhy„
rinZ Apv$¡ip¡“„y Nygpd b“u “’u Ney„. qinZL$pe® Å¡CA¡. S>¡ rinZ A¡“p rhÛp’}Ap¡“¡ ApÐdk„ed,
Nsp“yNrsL$ Y$b¡ “’u Qpgsy„. A¡“y„ flõe rinZ“u S>hpbv$pfu A“¡ ìep‘L$ ×rô$L$p¡Z “’u iuMhu
õhpeÑsp R>¡. fpÄe“u d|W$udp„ rinZ k„L$p¡QpC “’u iL$sy„, A¡dp„ Nd¡ s¡V$gu sX$L$cX$L$ lp¡e sp¡ ‘Z
Ney„. õhpeÑsp lp¡e sp¡ S> âep¡Niugsp S>Þd¡ A“¡ r“f’®L$ R>¡. cpfsue rinZ“p¡ “hp¡ Ahspf L$fphhp
S>mhpe. âep¡Niugsp lp¡e sp¡ S> rinZ Æh„s A¡“p rinL$“p¡ A“¡ Adg õhê$‘“p¡ “hp¡ Ahspf
flu iL¡$. âõsys flu iL¡$. L$fphhp¡ A-r“hpe® R>¡.
ku-403, kyf¡g A¡‘pV®$d¡ÞV$,
S>Æk b„Ngp rhõspf, Adv$phpv$-380015
QpZ¼e-L$p¥qV$ëe A¡ â’d rinL$ lsp¡. ‘R>u A’®ip”u.
12—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
&& bp¡^ L$’p && ’p¡X$uhpfdp„ sp¡ Ap„Mp¡ kp¡Æ NC. bpbp“p
âk„N“u kpf‘$ dpsp-r‘sp AL$mphp gpÁep. Ap Å¡C ‘¡gp v$pv$p
bp¡ëep, "sd¡ OX$uL$ ip„rs fpMp¡. s¡“u Ap„Mdp„
Dd¡i Å¡ju
L$p¡gkp“u L$Zu ‘X¡$g R>¡. NpX$u Ecu fl¡ A¡V$g¡ lº„
Äepf¡ L$p¡gkp-‘pZu’u f¡gh¡“p A¡[ÞS>“ L$pY$u Ap‘y„.' Qpgsu NpX$uA¡ aŸg S>¡hu Ap„M“¡ L¡$d
v$p¡X$sp„ lsp Ðepf“u Ap OV$“p R>¡. Å¡hu.' ’p¡X$uhpf¡ Ly„$L$phph õV¡$i“¡ V²¡$C“ Ecu flu.
dpf¡ S>¡sgkf S>hp“y„ lsy„, A¡V$g¡ rQÑg ‘¡gp v$pv$pA¡ bpbp“p lp’ ‘L$X$u fpMhp L$üy„ “¡
õV¡$i“’u kp¡d“p’ d¡Cgdp„ b¡W$p¡. Ðepf¡ V²¡$C“ Ap¡R>u Ap„M“u ‘p„‘Z D’gphu kph TuZu L$Zu lsu s¡
lp¡hp“¡ L$pfZ¡ rNfv$u fl¡su. d“¡ sp¡ b¡khp“u S>Áep L$pY$u Ap‘u. ‘R>u L$üy„, ""Ap„M ‘f W$$„ X$y $„ ‘pZu R>p„V$p¡
dmu NC. ‘Z A¡L$ ‘p„kW$-rkÑ¡f hj®“p v$pv$p“¡ ldZp„ kpfy„ ’C S>i¡.'' bpbp“u Ap„M¡ ‘pZu
S>Áep dmu “l], Qp¡fZu, Tæcp¡, dp’¡ ‘pOX$u A“¡ R>p„V$e.y„ ’p¡X$uhpfdp„ sp¡ lsu A¡hu Ap„Mp¡ ’C NC.
Mc¡ ‘p¡V$Ly„$. ¼ep„e S>Áep “ lp¡hp’u “uQ¡ b¡ku Nep. fX$sp¡ bpbp¡ lkhp gpÁep¡ “¡ V²¡$C“ v$pX¡ $hp gpNu.
dpfu kpd¡“u kuV$ ‘f A¡L$ cZ¡gy„-NZ¡gy„ Ly$V$y„ b b¡Wy„$ v$pv$p“p dyM ‘f bpbp“y„ vy$:M v|$f L$ep®“p¡ Ap“„v$
lsy„. b¡ “p“p„ bpmL$p¡ k|sp lsp„. A¡L$ kps-ApW$ v$M
¡ psp¡ lsp¡. A“¡ bpb“u dp“p dyM ‘f v$pv$p“¡
hfk“p¡ bpbp¡ b¡W$p¡ lsp¡. bpmL$p¡“u dp b¡W$u b¡W$u b¡khp “ v$u^p“p¡ np¡c Ap„V$p dpfsp¡ lsp¡. s¡ZuA¡
Tp¡gp Mpsu lsu A“¡ r‘sp R>p‘y hp„Qsp lsp. v$pv$p“¡ kuV$ D‘f b¡khp L$üy„ ‘Z v$pv$p bp¡ëep,
kde khpf“p¡ lsp¡. gyZu^pf õV¡$i“ Aphsp bpfu ""dpf¡ sp¡ hqX$ep Esfu S>hp“y„ R>¡. ldZp„ õV¡$i“
‘pk¡ b¡W$¡ g dykpaf Ecp¡ ’ep¡. A¡V$g¡ s¡ S>Áep ‘f Aphu S>i¡. A¡V$g¡ Al]ep W$uL$ Ry>„'' ‘Z bpbp“p
Ap v$pv$p b¡khp Nep Ðep„ ‘¡gp bl¡“ bp¡ëep, ""Ðep„ r‘spA¡ M|b ApN°l L$fu kuV$ D‘f b¡kpep® A“¡
b¡ksp “l], dpf¡ Ap bpbp“¡ b¡kpX$hp¡ R>¡.''bpbp“¡ Apcpf dp“hp gpÁep. Ap’u v$pv$p bp¡ëep, "cpC,
bpfu ‘pk¡ b¡kpX$ép¡ A“¡ ’p¡X$u S>Áep ’C Ðep„ bl¡“¡ Apcpf dp“p¡ âcy“p¡ L¡$ d“¡ Ap„Mdp„ ‘X¡$g L$Ï„
g„bpìey„... L$pY$hp“u L$mp c¡V$ dmu, Ap Jdf¡ dpfu Ap„Mp¡“y„
“|f kl¡S>¡e Ap¡Ry>„ ’ey„ “’u, dp“hu“y„ vy$:M v|$f L$fu
gyZu^pf’u V²¡$C“ E‘X$ép“¡ v$kL¡ $ rdr“V$
iLy„$ Ry>„ A¡“p¡ d“¡ Ap“„v$ R>¡.''
’C li¡ Ðep„ bpfu ‘pk¡ b¡W¡$g bpbp¡ fX$hp gpÁep¡.
ApMp¡ Qp¡msp¡ Qp¡msp¡ Qukp¡ “pMsp¡ lsp¡. bl¡““u
KO EX$u NC. ‘|R>ey„, "iy„ ’ey„ ?' bpbpA¡ fX$sp ‘, b°û¡ðf “Nf, b°pûZ kp¡kpeV$u,
S>hpb Apàep¡, "dpfu Ap„Mdp„ L„$CL$ ‘X$éy„ R>¡.' Adf¡gu-365601, (dp¡) 9879566590
sdpfu Ås“¡ ip¡^hp“p¡ î¡›$ fõsp¡ A¡ R$¡ L$¡
sd¡ buÅ“u k¡hpdp» sdpfu Ås“¡ kdr‘®s L$fu v$p¡. - dlpÐdp Np»^u
buÅ“¡ dv$v$ L$fhu A¡ S> Ap‘Zu ‘p¡sp“u Ås“¡ dv$v$ L$fhp“p¡ fõsp¡ R$¡.
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 13
&& lmhp¡ r“b„^ && ‘¡“ dpV$u b“u“¡ Ap¡V$gp “uQ¡ EX$su lp¡e.
b¡L$(N) Vy$ õL|$g ‘sfp“u õg¡V$ lp¡e “p“L$X$u. A¡dp» NrZs
cZph“pf kpl¡b i|Þe gMu Ap‘¡. (NrZs
õhprs d¡Y$
cZph“pf kpl¡b S> L$d¡ lp¡e, bl¡“ L$¡d “l]
A¡hp¡ ‘qfhs®“L$pfu khpg Ad“¡ A¡ hMs¡ k|Èep¡
h¡L$¡i“ ‘|f»y ’pe õL|$gp¡ afu iê$ ’hp“p¡ kde
“lp¡sp¡). A¡ Np¡mpL$pf ‘f ‘¡“’u buÆhpf ÓuÆhpf
Aph¡. A¡ qv$hkp¡dp» OZuhpf R$p‘pdp» NyS>fpsudp»
A¡d ANrZs hpf i|Þe gMhp“p¡. A¡“¡ O|»V$éy»
gM¡gp ÓZ A»NÆ °¡ iåv$p¡ kp’¡“u Ål¡fMbfp¡
L$l¡hpe. ‘¡“’u ’e¡gu Np¡m-Np¡m f¡MpAp¡ A¡L$buÅdp»
Aph¡, "b¡L$ Vy$ õL|$g...'. Ap Ål¡fMbfp¡“p¡ l¡sy
A¡L$pL$pf ’C Åe A¡V$gu b^u hpf O|»V$hp“p¡. A¡
rhÛp’}Ap¡ A“¡ hpguAp¡“¡ õL|$g¡ S>hp“p¡ kfkpdp“
kpl¡b ‘pk L$f¡ A¡ ‘R$u A¡ S> õg¡V$“u buÆ sfa
Mfuv$hp S>hp dpV$¡ â¡fZp Ap‘hp“p¡. õL|$g¡ sp¡ S>hy»
A¡L$X$p¡ gMu Ap‘¡. A¡“¡ ‘Z Apd S> O|»V$hp“p¡.
S> ‘X$¡. A¡ sp¡ Æh“ “pV$L$“p¡ ‘l¡gp¡ A»L$. bÅfdp»
kp’¡ b¡W$¡gp R$p¡L$fp L$¡ R$p¡L$fu“u kp’¡ gX$sp», Å¡ dpfp¡
vy$L$p“p¡dp» A»v$f-blpf b^¡ ÅsÅs“u õL|$gb¡Np¡
A¡L$X$p¡ spfp A¡L$X$p’u ÅX$p¡ A¡hu Av$¡MpC S>NpX$hp“u
gV$L$su lp¡e, hp¸V$f bp¸V$gp¡ gV$L$su lp¡e A“¡ bpmL$p¡
âp’rdL$ õsf“u lp¡riepfuAp¡ iuMsp» L$epf¡ “p“u
A“¡ hpguAp¡ A¡“¡ Å¡sp» Å¡sp» afsp» lp¡e. Ap‘Z¡
õg¡V$’u L$pmp ‘Õ’f“u dp¡V$u õg¡V$“p g¡hg¡ ‘lp¢Qu
A¡d“¡ Å¡sp» afsp» lp¡CA¡ “¡ afsp» afsp» ‘lp¢Qu
S>CA¡ A¡ Mbf ‘Z “ ‘X$.¡ A¡d S> âp’rdL$
S>hpe rhs¡gp hfkp¡“p» fõs¡. õg¡V$-‘¡“ A“¡
ipmp“y» cZsf ‘|fy» ’pe.
"QpgZ NpX$u'“u Qp¡‘X$u A“¡ "v$i¡ urlkpb' cf¡gu
Æh““u ‘l¡gu "r“ipm“u ’¡gu.' Ap‘Z¡ ‘p»Q lh¡ S>¡ Aph¡ õL|$g A¡“¡ dpÝerdL$ ipmp
hfk“y» "Y$byXy$»' lp¡CA¡ Ðepf¡ ‘l¡gu hpf r“ipm¡ L$l¡hpe. Apd sp¡ A¡ dp¡V$u r“ipm ‘Z ky^f¡gpAp¡
S>sp» lp¡CA¡ A“¡ s¡e AphXy$» “p“y» v$ãsf gC“¡! õL|$g bp¡g¡. Al] r“ipm“u ’¡gu“¡ v$ãsf L$l¡hpe.
“hp r“iprmep“¡ gp¡L$p¡ gpX$ L$f.¡ Ap‘Z“¡ d|L$hp A¡dp» NyS>fpsu, NrZs, rhop“ hN¡f¡“u Qp¡‘X$uAp¡
Aph“pf dp, dp¡V$ub¡“, ‘X$p¡iu“u A¡ S> r“ipmdp» A“¡ “p¡V$p¡ lp¡e. “p¡V$dp» gMhp ‘¡[Þkg lp¡e. õg¡V$“¡
ApNm cZsu R$p¡L$fuA¡ A¡ KQ¼ey» lp¡e. ’¡gudp» S>¡ W$L¡ $pZ¡ “p¡V$byL$, ‘¡““¡ bv$g¡ ‘¡[Þkg A“¡ ‘p¡sp“u
lp¡e s¡ gpL$X$p“u ‘psmu ä¡ddp» Np¡W$h¡gy» L$pmp f»N¡ X$åbu“¡ W$¡L$pZ¡ “p¡V$dp» gM¡gy» c|»khp fbf lp¡e A“¡
f»N¡gy» ‘psmy» ‘sfy.» A¡“¡ õg¡V$ L$lh¡ pe. A¡“p AX$^p ‘¡[Þkg“u AZu L$pY$hp k»Qp¡ lp¡e. ‘¡[Þkg, fbf,
cpNdp» ‘psmp krmep ‘f Np¡W$h¡gp dZL$p lp¡e. ‘¡[Þkg“¡ AZu L$pY$hp“p¡ k»Qp¡ A¡ b^y» d|L$hp“p
gpg L$¡ ^p¡mu ‘¡“ sp¡ R|$V$u S> ‘X$u lp¡e. kp’¡ ‘sfp“p, b¡W$p OpV$“p g»bQp¡fk X$åbp“¡ L$»‘pkbp¡¼k
‘p¡sp“u X$åbu lp¡e. “p“p¡ L$‘X$p“p¡ cu“p¡ L$V$L$p¡, L$l¡hpe. A¡“¡ MMX$phu iL$pe, ‘R$pX$u iL$pe A“¡
A¡“¡ õg¡V$ g|R$hp“y» ‘p¡sy» L$l¡hpe A¡“¡ “p“L$X$u DN° sL$fpfdp» kpd¡hpmp“¡ dpfu ‘Z iL$pe. A¡d sp¡
‘sfp“u X$åbudp» d|L$hp“y». A¡ kp¥’u h^y d|ëehp“. õg¡V$ ‘Z dpfpdpfudp» D‘ep¡Nu lr’epf Mfy». A¡L$
L$d¡ sp¡ L$¡ õg¡V$dp» gM¡gy» c|k
» hp dpV$¡. Æh“dp» dpÓ L$C fus¡ âep¡Åe A¡ Ad“¡ Mbf R$¡ ‘Z Ad¡
âp’rdL$ ipmp“p õsf ky^u S> Apd A¡L$ hpf “p“‘Z’u S> Arl»kp“p dpN¸® Qpg“pfp lp¡hp’u
gM¡gy» dpÓ ‘pZu’u c|»khp“u sL$p¡ dm¡ R$¡. rl»kp“u hpsp¡ ‘Z “ L$fuA¡. MMX$phhp’u ‘ssy»
gMhp’u byÌ$u ’C Ne¡gu ‘¡““u AZu qfk¡kdp» lp¡e sp¡ dpfhp ky^u iy» L$pd S>hy»? Ap D‘fp»s
r“ipm“p Ap¡V$gp“u ^pf¡ S> L$pY$hp“u. kp»S> ‘X$¡ A¡ cZhp“u Qp¡‘X$uAp¡ ‘Z lp¡e. A¡“¡ ‘pW$é‘yõsL$
14—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
L$l¡hpe. ‘Z bpmL$p¡ lÆ blº cÎep “ lp¡e A¡’u ’p¡X$p qv$hkdp» Qp¡‘X$uAp¡“p» ‘p“p» Myghp dp»X$¡.
A¡d“¡ ‘yõsL$ iåv$ “ AphX$¡. b^p Qp¡‘X$u S> Aphs¡ hj£ A¡ Qp¡‘X$uAp¡, k¡L$ÞX$l¡ÞX$dp»’u ’X®$lÞ¡ X$
bp¡g¡. b“u“¡ h¡Qpe A¡hu fl¡i¡ L$¡ “l] A¡“p¡ A¡ L$¡hp
Ap Qp¡‘X$uAp¡ b¡ fus“u Aph¡. “hu A“¡ cZ“pf“¡ ‘“pf¡ ‘X$u R$¡ A¡ ‘f Ap^pf.
k¡L$ÞX$lÞ¡ X$. “hu Qp¡‘X$u A¡V$g¡ “hu “½$p¡f. A¡“p Qp¡‘X$uAp¡ kp’¡ “p¡V$byL$p¡ lp¡e. NrZsrhop“
‘p“p» lÆ L$p¡fp kyNr» ^s lp¡e. bpC[ÞX$»N ‘pLy$» lp¡e. dpV$¡ ‘pL$p ‘y»W$p»“u, cpjpAp¡ dpV$¡ L$pQp ‘y»W$p“u. ìlpe
R$p‘Mp“p’u ku^u Qp¡‘X$uAp¡“u vy$L$p“¡ Aphu lp¡e. kp¡ ? NrZs rhop“ dpV$¡ sfa¡Zu hgZ L$¡d?
M|b ê$‘pmu gpN¡. A¡ b^u åeyV$u[¼h“p¡. buÆ S>hp v$p“¡ ¡... Brslpk Nhpl R$¡. cpjpAp¡“¡ l»d¡ip»
k¡L$ÞX$lÞ¡ X$ Qp¡‘X$uAp¡ Aph¡. k¡L$ÞX$l¡ÞX$ A¡V$g¡ L$pC¡ A¡ ‘p¡sp“p A[õsÐh dpV$¡ gX$h»y S> ‘X$éy» R$¡. V|$»L$dp»,
hp‘f¡gu. Aphu Qp¡‘X$uAp¡ ‘Z b¡ fus“u lp¡e: A¡L$ dp¡V$u r“ipm“p iê$Aps“p» hjp£dp» v$ãsf Aphy» lp¡e.
Ofdp» S> ‘f»‘fpNs fus¡ âpá ’su dp¡V$p cpCAp¡ OZp v$¼sf ‘Z bp¡g¡. V$pCdV$¡bg A“ykpf Ap b^y»
bl¡“p¡“u Qp¡‘X$uAp¡ A“¡ buÆ “p“p cpCbl¡“p¡ “ A¡L$ Mcp’¡gpdp» cfu“¡ KQL$u“¡ Qpgsp» r“ipm
lp¡e A¡hp bpmL$p¡A¡ Qp¡‘X$uAp¡“u vy$L$p“p¡dp» h¡Qu S>hp“y». Ap ’¡gp¡ L$p‘X$“p¡ lp¡e, f¡[¼T““p¡ lp¡e,
v$u^¡gu Qp¡‘X$uAp¡. Ap Qp¡‘X$uAp¡ “hu Qp¡‘X$uAp¡ L$“¡ hpk“p¡ ‘Z lp¡e. hp‘f“pf“p r‘spîu“u Apr’®L$
L$fsp» kõsu dm¡. A¡“p ‘p“p» L$p¡fp», kyN»r^s “ A“ykpf. Ap v$ãsf S>¡ hjp£ S>sp» õL|$gb¡N L$l¡hpey»
lp¡e. bpC[ÞX$»N Y$ugy» ‘X$u Ney» lp¡e. apV$¡gy» ‘Z lp¡C A¡dp» Qp¡‘X$uAp¡-“p¡V$p¡ kp’¡ “põsp“p¡ X$åbp¡, Ry$‘ph¡gu
iL$¡. A¡“p ‘f A¡“¡ ANpD hp‘f“pf“y» “pd, õL|$g“y» hpsp®“u, qaëd“p Nusp¡“u Qp¡‘X$uAp¡ ‘Z lp¡e.
“pd, hN® hN¡ gM¡gy» lp¡e. L$p¡C hpf aŸg S>¡h»y L$i»Ly $ aºÁNp, qV$L$qV$qL$ep, cdfX$p, L$p»L$pV¡ $u, L|$L$p S>¡hp fdL$X$p»
Qusf¡gy» lp¡e A“¡ “uQ¡ Nygpb gM¡g»y lp¡e. Ap ‘Z lp¡e. kp»S>¡ O¡f ‘pR$p Aph¡gp v$asfdp» ri»NQZp,
D‘fp»s Of, k|fS>, V$p¡‘u, ‘s»N“p» rQÓp¡ ‘Z Ap»bp¡rmep», fõs¡’u rhZ¡gp» L$p»L$fp-‘’fp ‘Z lp¡e.
kg¡bg lp¡C iL$¡. A¡ Qp¡‘X$u h‘fpep“u A¡ A¡“¡ Mc¡ JQL$u“¡ Qpghy» ‘X$¡. L$p¡C cpCb»^
r“ip“uAp¡. ‘Z Ap‘Z¡ Qp¡¿Mu L$ip rQsfpdZ kpeL$g gC“¡ Aphsp¡ lp¡e sp¡ A¡“u kpeL$g ‘f
rh“p“u Qp¡‘X$u g¡hp“u. ApNm“p D‘ep¡NL$sp®A¡ A¡ v$ãsf cfphu“¡ A¡ ‘X$u “ Åe A¡ dpV$¡ L$q¡ fef
Qp¡‘X$u cZu S> “’u A¡hu N¡fÞV$u ! kpQ¡kpQp ‘L$X$u“¡ Qpghy» ‘X$.¡ ‘¡gp¡ CÃR$¡ sp¡e kpeL$g cNphu
cZ“pfpA¡ A¡dp» guV$uAp¡ v$p¡fu lp¡e, ApBA¡d‘u “ iL$¡. cpCb»^“¡ cpfhplL$ b“phhp¡ A“¡ L$¡qfef
gM¡gy» lp¡e. NrZs“u Qp¡‘X$udp» õhpÝepe ‘p“p 26 ‘p¡s¡ ‘L$X$u fpMhy» A¡ DNsp fpS>L$pfZu“y» gnZ.
‘f“p v$pMgpAp¡“u bpS>ydp» gMu“¡ S>hpb ‘p“y» bl¡“‘ZuAp¡ kp’¡ v$asf“u Av$gpbv$gu L$fhu.
71, Qp¡’u guV$u A¡h»y dpN®v$i“® ‘Z L$fph¡. bpmL$“¡ Ap‘Zu kp’¡ Qpgsp Aphsp» L$p¡C rirnL$pA¡ O¡f
NrZs“u A¡hu k¡L$ÞX$l¡ÞX$ Qp¡‘X$uAp¡ blº Nd¡. s‘pkhp kp’¡ gu^¡gu r“b»^“u “p¡V$p¡“p¡ ’p¡L$X$p¡
bpmL$ A¡hu Qp¡‘X$u ‘k»v$ L$f¡. ‘à‘pîuAp¡ A¡ DW$phu gC“¡ Nyfyk¡hp L$fhu S>¡hp rhrh^ L$pdp¡ õL|$g¡
qfS>¡¼V$ L$f¡. b¡ ‘¡Y$uAp¡ hÃQ¡“p k»Oj®“y» A¡ ‘l¡gy» S>sp» A“¡ O¡f ‘pR$p S>sp» L$fu iL$pe.
‘Nr’ey». õL|$g M|g¡ A¡“¡ buS>¡ qv$hk¡ “hu Qp¡‘X$uAp¡ Apd S> ’p¡X$p hfk Åe. lh¡ Ap‘Z“¡
gph“pfpAp¡ ‘p¡sp“u åeyV$u[¼h“p¡“¡ ip¡Ap¸a L$f¡. sfyZphõ’pdp» klS> A¡hp OV$“p Op¡X$p“p¡ ’“N“pV$
k¡L$ÞX$lÞ¡ X$ Qp¡‘X$uAp¡“p dprgL$p¡ ‘p¡sp“u Qp¡‘X$u “¡ h]Tpsu ‘p»Mp¡“p¡ aX$aX$pV$ k»cmpsp¡ lp¡e. cZhp“y»
L$V¡ $gu Qp¡¿Mu R$¡ A¡“p¡ hË$ dpf¡. cZhp“y» iê$ ’pe. ApNm h^sy» lp¡e. v$ãsf h^pf¡ hS>“v$pf b“sy»
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 15
S>sy» lp¡e, X$püp ’C“¡ cZhp dp»X$ép» lp¡CA¡. R|$V$u Åe. Æh““p¡ A¡ kyMdeL$pm ‘|fp¡. lh¡“p¡
õL|$g¡’u Aphsp-S>sp» fõspdp» L$fsp»'sp» sp¡ap“p¡ “ kde KQy» cZhp“u dl¡“s L$fhpdp» rhsphhp“p¡
L$fsp» lp¡CA¡. L$v$pQ kpeL$g ‘f õL|$g¡ S>hp dmsy» R$,¡ ‘R$u L$¡qfef b“phhp“u R$¡ A¡hu Ap¡R$uhÑu
lp¡e. ‘Z lh¡ L$p¡C“¡ Å¡hp“p, L$pC¡ “¡ Ap‘Z“¡ A½$g Aphu NC lp¡e.
Å¡hX$phhp“p frkL$d^yf sp¡ap“p¡ iê$ ’hp dp»X$ep» sd¡ S>¡ gC“¡ L|$v$sp», v$p¡X$sp» õL|$g¡ S>sp»
lp¡e. ApX$u “S>f¡ Å¡C“¡ bl¡“‘Zu“p L$p“dp» lsp» A“¡ A¡d S> fMX$sp», A’X$psp» O¡f ‘pR$p»
Nyk‘ykp¡ ’hp dp»X$u lp¡e. Bipfp ‘Z ’sp lp¡e. ‘lp¢Qsp» lsp» s¡ MpMu, bv$pdu, fpMp¡X$u, L$pmp
v$asfdp» QZp, Ap»bp¡rmep, L$p»L$fp, “põsp“p X$åbp“¡ f»N“p¡ Mcp’¡gp¡ A’p®s v$ãsf A¡V$g¡ L$¡ Æh““p A¡
W$L¡ $pZ¡ L$p¡CA¡ Dsphm¡ gMu“¡ d|L$¡gu â¡dQuÌ$u lp¡C kyMde L$pm“u kp’u sdpfu õL|$gb¡N AÐepf¡ ¼ep»
iL$¡. b^p A¡hp “kubv$pf A“¡ kplrkL$ “ ‘Z R$?
¡ Ofdp» sp¡ “l] lp¡e. õdfZ“p ‘V$pfpdp» Mfu?
lp¡e. L$p¡C L$p¡Cdp» rQÌ$uAp¡ gMhp“¡ bv$g¡ cZhpdp»
Ýep“ Ap‘hp“y» X$lp‘Z lp¡e. õhprs d¡Y$, bu-1104, fÐ_pL$f A¡V$g¡f,
Ðep» sp¡ Aphu ‘lp¢Q¡ R$¡ëgp¡ qv$hk, rhv$pe Ap¡dL$pf¡ðf dlpv$¡h ‘pk¡, fpdv$¡h“Nf fp¡X$,
kdpf»c A“¡ õL|$g ‘|fu. õL|$g“p» v$asfp¡ S>¡“¡ lh¡ Å¡^‘yf Npd rhõspf, Adv$phpv$ 380015
Ap‘Z¡ b¡N L$l¡sp» iuMu Nep» lp¡CA¡, R$ë¡ g¡ R$¡ëg¡ (dp¡) 91-8980001904
A¡ D‘pX$sp» ifd Aphhp dp»X$u lp¡e A¡ Mf¡Mf email:swatejam@[Link]
&& rhÛph©Ñ &&
CÞvy$L$pL$p CàL$p¡hpgp L$p¡g¡S> Ap¸a apd®ku : i¥nrZL$, kp»õL©$rsL$ ¼gb, õ‘p¡V¹$k® ¼gb A“¡ SSIP Üpfp
X$p¡. l¡sp A¡d. L$pR$uep, îudsu ‘gL$ L$¡. ìepk, îu L©$Zpg A¡Q. kp¡g»L$u hN¡f¡A¡ sp. 24/04/2026 “p
fp¡S> fpÄe k»õ’pA¡ b¡Q 2022-23 dpV$¡ lpqv®$L$ A“¡ epv$Npf rhv$pe kdpfp¡l“y» Apep¡S>“ L$eȳ, S>¡ s¡d“p
i¥nrZL$ âhpk“u kam ‘|Zp®lrº s“p¡ A¡L$ dlÒh‘|Z® Ahkf lsp¡. L$pe®¾$d cph“pAp¡, L©$sosp A“¡ Ap“»v$’u
cf‘|f füp¡, S>¡dp» AÝep‘L$ d»X$m A“¡ S>yr“ef rhÛp’}Ap¡A¡ dmu“¡ rkr“ef rhÛp’}Ap¡“¡ lpqv®$L$ rhv$pe
Ap‘u. Ap âk»N¡ rhÛp’}Ap¡“p k»õ’pdp» rhsph¡gp hjp£“p A“ychp¡, rkqÙAp¡ A“¡ epv$Npf nZp¡“¡ DÅNf
L$fhpdp» Apìep. L$pe®¾$d“p¡ A¡L$ dlÒh‘|Z® cpN kÞdp“ A“¡ âdpZ‘Ó rhsfZ dpV$¡ kdr‘®s lsp¡, S>¡dp»
rhÛp’}Ap¡“¡ hj®cf“u s¡d“u kq¾$e cpNuv$pfu A“¡ “p¢^‘pÓ ep¡Nv$p“ bv$g dpÞesp Ap‘hpdp» Aphu.
A¡L$¡X$¡rd¼k (Mrs. Jinal N. Tandel/Mrs. Heta M. Kachhiya), L$ëQfg ¼gb (Mrs. Palak K.
Vyas), õ‘p¡V¹$k® ¼gb s¡dS> SSIP (Mr. Krunal H. Solanki), Üpfp rhÛp’}Ap¡“¡ i¥nrZL$, kl-
‘pW$é¾$d, fdsNds A“¡ “hu“ âh©rÑAp¡dp» v$ip®h¡g DÐL©$ô$ âv$i“® dpV$¡ âdpZ‘Óp¡ Ap‘hpdp» Apìep.
Ap kÞdp“ Üpfp k»õ’p“u khp¯Nu rhL$pk âÐe¡“u ârsbÙsp õ‘ô$ ’C A“¡ rhÛp’}Ap¡“¡ crhóedp» h^y
âNrs dpV$¡ âp¡Ðkpl“ dýey». cpN g¡“pfp 50 rhÛp’}Ap¡ A“¡ 13 rinL$pA ¡ ¡ cpN gu^p¡. rhv$pe kdpfp¡l
A»s¡ cphyL$ R$sp» Apipcep® dplp¡gdp» ‘|Z® ’ep¡, S>¡dp» b¡Q 2022-23“p rhÛp’}Ap¡“¡ s¡d“p Dˆ>hm
crhóe dpV$¡ iycL$pd“pAp¡ ‘pW$hhpdp» Aphu. Ap âk»N¡ dpÓ s¡d“u rkqÙAp¡“p¡ S> “l], ‘f»sy k»õ’p
kp’¡“p¡ As|V$ b»^ ‘Z h^y dS>b|s b“pìep¡, S>¡ v$fL¡ $ dpV$¡ epv$Npf b“u füp¡.
16—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
&& A¥rslprkL$ && h^y dpZkp¡ A¡L$ kp’¡ Esfu“¡ ‘p¡sp“u s©jp s©á
"NyS>fps“y„ Aârsd hph õ’p‘Ðe' L$fu iL¡$ s¡hp¡ L|$hp¡. A¡V$gy„ S> “l] ‘Z Ðep„“u
W„$X$L$dp„ b¡ku“¡ blpf“p sp‘-V$pY$L$¡ âhpk“p ’pL$dp„’u
L¡$. ku. bpfp¡V$ ’p¡X$uL$ rhîp[Þs d¡mhu iL¡$ A“¡ [¼h„rQs s¡“p
L$gp-õ’p‘Ðe“¡ r“lpmu Ap“„v$ âpá L$fu iL¡$ s¡hu
Nyá fpS>huAp¡“p ipk“L$pm“¡ âpQu“ A¡L$ rhriô$ S>Áep, A¡d L$l¡hy„ h^y ep¡Áe NZpi¡.
cpfs“p¡ s¡dS> dyOg (bpv$ipl iplS>lp„“p) Ap sb½¡$ âï“ A¡ ’pe L¡$ NyS>fpsdp„ Aphp„
ipk“L$pm“¡ dÝeL$pgu“ cpfs“p¡ kyhZ®eyN NZhpdp„ bp„^L$pd“p¡ âpf„c ¼epf’u ’ep¡ ? s¡ ‘f kl¡S>
Aph¡ R>¡. A¡ S> fus¡ NyS>fps“p kp¡g„L$u-hpO¡gp “S>f L$fu gCA¡.
L$pgu“ ipk“L$pm (C.k. 942 ’u 1304) “¡ ‘Z
NyS>fpsdp„ d¥ÓL$ L$pm (C.k.470 ’u
Ap v$fˆ>p¡ Ap‘hpdp„ Aph¡g R>¡. kpdpÞes: kyhZ®eyN
788) v$fçep“ kp¥ â’d hph kp¥fpô²$“u TugpZu
A¡V$g¡ kph®rÓL$ n¡Ó¡ rkqÙkcf kdeNpmp¡. A¡
(C.k.520) A“¡ d„Sy>îu (C.k.650)''1 b„^pC
×rô$A¡ d|ghsp„ NyS>fps“p Ap ipkL$p¡A¡ ‘Z A¡hu
lp¡hp“p¡ D‰¡M dm¡ R>¡, ‘f„sy s¡“¡ gNsu AÞe
rkqÙ lp„kg L$fu lsu. Ap âNrs A„sN®s Aphsu
rhNsp¡ D‘gå^ “’u. Apd d¥ÓL$L$pm’u S> NyS>fpsdp„
kp„õL©$rsL$ rkqÙAp¡ rhi¡j Ýep“pL$j®L$ S>ZpC R>¡.
b„^php iê$ ’e¡gp„, Aphp„ hph õ’p‘Ðep¡, kp¡g„L$u-
Ðepfbpv$ dyõgud ipk“L$pgu“ (C.k.1304 ’u
hpO¡gp L$pmdp„ ‘p¡sp“u khp£ÐL©$ô$ L$npA¡ ‘lp¢Ãep„
1760) NyS>fpsdp„ ‘Z Ap âh©rÑ ‘|h®hs¹ Qpgy
A“¡ Ðepfbpv$ dy[õgd ipk“L$pm v$fçep“ ‘Z
fl¡sp„, L$gph¥ch“p¡ S>¡ hpfkp¡ Ap‘Z“¡ dþep¡ s¡“¡
‘|h®hs¹ Qpgy S> füp„. dpV¡$ S> L¡$V$gpL$ rhÜp“p¡ s¡“¡
Å¡C“¡ ApS>¡ ‘Z v$¡i-rhv$¡i“p âhpkuAp¡ Arcc|s
‘yfpgep¡, dlpgep¡, v$¡hpgep¡, S>mpiep¡, v|$Np£ A“¡
’ep rh“p fl¡sp “’u. hpõshdp„ Aphp„ õ’p‘Ðep¡
DÛp“p¡“u dpaL$ “Nfue õ’p‘Ðe“p¡ A¡L$ cpN
’L$u S> Ap‘Zp NyS>fps“p¡ kp„õL©$rsL$ hpfkp¡ frmeps
NZph¡ R>¡. ‘pòpÐe L$gp rhh¡QL$ bS>£k A“¡
bÞep¡ R>¡.
L$p¡k¡Þk (Burges and Cousens) Ap k„v$c£ “p¢^¡
D‘fp¡¼s õ’p‘Ðe L$pdp¡ ‘¥L$u“p„ hph R>¡ L¡$, ""“pNqfL$ õ’p‘Ðedp„ hph“u fQ“p A¡L$
õ’p‘Ðep¡“y„ rhi¡js: NyS>fps A“¡ fpS>õ’p“dp„ rhriô$ âL$pf“u NZpe R>¡, A¡V$g„y S> “l] ‘Z s¡
Mpk dlÒh R>¡. Apd sp¡ s¡ A¡L$ S>mpie dpÓ R>¡, OZ¡ A„i¡ NyS>fps A“¡ fpS>õ’p“dp„ S> rhL$pk
‘f„sy A¡ D‘ep¡N D‘fp„s õ’p‘Ðe L$gp“p A¡L$ ‘pd¡g R>¡.'2 Ap rh^p““¡ s‘pksp„ S>Zphhy„ füy„
ApNhp A„N sfuL¡$ s¡“y„ ArõsÐh A“¡ dlÒh L¡$ NyS>fps A“¡ fpS>õ’p“ ‘pZu dpV$¡ M¢Q A“ychsp„
“p¢^‘pÓ NZu iL$pe s¡hy„ R>¡. A¡ k„Å¡Np¡dp„ Ap‘Z¡ fpÄep¡ R>¡. s¡’u Ðep„“p A„sqfepm A’hp Ål¡f
Ap ""hph'' iy„ R>¡ ? s¡ kdÆ gCA¡ "hph' iåv$ dpNp£ ‘f Aph¡gp„ õ’mp¡A¡ Aphp„ bp„^L$pdp¡ krhi¡j
hpõshdp„ k„õL©$s“p "hpr‘L$p' iåv$ ‘f’u Dsfu b“¡gp„ S>Zpe R>¡. v$p.s. âpQu“ kp¥fpô²$ (kyfpô²$)“¡
Apìep¡ R>¡. Ap õ’p‘Ðe L$pd A„N¡ kph kfm A“¡ fpô²$ue ^p¡fu dpN® kp’¡ Å¡X$sp, DÑfdp„ AZrlg‘yf-
kdÅe s¡hu ìep¿ep Ap‘sp„ L$l¡hy„ L¡$ ""hph A¡V$g¡ ‘pV$Z ’C“¡ T]TyhpX$p“p fõs¡ ^p„N^°p, dp¡fbu,
‘Nr’ep„hpmp¡ L|$hp¡'' ‘ep®á “’u. s¡’u hph“u kph Å¡X$uep, Åd“Nf A“¡ ÜpfL$p S>sp„ (A¡L$ dpN®),
kpdpÞe ‘qfcpjp Ap‘sp„ L$lu iL$pe L¡$ hph A¡V$g¡ Äepf¡ (buÅ dpN£) ^p¡mL$p ’C“¡ ^„^yL$p, hëgcu‘yf“¡
‘Nr’ep„“u dv$v$’u R>¡L$ S>mõsf ky^u A¡L$ L¡$ s¡’u fõs¡ âcpk ‘pV$Z, h¡fphm, ‘p¡fb„v$f A“¡ ÜpfL$p
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 17
S>sp„ fpô²$ue ^p¡fu dpN® ‘f c|sL$pm“u A¥rslprkL$ R>¡. NyS>fps“p âpQu“ ìep‘pf“p l¡sy dpV¡$ ^p¡fudpNp£
L$’“u L$l¡su qL„$dsu Ahi¡jp¡ ê$‘u hphp¡ “S>f¡ ‘X¡$ ‘f AdyL$ A„sf¡ S>mpiep¡ b„^psp„. kph®S>r“L$
R>¡.3 dpV¡$ S> ÅZusp rhÜp“ fГdZufph cudfph ‘fdp’® dpV¡$ s¡“y„ r“dp®Z ‘yÎe‘v$ ‘|h®^d® NZpsp¡''6
Å¡V¡$ s¡“¡ "NyS>fps“u Mpk rhi¡jsp'4 NZph¡ R>¡. Apd Å¡sp„ Aphu hphp¡ bp„^hp ‘pR>m“p¡
NyS>fpsdp„ dy¿eÐh¡ fpÅ-fpZuAp¡, î¡›$uAp¡, v$pspAp¡, Apie A“¡ s¡“u D‘ep¡rNsp kdÆ iL$pe s¡d R>¡.
dlpS>“p¡, ìep‘pfuAp¡ A“¡ ¼hrQs¹ hZTpfpAp¡ lh¡ s¡“u fQ“p ‘f Ýep“ Ap‘uA¡ ""A¡dp„ A¡hu
Üpfp Aphp„ bp„^L$pdp¡ L$fphhpdp„ Aph¡gp„ R>¡. S>¡“u fQ“p lp¡e R>¡ L¡$; g„bQp¡fk hph“p R>¡X¡$ L|$hp¡ lp¡e
‘pR>m dlv$¹A„i¡ s©jpsyf dpZk“u s©jp byTphu A“¡ A¡ L|$hp“u kpd¡“p R>¡X$¡ ’u ‘pZu“u k‘pV$u sfa
‘yÎe L$dpC g¡hp“p¡ Apie fl¡gp¡ Å¡hp dm¡ R>¡. Esfhp“p„ ‘Nr’ep„ lp¡e; S>¡’u A¡dp„ kl¡gpC’u
Ap^yr“L$ ‘qfâ¡ndp„ rhQpfuA¡ sp¡ Ap hph õ’p‘Ðep¡“¡ Esfu iL$pe''7 s¡“u rhi¡j kdS> Ap‘sp„ L$lu
Ap‘Z¡ S>m ìehõ’p‘““p„ DÐL©$ô$ Dv$plfZ sfuL¡$ iL$pe L¡$, ""S>¡ S>ÁepA¡ L|$hp¡ L$fhp“p¡ lp¡e s¡“p’u
NZphu iL$uA¡. rhð S>mk„L$V$ A“¡ ìehõ’p‘“ AdyL$ A„sf¡ S>du“ ‘f â’d A¡L$ ‘uqW$L$p bp„^hpdp„
n¡Ó¡ L$pd L$fsu Ap„sffpô²$ue k„õ’pAp¡A¡ Ap k„v$c£ Aph¡ R>¡. s¡“u A¡L$bpSy>A¡ Qp¡¼L$k L$v$“p ‘Nr’ep„“u
dpQ®-f002dp„ “¡^fg¡ÞX$“p X¡$“l¡N “Nf Mps¡ "hëX®$- kuX$uhpmu fQ“p L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. ¾$d¡¾$d¡ A¡
hp¸V$f ap¡fd' A„sNs® Apep¡Æs L$f¡g A¡L$ hëX®$ ‘Nr’ep„ ‘¡gp L|$hp“u A¡L$ v$uhpg“¡ R>¡v$¡ R>¡...
L$p¡ÞafÞkdp„ â[Link] b°ûcË$ (ApQpe®, A¡Q.L¡$. ‘pZu“u k‘pV$uA¡ ‘lp¢Qhp dpV¡$ ‘Nr’ep„ Dsf“pf
ApV®¹k âqsL©$rs, L$p¡ÞafÞk“p AÝen A“¡ friep“p hN®“¡ h^y îd “ ‘X¡$ A¡ dpV¡$ A„sf¡ A„sf¡ “p“p
‘|h®hX$p rdMpCg Np¡bp£Qp¡h“¡ c¡V$ ^fu“¡, NyS>fps¡ L$v$“p A“¡ hÃQ¡ hÃQ¡ dp¡V$p L$v$“p ‘X$’pf bp„^hpdp„
âpQu“L$pm’u S>m-ìehõ’p‘“ n¡Ó¡ v$pMh¡g kyT- Aph¡ R>¡. A¡ fus¡ hph“p L|$hp“¡ ‘lp¢Qhp ÓZ Qpf
byT“p¡ ¿epg Apàep¡ Ðepf¡ D‘[õ’s kh£ dlp“ycphp¡ ‘X$’pf’u “h “h ‘X$’pf ky^u“u ep¡S>“p L$fhpdp„
A¡ s¡“¡ spmuAp¡’u h^phu gu^p¡ lsp¡.5 A¡ v$ip®h¡ Aph¡ R>¡. Ap dy¿e ‘X$’pf“u b„“¡ bpSy>A¡ v$uhpg“¡
R>¡ L¡$ Ap hph õ’p‘Ðe“y„ dpÓ NyS>fps L¡$ cpfsdp„ AY¡$gu“¡ cuspõs„cp¡ (Ly$X$Qõ’„cp¡) s’p hQdp„ Ry>V$p
S> “l] ‘Z h¥rðL$ L$npA¡ ‘Z dlÒh‘|Z® õ’p“ N„cp¡ ‘f A¡L$ ‘R>u A¡L$ V¡$L$hg¡ dS>gp“u fQ“p
R>¡. Aphp h¥chu L$gphpfkp“¡ au gp¡L$dp“kdp„ L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. ‘X$’pf“u b„“¡ bpSy>A¡ v$uhpgp¡“¡
Æh„s L$fu g¡hp“u Ap‘Zu kp¥“u afS>“p cpNê$‘¡ Nhpn (Np¡Mgp) ep¡Æ“¡ s¡dp„ v$¡hv$¡huAp¡“p„ rië‘p¡
AÓ¡ A¡“u D‘ep¡rNsp, fQ“p, dlÑp, L$gph¥ch s¡dS> kyip¡c“p¡ hN¡f¡ dyL$hpdp„ Aph¡ R>¡. Apd
s¡dS> Brslpk“¡ gNsu ’p¡X$uL$ dprlsu d¡mhuiy„. L|$hp“p ‘pZu“u k‘pV$uA¡ ‘lp¢Qsp ky^udp„ hphdp„,
X$p¸.A¡Q.Æ.ip”u A“¡ âp.‘fuM hph“u ÓZ, ‘p„Q L¡$ kps dpm ky^u“u ep¡S>“p Ap‘p¡Ap‘
D‘ep¡rNsp k„v$c£ “p¢^¡ R>¡ L¡$ ""NyS>fps-fpS>õ’p““p¡ ’C Åe R>¡. õ’p‘Ðe“u ‘qfcpjpdp„ Ap dpm“¡
âv$¡i âpQu“ kde’u S> ìep‘pf-hprZÄe kp’¡ "L|$V$' L$l¡ R>¡ aŸV$“u v$uhpg“u Apk‘pk ANfsp¡ bÞ“¡
k„L$mpe¡g R>¡. (‘|h£ Äepf¡) dpg^pfu hZTpfp“u bpSy>A¡ L|$hpdp„ kl¡gpC’u Esfu iL$pe s¡ dpV¡$
‘p¡W$p¡ A¡L$ õ’m¡’u buS>¡ õ’m¡ r“f„sf õ’mp„sf vuhpgdp„ Óp„ku L¡$ hsy®mpL$pf kuX$u“u ep¡S>“p L$fhpdp„
L$fsu (A¡hp kde¡) h¡fp“ âv$¡idp„ (‘uhp dpV¡$) Aph¡ R>¡. L¡$V$guL$ hphp¡“u dÝedp„ L|$hp¡ fpMu“¡ s¡“u
duWy„$ ‘pZu dmu fl¡ s¡ dpV¡$ A“¡L$ r“S>®“ õ’mp¡A¡ ÓZ¡ bpSy>A¡ Esfu iL$pe A¡ âL$pf¡ ‘Nr’ep„“u
s¡dS> Npd“p Np¢v$f¡ W¡$fW¡$f hphp¡ b„^pe¡g dmu fl¡ fQ“p lp¡e A¡hp ‘Z v$pMgp Å¡hp dm¡ R>¡.''8
18—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
hph õ’p‘Ðe“u fQ“p“u dp¡V$pcpN“u îu Å¡V¡$“¡ dmsp¡ S> Arcâpe fS|> L$ep£ lsp¡. ‘f„sy
bpfuL$pC’u Å¡ep ‘R>u lh¡ Ap‘Z¡ s¡“p âQrgs s¡ ‘R>u cpfs kfL$pf“p ‘yfpsÒh Mpsp sfa’u
A¡hp rhrh^ âL$pfp¡ ‘f A¡L$ “S>f L$fuA¡, sp¡ Al] Mp¡v$L$pd A“¡ kdpfL$pd lp’ ^fpsp„ (1986),
S>Zpe R>¡ L¡$ ip”N„’p¡A¡ hph“p Ly$g Qpf âL$pf: hjp£’u L$pm“p A„^pfpdp„ v$V$pe¡gp Ap õ’p‘Ðe
“„v$p, cÖp, S>ep A“¡ rhS>ep NZpìep R>¡. Ap fГ“p L$gph¥ch“p dpÓ NyS>fps “rl ‘Z v$¡i-
sdpd âL$pfp¡“u ip”ue kdS> Ap‘sp„ “p¢^u iL$pe rhv$¡i“p A“¡L$ L$gpfrkL$p¡ A“¡ sS>op¡“¡ gpc
L¡$ ""A¡L$ dyM A“¡ ÓZ aŸV$“u hph“¡ "“„v$p' b¡ dyM dmhp ‘pçep¡ R>¡. ""‘Ð’fdp„ L„$X$pf¡g L$pìeL©$rs kdu
A“¡ b¡ V$““u hph“¡ "cÖp', ÓZ aŸV$ A“¡ ÓZ Ap õ’p‘Ðe fQ“p NyS>fps“u L$gprâesp A“¡
dyM“u hph“¡ "S>ep' s’p Qpf dyM A“¡ Qpf aŸV$ “u kp¦v$e® r“›$p“y„ Apb¡lŸb ârstbb ‘pX¡$ R>¡. Ap S>X$
hph“¡ "rhS>ep' L$l¡hpe R>¡. NyS>fpsdp„ Ap‘Z“¡ S>¡ ‘Õ’fp¡ Nfhp NyS>fpsuAp¡“u kp¦v$e-® T„M“p A“¡
âpQu“ hphp¡ Å¡hp dm¡ R>¡, s¡dp„“u dp¡V$p cpN“u d“yóe“u L$gp cph“p“p„ Æh„s âsuL$p¡ R>¡. Ap hph
A¡L$ dyM“u A’p®s¹ "“„v$p' âL$pf“u (qhi¡j) R>¡. Ap L$gpfrkL$p¡ A“¡ kp¦v$e®“p rS>opkyAp¡ dpV¡$“y„ A¡L$
hphdp„ L|$V$“u k„¿ep“y„ L$p¡C r“ròs ^p¡fZ füy„ “’u. A“y‘d s¡dS> “e“fçe L$gp^pd R>¡.''11 Ap hph
hmu L¡$V$g¡L$ õ’m¡ L$pV$MZ | p OpV$“u hph ‘Z Å¡hp ‘pV$Z (rS>.‘pV$Z) il¡f“u DÑf qv$ipA¡ b¡ qL$.du.
dm¡ R>¡. Aphu A¡L$ ky„v$f A“¡ Ag„L©$s hph kfõhsu “v$usV¡$ Aph¡g R>¡. s¡“u kdu‘¡ ‘pV$Z“p
dp¡X$pkpdp„ R>¡, ‘f„sy ip”p¡dp„ A¡“y„ rhi¡j rhhfZ âpQu“ vy$Np£ A“¡ klötgN smph“p Ag„L©$s R>sp„
Å¡hp dmsy„ “’u.''9 c‚ Ahõ’p ^fphsp Ahi¡jp¡ “S>f¡ ‘X¡$ R>¡. ""Ap
hph õ’p‘Ðe A„N¡ ApV$gu âp’rdL$ dprlsu hph NyS>fps“p Qp¥gy¼e (kp¡g„L$u)h„iu fpS>hu cudv$¡h
d¡mhu gu^p ‘R>u lh¡ NyS>fps“u L¡$V$guL$ âpQu“ â’d (C.k.1022)'' “u fpZu Dv$edrsA¡ b„^phu
s¡dS> âQrgs hphp¡“u QQp® lp’ ^fuiy„. A¡ ¾$ddp„ lp¡hp“p¡ D‰¡Mp¡ d¡ê$sy„NL©$s ("âb„^ tQspdZu' dp„’u
kp¥ â’d ‘pV$Z ([Link].) “u fpZL$u hph L¡$ fpZu“u dmu fl¡ R>¡. Ap hph“y„ bp„^L$pd ‘|h®-‘ròd
hph“p¡ ¿epg d¡mhuA¡. qv$ipdp„ rhõsf¡gy„ R>¡. s¡“p„ bp„^L$pd kde¡ s¡ Ly$g R>
L¡$ kps aŸV$ (dS>gp) ^fphsu lp¡hp“y„µ S>Zpe R>¡.
fpZu“u hph (‘pV$Z-DÑf NyS>fps) : NyS>fpsdp„
S>¡’u Ap‘Z¡ s¡“,¡ (õ’p‘Ðe L$gprhv$p¡“p rhhfZ
‘Õ’f“u L$gpÐdL$, Ag„L©$s A“¡ ky„v$f A¡hu S>¡ hphp¡
A“ykpf) cÖp âL$pf“u hph L$lu iL$uA¡. hs®dp“
S>mhpC flu R>¡ s¡dp„ kp¥ â’d Ap hph“p¡ D‰¡M
kde¡ Ap õ’m¡ QY$-Dsf“u kyNdsphpmp„ ‘Nr’ep„
L$fhp¡ füp¡. "NyS>fps“p¡ kp„õL©$rsL$ Brslpk' “pd“p
^fphsp âh¡i s¡“u b„“¡ bpSy>A¡ v$uhpgp¡ ip¡cpd„X$‘,
N°’„ “y„ g¡M“ L$fsu h¡mpA¡ rhÜp“ L¡$V$guL$ fГdZufph
L|$“u ‘pR>gu v$uhpg A“¡ Ly$g ‘p„Q aŸV$ S>mhpe¡g
cudfph Å¡V¡$A¡ s¡“u õ’m s‘pk L$fu“¡ (C.k.
Ahõ’pdp„ Å¡hp dm¡ R>¡. v$uhpgdp„ kps ‘X$’pf R>¡.
1945) “p¢^ d|L$u lsu L¡$ ""‘pV$Z“u Ap fpZuhph
v$uhpgdp„ “uQ¡’u D‘f sfa Å¡sp„ R> dS>gp ky^u
A¡L$ hMs“u cìe A“¡ kyv„ $f hph“p¡ “d|“p¡ li¡,
rhrh^ rië‘p¡“p¡ iZNpf “S>f¡ QY¡$ R>¡. A¡“p¡ â’d
‘Z ApS> sp¡ Ðep„ A¡L$ rhipm MpX$p¡ dpÓ R>¡''10
dS>gp¡ c‚ Ahõ’pdp„ R>¡. A¡“u Ly$g g„bpC
Ðepfbpv$ NyS>fps“p¡ dÝeL$pgu“ fpS>‘|s Brslpk''
gNcN 6‘ duV$f, ‘lp¡mpC f0 duV$f A“¡ JX$pC
(cpN-1-f) “pd“p¡ N°„’ gMsu h¡mpA¡ ÅZusp
28 duV$f S>¡V$gu R>¡. hph“u rië‘ kd©qÙdp„ i¥h,
g¡ML$ vy$Np®i„L$f ip”uA¡ ‘Z (1953dp„) Äepf¡
ip¼s, h¥óZh A“¡ dp“h“¡ gNsp„ rië‘p¡ “S>f¡
s¡“u õ’m ‘f“u dygpL$ps gu^u Ðepf¡ s¡dZ¡ ‘Z
‘X¡$ R>¡''.12
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 19
Ap hph“p c‚phi¡jp¡ Å¡sp„ s¡“u õ’p‘Ðe gC iL$pe s¡d “l] lp¡hp’u AÓ¡ k„rnádp„ hZ®“
L$gp“u kd©qÙ“p„ A¢^pZ dmu fl¡ R>¡. dp¡V$pcpN“p L$fhp“u fÅ gJ.
L$gp-rhh¡QL$p¡A¡ s¡“p„ cf‘¡V$ hMpZ L$ep® R>¡. fpZu“u hph“p„ L$¡$V$gp„L$ rië‘p¡ ‘¥L$u“y„ A¡L$
õ’p‘ÐeL$gp, rië‘L$gp A“¡ Mpk L$fu“¡ hph DÐL$©$ô$ rië‘ R>¡. kÛõ“p“p ”u“y„. Ap rië‘dp„
õ’p‘Ðe“p sS>op¡ ‘¥L$u“p L¡$V$gp„L$“¡ ds¡ ApN°p“p ‘p¡sp“u L$gp“p¡ q“Qp¡X$ Ap‘sp„ L$gpL$pf¡ (õ“p“’u)
spS>dl¡g S>¡h„y Apv$f‘pÓ õ’p“ ‘pV$Z“u Ap ‘fhpfu“¡ A¡L$ “hep¥h“p ‘p¡sp“p d¡O ip L¡$iL$gp‘“¡
fpZuhph“y„ ‘Z R>¡. Al]’u âpá ’sp„ rië‘p¡“y„ L$p¡fp¡ L$fhp d’su v$ip®hu R>¡. A¡ v$fçep“ Ap
L$p¡sfL$pd A˜ºs A“¡ DÑd âL$pf“y„ R>¡. A¡“p O“íepd (L$pmphpv$m S>¡hp) L¡$iL$gp‘dp„’u V$‘L$sp„
Tê$MpAp¡“p V¡$L$pdp„ ky„v$f “s®L$uAp¡, AàkfpAp¡ A“¡ S>mtbvy$Ap¡“¡ s©jpsyf QpsL$‘nu (hpv$mdp„’u V$‘L$sp„
v$h¡ v$¡huAp¡“p„ rië‘p¡ R>¡. Ap rië‘phi¡j“u kd©qÙ hjp® tbvy$Ap¡ kdÆ“¡) ‘p¡sp“u Qp„Qdp„ ‘L$X$u g¡hp
‘f’u A¡ NyS>fps“u khp£Ñd L$p¡sfZuhpmu hph Apsyf ’e¡g S>Zpe R>¡. Aphp buÅ-A¡L$ rië‘dp„
lp¡hp“y„ âNV$ ’pe R>¡.''13 A¡L$ “hep¥h“p ‘p¡sp“p A¡L$ lp’’L$u ‘h“’u kfL$u
fpZu“u hph“u Ap rië‘ kd©qÙ“u S>sp„ h”p¡ Üpfp ‘p¡sp“p„ ‘©›$ A„ND‘p„Np¡“¡ Y$p„L$hp
rhNsp¡dp„ Dsfu TuZhV$ceȳ Ahgp¡L$“ L$fuA¡ sp¡ h©’p âepk L$fsu v$ip®hu R>¡. Äepf¡ AÞe A¡L$
s¡“u rhi¡jspAp¡, bpfuL$pCAp¡ A“¡ M|buAp¡ kpa rië‘dp„ sp¡ L$gpL$pf¡ ‘p¡sp“u L$gp“p¡ î¡›$ âep¡N
S>ZpC Aph¡ R>¡. Al]“p L¡$V$gp„L$ rië‘p¡ Ýep“‘|h®L$ L$fsp„ ârsL$pfpÐdL$ fus¡ ’p¡X$pdp„ OÏ„ L$lu v$¡hp“u
A“¡ AnyÎZ Ahõ’pdp„ kQhpe¡gp„ Å¡hp dm¡ R>¡. ‘p¡sp“u rhriô$ AphX$s“p„ v$i®“ L$fpìep„ R>¡. A¡
Al]“p rië‘p¡dp„ rih-‘ph®su“p eyNg õhê$‘, rië‘“¡ Å¡ Ýep“’u Å¡hpdp„ L¡$ kdS>hpdp„ “ Aph¡
Cip“, NZ¡i“p„ rhrh^ õhê$‘p¡ s¡dS> ‘qfhpf sp¡ A¡“u dTp dfu Åe s¡d R>¡. A¡dp„ A¡L$ rhfqlsp
v$h¡ spAp¡“p h¥jZh k„âv$pe“p„ õhê$‘p¡dp„ hph“p “hep¥h“p ‘p¡sp“p rhv$¡iNpdu r‘ey“¡ epv$ L$fu“¡
ÓuÅ A“¡ Qp¡’p ‘X$’pfdp„ rhóÏ“p Qp¡huk A„NX$pC NC flu R>¡. A¡“u My‰u A“¡ dp„kg Å„O
Ahspfp¡“u d|rsAp¡ km„N ‘¡“gdp„ Np¡W$h¡gu Å¡hp ‘f A¡L$ “p“L$X$p¡ h©rjL$ bsphu“¡ L$gpL$pf Ap rië‘
dm¡ R>¡. kp’¡ v$iphspf“p„ rië‘p¡dp„ hfpl“u ’L$u s¡“u L$ë‘“pdp„“u eyhsu“p ifufdp„ L$pdv$¡h
ip”p¡¼s rh^p“hpmu d|rs, hpd“Æ“u rQÑpL$j®L$ Üpfp dpfhpdp„ Aphsp X„$M, s¡“¡ h]R>u S>¡hu L$pfdu
d|rs s¡dS> fpdbgfpd s’p byÙ A“¡ L$ëL$u h¡v$“p Ap‘sp lp¡e s¡d v$ip®ìey„ R>¡. Ap sdpd cphp¡
Ahspf“u Op¡X¡$ðpf ârsdpAp¡ A“p¡M„y ApL$j®Z Ap qië‘“p Ql¡fp ‘f V$p„L$u“¡ L$gpL$pf¡ lv$ L$fu “p„Mu
Ecy„ L$f¡ R>¡. D‘fp„s gÿdu“pfpeZ“u b¡W$¡ gu s¡dS> R>¡. Ap D‘fp„s “©Ðepf„c¡ ‘Ndp„ “y‘yf bp„^su ”u
Ec¡gu d|rsAp¡, kl”v$g‘Ú ^fphsp„ ‘Úpk“dp„ s¡“p L$y$v$fsu i©„Npf“¡ dyÁ^sp A“¡ q“v$p£j¡ sp Üpfp
b¡W¡$g dlpgÿdu“u DÐL©$ô$ ârsdpAp¡, D‘fp„s rhðê$‘ kÅhu“¡ Å¡“pfp“p Q¡s“ps„Ó“¡ õså^ L$fu v$¡su
rhóÏ“u ârsdp rhi¡j Ýep“ ApL$j£ s¡hu R>¡''14 S>Zpe R>¡. hmu ‘Óg¡M“u LÞep, v$‘®Zdp„ ‘p¡sp“y„
D‘fp¡¼s sdpd rië‘p¡“p Nhpn“u b„“¡ kp¦v$e® Å¡C“¡ hpfu S>su-lfMpsu kyL$Þep, A„S>“
bpSy>A¡ d|L$¡gp„ AàkfpAp¡“p„ rhrh^ ¾$uX$pd‚ rië‘p¡ igpL$p Üpfp ‘p¡sp“p L$dm S>¡hp “e“p¡dp„ kyfdp¡-
v$i¡ -rhv$¡i“p âhpkuAp¡“¡ d„ÓdyÁ^ L$fu“¡ buÆ S> L$pS>m Ap„S>su “hep¥h“p, hN¡f¡ sdpd rië‘p¡dp„
vy$r“epdp„ gC Åe s¡hp„ R>¡. Apdp„’u L¡$V$gp„L$ “pfu v$¡l“u L$d“uesp, dpv$L$sp, L$p¡dmsp, dyÁ^sp
rië‘p¡“y„ Apg¡M“ L$ep® rh“p s¡“u L$gp“p¡ fkpõhpv$ A“¡ A¡ b^p D‘fp„s Ql¡fp ‘f L„$X$pf¡gp cph Å¡C
20—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
L$pC¡ ‘Z âhpku cphrhcp¡f ’ep rh“p flu iL¡$ S> hph õ’p‘Ðep¡“p¡ k„rnádp„ Aæepk L$fuiy„. A¡
“l] A¡d S>Zpe R>¡. ¾$ddp„ ApNm h^sp„ Å¡C iL$pe L¡$ v$rnZ NyS>fpsdp„
Aphp„ ky„v$f “pfu rië‘p¡ D‘fp„s õs„cp¡ M¡X$p rS>‰p“p dy¿e“Nf ""“qX$epv$“u Xy$dfpg cpNp¡m-
s¡dS> v$uhpgp¡dp„ b“ph¡g ‘Z®Ly„$c, Adfh¡g, dp„ Aph¡g hph Qpf aŸV$ (dS>gp) ^fph¡ R>¡. s¡
õh[õsL$, L$urs®dyM A“¡ L$ë‘h©n“y„ rië‘p„L$“ ‘Z rkÙfpS>“u dpsp rd“mv$¡huA¡ rh.k.1152 (C.k.
Av$¹cys R>¡. âpQu“ cpfsue dlpL$pìep¡ (fpdpeZ- 1095)dp„ b„^phu lp¡hp“y„ d“pe R>¡. hmu L$‘X$h„S>“p
dlpcpfs)“p S>NârkÙ L$’prië‘p¡ S>¡hp„ L¡$ F>rjL$Þep sp¡fZ ‘pk¡ Ap¡g Ly„$X$ “ÆL$“u ÆZ®-rië‘p¡ ^fphsu
iLy„$sgp“p ‘yÓ cfs Üpfp tkl“p v$p„s NZhp“u s’p dp¡V$¡ cpN¡ v$V$pC Ne¡g hph rkÙfpS>¡ b„^phu
âh©rÑ v$ip®hsy„ rië‘ hN¡f¡ rkÙlõs L$gpL$pfp¡“p lp¡hp“y„ d“pe R>¡.''18
L$gph¥rhÝe A“¡ s¡d“¡ ‘p¡jsp fpÅ-fpZuAp¡“p L$gp A¡ S> fus¡ b“pkL$p„W$p rS>‰p“p A“¡
dd®osp, L$gpfrkL$sp“p„ DÐL©$ô$ Dv$plfZp¡ R>¡. dpV¡$ b“pk “v$u sV¡$ Aph¡g hpeX$ Npd“u hps ‘Z
S> Al]“p„ rië‘p¡“y„ bpfuL$pC’u L$f¡g L$p¡sfL$pd kp¡g„L$u L$pm“u R>¡. A¡ gNcN 120 aŸV$ gp„bu A“¡
rkÙlõs L$gpL$pf“u L$gprkqÙ“y„ kp¡‘p“ NZpe R>¡. ‘p„Q L$pW¡ $p“u R>¡. s¡dp„ “uQ¡ Dsfhp dpV¡$ km„N
kpQ¡ S> Ap fpZuhph ‘Õ’fdp„ L„$X$pf¡g dp“h ‘Nr’ep„ R>¡. hÃQ¡ hÃQ¡ v$f¡L$ L$p¡W¡$ ky„v$f õs„cp¡“p
kp¥v$e®“y„ dlpL$pìe R>¡.''15 ‘„.vy$.L¡$.ip”uA¡ ‘Z Ap V¡$L$p d|L$hpdp„ Aph¡gp R>¡. v$f¡L$ L$p„W$¡ b„“¡ bpSy>A¡
k„v$c£ “p¢Ýey„ R>¡ L¡$ Ap hph“u v$uhpgp¡“p s’p Np¡Mdp„ ky„v$f rië‘p¡ dyL$hpdp„ Aph¡gp R>¡. Al]
’p„cgpAp¡“p OZp ‘’fpAp¡ D‘pX$u S>hpdp„ Apìep A„^L$pkyf“p¡ h^ L$fsp rih“u A¡L$ kyv„ $f d|rs®
R>¡. L$“g® V$pX¡ $“p hZ®“ ‘f’u il¡fdp„ A¡L$ L|$hp¡ Aph¡gu R>¡.''19
bp„^hpdp„ Ap kpdp“ h‘fpep¡ lp¡hp“y„ S>Zpe R>¡.
s¡ ‘f’u s‘pk L$fsp„ il¡f“u A„v$f Aph¡g blpvy$f- Ap D‘fp„s A¡L$ ky„v$f hph kp¥fpô²$dp„
tkl“u (qÓL$d bpfp¡V$)“u hph bp„^hpdp„ Ap hY$hpZ il¡f“u dÝedp„ Aph¡g R>¡. Ap hph rhi¡
fpZuhph“p ‘’fpAp¡ h‘fpep R>¡ s¡d ÅZhp dþey„ v$s„ L$’p âQrgs R>¡ L¡$, hphdp„ ‘pZu “ Aphsp„ A¡L$
R>¡. Ap hph“u g„bpC A¡“p A“¡L$ ApfL$pAp¡ D‘f“y„ v$‘„ su“p¡ cp¡N Ap‘hpdp„ Aph¡gp¡, A¡ ‘R>u S> ‘pZu
L$p¡sfL$pd hN¡f¡“p¡ kdN°sep rhQpf L$fsp„ S>Zpe R>¡ Apìey„ lsy„. gp¡L$L$’p âdpZ¡ Ap hph hpO¡gp fpS>hu
L¡$ fpZuhph Äepf¡ Apbpv$ li¡ Ðepf¡ NyS>fpsdp„ L$Z®v$¡h“p d„Óu dp^h¡ b„^ph¡g d“pe R>¡. A¡dp„’u
A¡“p S>¡hu hph cpÁe¡ S> li¡.''16 A¡d gpÁep rh“p k„.1350 (C.k.1294)“p¡ g¡M dmu Apìep¡ R>¡.''20
fl¡sy„ “’u. ‘pV$Z Mps¡ Aph¡gu Ap hph A„N¡ D‘fp¡¼s ""g¡M D‘f’u “pNf oprs“p„ L$p¡C tk^y L¡$
ÅZusp ‘yfpsÒhqhv$¹ A“¡ [Link]“hrk®V$u, hX$p¡v$fp“p syjdp v$h¡ u“p¡ Ap hph kp’¡ L$p¡CL$ k„b^„ lp¡e s¡d
‘yfpsÒh rhcpN“p ‘|h® AÝen õh.X$p.¡ Apf.A¡“. S>Zpe R>¡. NyS>fps“u Ap A¡L$ DÑd hph R>¡. Ap
dl¡sp ‘Z S>Zph¡ R>¡ L¡$ ""kp¡g„L$uL$pgu“ hphp¡dp„ Ap hph“p L|$hp ‘f Tygsp¡ TfyMp¡ R>¡. s¡“p âh¡iÜpf’u
hph “„bf A¡L$ R>¡. Ap hph S>¡hu rië‘ kd©qÙ ApSy>bpSy>“u ÅmuAp¡dp„ ky„v$f “L$iuL$pd Å¡hp dm¡
A“¡ L$p¡sfL$pd cpfs“u (AÞe L$pC¡ ) hphdp„ cpÁe¡ R>¡. hph“p õs„c Qp¡fk OpV$“p R>¡. hph kps
S> Å¡hp dm¡ R>¡.''17 L$p¡W$p“u R>¡. hphdp„ rcspõs„cp¡ ‘Z Aph¡gp R>¡.
fpZu“u hph“p ApV$gp rhõs©s hZ®“ âh¡iÜpf“u ipMpAp¡ A“¡ Ap¡sf„Ndp„ v$h¡ v$¡huAp¡
‘R>u lh¡ kp¡gL„ $u hpO¡gpL$pgu“ NyS>fps“p„ AÞe s’p dp“hgugp“p L¡$V$gp„L$ rië‘p¡ L„$X$pfhpdp„ Aph¡g
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 21
R>¡. buÅ„ L¡$V$gp„L$ ky„v$f rië‘p¡ S>¡hp„ L¡$ kádps©L$p, r“v$£i L$fu v$u^¡g R>¡. dÝeL$pgu“ Brslpk“u ÅZL$pfu
“hN°l, v$iphspf, b°ûp, rih, rhóÏ hN¡f¡ ‘Z dpV¡$“u Ap^pfc|s kprlÐe kpdN°u kdp“ N°„’
AÓ¡ Å¡hp dm¡ R>¡''21 rdfps¡ A¡ldv$u' dp„ ‘Z Ap hph“p¡ D‰¡M Å¡hp
dm¡ R>¡.
hY$hpZ“u Ap hph A„N¡ îu A¡Q.Æ.ip”u
“p¢^¡ R>¡ L¡$ hY$hpZ“u N„Np A“¡ dp^phph s¡dS> bp„^L$pd“u ×rô$A¡ Å¡sp, Ap hph“y„
fpS>L$p¡V$ ‘pk¡“p k¡S>L$‘yf’u R> dpCg v|$f Aph¡gp bp„^L$pd il¡f“u õ’p‘“p ‘l¡gp„“„y S> R>¡. A¡“u
^p“v$g‘yfdp„ ‘Z ApS> âL$pf“u A¡L$ ky„v$f hph fQ“p ‘Ùrs A“¡ bp„^L$pd Å¡sp„ gpN¡ R>¡ L¡$ A¡“p¡
Aph¡gu Å¡hp dm¡ R>¡. dp^phph“p â’d aŸV$“¡ kde k„chs: C.k. 14du kv$u lp¡C iL¡$. A¡“u
k„g‚ A¡L$ ky„v$f sp¡fZ¡ Aph¡g R>¡. Ap sp¡fZ ‘f fQ“p tlvy$ bp„^L$pd ‘Ùrs“¡ h^y A“yL$| m R>¡. S>¡dp„
A“¡L$ v$h¡ v$¡huAp¡“p„ qië‘p¡ L„$X$pf¡gp R>¡. õs„cp¡“u hph“p¡ rhõspf Ap¡R>u S>Áep fp¡L¡$ R>¡. A¡V$gu
rifphV$udp„ L$urs®dMy p¡“u L$p¡sfZu R>¡. Ap hph L$Z® S>ÁepA¡ KXy$ bp„^L$pd L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. (Ap
hpO¡gp“p d„Óu dp^h¡, ‘p¡sp“p„ dpsp-r‘sp“p ANpD“u hphp¡) L$fsp„ kës“sL$pgu“ hph“u fQ“p
õdfZp’£ b„^phu lsu.''22 ‘rs S>fp Sy>v$u A“¡ rhi¡j kgpds R>¡. kës“s-
L$pgu“ hph bp„^“pfpAp¡A¡ ANpD“u hph“u
Apd kp¡g„L$u hpO¡gpL$pgu“ NyS>fps“u
“bmpCAp¡“p¡ ¿epg Aphu Nep¡ lp¡C s¡dZ¡ hph“y„
âpQu“ hph“¡ gNsu D‘fp¡¼s dprlsu d¡mhu gu^p
g„bpZ h^pey® A“¡ ¾$d¡ ¾$d¡ KX¡$ Esfhp S>hp“u
‘R>u, lh¡ NyS>fpsdp„ dy[õgd ipk“L$pm v$fçep“
ep¡S>“p L$fu. Ap ep¡S>“pdp„ s¡Ap¡ kp¥ â’d L|$hp¡
b„^pe¡gu hphp¡ ‘f ‘Z A¡L$ “S>f L$fuiy„. Ap
Mp¡vu g¡sp. ‘R>u AdyL$ KQpCA¡ ‘pZu“u k‘pV$u“u
kde“u hphp¡“u Mprkes sfa A„N|rgr“v$£i L$fsp„
“ÆL$“u R>¡‰pdp„ R>¡‰u S>¡ KQpC lp¡e “¡ Äep„’u
îu A¡Q.Æ.ip”u A“¡ îu [Link].‘fuM “p¢^¡ R>¡
‘pZu Aphsp„ bpSy>“p Ly„$X$dp„ k„N°lpe Ðep„’u âh¡i“y„
L¡$ kës“sL$pm“u hphp¡“p Apep¡S>“dp„ tlvy$ ip”p¡“p¡
A„sf “½$u L$fu hÃQ¡ Npmp fpMu Mp¡v$L$pd KXy„$
âcph S>ê$f R>¡. ‘Z s¡“u “L$g “’u.''23 A’p®s¹
Dspfsp S>sp. Aphp A¡L$ Npmp“y„ Mp¡v$L$pd ‘|fy„ ’sp„
Ap kde“p hph õ’p‘Ðedp„ s¡“„y dp¥rgL$ L$gp-
k‘pV$u S>du“ fpMu s¡“p ‘f bp„^L$pd L$fu g¡sp,
L$p¥ig kpa v$¡MpC Aph¡ R>¡.
‘R>u’u Y$p¡mphhpmy„ Mp¡v$L$pd L$fsp A“¡ ‘Nr’ep„
Ap k„v$c£¡ AÓ¡ kës“s kde“u L$¡$V$guL$ Np¡W$hsp, õs„cp¡ hN¡f¡ Å¡X$u v$¡sp. ApSy>bpSy>“u
Mpk hphp¡ A„N¡ QQp® L$fuiy„. cusp¡dp„ ‘Õ’fp¡ KX¡$ ky^u S>hp v$¡sp A“¡ V¡$L$p’u
dpsp chp“u“u hph (Adv$phpv$) : Adv$phpv$“p bfpbf S>L$X$u fpMsp. ‘qfZpd¡ hph“u g„bpC
Akpfhp rhõspfdp„ Aph¡g Ap hph kës“sL$pgu“ h^su ‘Z A¡ h^y V$L$pD A“¡ S>hp Aphhp“u
lp¡hp A„N¡ ’p¡X$uL$ i„L$p R>¡. L$¡$V$gpL$“¡ ds¡ Ap hps kfmsphpmu b“su. AX$pgS> A“¡ bpClfu“u
s¡ ‘|h¡£“u lp¡hu Å¡CA¡. L$gprhh¡QL$ bS>¥k“¡ ds¡ hphdp„ Ap kyrh^p h^y õ‘ô$ v$¡Mpe R>¡.''25
""A¡“u bp„^Zu lL$uL$sdp„ A¡ hMs“p ‘yfhpf L$f¡ R>¡ Apd d¥ÓL$ A“¡ Mpk L$fu“¡ kp¡g„L$u-
L$$¡ s¡ il¡f (Adv$phpv$) hksp„ ‘l¡gp„ bp„^¡g R>¡. hpO¡gpL$pgu“ hph-õ’p‘Ðe A“¡ dy[õgd (Mpk
A¡“y„ QY$pZ ku^y„ lp¡hp’u s¡“p„ ‘Nq’ep„ ku^p„ “ L$fu“¡ kës“s)L$pgu“ hph õ’p‘Ðe hÃQ¡ Ap
b“phsp„ ’p¡X$¡ R>¡V$¡ ’u L$p‘u“¡ ApX$p„ L$ep® R>¡.''24 Ap âL$pf“p¡ ’p¡X$p¡L$ a¡fapf lsp¡, S>¡ kde S>sp„ ’e¡gp
ds Üpfp qhÜp“ qhh¡QL$¡$ s¡“p fQ“pL$pm A„N¡ õ‘ô$ A“ychp¡“¡ Ap^pf¡ L$fhpdp„ Apìep¡ lp¡hp“y„ D‘fp¡¼s
22—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
rh^p“dp„’u õ‘ô$ S>ZpC Aph¡ R>¡. lh¡ ApV$gu R>¡ L¡$ Ðep„ Aphhp“p ÓZ fõsp li¡. AX$pgS>“u Ap
dprlsu d¡mhu gu^p ‘R>u Ap kde“u dy¿e hph hphdp„ hÃQ¡ 221/2 “p¡ d„X$‘ R>¡ s¡“p D‘f Oyd„ V$
AX$pgS>“u hph“p L$gp-õ’p‘Ðe s’p s¡“¡ gNsp„ lp¡hp“p¡ k„ch R>¡. d„X$‘“u bpSy>dp„“p Tê$MpAp¡ Ðep„
L¡$V$gp„L$ A¥rslprkL$ sÕep¡’u dprlsNpf ’CA¡. b¡ku“¡ Aphsp S>sp„ gp¡L$p¡“¡ r“lpmhp dpV¡$“u DÑd
AX$ pgS>“u hph (Adv$phpv$) : Ap hph bpfu S>¡hp R>¡. Ap hph Akp^pfZ ky„v$f fus¡
Adv$phpv$’u dl¡kpZp ([Link]>.) sfa S>hp“p iZNpf¡gu R>¡. hph“p Np¡M ‘Z L$p¡sfZuhpmp R>¡.
fpô²$ue ^p¡fu dpN® ‘f Adv$phpv$’u gNcN 18 A¡dp„ L„$CL$ A„i¡ sÐL$pgu“ kdpS> Æh““¡ fS|> L$f¡g
du.“p A„sf¡ Aph¡g R>¡. Adv$phpv$“u õ’p‘“p“p„ R>¡. “hN°l, ‘g„N, ‘pZu, L$dmpL©$rs hN¡f¡ tlvy$
kp¡ hj®“p Npmpdp„ Qpf cìe hphp¡“y„ r“dp®Z ’ey„ ârsL$p¡ A¡dp„ L$p¡sf¡gp„ R>¡. hph“u g„bpC 251 R>¡.
lsy.„ s¡dp„ AX$pgS>“u hph kp¥’u h^y âcphipmu R>¡X¡$ b„“¡ bpSy>A¡ Q¾$pL$pf kuX$uAp¡ R>¡, S>¡ R>¡L$ ‘pZu
A“¡ ky„v$f R>¡. Ap hphdp„ tlvy$ A“¡ dy[õgd ky^u gC Åe R>¡. A¡ ‘f’u ‘pZu“u k‘pV$u L$ep„
õ’p‘Ðe“u i¥guAp¡“p¡ b¡Å¡X$ kdÞhe ’e¡gp¡ R>¡. ky^u kpdpÞe‘Z¡ fl¡su li¡ A¡ ÅZu iL$pe R>¡.
AX$pgS>“u hph“p b°¡L$¡ V$ (õs„c“p V¡$L$p)’u kd°pV$ hph“p g¡Mdp„ S>Zpìep dyS>b Ap hph k„.1555
AL$bf A¡V$gp âcprhs ’e¡gp L¡$ as¡‘yf rk¾$udp„ (sp.16 ÅÞey.1499“p fp¡S>)dp„ kygsp“ dl„dv$$“p
‘Z Ap AX$pgS>“p bp„^L$pd“p “d|Þpp v$M ¡ pe R>¡ ! fpÄedp„ v$„X$plu“p hpO¡gp fpÅ dp¡L$gtkl“p h„iS>
AX$pgS>“u hph“u A„v$f rië‘L$gp“p„ ÅZ¡ D‘h“ huftkl“u ‘Гu ê$X$pv$¡huA¡ ‘p¡sp“p ‘rs“p ‘yÎep’£
R>¡. Ag„L©$s Ap¡Vgp, R>ÓuAp¡, Tê$MpAp¡, dl¡g“¡ L$fphu lsu. A¡“p r“dp®Z“y„ MQ® 5,00,111 V$L„ $p
ifdph¡ s¡hp L$p¡sfL$pdhpmp õs„cp¡, k¢L$X$p¡ lp’uAp¡, ’ey„ lsy.„ ''27 A¡hp¡ õ‘ô$$ D‰¡M (hph“p rigpg¡M-
A“¡ aŸg, ‘p“, ‘iy s’p ‘nu“p„ rië‘p¡hpmu Ap dp„’u) dmu fl¡ R>¡.
hps vy$r“ep“p õ’p‘Ðe“p¡ A¡L$ Ad|ëe MÅ“p¡ R>¡. Ap k„v$c£ AX$pgS>“u hphdp„ Aph¡gp
Ap hph“p ‘Õ’fp¡dp„ S>¡ k¡ÞX$õV$p“¡ (h‘fpe¡g) R>¡ D‘fp¡¼s rigpg¡M“p ïgp¡L$ “„.1‘ A“¡ 16dp„ Ap
s¡dp„ rië‘“u L$mp, AhL$pi“p¡ sL®$ A“¡ k©rô$“p rhhfZ L$pìepÐdL$ i¥gudp„ Ap‘¡g R>¡ S>¡ D5fp¡¼s
A’® rhi¡“u hpsp¡ L„$X$pf¡gu R>¡. Q¾$pL$pf kuX$uAp¡ rhhfZ“¡ dmsu Aphsu Ap^pfc|s dprlsu
^fphsu AX$pgS>“u hph ÓZ dyM ^fphsu S>ep Ap‘¡ R>¡.28
(âL$pf“u) hph R>¡. s¡“p L|$hp“p¡ ìepk kps duV$f AX$pgS>“u Ap hph“u fQ“p s’p õ’p‘Ðe
R>¡. s¡“p õs„c cÖL$ (Qp¡fk) ApL$pf“p R>¡. s¡ DÑf L$gp“u TuZhV$cfu rhNsp¡ Ap‘sp„ X$p.¡ A¡Q.Æ.ip”u
v$rnZ (L|$hp âh¡iÜpf) A“¡ ku^p “uQpZhpmu A“¡ X$p¡.[Link].‘fuM S>Zph¡ R>¡ L¡$ ""Ap hph“u
‘N’pf ^fph¡ R>¡. s¡“p dy¿e õ’‘rs dpf“ fQ“pdp„ kâdpZsp Aphhp“y„ L$pfZ A¡dp„ h‘fpe¡g
(îudpmu) lsp. âpQu“ cpfs“u õ’p‘Ðe i¥guAp¡“u õs„cp¡“u b¡kZu“p L$v$“y„ ‘v$ R>¡. A¡dp„ 1/2, 2,
A¡L$ TgL$ AX$pgS>dp„ Å¡hp dm¡ R>¡. Al]“p rië‘p¡ 3, 4, “u gpNZu“¡ Ap^pf¡ Apep¡S>“ ’e¡g R>¡.
NyáeyN“u epv$ A‘ph¡ R>¡. AX$pgS> sp¡ s¡“p¡ A¡L$ s¡“u M|bu A¡ R>¡ L¡$ c]sdp„ d|L¡$g ‘Õ’f ‘Z
‘X$Op¡ R>¡. s¡“¡ Å¡hp’u cpfs“y„ âpQu“ õ’p‘Ðe r“qòs õL¡$g“p A“¡ dp‘“p R>¡. S>¡’u ApMue
A“¡ L$mp L¡$hp„ KQu L$np“p„ li¡ s¡“p¡ ¿epg Aph¡ hph“u Apep¡S>““p A¡L$v$d ‘|Z® A“¡ kdpey¼s b“¡
R>¡.''26 Ap hphdp„ ÓZ bpSy>A¡ âh¡i A“¡ R>¡. hphdp„ S>¡“¡ aŸV$ L¡$ L$p¡W$p L$luA¡ R>uA¡ s¡“p¡ ¿epg
‘Nr’ep„“u ìehõ’p L$fhpdp„ Aph¡g R>¡. S>¡ v$ip®h¡ hphp¡dp„ fpMhpdp„ Aphsu Mpgu S>Np“p Ap^pf¡
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 23
NZpsp¡ lp¡e R>¡. hph“p dpm“p¡ Ap^pf s¡ L¡$V$guL$ “uQ¡ b„^ph¡g R>¡. s¡dp„ Ap‘hpdp„ Aph¡g Ap
EX$u Åe R>¡. s¡“p âdpZdp„ lp¡e R>¡ kës“sL$pm hph“p r“dp®spAp¡“u “pdphgu ‘f’u Ap L$pm“p
‘l¡gp„“u hphdp„ õhpcprhL$ (fus¡ S>) h^pf¡ dpm bp„^L$pd“p õ’‘rsAp¡ dp¡V¡$ cpN¡ tlvy$ lp¡hp rhi¡
fl¡sp, Äepf¡ Ap L$pmdp„ g„b âõspf h^pf¡ lp¡C A¡ k„cph“p fS|> L$fu iL$pe R>¡. Ap hph“u g„bpC
âdpZdp„ R>uR>fu A“¡ Ap¡R>p dpmhpmu b“¡ R>¡. 141/2 R>¡. A„v$f“p d„X$‘ 16 “p R>¡. Aô$L$p¡Z
R>sp„ Al] fQ“pdp„ kpfu A¡hu Qp¡¼kpC fMpep“¡ Ly$hp“p¡ Qp¡fk cpN f4 “p¡ R>¡. d„X$‘ KQp “’u.
L$pfZ¡ A¡ h^y kgpds flu R>¡. ‘Nr’ep„ Å¡X$su ’p„cgp kpv$p R>¡. v$f¡L$ M„X$dp„ d[õS>v$“u S>¡d Np¡M
h¡mpA¡ ‘Z ‘Nr’ep“p A„s-cpN“¡ ku^p¡ “ dyL¡$gp R>¡. hph L$p¡sfZ’u ‘|Z® R>¡. R>¡L$ ‘pZu ky^u
fpMsp„ Mp„Qphpmp¡ fp¿ep¡ R>¡. S>¡’u ^fsuL„$‘ L¡$ S>su b¡ “p“u Np¡m Q¾$pL$pf kuX$uAp¡ R>¡. b¡khp“y„
buÅ L$p¡C v$bpZ’u A¡L$ ‘Z cpN ApNm “ L$npk“ ky„v$f fus¡ L$p¡sf¡g R>¡. hph“p bp„^L$pd“u
Aphu iL¡$.''29 ep¡S>“pdp„ dy¿e (A¡L$d) ’p„cgp“u b¡kZu“p¡ rhõspf
Apd Ap hph khp¯N ky„v$f õ’p‘Ðe R>¡. A¡“p Ap^pf¡ f, 3, 4 “p NyZpL$pfdp„ S>Áep
L$gp“p¡ A¡V$gp¡ DÑd “d|“p¡ R>¡ L¡$ hph“p D‘fp¡¼s Mpgu fpMu R>¡. s¡’u s¡“p¡ õL¡$g Myb S> d“dp¡lL$
Arcg¡M“p ïgp¡L$ “„.11 A“¡ 1fdp„ L$rhA¡ ‘p¡sp“u b“¡ R>¡. hmu s¡“u KQpCdp„ ‘Z ApS> ‘v$“p¡
L$ë‘“p iqL$s“p¡ ‘qfQe Ap‘sp„ S>Zpìey„ R>¡ L¡$ NyZpL$pf D‘ep¡Ndp„ gu^p¡ R>¡ S>¡“p L$pfZ¡ kdN°
""Ap hph sp¡ qv$ìe dp“kfp¡hf L¡$ "õhN®N„Np' hph“y„ Apep¡S>“ kfm R>sp„ kâdpZ b“¡ R>¡.
R>¡ L¡$ L¥$gpk R>¡ ? v$¡hp„N“pAp¡’u Ar^r›$$s hpspe“p¡ ‘Nr’ep„“„y dp‘ ‘Z KQpCdp„ Ap ‘v$’u A^® A“¡
hX¡$ A¡ õhN® L¡$ v$¡hgp¡L$ lp¡hp“p¡ c°d Ecp¡ k‘pV$ R>¡. Apd Myb S> ìeh[õ’s fus¡ b„^pe¡g
L$f¡ R>¡.''30 Ap hph“¡ f.Æ.cp¡V¡$A¡ cÖp Ås“u hph L$lu
R>¡.''32
bpC lfu (v$ pvp$ lfu“u hph-Adv$phpv$):
AX$pgS>“u hph“u D‘fp¡¼s s’p rhõs©s dprlsu’u r“óL$j® : Apd, D5fp¡¼s sdpd hphp¡“u TuZhV$cfu
hpL¡$a ’ep ‘R>u lh¡ Ap ¾$ddp„ R>¡‰¡ Ap‘Z¡ bpC rhNsp¡ Å¡ep ‘R>u AQ|L$ ‘Z¡ A¡ r“óL$j® ‘f ‘lp¢Qu
lfuf“u hph“u QQp® L$fuiy„. iL$uA¡ R>uA¡ L¡$ âpQu“L$pm’u NyS>fps A“¡ fpS>õ’p“
dp„ b„^psu Aphsu Ap hphp¡, hpõshdp„ õ’p‘Ðe
""dpspchp“u hph’u ’p¡X¡$ v|$f v$pv$p lfu“u
L$gp“p DÐL©$ô$ “d|“pAp¡ sp¡ R>¡ S>, ‘f„sy s¡“u kp’¡
hph“¡ “pd¡ ÅZusu Ap hph Aph¡gu R>¡. dldyv$
kp’¡ S>m ìehõ’p‘“ A“¡ gp¡L$L$ëepZ“u cph“p
b¡NX$p“p A„s:‘yf“u khp®r^L$pqfZu lfuf “pd“u
s’p S>ê$fsd„v$p¡“u S>ê$fueps ‘yfu L$fu“¡ ‘yÎep¡‘prS>®s
bpCA¡ s¡ b„^pe¡gu R>¡. A¡hy„ A¡“p rigpg¡M ‘f
L$fhp“u NyS>fps“p v$p“huf A“¡ v$epmy v$pspAp¡“u
S>Zph¡g R>¡. Ap hph Adv$phpv$“ u Cip“¡
Dv$pÑ cph“p“p âsuL$ kdp“ ‘Z R>¡. hpõshdp„
C.k. 1556“p ‘p¡j kyv$ 13“¡ kp¡dhpf¡ (15
""hphp¡ v$rnZ NyS>fps rkhpe ApMpe NyS>fpsdp„
qX$k¡çbf 1499) lqf‘yfpdp„ 22,900/- dl¡d|v$u
b„^pe¡gu R>¡. Al] (NyS>fps) ’u iuMu“¡ fpS>õ’p“
(ê$r‘ep) MQ}“¡ b„^phu R>¡, A¡d ‘Z g¡Mdp„
A“¡ R>¡L$ qv$‰u ky^u Ap hphp¡ b“¡gu R>¡. ‘f„sy
S>Zpìey„ R>¡.''31
NyS>fps“u hphp¡“y„ õ’p‘Ðe ApMu vy$r“epdp„ ApV$gp
Ap hph k„v$c£ rhÜp“p¡ “p¢^¡ R>¡ L¡$, Ap rhL$rks ê$‘dp„ dpÓ NyS>fpsdp„ S> Å¡hp dm¡ R>¡.''33
hph tlvy$ õ’‘rsA¡ dykgdp“ Adgv$pf“u v$M ¡ f¡M A¡V$gy„ S> “rl ‘Z Ap hph“u fQ“p“p¡ S>“Æh“
24—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
‘f L¡$V$gp¡ KX$p¡ âcph R>¡, s¡ Ap‘Z“¡ NyS>fps- Å¡sp A¡d L$lu iL$pe L¡$ hph“u fQ“p A“¡
fpS>õ’p““u hZTpfu hph''“¡ gNsu âQrgs gp¡L$ õ’p‘Ðe L$gp A¡ NyS>fps“p S>“Æh“p¡ Np¥fhâv$,
L$’pAp¡“u gp¡L$râesp ‘f’u ÅZhp dm¡ R>¡. hph ArhcpÄe A“¡ ArhõdfZue A¡hp¡ A¡L$ Aârsd
dpV¡$ k„õL©$sdp„ h‘fpsp iåv$ sp‘u ‘f’u v$rnZ L$gph¥ch R>¡. S>¡“u ÅmhZu L$fhp“u Ap‘Zu
NyS>fps“p “Nf“y„, s¡dS> DÑf NyS>fps“p dl¡kpZp kh£“u afS> R>¡. AÓ¡ NyS>fps kfL$pf Äepf¡
s’p b“pkL$p„W$p Ɖp“p A“y¾$d¡ hp‘u (k„.hpr‘L$p) f006“p hj®“¡ âhpk“ hj® sfuL¡$ ES>hu flu R>¡.
A“¡ hph “pd“p„ Npdp¡“p “pcprc^p“ ‘f’u ‘Z Ðepf¡ Aphu ÅN©rs Ap‘Zp kp¥dp„ L¡$mhpe A¡hu
s¡“p S>“dp“k ‘f“p âcph“p¡ ¿epg Aphu Åe Aæe’®“p.
R>¡. lh¡ A¡L$ S>mpie L¡$ õ’p‘Ðe L$mp“p¡ “d|“p¡ NyS>fps“u AÞe hphp¡“u rS>‰phpf epv$u (36)
lp¡hp D‘fp„s Ap hphp¡ õ’pr“L$ gp¡L$p¡“u ^prd®L$- Adv$phpv$ : ^p¡mL$p“u hpv$ (^p¡mL$p), D^fp¡S>“u
kpdprS>L$ dpÞespAp¡ ‘f L¡$hp¡ âNpY$ âcph ^fph¡ hph (D^fp¡S>), X$Y$pZp“u hph (X$Y$pZp), ^„^yL$p“u
R>¡ s¡ Å¡CA¡, ""ApS>“u spfuMdp„ ‘Z AX$pgS>“u hph (^„^yL$p).
hph A¡L$ ^prd®L$ õ’m kp¥ â’d R>¡. ‘V¡$g kdpS>“p
M¡X$p : Ad©shrj®Zu hph (dl¡dv$phpv$), Ddf¡W$“u
gp¡L$p¡ Al] g‚ bpv$ sfs S> R>¡X$p R>p¡X$hp“u rhr^
hph (Ddf¡W$), bÓuk L$p¡W$p“u hph (L$‘X$h„S>),
dpV¡$ Aph¡ R>¡. A¡S> fus¡ W$pL$p¡f kdpS>“p gp¡L$p¡ ‘Z
hZTpfu hph A“¡ kp¡“f¡ u hph (bpgprk“p¡f),
Al] s¡d“u hpO¡ðfu dpsp (A„bpÆ)“u Apfp^“p
Mpfuhph (fpS>‘yf), hX$’g“u> hph, (L$W$gpg),
L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. S>¡ Al] A¡L$ Tê$Mpdp„ âõ’pr‘s
rilgp¡X$u hph (hkp¡).
R>¡. AX$pgS>“p Sy>v$p Sy>v$p Tê$MpAp¡ s’p qv$hpgp¡dp„
v$h¡ u A“¡ dpspÆ“p„ rhrh^ õhê$‘p¡ âõ’pr‘s R>¡. Åd“Nf : kdZp Npd“u hph (kdZp)
Apdp“p„ AdyL$ sp¡ OX$p A’hp rÓiym Üpfp S|>“pNY$ : AX$uQX$u hph A“¡ Np¡^p hph (>S|>“pNY$),
r“ê$‘pe¡g R>¡. k„sp“ âprá A“¡ kyMkd©qÙ dpV¡$ kp¡Y$Zu hph (dp„Nfp¡m), M¢Npf hph (ipl‘yf)
hph“u dygpL$ps AphíeL$ lp¡hp“u dpÞesp lpgdp„
‘pV$Z : Mpfu hph A“¡ rÓL$d bpfp¡V$“u hph
‘Z ×Y$ R>¡.''34 Ap‘Zp Ad|ëe hpfkp kdp“ Ap
(‘pV$Z).
hphp¡“u Ahv$ip Å¡C ìer’s ’sp Ap g¡ML¡$
ApNm õ‘ô$ iåv$p¡dp„ “p¡„Ýey„ R>¡ L¡$, ""kp¡mdu kv$u b“pkL$p„W$p : duW$u hph (‘pg“‘yf), fp¡lp¡“u hph
bpv$ eyfp¡r‘e“p¡“p Aphhp kp’¡ NyS>fps“p ìep‘pf (fplp¡-‘pg“‘yf)
DÛp¡N“¡ aV$L$p¡ ‘X$ép¡. Ðepfbpv$ dl¡dv$phpv$“p cph“Nf : lp’b“u hph (lp’b), kyv$p hph
cçdqfep L|$hp“¡ bpv$ L$fsp hphp¡“y„ r“dp®ZL$pe® (dlºhp), L$pd“p’“u hph (Op¡Op), v$pspf“u hph
AX$pgS> L¡$ ‘pV$Z“u hph L$np“y„ ¼epf¡e “ ’C (AhpqX$ep), ApZ„v$ hph$ (Np¡‘“p’)
i¼ey„. L¡$V$gpL$ L$mprhh¡QL$p¡“¡ ds¡ NyS>fps“y„ Ap hph dl¡kpZp : hpgd“u hph (hpgd), R>Ópg“u hph
õ’p‘Ðe A¡L$ ¼gprkL$g õ’p‘Ðe NZphy„ Å¡CA¡. (R>Ópg, dp¡Y¡$fp“u hph (dp¡Y¡$fp), dpgp cNs“u
Å¡L¡$ s¡“p sfa vy$r“ep A“¡ cpfsdp„’u rhi¡j Ýep“ hph (L$X$u).
“ M¢Qpey„ lp¡hp“y„ L$pfZ "eyfp¡k¡[ÞV²$L$' (eyfp¡r‘e“
kpbfL$p„W$p : Ap„L$p¡g“u hph (v$phX$), lp’fp¡g“u
×rô$L$p¡Z ^fphsp) gp¡L$p¡dp„ fl¡g tlvy$ õ’p‘Ðe
hph (lp’fp¡g), M¡X$bû ° p“u hph ‘fp¡ep“u hph
A„N¡“u kdS>“p¡ Acph ‘Z lp¡C iL¡$.''35 kdN°‘Z¡
A“¡ Aqv$s hph (M¡X$b°ûp), dp¡X$pkp“u hph
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 25
(dp¡X$pkp), bpeX$“u hph (bpeX$), ipdmpÆ“u 17. X$p¸. Np¡v$p“u A¡Q. Apf., kpbfL$p„W$p“p„ rië‘-
hph (ipdmpÆ) õ’p‘Ðep¡', 1980 ‘©. 221
18. X$p¸. ip”u A¡Q. Æ. "NyS>.“u âpQu“ hphp¡',
kyf¡ÞÖ“Nf : M¡fpmu“u hph (M¡fpmu), ^p„^g‘yf“u
"NyS>fps' v$u‘p¡Ðkhu A„L$, Np„^u“Nf, k„. f020
hph (k¡S>L$‘yf), T]TyhpX$p“u hph (T]TyhpX$p),
‘©.17.
dpÓu hph, (^p„N^°p), kpegp“u hph (kpegp).
19. ApQpe® “hu“Q„Ö, "NyS>.“p¡ kp¡gL„ $uL$pgu“ Crslpk',
hX$p¡v$fp : hfZpNpd“u hph (hfZp), “hgMu Adv$phpv$ 1973 ‘©. 444
hph (hX$p¡v$fp). 20. ApQpe® rN.h."NyS>.“p A¥rs. g¡Mp¡' cpN 3,
‘pv$“p¢^ : dy„bC 1942 ‘©. 254
1. v$k¡ pC l¡dp„N, NyS>fps“y„ õ’p‘Ðe cpN-1 qv$.cp.- 21. [Link] H., 'Archaeology of
Adv$phpv$-19 a¡b°y. 2006 ‘©.4 Guj.' Bombay 1941 pp - 71-72
2. Burgess J & Cousens H 'The 22. X$p¸.ipõÓu A¡Q. Æ. A“¡ ‘fuM [Link], ‘|hp£¼s
Architectural Antiquities of North ‘©.425
Gujarat', London, 1930, P. 162 23. X$p¸.ipõÓu A¡Q. Æ. A“¡ ‘fuM [Link].,
3. v$¡kpC i„cây kpv$ kp¥fpô²$“p¡ Crs.' S|>“pNY$, 1968 NyS>.“p¡ fp. A“¡ kp„.Brs.' N„°’-‘ 1977 ‘©.423
‘©. 261 24. Å¡V¡$.[Link]. "NyS>.“y„ ‘pV$“Nf Adv$phpv$', Adv$p.
4. Å¡V¡$ fГdZufph cudfph, "NyS>fps“p¡ kp„õL©$rsL$ 1929. ‘©.617.
Brslpk' cpN-1, Adv$phpv$-1945-‘©-119 25. X$p¸. ip”u A¡Q. Æ. ‘|hp£¼s N°’„ ‘©.421-422.
5. b°ûcË$ kycpj, ApQpe®, A¡Q. L¡$. ApV®$¹k 26. v$¡kpC l¡dp„N, ‘|hp£¼s, ‘©-4.
L$p¡gS¡ >, Adv$p.) ê$bê$ dygpL$ps. 27. Å¡V$¡ . ‘|hp£¼s ‘©.620-f1.
6. X$p.¸ ip”u A¡Q.Æ. A“¡ ‘fuM [Link]. NyS>fps“p¡ 28. X$p¸. bpfp¡V$ L¡$. ku., L$gp¡g A¥rs. ‘qfâ¡ÿedp„',
fpS>. kp„õL©$rsL$ Crs. cpN-4, Adv$phpv$-1976 Adv$phpv$ 1997 ‘©. 93
‘©. 422-23 29. X$p¸. ip”u A¡Q. Æ. ‘|hp¡®¼s ‘©. 424
7. A¡S>“ ‘©. 422-23 30. X$p¸. i¡gs cpfsu, âdyM“y„ âhQ“, NyS>.Brs.
8. A¡S>“ ‘©. 422 ‘rfjv$, 21 dy„. Ar^.L$pV¡ $p. (fpS>õ’p“)
9. A¡S>“ ‘©. 424 31. Å¡V$¡ . f.Æ., ‘|hp¡®¼s 618
10. Å¡V¡$ [Link]. ‘|hp£¼s. 119 32. X$p¸. ip”u A¡Q. Æ. ‘|hp¡®¼s ‘©. 423
11. X$p¸. kphrgep fpdcpC W$p., "NyS>fps“y„ b¡“dy“ 33. v$¡kpC l¡dp„N, ‘|hp£¼s.
õ’p‘Ðe-fpZuhph', ip¡^‘Ó, Adv$p-‘©©.1 34. A¡S>“.
12. A¡S>“ ‘©. f 35. A¡S>“.
13. ip”u A¡Q.Æ. ‘|hp£¼s, ‘©. 424. 36. âp¡.‘fdpf A¡d. S>¡. "s¡“p¡ kp„. A¥rs. hpfkp¡',
14. X$p¸.kphguep fp., ‘|hp¡®¼s ‘©.3 cph“Nf, 2000 ‘©.41-‘9
15. v$¡kpC Np¡rh„v$cpC lp’ucpC, L$X$u âp„s kh®k„N°l,
hX$p¡v$fp. 1921 ‘©-435
16. ip”u vy$Np®i„L$f L¡$, "A¥rslprkL$ k„ip¡^“', ‘|h® AÝen, Brslpk rhcpN,
Adv$phpv$ 1977, ‘©. 444 A¡g.X$[Link]®k¹ L$p¸gS¡ >, Adv$phpv$
26—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
&& tQs“ L$rZL$p$ && L¡$V$gpL$ ìe[¼sAp¡“u lÐep s¡ cpX|$su lÐepfpAp¡ Üpfp
Shakespeare Quote : L$fph¡ R>¡. d¡L$bu’ ‘p¡sp“p¡ Ýe¡e sp¡ rkÙ L$fu
g¡hpdp„ kam fl¡ R>¡. ‘f„sy Ðepfbpv$ A‘fp^
Apf. L¡$. dp„X$rgep bp¡^“u cph“p“¡ L$pfZ¡ s¡ klS> Æh“ Æhu iL$sp¡
“’u. s¡hu S> v$ip s¡“u ‘[Г g¡X$u d¡L$bu’“u ‘Z
"Tomorrow and tomorrow and tomorrow, ’pe R>¡. S>¡ ‘p¡sp“p ‘rs“¡ fpÅ b“hp dpV$¡“u
Creeps in this petty pace from day to day,
To the last syllable of recorded time; DíL¡$fZu L$fhp“u A¡L$ ‘Z sL$ Nydphsu “l]. g¡X$u
And all our yesterdays have lighted fools, d¡L$bu’ Arsie A‘fp^ bp¡^“u cph“p’u ‘uX$pC“¡
The way to dusty death. Out, out brief candles !
Life is but a walking shadow, a poor player Äepf¡ d©Ðey“¡ c¡V¡$ R>¡. Ðepf¡ d¡L$bu’ D‘fp¡¼s
That struts and frets his hour upon the stage, ‘„[¼sAp¡ bp¡g¡ R>¡.
And then is heard no more. It is a tale,
Told by an idiot, full of sound and fury, d¡L$bu’ Üpfp A¡L$p¡[¼s õhê$‘¡ bp¡gpe¡g
Signifying nothing." âõsys ‘„[¼sAp¡ A¡ v$ip®h¡ R>¡ L¡$ d¡L$bu’“¡ Æh““p„
(William Shaskespeare's Macbeth
A„rsd kÐe“y„ cp“ ’C Q|¼ey„ R>¡. dp“hu cg¡ Nd¡
Act:V Scene:V)
s¡d L$fu“¡ Nd¡ s¡ ‘v$ A’hp lp¡Øp¡ lp„kg L$fu g¡
rhrged i¡¼kr‘ef“u Qpf rhð rh¿eps ‘Z A¡L$ ‘R>u A¡L$ qv$hk s¡“p Æh“dp„’u kfL$sp
L$fyZp„rsL$pAp¡dp„“u A¡L$ L$fyZp„rsL$p R>¡. d¡L$bu’. Åe R>¡. A“¡ s¡“¡ ‘p¡sp“p Æh““u r“es ’e¡g
D‘fp¡L$s ‘„[¼sAp¡ d¡L$bu’“p„ ‘p„Qdp„ A„L$“p ‘p„Qdp„ A„rsd nZ kdn gphu“¡ d|L¡$ R>¡. Æh““p„ ‘fd
Öíedp„ “pV$L$“p “peL$ d¡L$bu’ Üpfp bp¡gpe¡g kÐe“p¡ s¡“¡ Al¡kpk ’pe R>¡. L¡$ Æh“ dpÓ A¡L$
A¡L$p¡[¼s“p„ A¡L$ cpN ê$‘¡ Å¡hp dm¡ R>¡. âõsys ‘X$R>pep¡ R>¡ S>¡“¡ L$p¡C ‘L$X$u iL$s„y “’u. A¡ dp“hu
L$fyZp„rsL$pdp„ Äepf¡ dp“hu Arkrds fpS>L$ue Å¡ ‘p¡sp“u NCL$pg-c|sL$pm sfa “S>f L$fi¡ sp¡
dlÒhL$p„np“p„ õhà“p¡ k¡hsp¡ lp¡e Ðepf¡ L¡$hp L¡$hp s¡“¡ kdÅi¡ L¡$ s¡Z¡ dpÓ dyMp®dukcf Æh“ S>
‘pihu L©$Ðep¡ L$fsp¡ lp¡e R>¡. s¡“p¡ “‚ rQspf Å¡hp Æìey R>¡. ‘p¡sp“p nZc„Nyf Æh“L$pm v$fçep“
dm¡ R>¡. d¡L$bu’ Apd sp¡ fpÅ X„$L$““p¡ Ars L$p¡C“u kpd¡ Al„L$pf L$fhp¡, L$pC¡ “¡ v$bX$phhp L$pC¡ “u
rhðpky ep¡Ùp¡ A“¡ dyÐkØu R>¡. ‘f„sy ÓZ X$pL$Z¡ kdn Æ lS|>fu L$fhu - Ap S> fus¡. Æh“ Æìep¡
L$f¡gu crhóehpZu L¡$ d¡L$bu’ õL$p¡V$g¡ÞX$“p¡ fpÅ R>¡ A“¡ Äepf¡ Ap kÐe“y„ cp“ ’pe Ðepf¡ Æh““p¡
b“i¡ d¡L$bu’“p¡ Æh“‘’ k„‘Z | ®s: bv$gu “pM¡ ‘X$v$p¡ ‘X$u S>hp“u nZ Aphu QyL$u lp¡e R>¡.
R>¡. NC L$pg“p¡ rhðpky kp’u crhóehpZu kp„cþep d¡L$bu’“¡ A„s¡ A¡ op“ ’C Ney„ R>¡ L¡$ d“yóe“y„
‘R>u X„$L$““u lÐep L$fu“¡ fpÅ L$C fus¡ b“u S>hy„ Æh“ L$p¡C dyMp®A¡ gM¡gu hpsp® S>¡hy„ lp¡e R>¡. S>¡dp„
s¡“p â‘„Q fQhpdp„ ‘X$u Åe R>¡. s¡“u ‘Гu g¡X$u Al„L$pf A“¡ bX$pC õhê$‘¡ Op¢OpV$ sp¡ Arsie lp¡e
d¡L$bu’ ‘rs“u AklS> dlÐhL$pn „ pAp¡dp„ bmspdp„ R>¡. ‘Z s¡“p¡ L$p¡C A’® lp¡sp¡ “’u.
Ou lp¡dhp“y„ L$pe® L$f¡ R>¡. d¡L$bu’“¡ tlkL$ A“¡
OpsL$u L©$Ðep¡ sfa v$p¡fu S>hpdp„ s¡“u ‘[Г g¡X$u âõsys ‘„[¼sAp¡ Üpfp “pV$éL$pf rhrged
d¡L$bu’“p¡ dp¡V$p¡ apmp¡ R>¡. i¡¼kr‘ef Æh““p„ A„rsd kÐe“¡ DÅNf L$f¡ R>¡
‘p¡sp“u b¡L$pby dlÒhL$p„npAp¡“¡ ‘pf ‘pX$hp L¡$ dp“hu“u sdpd cp¥rsL$ rkÙAp¡ hpõshdp„
s¡ A¡L$ ‘R>u A¡L$ lÐep L$fu“¡ fpÅ b“hp“y„ õhà“ rkqÙAp¡ “’u lp¡su L$pfZ L¡$ Aphu rkqÙAp¡ s¡“¡
rkÙ sp¡ L$f¡ R>¡ ‘Z s¡d L$fhpdp„ s¡ ‘p¡sp“p ‘p¡sp“p “¥rsL$ A^:‘s“ sfa v$p¡fu Åe R>¡ A“¡
A„s:L$fZ“u ‘Z ¾|$f lÐep L$f¡ R>¡. fpÅ X„$L$“, s¡“p A„s¡ qh“pi“¡ “p¡sf¡ R>¡.
b¡ A„N fnL$p¡“u lÐep s¡ ‘p¡s¡ L$f¡ R>¡ A“¡ AÞe (dp¡) 8320195282
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 27
&& N°„’phgp¡L$“$ && A¡“u kp’¡ ”u“p Ap„sfd““u hps gC“¡ Aph¡ R>¡.
“hu rhje“u “hsf L$’p "kfp¡N¡V$' AÓ¡ “p¢^hy„ Ndi¡ L¡$ ey.A¡k.’u âL$pris "NyS>fps
V$pCçk' dp„ Ap “hgL$’p ApS>’u A¡L$pv$ v$peL$p ‘|h£
k„L$g“ : õhprstbvy$ dl¡sp (g¡ML$ : fp^hÆ dp^X$)
âL$pris ’C lsu. Ðepf¡ rhje“p gu^¡ QQp®õ‘v$
flu lsu.
NyS>fpsu L$’p-kprlÐedp„ V|„$L$u hpsp® A“¡
“hgL$’p kp¥’u h^pf¡ h„Qpsy„ A¡hy„ gp¡L$cp¡Áe kprlÐe dpsp b“hy„ A¡ âÐe¡L$ ”u“p¡ S>ÞdrkÙ
õhê$‘ R>¡. s¡dp„ “hgL$’p A¡L$ A¡hy„ kprlÐe õhê$‘ Ar^L$pf R>¡. A¡ Þepe¡ Ly$v$fsu fus¡ ”u dpsp b“hp
R>¡ S>¡ Æhsp Æh““u h^y “ÆL$ füy„ R>¡. s¡’u knd lp¡e A’hp “ ‘Z lp¡e. s¡dS> L$p¡C
cphL$“¡ ‘p¡sp“u Ås kp’¡ L$“¡¼V$ L$f¡ R>¡. kpdprS>L$ rhV„$bZpAp¡“¡ L$pfZ¡ ‘Z ”u “uÆ
dps©Ðh ^pfZ “ L$fu iL¡$. Aphp k„Å¡Np¡dp„ A¡L$ ”u
hpsp® A¡ Örô$ R>¡ sp¡ “hgL$’p A¡ k©rô$ R>¡.
AÞe L$p¡C ”u“u L|$M cpX¡$ fpMu“¡ k„sp“ âpá L$fu
k„kpfrQÓ R>¡.
iL¡$... A¡hp kp„âs kde“u “hÅs rhjehõsy Ap
kprlÐedp„ “hgL$’p“y„ A¡L$ L$pe® Ap“„v$ “hgL$’pdp„ R>¡.
Ap‘hp“y„ R>¡. kp’¡ kdpS> Æh““y„ rQÓ fS|> L$fhp“y„
A¡L$hukdu kv$udp„ AÞe ”u“u L|$M cpX¡$
A’hp qv$ip-v$i“® L$fphhp“y„ ‘Z R>¡. kde“u kp’¡
gC dpsp ’hy„, b“hy„ A¡ hps gpNZu A“¡
bv$gpsp S>sp kdpS>“u spkuf A“¡ skhuf L$’pdp„
cphpÐdL$ fus¡ L¡$hp hdm Ecp L$f¡ R>¡. A¡“u hps
Tugpsu lp¡e R>¡. kdpS>“p sÐL$prg“ rQÓ kd¡s
Ap L$’pdp„ ky‘f¡ ¡ r“fy‘pe R>¡. ‘ròdu kprlÐedp„
kprlÐeL$pf L$ë‘“p“p “hp¡Þd¡j f„Np¡ Üpfp “h×rô$“y„
Ap rhje“¡ gC“¡ “hgL$’pAp¡ gMpe R>¡. ‘f„sy
‘Z Dd¡fZ L$fsp¡ lp¡e R>¡.
NyS>fpsu kprlÐedp„ îu dp^X$“u Ap “hgL$’p A¡“p„
kÅ®sp kprlÐedp„, kprlÐeL$pfp¡A¡ kpdprS>L$ rhje hõsy“¡ L$pfZ¡ rhi¡j Ýep“ M¢Q“pfu flu R>¡.
kdõepAp¡ A“¡ ‘qfhs®“p¡“¡ rhrh^ “hgL$’pAp¡dp„ ApS>¡ Äepf¡ sbubu rhop“ A“¡ qX$rS>V$g eyN’u
ârstbrbs L$ep® R>¡. s¡“p A¡L$ L$fsp A“¡L$ Dv$plfZ vy$r“ep “h‘qfhs®“ ‘pdu flu R>¡. Ðepf¡ dp“hu“u
kprlÐedp„ dm¡ R>¡. d|mc|s k„h¡v$“pAp¡ A¡L$gsp, dps©Ðh, Ly$Vy$„b“u
Ap Ap^yr“L$ kde“u A“¡L$rh^ kdõepAp¡ T„M“p S>¡hp A“¡L$ k„h¡v$“p¡ ”u“u “S>f¡ Ap “hg
‘¥L$u L|$M cpX¡$ fpMu dps©Ðh ^pfZ L$fhp“y„ hfv$p“ L$’pdp„ ìe¼s ’pe R>¡. S>¡“p¡ gp¡L$pg Np„^u“Nf R>¡.
A¡ buÆ sfa kÅ®su k„hv¡ $“iug kdõep NyS>fpsu Ap Ql¡fp hNf“y„ “Nf L$’pAp¡dp„ ‘Z blº Ap¡Ry>„
kprlÐedp„ gNcN “rlhs¹ TugpC R>¡. rhð kprlÐe- Tugpey„ R>¡. ‘p¡suL$u Ap¡mM hNf“y„, hk¡gy„ “¡
dp„ ‘Z Ap¡R>u L$’pAp¡ dm¡ R>¡. Ðepf¡ Ap hZõ‘i® hkph¡gy„ “Nf R>¡. kfL$pfu L$Q¡fuAp¡ A“¡ kfL$pfu
rhje“u A¡L$ rQÐL$pf L$’p "kfp¡N¡V$' dm¡ R>¡. dpZkp¡ S> hk¡ R>¡. A“¡ gp¡L$p¡ ‘Z kfL$pfu L$pd
NyS>fpsu kprlÐe n¡Ó¡ hpsp®L$pf, “hg kbb S> Aph¡ R>¡ !
L$’pL$pf A“¡ gp¡L$kprlÐeL$pf sfuL¡$ ÅZusp kS>®L$ Ap “Nfdp„ hksp¡, kfL$pfu “p¡L$fu L$fsp¡
fpOhÆ dp^X$“u "kfp¡NV¡ $' “hgL$’p dps©Ðh A“¡ L$’p“peL$ âL$pi A¡“u ‘frZs klL$d} ”u ip¡c“p
28—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
A“¡ ‘fv$i¡ ’u AQp“L$ Aphu QX$¡gu L$p¡g¡S> kde“u ’C Åe R>¡. ‘qf[õ’rs A¡ lv$¡ hZk¡ R>¡ L¡$ ip¡c“p
â¡qdL$p L$lp¡ L$¡$ kMu A„S>y“u kp’¡ k„b„^p¡“u N|Q„ “u A“¡ âL$pi“p¡ cph“pÐdL$ k„b„^ ‘Z “ô$ ’C Åe
L$’p“u kp’¡ kfp¡N¡V$ d^f“u k„hv¡ $“p Ap L$’pdp„ R>¡. âL$pi“p A„Sy> kp’¡“p h^sp S>sp k„b„^p¡ dpV¡$
ky‘¡f¡ hZpe¡gu R>¡. b¡-ÓZ hpf ip¡c“p Q¡sh¡ R>¡. R>¡‰¡ ‘p¡sp“u
A„Sy> Apd sp¡ hjp£ ‘l¡gp v$¡i R>p¡X$u kgpdsu “’u A“¡ ‘p¡sp“y„ dlÐh “’u füy.„ ..
‘fv$¡i S>C hku R>¡. rhÛp’}L$pm ‘|fp¡ ’sp„ âL$pi A¡V$g¡ Cóep®’u ip¡c“p AÞe õ’m¡ ‘p¡sp“u bv$gu
A“¡ A„Sy>“p d¥Óu“¡ â¡d‘|Z® k„b^„ p¡ ‘Z ^ud¡^ud¡ L$fphu Åe R>¡.
L$pm ‘kpf ’sp„ ^fbpC Åe R>¡, ‘Z A„S>y “p Æh“dp„ ‘p¡sp“u A¡L$gsp v|$f L$fhp v$ÑL$
‘fv$¡i Æh“’u A“¡ A¡“u kp„kpqfL$ D’g‘p’g’u bpmL$ g¡hp v$i¡ dp„ Aph¡gu A„S>y “p d“dp„ kfp¡Nku“y„
AÅZ A¡hp¡ L$’p“peL$ kfL$pfu “p¡L$fu L$fsp¡ A¡L$gp¡ rhQpfbuS> âL$pi S> d|L¡$ R>¡. A¡“u kp’¡ Ap^yr“L$
flu, g‚ L$fu W$fu W$pd ’hp“p k‘“p Å¡sp¡ lp¡e R>¡. sbubu rhop“¡ S>¡ lfZapm cfu R>¡.. S>¡dp„ d“
ip¡c“p“p„ d¥Óu‘|Z® k„b„^p¡“u lŸ„a’u A¡“p„ õdfZdp„ Qpl¡ s¡h„y bpmL$ g¡bp¡f¡V$fudp„ õ‘d® b¢L$’u L¡$ V¡$õV$
Ap“„v$ g¡sp¡ lp¡e R>¡. krQhpgedp„ ‘p¡sp“u kpd¡“p V$éyb b¡bu’u L¡$hu fus¡ S>Þdu iL¡$ R>¡ A¡ Ap^yr“L$
V¡$bg ‘f b¡ksu ip¡c“p kp’¡ b‘p¡f“u fuk¡kdp„ sbubu kdõepAp¡“p âñp¡“u hps ‘Z rhõs©sê$‘¡
S>dhy„, s¡“¡ kp„S>¡ bk õV¡$ÞX$ ‘f d|L$hp S>hy„... A¡ fpOhÆ dp^X$ QQ£¡ R>¡.
r“Ðe¾$d A¡“u klL$d}Ap¡“u “S>fdp„ ‘Z R>¡. A“¡
ÞeyT ‘¡‘fdp„ Ål¡fs’u dp„X$u“¡ L|$M cpX¡$
kpdpÞe ‘Z R>¡. Np„^u“Nf krQhpge, fõspAp¡,
Ap‘“pf v$„‘rÑ kp’¡ cphspg A“¡ g¡hX$ v$h¡ X$
bk, L¡$ÞV$u“, dp¡V$fbpCL$, funpAp¡ A“¡ qfk¡k“p
ky^u“u âL$pi A„Sy>“u kp’¡ fl¡ R>¡. kpd¡ ‘p¡sp“u
dplp¡g“u kp’¡ ip¡c“p A“¡ âL$pi“p¡ k„b„^ Qpg¡
NfubpC A“¡ dS>b|fu“¡ L$pfZ¡ L|$M cpX¡$ Ap‘“pf
R>¡. kdN° “hgL$’pdp„ ÓZ ‘pÓ dy¿e R>¡. buÅ
”u“p dp¢A¡ A“¡L$ kpdprS>L$ A“¡ L$p¥Vy$r„ bL$ âñp¡
AÞe ‘pÓp¡dp„ v$ep A“¡ Afthv$ R>¡. ip¡c“p, A„Sy>
g¡ML$ d|L¡$ R>¡. s¡ kpdprS>L$ k„h¡v$“ A“¡ ârsbÙsp“¡
A“¡ âL$pi“p d“p¡k„Qpg“p¡ gp^h’u rQrÓs ’ep
Op¡rjs L$f¡ R>¡.
R>¡. L$’p“p AÞe ‘pÓp¡dp„ ip¡c“p“u bl¡“‘Zu
h„v$“p, A„Sy>“p dpsp-r‘sp A“¡ cpCAp¡“u hps R>¡. A„Sy>“p rhQpfp¡ A“¡ d“p¡kQ„ pg“p¡dp„ ‘¡gu
S>¡dp„ L$’p“u dÝedp„ L|$M cpX¡$ Ap‘“pf L$‘g AÅZu ”u“u k„hv¡ $“iugsp A“¡ Ohpsu gpNZuAp¡“¡
Afthv$ A“¡ v$ep A“¡ A¡d“u cph“pAp¡ kS>®L¡$ hpQp Ap‘¡ R>¡. S>¡ Ap b¡ ”uAp¡ dpÓ “S>f“p A“¡
bM|bu kp’¡ ky‘f¡ ¡ ìe¼s L$fu R>¡. A¡“ApfApC Ql¡fp“p lphcph’u g¡ML¡$ ìe¼s L$fu R>¡. v$pMgp
A„Sy>“p ApL$[õdL$ ApNd“ A“¡ s¡ ‘Z ‘p¡sp“p sfuL¡$ A¡L$ hZ®“ Å¡CA¡: v$ep bfpbf kpd¡ S> Dcu
rdÓ âL$pi“u dv$v$’u v$ÑL$ bpmL$ g¡hp cpfs lsu. b„““¡ u “S>f kpdkpd¡ V$L$fpC, A’X$pC“¡
Aph¡gu A„Sy> ‘fv$¡idp„ fl¡su cpfsue ”u“y„ âsuL$ s¡dp„’u sZMp Tfu füp lsp. A¡L$ sZMp¡ ÅZ¡-
R>¡. s¡dp„ V¡$ç‘ffu lkbÞX$’u kfp¡Nku“u NZsfu“u AÅZ¡ A„S>y “p ‘f ‘X$ép¡. A„Sy> L$iy„ rhQpfsu flu
ApMu hps Aph¡ R>¡. âL$pi A„Sy>“u dpepÅmdp„ A“¡ s|V¡$gp L$pQ S>¡hu S>Õ’pb„^ nZp¡ ¼ep„ ky^u
g‘¡V$pC Åe R>¡. âL$pi“u vy$r“ep“u “ph lpgL$X$pg¡ L$ h¡frhM¡f ‘X$u flu. sp¡ S>¡ v$‘„ su L|$M cpX¡$ Ap‘hp
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 29
s¥epf ’pe R>¡ s¡dp„ ‘rs Afthv$ S> ApNm R>¡. A“¡ ‘p¡sp“u L|$M¡ S>Þd¡g bpmL$ AÞe“¡ Ap‘u
‘Гu v$ep“u kldsu“y„ rhQpfsp¡ “’u. A„Sy> dpV¡$ v$h¡ p“y„ L$p¡C dpsp“¡ ‘pgh¡ ? A¡“p„ dps©Ðh“y„ iy„ ?
bpmL$ gphhp“u hps L$f¡ R>¡. s¡ Afthv$cpC A“¡ Aphp âí“p¡“u QQp® ‘Z kyr“ep¡rS>s‘Z¡ ’C R>¡.
v$ep“p Ofdp„ ’su QQp® A“¡ hÃQ¡“p k„hpv$dp„ ApS>L$pg ifuf“p A„Np¡ h¡Qu Apr’®L$ k„L$V$ v|$f L$fsp
v$ep“p d“dp„ k|ÿdcphp¡ âNV$ ’pe R>¡. v$ep“p¡ dS>b|f gp¡L$p¡ S>¡hu Ap hps R>¡.... dpsp“u L|$M
v$M¡ ph ê$‘, f„N âdpZ¡ A“¡ s„vy$fõsu âdpZ¡ ‘rs Apr’®L$ D‘pS>®“ dpV¡$ lp¡C iL¡$ ? Aphp khpgp¡“p
cphspg “½$u L$fhp“p¡ R>¡ A¡ hps’u d“dp„ “¡ S>hpb S>X$hp dyíL¡$g R>¡.... S>¡“y„ g¡ML¡$ DÑfv$preÐh
d“dp„ Ap¾$p¡i A“¡ qaV$L$pf A¡“¡ ‘p¡sp“p ‘rs âÐe¡ r“cpìey„ R>¡.
‘rsh°sp ”u“u “pfpS>Nu ky‘¡f¡ ìe¼s L$fu R>¡. cpfsue kdpS> A“¡ cpfs“u ‘fv$¡i S>C
kS>®L$“p¡ ‘fL$pep âh¡i“p¡ DÑd “d|“p¡ dm¡ R>¡. ‘ròddp„ S>C hksp„ gp¡L$p,¡ s¡d“p„ bpmL$“¡ Al]
‘yfyj A¡L$ ‘rs sfuL¡$ L¡$V$gp¡ k„Å¡Np¡“¡ Ap^u“ A“¡ lp¡õV¡$gdp„ cZphhp“¡ blp“¡ d|L$u S>sp„ A’hp
L¡$hu fus¡ NZsfubpS> R>¡.... A¡ Afthv$“p ‘pÓdp„ v$pv$p-v$pv$u “¡ Ðep„ gC S>sp„ ‘pk¡ A¡“ApfApC“u
fS|> ’pe R>¡. ‘Гu v$ep V|„$L$dp„ ‘Z kQp¡V$‘Z¡ L$l¡ dp“rkL$sp“u ^p¡fu “k g¡ML¡$ bfpbf ‘L$X$u R>¡.
R>¡ : "sdpf¡ S>¡ L$fhy„ lp¡e s¡ L$fp¡ ‘Z lº„ dpfy„ ApeMy„ ‘¥kp“p Å¡f¡ cpfsdp„ b^y„ S> Mfuv$u iL$pe R>¡...
AcX$phui “l] !' A¡hp ap„L$pdp„ Æhsp A¡“ApfApC ‘f, A¡“p v$„c
A¡L$ ‘rs-‘Гu“u L|$M cpX¡$ Ap‘hp cph- ‘f A“¡ A¡d“u õhp’®h©rÑ ‘f“u QQp®“¡ kprlÐe“u
spg L$fhp“u L¡$hu AphX$s ^fph¡ R>¡. s¡ Å¡C ‘Гu“¡ A¡fZ ‘f QY$phu R>¡.
A¡L$ nZ A¡“p dpV¡$ “afs ’C Åe R>¡. A“¡ A¡“p NyS>fpsu “hgL$’p A“¡ “hgL$’p n¡Ó¡ Ap
dpV¡$ kp¡v$p¡, ‘¡L¡$S> S>¡hp iåv$âep¡Np¡ L$fu g¡ML¡$ rhje ‘f Mpk L$iy„ gMpey„ “’u. A¡L$hukdu
dpZk“u, ‘rs“u k„h¡v$“iugsp D‘f bfpbf“p kv$udp„ kprlÐedp„ kfp¡Nku d^flŸX$ D‘f“p rhje-
âlpf L$ep® R>¡. A¡L$ ‘yfyj“u, ‘rs-‘Гu“p k„b^„ p¡ hõsy D‘f “hgL$’pAp¡ gMpe R>¡. hpsp®Ap¡ ‘Z
D‘f A“¡ õhp’} hs®Ï„L$ D‘f ‘Z âñp’® L$ep£ R>¡. gMpe R>¡. ‘Z NyS>fpsu kprlÐedp„ Ap lÆ
bpmL$“p S>Þd ‘R>u A¡ bpmL$ ¼ep„ Ney.„ .. QQp®“p¡ rhje R>¡.
A¡hp¡ khpg Ly$Vy„$buAp¡ L$fi¡ Ðepf¡ iy„ S>hpb Np„^u“Nf“p krQhpgedp„ Äep„ kfL$pfu
Ap‘hp¡ ? Aphp¡ ^pfv$pf khpg ‘Гu L$f¡ R>¡. “p¡L$fu A’£ Aph¡gp v$¡icf“p gp¡L$p¡“u ‘Qf„Nusp,
il¡f“u Qpgu S>¡hu kpdpÞe dpZk“u hõsudp„ b¡ fl¡ZuL$fZu, NyS>fpsu‘Ï„ S>mhpC fl¡ A¡hu cpjp,
”uAp¡ A“¡ b¡ ‘yfyjp¡“u “S>fp¡“y„ rdg“ A“¡ il¡fu f„N’u f„Npe¡gp gp¡L$p¡“u cpjp Ap ‘pÓp¡ bp¡g¡
k„hpv$dp„ g¡ML$“u g¡M“i¥gu“u Ly$“¡l sp¡ õ‘ô$ ’pe R>¡. g¡ML$ S>¡ âL$pf“y„ gp¡L$pg s¡ âL$pf“u cpjp
S> R>¡. ‘Z kp’¡ Ap^yr“L$ kdpS>“u kdõepAp¡ âep¡Æ R>¡. kpdpÞe bp¡gQpgdp„ h‘fpsp A„N°¡Æ
âÐe¡ g¡ML$“u r“õbs ‘Z õ‘ô$ ’pe R>¡. iåv$“p¡ D‘ep¡N R|>V$’u L$ep£ R>¡. NyX$dp¡r“¯N, NyX$“pCV$
dpsp“u L|$M“p¡ L$p¡C cph lp¡e iL¡$ ? L$p¡gb¡L$, dp¡bpCg“u f]N, d¡f¡S>, X$éyV$u...S>¡hp
âkh“u ‘uX$p sp¡ S>¡ cp¡Nh¡ s¡“¡ S> Mbf ‘X¡$... iåv$p¡ lh¡ kph kpdpÞe ’C Nep R>¡. sp¡ L¡$V$gpL$
30—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609
cpfT‰p, dplp¡g X|$kX|$k MpC, ky‘X$p^pf...“p¡ d“ A“¡ øv$e“u k|ÿdcph“p “hsf QY$ph A“¡
D‘ep¡N ’ep¡ R>¡. kpdprS>L$ rhjdsp“¡ A‘qfZs ”u“u A¡L$gsp
il¡fdp„ Ap^yr“L$ ‘qfh¡idp„ kÅ®e¡gu Ap Arcìe¼s L$fsu Ap “hgL$’p kp¥“¡ Ndi¡ A“¡
“hgL$’p Ap^yr“L$ kde“p Ap^yr“L$ dp“h“u “hgL$’pL$pf fpOhÆ dp^X$ “us “hu“ rhjep¡“u
AÐe„s ⡼V$uL$g A¡âp¡Q“u ^ud¡^ud¡ Ak„h¡v$“iug L$’phõsy gC“¡ Ap‘Zp kprlÐe“¡ h^y.... DÅNf
’C S>sp ”u-‘yfjy “u “p¡L$fudp„ NmpX|$b fl¡sp A“¡ L$f¡ A¡hu iycá R>pAp¡..
s¡“u kp’¡ kp’¡ cph“pÐdL$ k„b„^dp„ Æhsp ip¡c“p (âL$piL$ : Apf. Apf. i¡W$ Ly„$. fp¡eg A¡‘pV®$d¡ÞV$,
A“¡ âL$pi“u hps ‘Z g¡ML¡$ ky‘¡f¡ hZu gu^u R>¡. Mp“‘yf, Adv$phpv$.)
sp¡ buÆ bpSy> h„v$“p“u kpky S>¡ dp¡V$u Jdf“p lp¡hp„
R>sp„ ‘Z h„v$“p“u kMu A„Sy>“u h¡v$“p kdÆ iL¡$ 1/852‘ ^psuNfp õV²$uV$, “p“‘yfp,
kyfs-395001 (dp¡) 9898020082
R>¡. A¡ ‘Z ”u“p d““u S> hps R>¡. ‘rs“u kp’¡
&& rhÛph©Ñ &&
ApCõV$pf L$p¡gS¡ >dp» 194 rhÛp’}Ap¡“¡ 92 L$»‘“uAp¡dp» àg¡kd¡ÞV$
hëgc rhÛp“Nf [õ’s Qpfysf rhÛpd»X$m k»Qprgs A“¡ kuhuA¡d eyr“hrk®V$u“u k»õ’p ApCõV$pf
Mps¡ A¡râg 2026 ky^udp» rhrh^ Ap¥Ûp¡rNL$ A¡L$dp¡ S>¡hp L$¡ ey“pBV$¡X$ ap¡õap¡fk, L$¡rdL$p¡ rhõV$p, ApfbuA¡k¡
A¡X¹$hpBTk®, L©$cL$p,¡ “¡fp¡g¡L$ ‘¡ÞV¹$k, ¼hp¡ÞV$d A¡riep, aºgfV$“ B[ÞX$ep, r‘fpdg A¡ÞV$fâpBT, A¡X$dpL®$
‘p¡guL$pV¡ ¹$k A“¡ apd®k“ apdp®dp» rhÛp’}Ap¡“¡ àg¡kd¡ÞV$ dýey» lsy». Ap A»sN®s àg¡kd¡ÞV$dp» fk ^fphsp
rhÛp’}- Ap¡“¡ hprj®L$ ^p¡fZ¡ kf¡fpi ê$.2.40 gpM’u ê$. 5.40 gpM ky^u“y» ‘¡L$¡S> Ap¡af L$fhpdp» Apìey»
lsy». ApCõV$pf k»õ’p“p râ[Þk‘pg X$p¸. A¡d.A¡d. fpS>“p S>Zpìep dyS>b ApCõV$pf k»õ’p ÆA¡kApC
ApfA¡a f¡qV$»Ndp» R$ë¡ gp» Qpf hj®’u NyS>fps fpÄe“u kdN° L$p¡gÅ ¡ ¡ ‘¥L$u apCh õV$pf rkqÙ kp’¡ â’d s¡dS>
dp“h k»kp^“ rhL$pk d»Ópge, “hu qv$ëlu Üpfp Apep¡rS>s “¡i“g f¡[ÞL$N» âq¾$epdp» ‘Z cpfs“u sdpd
L$p¡g¡Å¡ ‘¥L$u â’d 300 k»õ’pAp¡dp» AN°k ¡ f flu“¡ õ’p“ d¡mh¡g R$¡. Ap Np¥fhcfu rkqÙ k»õ’p“u
NyZhÑp“¡ âdprZs L$f¡ R$¡. i¥nrZL$ hj® v$fçep“ àg¡kd¡ÞV$ ‘p¡V$® ap¡rgep¡ A»sN®s rhrh^ Ap¥Ûp¡rNL$ A¡L$dp¡“¡
A“yê$‘ A¡hp» L$p¥iëekcf L$d®QpfuAp¡ s¥epf L$fhp dpV$¡ ApCõV$pf“p v$f¡L$ rhcpNp¡ Üpfp rhrh^ âh©rÑAp¡“y»
‘Z Apep¡S>“ L$fhpdp» Aph¡ R$¡. S>¡dp» rhÛp’}Ap¡“¡ BÞX$õV²$u“¡ A“yê$‘ BÞV$fìe| [õL$g, A¡çàgp¡eubuguV$u
[õL$g, [õL$g X$¡hg‘d¡ÞV$, A¡[àV$V$éyX$ V$¡õV$ s¡dS> N°‘y qX$õL$i““u k»õ’p“p AÝep‘L$p¡ Üpfp spgud Ap‘hpdp»
Aph¡ R$¡. Ap kp’¡ ApCõV$pf k»õ’p Mps¡ hs®dp“ hj£ àg¡kd¡ÞV$“¡ âp^pÞe Ap‘“pf rhÛp’}Ap¡ ‘¥L$u gNcN
85 V$L$p R$pÓp¡ àg¡kd¡ÞV$ d¡mhu Q|¼ep R$¡. k»õ’p“u Ap Np¥fhh»su rkqÙ bv$g râ[Þk‘pg X$p¸. A¡d.A¡d.
fpS> A“¡ L$p¡gS¡ > k»ep¡S>L$ X$p¸. ÆNf ‘V$¡g¡ rhcpNue hX$pAp¡ s¡dS> CÞX$õV²$uTdp» ‘k»v$Nu ‘pd¡g rhÛp’}Ap¡“¡
lpqv®$L$ Arc“»v$“ ‘pW$ìep lsp.
ISSN 0976-9609 S|>“-f026 —& rh-rhÛp“Nf 656 —& 31
&& rhÛph©Ñ && g¡“pfpAp¡“¡ [Link]“u l¡ÞX$rg»N âp¡rkS>f, L$ëQf
ApCõV$pf“p bpep¡V$L¡ $¹“p¡gp¡Æ âp¡Np° d Üpfp l¡ÞX¹$k- V$r¡ L$Þ¼k A“¡ dpB¾$p¡õL$p‘¡ u k»b»r^s âpep¡rNL$ spgud
Ap¡“ hL®$ip¡‘“y» Apep¡S>“ : Ap‘hpdp» Aphu lsu. [Link]“p D‘ep¡Np¡
S>¡dL$¡ rS>“¡qV$¼k, X$¡hg‘ d¡ÞV$g bpep¡gp¡Æ,
Qpfysf rhÛpd»X$m k»Qprgs A“¡ kuhuA¡d
Þeyfp¡bpep¡gp¡Æ A“¡ X²$N qX$õL$hfu n¡Óp¡dp» s¡“u
eyr“hrk®V$u“u k»õ’p ApCõV$pf“p bpep¡V$L¡ $“p¡gp¡Æ
dlÐhsp ‘f âL$pi ‘pX$hpdp» Apìep¡ lsp¡. Ap
rhcpN Üpfp 30 A¡râg 2026“p fp¡S> ""C.
elegans Life Cycle, Synch ronization, hL®$ip¡‘ A“ychu r“óZpsp¡ A“¡ a¡L$ëV$u“p dpN®v$i®“
and Applications'' rhje ‘f A¡L$ qv$hkue l¡W$m ep¡Åep¡ lsp¡. hL®$ip¡‘dp» cpN g¡“pfpAp¡A¡
l¡ÞX¹$k-Ap¡“ hL®$ip¡‘“y» Apep¡S>“ L$fhpdp» Apìey» kL$pfpÐdL$ ârskpv$ Apàep¡ lsp¡ A“¡ s¡d“p k»ip¡^“
lsy.» Ap hL®$ip¡‘“p¡ dy¿e DØ¡i rhÛp’}Ap¡ A“¡ L$p¥iëep¡dp» h©qÙ dpV$¡ Ap L$pe®¾$d“¡ D‘ep¡Nu NZpìep¡
k»ip¡^L$p¡“¡ dp¡X$g¡ Ap¡N¸®r“Td Caenorhabditis lsp¡. Ap hL®$ip¡‘“y» Apep¡S>“ bpep¡V$¡L¹$“p¡gp¡Æ
elegans rhj¡ âpep¡rNL$ op“ Ap‘hp“p¡ lsp¡. Ap rhcpN“p âp¡N°pd L$pA ¡ p¡qX®$“¡V$f X$p¸. r“ip v$rnZu
hL®$ip¡‘dp» õ“psL$, A“yõ“psL$ A“¡ ‘uA¡Q.X$u Üpfp L$fhpdp» Apìey» lsy». kdN° L$pe®¾$d v$fçep“
rhÛp’}Ap¡A¡ DÐkpl‘|hL® $ cpN gu^p¡ lsp¡. hL®$ip¡‘ râ[Þk‘pg X$p¸. A¡d. A¡d. fpS> s¡dS> L$pg¡ ¡S>
v$fçep“ s¡“p Æh“Q¾$, rk»¾$p¡“pBT¡i“ ‘ÙrsAp¡ k»ep¡S>L$ X$p¡. ÆNf ‘V$¡g“p¡ dlÐh‘|Z® klL$pf âpá
A“¡ rhrh^ bpep¡V$¡L$“¹ p¡gp¡ÆL$g A¡[àgL$¡iÞk A»N¡ ’ep¡ lsp¡. hL®$ip¡‘“u kam ‘|Z®sp bpv$ cpN g¡“pf
rhNshpf dpN®v $i ®“ Ap‘hpdp» Apìey» lsy». rhÛp’}Ap¡“¡ âdpZ‘Óp¡“y» rhsfZ L$fhpdp» Apìey»
""Learning by Doing'' ArcNd l¡W$m cpN lsy».
c|g ky^pf
([Link]Ûp“Nf A„L$-5 km„N A„L$-655 dp„ ‘p“p
“„. 7 ‘f R>‘pe¡g L$pìe ‘Zp£“¡ ‘yó‘p¡“y„ Nus Ry>„.
“u R>Ì$u ‘„[¼sdp„ cR>uS>„sy c]S> cuS>„sy s¡“u
S>ÁepA¡ c]S c]S> c]S>„sy„ s¡hy„ hp„Qhy„.)
dyÖZv$p¡j bv$g ndp epQ“p
32—& S|>“-f026 & rh-rhÛp“Nf 656 ISSN 0976-9609